Full text of "Patrologiae cursus completus, sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum ... : [Series Latina ...]"

See other formats















PATROLOGL/E 


CURSUS COMPLETUS, 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORDMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GRZECORUM, 


QUI AB 4VO APOSTOLICO AD /JETATEM INNOCENTII III (ANN. 1216) PRO LATINIS, 
. « ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1439) PRO GRAECIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA * 


—— OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SJECULA, 


-| 3UxTA EDITIONES ACGURATISSIMAS, INTER. SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN- 
| TER GASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS 
OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS AUCTA; 
INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUB- 
SEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM 
PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM PDISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, 
ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOGCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD 
TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

J  DUGENTIS ET QUADRAGINTA INDIGIBUS SUB OMNI RESPECTU, SCILICET, ALPHABETICO, CHRONOLOGICO, ANALYTICO, ANALOGICO, 
STATISTICO, SYNTHETICO, ETC.; RES zT AUCTORES EXHIBENTIBUS, ITA UT NON SOLUM STUDIOSIO, SED NEGOTIIS 
IMPLICATO, ET SI FORTE SINT, PIGRIS ETIAM ET IMPERITIS PATEANT OMNES SS. PATRES, LOCUPLETATA; SED 
PRAESERTIM DUOBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS INDIGIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID 
NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN 

QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU GONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURZE SACRE, Ex Qvo 

LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS 

SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APO- 
2 CALYPSIS, COMMENTATI SINT : 

EDITIO - ACCURATISSIMA, CJ&TERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS, 
- . QGHART4E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM 
| —.— NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, 

E PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM 
| FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HAGTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, VEL ETIAM INEDITORUM, PRIMUM 
. AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ;ETATES, LOCOS, LINGUAS 
S ADR FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM, 

ET EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATHOLICAM CONFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRABILITER EFFICIENTIUM. 


ES E Eu Ee SERIES LATINA, 


NC EIN QUA VUES PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE 
BE .. A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III. 


A ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


: ESibliothee:se eleri univers:ze 
















































SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICUR RAMOS EDITORE, 





, AD INSTAR IPSIUS ECGLESLE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIAM NEMPE LATINAM, ALIAM GRZECO-LATINAM, 
(TES PENE JAM INTEGRE EXARATAE SUNT, LATINA, DUGCENTIS ET VIGINTI DUOBUS "VOLUMINIBUS MOLE SUA 
CEM ET CENTUM SUPRA MILLE FRANCIS VENIT ; GRZECA DUPLICI EDITIONE. TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRZECUM 
UM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALI COMPLECTITUR, NOVEMQUE ET CENTUM VOLUMINA, PHO PRIMA SERIE 
CA, NON EXUEDIT. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXHIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA 
ue XA. RETINETUR. SECUNDA SERIES GR/ECO-LATINA SEXAGINTA VOLUMINA PROBABILITER NON SUPERABIT; DUM 
: BIO MERE LATINA TRIGINTA OP UMUNIBUS ABSOLVETUR. Vo etu de VABUMEN GRAECO-LATINUM gira 


usos COLLECTIONEM INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GRAECAM COMPARET NECESSE ERIT, SECUS ENIM 
US UE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA ZEQUABUNT., ATTAMEN, SI QUIS EMAT INTEGRE 

3EÓ SIM COLLECTIONEM GRJECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GRAECO LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM 

Ec SEX FRANCIS. SOLUM OBTINEBIT. ISTZE CONDITIONES FUTURIS PATROLOGIZE) SERIEBUS APPLICANTUR, SI TEMPUS 
ET IS MANDANDI NOBIS NON DEEST, 


PATROLOGLE LATINJE TOMUS XXXVII. 





* — $. AURELIUS AUGUSTIN s 





r TL EXCUDEBATUR. ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOREM, 
VIA DICTA THIBAUD, OLIM D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETLE-PARISIORUM VULGO 
. NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA. 


u pA s. -— 


D ^ - 


—— 





A." 


9 ] 


puebE 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMMUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GRAJECORUM, 


QUI AB .E£VO APOSTOLICO AD JXETATEM INNOCENTII III (ANN. 1216) PRO LATINIS, 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 14539) PRO GRZECIS FLORUERUNT ; 


RECUSIO CHRONOLOGICA 


OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SJECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN- 

TER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS 
OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJ£ TRIBUS NOVISSIMIS SA&CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS AUCTA; 
INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUB- 
SEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM 
PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, 
ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD 
TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DUGENTIS ET QUADRAGINTA INDICIBUS SUB OMNI RESPECTU, SCILICET, ALPHABETICO, CHRONOLOGICO, ANALYTICO, ANALOGICO, 
STATISTICO, SYNTHETICO, ETC., RES zT AUCTORES EXHIBENTIBUS, ITA UT NON SOLUM STUDIOSIO, SED NEGOTIIS 
IMPLICATO, ET SI FORTE SINT, PIGRIS ETIAM ET IMPERITIS PATEANT OMNES SS. PATRES, LOCUPLETATA; SED 

PRAESERTIM DUOBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS INDICIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID 
NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN 
QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCHIPTURJZE SACRZE, EX QUO 
LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS 
t c SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURJE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APO-— 
ha l CALYPSIS, COMMENTATI SINT : 

"EDITIO ACCURATISSIMA, CAETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS, 
CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, 
PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM 

P FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, VEL ETIAM INEDITORUM, PRIMUM 

- AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS 

FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM, 
ET EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATHOLICAM CONFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRABILITER EFFICIENTIUM, 


x SERIES. LATINA, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE 
A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III. 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


x Esibliothee:e eleri universie 


m SIVE. CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICA) RAMOS EDITORE. 


1 


VERAT 





PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESLE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIAM NEMPE LATINAM, ALIAM GRJZECO-LATINAM, 
AMBJE PARTES PENE JAM INTEGRE EXARAT.E SUNT. LATINA, DUGENTIS ET VIGINTI DUOBUS VOLUMINIBUS MOLE SUA 
STANS, DECEM ET CENTUM SUPRA MILLE FRANCIS VENIT i GR4ECA DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRZECUM 
UM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALI COMPLECTITUR, NOVEMQUE ET CENTUM VOLUMINA, PRO PRIMA SERIE 
ECA, NON EXCEDIT. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXHIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA 
UMINA RETINETUR. SECUNDA SERIES GRJECO-LATINA SEXAGINTA VOLUMINA PROBABILITEH NON SUPERABIT; DUM 
JUS VERSIO MERE LATINA TRIGINTA VOLUMINIBUS ABSOLVETUR, UNUMQUODQUE VOLUMEN GR4ECO-LATINUM OCTO, 
UMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PRETII HUJUS BENEFICIO 
i ATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GRJECAM COMPARET NEGESSE ERIT, SECUS ENIM 
USQUE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA JZEQUABUNT, ATTAMEN, SI QUIS EMAT INTEGRE 
ORSIM COLLECTIONEM GRA4ECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GRECO LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM 


L PR 


0 SEX FRANCIS SOLUM OBTINEBIT. ISTZ) CONDITIONES FUTURIS PATROLOGLE SERIEBUS APPLICANTUR, SI TEMPUS 














-] 
| e£! 










i PATROLOGLE LATIN/E TOMUS XXXVII. 





hs] S. AURELIUS AUGUSTINUS. 





EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOREM, 
DICTA THIBAUD, OLIM D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO 
NFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA. 


1865 


AVIS IMPORTANT. 


D'aprés une des lois providentielles,qui régissent le monde, rarement les ceuvres au-dessus de l'ordinaire se font 
sans contradictions plus ou moius fortes et nombreuses. Les Afeliers Catholiques ne pouvaient guére échapper à ce 
cachet divin de leur utilité. Tantót on a nié leur existence ou leur importance; tantót ón a dit qu'ils étaient fermés 
ou qu'ils allaient l'étre. Cependant ils poursuivent leur carriere depuis 24 ans, et les productions qui en sortent 
deviennent de plus en plus graves et soignées : aussi parait-il certain qu'à moins d'événements qu'aucune prudence 
humaine ne saurait prévoir ni empécher, ces Ateliers ne se fermeront que quand la Bibliotheque du Clergé sera 
terminée en ses 2,000 volumes in-4*. Le passé parait un sür garant de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérer ou à 
craindre. Gependant, parmi les calomnies auxquelles ils se sont trouvés en butte, il en est deux qui ont été conti- 
nuellement répétées, parce qu'étant plus capitales, leur effet entrainait plus de conséquences. De petits et ignares 
concurrents se sout done acharnés, par leur correspondance ou leurs voyageurs, à répéter partout que nos Editions ' 
étaient mal corrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont 
que les chefs-d'eeuvre du Catholieisme reconnus pour tels dans tous les temps et dans tous les pays, 1l fallait bien 
se rejeter sur la forme dans ce qu'elle a de plus sérieux, la correction et l'impressiou; en effet, les chefs-d'ceuvre 
méme n'auraient qu'une demi-valeur, si letexte en était inexact ou illisible. 

Il est trés vrai que. dans le. principe, un succés inoui dans les fastes de la Typographie ayant forcé l'Editeur de 
recourir aux mécaniques, afin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à moindre prix, quatres volumes 
du double Cours d'Ecriture sainte et de Théologie furent tirés avec la correction insuffisante donnée dans les impri- 
meries à presque tout ce qui s'édite;il est vrai aussi qu'un certain nombre d'autres volumes, appartenant à diverses 
Publications, furent imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais depuis ces temps éloignés, les mécaniques ont 
cedé le travail aux presses à bras, et l'impression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans 
des ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant àla correction, il est 
de fait qu'elle n'a jamais été portée si loin dans aucuue édition ancienne ou contemporaine. Et comment en serait-il 
autrement, aprés toutesles peines et toutes les dépenses que nous subissons pour arriver à purger nos épreuves de 
toutes fautes? L'habitude. en typographie, méme dans les meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves 
et d'en conférer une troisiéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur. 

Dans les Ateliers Catholiques la différence est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs blanchis sous 
le harnais et dont le coup d'ceil typographique est sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un 
bout à l'autre sans en excepter un seul mot. On lit ensuite en premiére épreuve avec la copie ainsi préparée. On lit 
en seconde de la méme maaiére, mais en collationnant avec la premiere. On fait la méme chose en tierce, en colla— 
tionnant avec la seconde. On agit de móme en quarte, en collationnant avec la tierce. On renouvelle la méme opé- 
ration en quinte, en collationnant avec la quarte. Ces collationnements ont pour but de voir si aucune des fautes — - 
signalées au bureau par MM. les correcteurs, sur la marge des épreuves, n'a échappé à MM. les corrigeurs sur le 
marbre et le métal. Aprés ces cing lectures entiéres contrólées l'une par l'autre, et en dehors de la préparation 
ci-dessus mentionnée, vient une revision, et souvent il en vient deux ou trois; puis l'on cliche. Le clichage operé, par 
conséquent la pureté du texte se trouvant immobilisée, on fait, avec la copie, une nouvelle lecture d'un bout de l'é- 
preuve à l'autre, on se livre à une nouvelle revision, et le tirage n'arrive qu'aprés ces inuombrables précautions. 

Aussi y a-t-il à Montrouge des correcteurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans vingt-cinq 
imprimeries de Paris réunies! Aussiencore, lacorrection y coüte-t-elle autant que la composition, tandis qu'ail eurs 
elle ne coüte que le dixieme ! Aussi enfin, bien que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exactitude obtenue par. 
tant de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions des Afeliers Catholiques laissent bien loin derriere 
elles celles méme des célébres Béneédictins Mabillon et Montfaucon et des célebres Jésuites Petau et Sirmond. Que 
l'on compare, en effet, n'importe quelles feuilles de leurs éditions avec celles des nótres qui leur correspondent, en — - 
grec, comme en latin, on se convaincra que l'invraisemblable est une réalité. 

D'ailleurs, ces savants éminents, plus préoccupés du sens des textes que de la partie typographique et n'étant 
point correcteurs de profession, lisaient, non ce que portaient les épreuves, mais ce qui devait s'y trouver, leur 
haute intellizence suppléant aux fautes de l'édition. De plas les Bénédictins, comme les Jésuites, opéraient presque  . 
toujours sur des manuscrits, cause perpétuelle de la multiplicité des fautes, pendant que les Afeliers Catholiques, 
dont le propre est surtout de ressusciter la Tradition, n'opérent le plus souvent que sur des imprimés. | 

Le R. P. De Buch, Jésuite Bollandiste de Bruxelles, nous écrivait, il y a quelque temps, n'avoir pu trouver en — 
dix-huit mois d'étude, «ne seule faute dans note Patrologie latine. M. Denzingzer, professeur de Théolozie à l'Uni- — 
versité de Wurzbourg, et M. Reissmann, Vicaire Général de la màme ville, nous mandaient, à la date du 19juillet, — 
n'avoir pu également surprendre wne seule faute, soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrologie. ^. 
Enfin, le savant P. Pitra, Bénédictin de Solesme, et M. Bonetty, directeur des Annales de philosophie chrétienne, 
mis au défi de nous convaincre d'une seule erreur typographique, ont été forcés d'avouer quenous n'avions pastrop 
présumé de notre parfaite vorrection. Dans le Clergé se trouvent de bons latinistes et de bons hellénistes, et, ce qui — - 
est plus rare, des hommes trés positifs et trés pratiques, eh bien ! nous leur promettons une prime de 25 centimes — 
par chaque faute qu'ils découvriront dans n'importe lequel de nos volumes, surtout dans les grecs. DUE 

Malgré ce qui précéde, l'Editeur des Cours complets, sentant de plus en plus l'importance et méme la nécessité 
d'une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et 
est résolu de se livrer jusqu'à la fin à une opération longue, pénible et coüteuse, savoir, la revision entiére et — 
universelle de ses innombrables clichés. Ainsi chacun de ses volumes, au fur et à mesure qu'illes remetsous presse, 
est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quarante hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une. 
somme qui ne saurait étre moindre d'un demi-million de francs est consacrée à cet important contróle. De cette — . 
maniere, les Publications des Ateliers Catholiques, qui déjà se distinguaient entre toutes par la supériorité de leur 
correction, n'auront de rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ni dans aucun pays; car quelest l'éditeur qui — — 
pourrait et voudrait se livrer APRES COUP à des travaux si girantesques et d'un prix si exorbitant? ll faut — 
certes étre bien pénétré d'une vocation divine à cet effet, pour ne reculer ni devant la peine ni devant la dépense, — ' 
surtout lorsque l'Europe savante proclame que jamais volumes n'ont été édités avec tant d'exactitude que ceux de 
la Bibliothéque universelle du Clergé. Le présent volume est du nombre de ceux revisés, et tous ceux qui le seront - 
à l'avenir porteront cette note. En conséquence, nour juger les productions des Ateliers Catholiques sous le rapport — - 
de la correction, il ne faudra prendre que ceux qui porteront en téte l'avis ici tracé. Nous ne reconuaissons que - t 
cete édition et celles qui suivront sur nos planches de métal ainsi corrigées. 0n croyait autrefois que la stéréotypie 
immobilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est point élastique; pas du tout, il introduit la perfection, - 
car on a trouvé le moyen de le corriger jusqu'à extinction de fautes. L'Hébreu a été revu par M. Drach, le Grec 
par des Grecs, le Latin etle Francais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues, E 4 
: Nous avons la consolation de pouvoir finir cet avis par les réflexions suivantes: Enfin, notre exemple a fiui par 
ébranler les grandes publications en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Rome, — - 
le Gerdil de Naples, le Saint-Thomas de Parme, l' Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des déclarations des 2 
rites de Bruxelles, les Bollandistes, le Suarez et le Spicilége de Paris. Jusqu'ici, on n'avait su réimprimer que des - : 
ouvrages de courte haleine. Les in-&», oü s'engloutissent les in-folio, faisaient peur, et on n'osait y toucher, par 
crainte de se noyer dans ces abimes sans fond et sans rives; mais ona fini parse risquer à nous imiter. Blen plu 
sous notre impulsion, d'autres Editeurs se préparentau Bullaire universel, aux Décisions de toutesles Congrégations, | 
à une Biographie et à une Histoire générale, etc. Malheureusement, la plupart des éditions déjà faites ou qui se — 
font, sont sans autorité, parce qu'elles sont sans exactitude; la correction semble en avoir été faite par des aveugles, 
Soit qu'on n'en ait pas senti là gravité, soit qu'on ait reculé devant les frais; mais patience! une reproduction. 
correcte surgira bientót, ne füt-ce qu'à la lumiére des écoles qui se sont faites et qui se feront encore. 


















TRADITIO CATHOLICA. 
SAECULA 1V-V. ANNI 381-430. 


SANCTI AURELIT 


AUGUSTINI, 


WIPPONENSIS — EPISCOPI, 


OPERA OMNIA, 


POST LOVANIENSIUM THEOLOGORUM  RECENSIONEM, 
CASTIGATA DENUO AD MANUSCRIPTOS CODICES GALLICOS, VATICANOS, BELGICOS, ETC., 


NECNON AD EDITIONES ANTIQUIOKRES ET CASTIGATIORES, 


OPERA ET STUDIO 


MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI 


E CONGREGATIONE $. MAURI. 
EDITIO NOVISSIMA, EMENDATA ET AUCTIOR, 


ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 
ERibliothee:e €leri univers:e, 
SIVE 


CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTL4E  ECCLESIASTICIiE RAMOS EDITORE. 


————— umne96 «nmm ——— 


TOMUS QUARTUS. 


PARS ALTERA. 





vENIT 1Ü FR. GALLICIS. 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 
IN VIA DICTA THIBAUD, OLIM D'AMBOISE. PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO 
 D'ENFEli NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA. 


1865 


TRADITIO CATHOLICA. 
SAECULA 1V-V. ANNI 381-430. 


ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC€ QUAItTO TOWO CONTINENTURE .. 





ENARRATIONES IN PSALMOS 


Parisiis. — Ex Typis J.-P. MIGNE. 


t * A Ced. 


7f 2v coll " 


1023 V aT ENARRATIO IN 





IN PSALMUM LXXX 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 

1. (vers. 1.] .Loqui ad vos de przcsenti psalmo sus- 
cepimus : adjuvet vocem nostram qiies vestra; et- 
enim al quanto cst obtunsior : dabit ei vires intentio 
audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum 
habet psalmus iste : /n finem pro torcularibus, quinta 
sabbati , Psalmvs ipsi Asaph. In unum titulum multa 
sunt congesta mysteria; itla tamen ut limen Psalmi 
indicet interiora. Cum de torcularibus locuturi sumus, 
nemo vestrum aliquid exspectet nos dicluros esse de 
laen, de prelo, de fiscinis; quia nec ipse pszlmus lioc 
habet, et ideo magis indicat mysterium. Nain et si 
aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui 
putaret ad litteram. esse accipienda Lorcularia, nec 
aliquid illic amplius requirendum, nec mystice aliquid 
positum, eL sacrate. significatum ; sed diceret : Sim- 
pliciter Psalmus de toreularibus loquitur , ct t mihi 
nescio quid aliud suspicaris. Nihil lic tale audistis, 
eum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium ? 
Eeclesim, quod nunc agitur. In torcularibus animad- 
vertimus quadam tria: pressuram, et de pressura 


quedam duo; unum recondendum, alierum proji- 


ciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, 
pondus : et in his oleum eliquatur occulte in gemel!a- 
rium; amurca publice per plateas currit. Intendite ad 
magnum hoc spectaculum. Non enim desinit Deus 
edece * nobis quod cum magno gaudio spectemus : 
aut circi insania huie spectaculo comparanda est? 
liia ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo 
auditis contumaciter gartire blasphemos, et dicere, 
abundare pressuras temporibus christianis ; scitis enim 
quia hoc amant dicere : et vetus quidem , sed a tem- 
poribus christianis ecepit proverbium, Non pluit Deus, 
due ad Christianos. Quanquam priores ista dixerunt. 
]sti autem modo dicunt ct quia pluit Deus, Duc ad 
Christianos : non pluit Deus, non seminamus ; pluit 
Deus, non trituramus*. Et inde volunt superbire, 


1 Sic meliores Mss. At Edd., qui et vestram. 

? nemig. Ms., martyriem. E 

? sic nenig. Ms. AL Edd., deserit (forte pro, deerit) Deus 
dare, eic. 1 *- j 

^ Editio Er. hic : dic ad Christianos. Lov. autem : dicat 
Christianus. Et altero. infra loco, pro, duc. ad Christianos, 
utraque editio habet, dicant Christiani. Quidam vero libri, 
scilicet Gemm. Pratell., etc., alio verborum ordine prover- 
bium re:erunt hunc in modum : cepil proverbium, Non pluit 
Deus, non. semmamus : phüt Deus, non trituramus. EL se- 
quitur, Non pluat Deus, dical Christianus ; et pluat. Deus, 
dicat Christiunus. Qumquam priores ista dixerunt : hi au- 
tem et modo dicunt, et tnde volunt. superbire, etc. Et qui 
omnium vetustissimus atque optim:e note est, Corb. habet 
Sic : ccepit proverbium, Non pluit Deus, non seminamus : 
pliüt. Deus, non trituramus : et, non pluit. Deus, dicat chri- 
stiauus. Quanquam, priores isla. dixerunt : hi autem. modo 
dicant et. quia pluit Deus, dicat Christianus. Inde volunt 
supertáre, etc. Sed apta prze czeteris faciliorque visa est le- 
clio Mss. Reg. et Remig. : Non plidl Deus, duc ad. Christia- 
nos, etc., et quia pluit Deus, duc ad Christianos; id est cau- 
sam 1 Christianos refer, juxta illud quod etiam in lib. 9 
de Civitate. Dei, c. 5, ait? «ortum esse vulgare prover- 
*« bium, rlüvia defit, causa Christiani. » Hinc quoque Ter- 
tullianus in Apologetico, c. 40 : « Si Tiberis, inquit, ascen- 

(a) Ad plebem Carthaginensem. 


PATROL. XXXVII. 


C96 fet 
PSALMUM LXXX. 09857 1054 


unde deberent amplius supplicare ; eligentes blasphe- 
marc quam orare. Cum ergo ista commemorant, cum 
ista jactant, cum ista dicunt, et contumaciter dicunt, 
non cum timore, sed cum elatione, non vos pertur- 
bent. Puta enim quia pressur:e abundant, tu oleum 
esto. Nigra tenebris ignorantix: amurca insultet, et 
illa tanquam per plateas projecta publice insultet : tu. 
apud te in eorde tuo, ubi qui videt in occulto reddet 
tibí ( Matth. v1, 6), liquare in gemellarium. Oliva in 
arbore quibusdam quidem tempestatbus agitatur, 
non tamen pressuris toreularis atteritur; idco utrum- 
que Simul pendet ex arbore, ct quod projiciendum 
est, et quod recondendum est : at ubi ad torcular et 
pressuras ventum fucrit, utrumque discernitur, diri- 
mitur; et aliud appetitur, aliud respuitur. Vultis nos- 
$c vim torcularium istorum? Ut unum aliquid dicam, 
unde et ipsi murmurant qui ca faciunt : Quante, in- 
quiunt , rapinze temporibus nostris, quantze pressure 
innocentium , quant» exspoliaüones rerum alicna- 
rum! lta sane in amurcam attendis, quia rapiuntur 
res aliene ; in oleum non attendis , quia pauperibus 
donantur ct proprie. Non habebat antiquitas ioles 
raptores rerum alienarum ; sed non habebat antiqui- 
tas tales donatores rerum suarum. Aliquanto esto cu^ 
riosior in toreulari; noli hoc solum videre quod pu- 
blice fluit : est aliquid quod quirendo invenias. 
Discute, audi, cognosce quam multi faciunt quod ex 
ore Domini cum audisset unus dives, tristis abscessit. 
Ex Evangelio multi audiunt, Vade, vende omnia quie 
possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in ca 
lis: el veni , sequere me (1d. xix, 21 ) : von. attendis 
quam multi id faciunt? Pauci , inquiunt, sunt. Ip:i 
timen pauci oleum sunt; et qui bene utuntur his 
rebus quas possident, ad oleum pertinent : adjunze 
omnia, et videbis patrisfamilias tui plenas apothecas. 
Vides raptorem. qualem nunquam vidisti ; vide con- 
temptorem verum suarum qualem nunquam vidisti, 
Lauda toreularia, impletur prophetia de Apocalypsi : 
Justus justior fiat, et sordidus sordescat adhuc. ( Apoc. 
xxn, 11). Ecce torcularia in bac sententia : Justus 
justior fiat, et sordidus sordescat adhuc. 

2. Quare et quinta sabbati ? quid est hoc? Recurra- 
mus ad prima opera Dei, ne forte ibi aliquid invenia- 
mus quo et sacramentum. intelligamus. Sabbatum 
enim septimus dies est quo requievit Deus ab omui- 
bus operibus suis (Gen. n, 2), magnum intimans my- 
sterium quietis nostri, futurze ab omnibus operibus 
nostris. Prima sabbaü dicitur primus dies , quem do- 
minicum etiam nominamus : secunda sabbati, se- 
cundus dies; tertia sabbati, tertius dies; quarta sab- 
bati, quartus ; quinta ergo sabbati, quintus a dominico 
die : post quem sexta sabbati, sextus dies; et ipsum 
sabbatum, septimus dies. Videte itaque quibus.loqua- 
tur hic psalmus : videtur enim mihi quoniam bapti- 


« dit in menia, si Nilus non ascendit in arva, etc., statim, 
« Christianos ad lconem, acclamatur. » Et Cyprianus ad De- 
metrianum : « Sed enim cum dicas plurimos conqueri, quod 
«bella crebrius surgant, quod lues, quod fames szviant, 
« quodque imbres et pluvias serena longa. suspendant no- 
« bis imputari, tacere ultra non oportet. » 


(Trente-trcis.) 


1055 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1036 


xatis loquitur. Quinto enim Jie Deus ex aquis creavit 
animalia; quinto die, id est, quinta sabbati dixit Deus : 
Producant aque reptilia animarum vivarum (Gen. 1,20). 
Videte ergo vos, in quibus jam produxerunt aque 
reptilia animarum vivarum. Vos enim ad torcularia 
perünetis; et in vobis quos produxerunt aqu, aliud 
eliquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne 
viventes Baptismo quod perceperunt : quem. multi 
enim baptizati hodie circum implere, quam istam ba- 
.silicam maluerunt ! quam multi baptizati, aut. casas 
in vivis faciunt, aut non fieri 'conqueruntur ! Psalmus 
autem iste pro torcularibus et. quinta sabbati, in pres- 
sura discretionis, et in sacramento Baptismi, cantatur 
ipsi Asaph. Asaph homo quidam fuit hoc nomine ap- 
pellatus , sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina 
qu invenimus in titulis Psalmorum : interpretatio 
tamen nominis mysterium intimat occultze veritatis. 
Asaph quippe laüne dicitur Congregatio. Ergo pro 
iorcularibus, quinta. sabbati , cantatur. ipsi Asaph; id 
est, pro pressura discernente , baptizatis ex aqua re- 
natis, cantatur Psalmus .dominicz congregationi. Ti- 
tulum in limine legimus, et in his prelis * quid sibi 
velit, intelleximus : jam si placet etiam ipsam domum 
operis, id est, ipsius torcularis interiora videamus. 
Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appe- 
tamus, fugiamus. Omnia enim hoc inventuri estis in 
hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, 
eum legere, et adjuvante Domino, quod donaverit 
loqui eaperimus. 

5. [vers. 2.) Ecce vos, o Asaph, congregatio Domini, 
Exsultate Deo djutori nastro. Vos qui congregati estis 
hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis cani- 
tur Psalinus, ipsi Asaph, Exsultate Deo adjutori nostro, 
Exsultant alii circo; vos Deo : exsultant alii deceptori 
euo; exsultate vos adjutori vestro : exsultant alii 
Dco suo ventri suo ; exsultate vos Deo vestro adjutori 
vestro. Jubilate Deo Jacob : quia et vos pertinetis ad 
Jacob ; imo vos estis Jacob, minor populus cui servit 
major ( Jd. xxv, 23). Jubilate Deo Jacob. Quidquid 
verbis explicare non poteritis, non ideo 1amen ab ex - 
sultatione cessetis : quod poteritis explicare, clamate ; 
quod non potestis, jubilate. Etenim ex abundantia 
gaudiorum, eui verba suflicere non possunt, in jubi- 
Jationem solet erumpere : Jubilate Deo Jacob. 

A. [vers. 5.] Accipite psalmum, et date tympanum. 
Et aceipite, et date. Quid accipite ? quid date? Accipite 
psalmum, ei date tympanum. Dicit quodam loco apo- 
stolus Paulus, reprehendens et dolens, quod ncmo 
illi communicaverit i1 ratione dati et accepti (Philipp. 
1v, 15 ). Quid est, in ratione dati et accepti , nisi quod 
alio loco aperte exposuit : Si nos vobis spiritualia se- 
winazimis, magnum est si no? vestra carnalia melamus 
(1 Cor. 1x, 41 )? Et verum est quod tympanum quod 
de ccrio fit, ad carnem pertinet. Psalmus ergo spiri- 
tyalis est, tympanum carnale, Ergo plebs Dei, con- 
gregatio Dei , accipite paalmum ,. et date tympunum : 
accipite spiriialia, et dete carnalia, Hoc est quod vos 


9 Loy. et Mes., prediis. Melius Er., prelis, 1d est toreula- 
ribus. 


et ad illam meusam beati Martyris (4) exhortati su- 
mus, ut accipientes spiritualia, daretis earnalia. IL:ee 
enim qua exstruuntur ad tempus, ad recipienda cor- 
pora vel vivorum vel mortuorum necessaria sunt, sei 
tempore pr:etereunti. Numquid post judicium Dei 
istas fabricas in colum levabimus? Sine his tamen 
hoc tempore agere quie ad possidendum coelum per- 
tinent non potcrimus. Si ergo avidi estis in spiritua- 
libus accipiendis, devoti estote in carnalibus erogan - 
dis. Accipite psalmum, el dale tympanum : accipite ' 
vocem nostram, reddite manus vestras. 

5. Psalterium. jucundum cum cithara. Memini nos 
aliquando differentiam psalterii et citharze inimasse 
Charitati vestris : studiosi qui meminerunt, recogno- 
scant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt , 
discaut. Istorum duorum organorum musicorum , ct 
psalterii et citbarz heec differentia est, quod psalte- 
rium. lignum illud concavum, unde canorz chord 
redduntur, in superiore parie babct ; deorsum feriun- 
iur chord: , ut desuper sonent : in cithara vero hie 
eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet ; tan- 
quam illud sit de ccelo, hoc de terra. Coclestis enim 
est prxdicatio verbi Dei : sed si exspectamus coelc- 
stia, non simus pigri ad operanda terreua ; quia psal- 
terium jucundum , sed cum cithara. Hoc alio modo di- 
ctum est quod supra, Accipite psalinum,, et date tym- 
panum : hic. pro psalmo psalterium, pro tympano 
cithara posita est. Hoc tamen admoniti sunius, ut 
przedicationi verbi Dei corporalibus respondeamus 
operibus. 

6. [vers. 4.] Tuba canite. Hoc est, clarius et fideu- 
lius przdiezte; ne terreamini : sicut ail. propheta 
quodam loco, Exclama, et exal!a sicut tuba vocem tuam 
(Isai. ,viu, 4). T'uba canite in initio mensis tube. Pr- 
ceptum erat ut in initio mensis tubo caneretur ; et lioe 
usque nunc Judxi corporaliter faciunt, spiritual.ter 
non intelligunt. Initium enim mensis , nova luna est ; 
nova luna, nova vita est. Quid est nova luna? Si qua 
igitur in Ghristo nova creatura (M Cor. v, 17). Quid est, 
Tuba canite in initio mensis tubo (5)? Cum tota fiducia 


. novam vitam prxdicate; strepitum vitze veteris nolite 


metuere. 

7. |vers. 5.] Quia preceptum ipsi Israel est, et judi- 
cium. Deo Jacob. Übi proceptum , ibi judicium. Qui 
enim in lege peecaverunt, per legem judicabunter 
(fom. n, 12). Et ipse prxecepti dator Dominus Chri- 
stus, Verbum cara factum , 75 judicium, inquit , veni 
in hinc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident 
ecci fiant. (Joan. wx, 59). Quid est, ut qui non vident 
videaxt, qui vident ceci fient, nisi liumiles exaltentur, 


! Mss. plures : Exigitis. Alii : 4ccipitis. 

(«) scilicet ad mensam Cypriani martyris, nominatim de- 
signati postea, n. 25. Nempe aj ud Carthaginem quo loca 
martyrium consummavit Cyprianus, «In eodem loco,» in- 
quit Aug. Serm. 115 de Diversis, c. 2, « mensa Deo con- 
« Structa est ; quae mensa dicitur Cypriani, non quia ibi est 
« uuquam Cyprianus epulatus, sed quia ibi est immolatus ; 
« et quia ipsa 1mmolatione sua paravit hanc mansam, non 
« in qua pascat sive pascatur, sed in qua sacrificium Deo, 
« cui et ipse oblatus est, offeratur. » 

(b) Hane Y. 4 partem omittit, Zi à 
vesira. 


nsigni die soleinitatis 





1057 
superbi dejiciantur ? non enim qui vident cci fiant, 
sed qui sibi videre videntur, de c:eeitale convincan- 
wr. Hoc agit mysterium torcularis , ut qui non tident 
videant , ci qui vident ceci fiant. 

8. [vers. 6.] Testimonium in Joseph posuit illud. Eia, 
fratres, quid est? Joseph interpretatur Augmentatio. 
Menministis, nostis Joseph in /Egyptum venditum : 
Cliristus ad Gentes transiens. Ibi Joseph post tribu- 
lationes exaltatus (Gen. xxxvn, 28; et xui, 57, .ete.), 
et hie Christus post passionem martyrum glori(icatus. 
Ergo ad Joseph magis Gentes pertinent : et ideo aug- 
mentatio; quia multi filii desert:e , niagis quam ejus 
quie habet virum (Isai. uv, 1). Testimonium in Joseph 
posuit illud, dum exiret de terra A gygpti. Videte et hic 
8igni&cari quintam sabbati : Quando exiit de terra 
AEgaypti Joseph, id cst, populus multiplicatus per Jo- 
seph, per mare Rubrum trajectus est. (Exod. xiv, 
92 51). Et tunc ergo produxerunt aqua reptilia ani- 
marum vivarum. Nihil aliud tunc in figura portende- 
bat transitus populi per mare, nisi transitum fidelium 
per Baptisuium ; testis est Apostolus : Nolo enim vos, 
inquit, ignorare , fratres , quia patres nostri omnes sub 
nube (uerunt , et omnes per mare transierunt, et omnes 
in Moysen bapiizati sunt. in nube et in mari (V Cor. x, 
1, 9). Nihil ergo aliud siguificabat transitus per mare, 
nisi Sacramentum baptizatorum ; nihil aliud inse- 
quentes /Egyptii, nisi abundantiam praeteritorum dc- 
lictorum. Videtis evidentissima sacramenta : premunt 
JEayptii , urgent; instant ergo peccata , sed usque ad 
aquam. Quid ergo times , qui nondum venisti, venire 
ad baptismum Christi, transire per mare Tubrum* 
Quid est rubrum? Sanguine Domini consecratum. 
Quid times venire? Conscientia forte aliquorum imma- 
nium delictorum stimulat, et excruciat in te animunt, 
et dicit tibi tam magnum esse illud quod eomuisisti, 
ut desperes? tibi dimitti : time ne remaneat aliquid 
peceatorum, si vixit aliquis ZEgyptiorum. Cum autem 
frausieris rubrum mare, cum eductus fueris a delictis 
tuis in manu potenti et brachio forti (Psal. cxxxv, 12), 
perceplurus es mystería quie non noveras; quia et 
ipse Josepl, cum exiret de terra. ZEgypti, linguam 
quam non noverat, audivit. Audies linguam quam non 
noveras : quam modo audiunt et recognoscunt, te- 
&lantes ei scientes qui norunt, Audies ubi debeas ha- 
bere cor : quod modo cum dicerem , mulii intellexe- 
Tunt, et acclaniaverunt; reliqui mnti steterunt, quia 
noudum linguam quam non noverant, audierunt. Ac- 
celerent ergo, transeant, discant : Linguam quam non 
noverat, audivit. 

9. (vers. 7.] Avertit ab oneribus dorsum ejus, Quis 
avertit ab oneribus dorsum ejus, nisi ille qui clamavit : 
Venile ad me omnes qui laboratis et onerati cstis 
(Matth, xi, 28)* Alio modo hoc idem significatur. 
quod faeiebat insecntio ZEzyptiorum, hoc faciunt sar- 
ein: peccatorum, Avertit ab oneribus dorsum ejus. Et 
quasi diceres, Quibus oneribus? Manus ejus in cophiiuo 
servierunt, Per cophinum significantur opera servilia. 
Mundare, stercorare *, terram portare, cophino fit ; 


* sic Mss. At Edd., mundare stercora. 


ENARRATIO 1€ PSALMUM LXXX. 


1058 


servilia sunt opera ; quia omnis qui facit. peceatuia 
servus esi peccati; ct si vos Filius liberaverit, tunc 
vere liberi eritis (Joan. vu1, 54, 36). Merito et ab- 
jecta muudi quasi cophini depntantur : sed et cophi- 
nos Deus buccellis implevit ; duodecim cop inos buc- 
cellarum implevit (Matth. xiv, 20) ; quia abjecta liujus 
mundi elegit, ut confunderet fortia (I Cor. 1, 27). Sed 
et quando in cophino serviebat Joseph, terram ibi 
portabat, quia lateres facicbat : Manus ejus in cophino 
3seriierunt. 

10. [vers. 8.] In tribulatione invocasti me, et erui ir. 
lecognoscat se unaquieque conscientia eliristiana , si 
devote transierit mare rubrum, si cum fide credendi 
et observandi linguam. quami non moverat, audivit ; 
recognoscat se in tribulatione exauditam. Ipsa enim 
magua tribulatio erat, premi sarcinis peccatorum ; 
quantum gaudet relevata conscientia ! Ecce baptizatus 
es; cousc;entia quie heri premebatur , hodie gratula- 
tur. Exauditus es in tribulatione; memento tribulatio 
uis tue... Antequam accedercs ad aquam , quid solli- 
citudinis gerebas ? quid jejuniorum exhibebas? quid 
tribulationum in corde gestabas, orationum  interga- 
narum, piarum, devotarum ? Occisi sunt hostes tui, 
omnia peccata tua. deleta sunt: 4n tribulatione invo- 
casli me, et erui te. . 

41. Exaudivi te in abscondito tempestatis :: nou 
in tempestate maris, sed in lempestale cordis. 
Exaudivi te in abscondito tempestatis ; probavi te 
in aqua contradictionis. Revera , fratres , revera ,- 
«qui exauditus est in abscoudito tempestatis , debet 
probari im aqua contradietionis. Cum enim cre- 
diderit, cum baptizatus fuerit, cem viam Dei car- 
pere coeperit, cum in gemellarium eliquari inteude- 
rit, et b amurca publice currente se. extraxerit, ha- 
bebit multos exagitatores, multos insultatores, multos 
detractores, dehortatores, minantes etiam ubi pos- 
Sunt, deterrentes, deprimentes : hxc tota aqua con- 
tradictionis est. Puto hodie esse hic sic ; avbitror esse 
hie nonnullos quos amici sui volebant rapere ad cir- 
cum, et ad nescio quas hodiern:e festivitatis nugas ; 
forte ipsi illos adduxerunt ad ecclesiam. Sed sive ipsi 
illos adduxerunt, sive ab eis ad circum abduci non 
potuerunt, in aqua contradictionis probati suut. Nou 
ergo erubescas predicare quod nosti, defendere ct 
inter blasphemos quod credidisti : si enim exaudiris 
in abscondito tempestatis, corde creditur ad justitiam ; 
si probaris in aqua contradictionis, ore confessio fi 
ad salutem (Rom. x, 10). Quanta est enim ipsa aqua, 
contradictionis ? jam pene siccata est. Senserunt illani / 
majores nostri , quando verbo Dei, quando mysterio 
Christi acriter resistebant gentes; turbabatur aqua ; 
aquas enim pro populis aliquando intelligendas evi- 
denter Apocalypsis scriptura demonstrat, ulii aqua 
multe cum viderentur, et quxreretur quid es. 
«ent, responsum est, Populi sunt (Apoc. xvn, 15). 
Pertulerunt ergo illi aquam contradictionis, quando 
fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; 
quando astiterunt reges terr , et principes convene- 
runt in unum, adversus Dominum et adversus Chri- 


4059 
«nm. ejus (Psal. ui, 4, 2). Quando fremuerunt. gen- 
tes, tune. leo ille viro forti. Samson venienti ad 
ducendam de alienigenis uxorem, Christo scilicet 
descendenti ad habendam Ecclesiam de Gentibus, 
lremens ibat in obviam. Sed quid egit? Accepit, te- 
uuit, fregit, dissipavit leonem ; factus est in manibus 
ejus velut heedus caprarum. Quid enim fieret populus 
fremens, nisi languidus peccator? Occisa autem illa 
leritate, jam nen sic fremit regia potestas, non sic fre- 
mit populus Gentium * in obviam Christo : imo vero in 
ipso regno Gentium invenimus leges pro Ecclesia, tan- 
quam favum in ore leonis (Judic. xiv, 5-8). Quid ergo 
jam metuam aquam contradictionis , quie prope jan 
tota siccata est ? llla pene jam silet, si amurca non con- 
tradicat. Quantumlibet mali s:eviant alieni, o si eos non 
adjuvent mali nostri ! Ex«udivi te in abscondito tempe - 
statis, probavi te in aqua contradictionis. Recolitis quid 
de Christo dictum sit, sic natum eum esse in multorum 
ruinam, et multorum resurrectionem, et in signum cui 
contradicetur (Luc. n, 54). Novimus, videmus : siguum 
crucis erectum est , et contradictum est ei. Contradi- 
etum est glori: crucis ; scd titulus erat super crucem, 
quinon eorrumpebatur. Est enim titulus in psalmo : In 
tituli inscriptionem, ne corrumpas (Psal. tix, 1).Signum 
erat cui contradiceretur : dixerunt enim Judzi , NN oli 
[acere, Rez Judgorum ; sed [ac quod ipse dixerit regem 
se esse Judgorum. Victa est contradictio; responsum 
est, Quod scripsi, scripsi (Joan. xix, 19-22). Exaudivi tein 
abscondito tempestatis, probavi te in aqua contradiclionis, 

49. [vers.9,10.] Hoctotum ab initio Psalmi usque ad 
hane versum, de oleo torcularis audivimus. Quod re- 
stat magis dolendum est e cavendum : ad amurcam 
onim torcularis pertinet usque ad finem ; fortasse nou 
frustra et interposito diapsalmate. Sed etiam hoe au- 
dire utile est, ut qui se jam in oleo videt, gaudeat; 
qui periclitatur ne in amurea currat ?, caveat. Utrum- 
que audi : uuum dilige, alteenm time. Audi , populus 
meus , et loquar, et testificaboy tibi. Nou enim populo 
alieno, non enim populo non pertinenti ad torcular : 
Judicate, inquit, inter me et vineam meam (Isai. v, 5). 
Audi populus meus , et loquar, et. testificabor tibi. 

13. Israel, si me audieris, non erit in te deus recens. 
Deus recens, est ad tempus factus : Deus autem no- 
ster non recens, sed ab :eternitate in zeternitatem. Et 
Christus noster recens forte homo, sed sempiternus 
Deus. Quid enim ante prineipium? Et utique in prin - 
cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum , et 
Deus erat Verbum : et ipse Christus ? noster Verbum 
caro factum, ut habitaret in nobis (Joan. 1,4, 14).Ab- 
sit ergo ui sit in aliquo deus recens : deus recens, aut 
lapis, aut phantasma est. Non est, inquit, lapis : ego ar- 
genteum habeo et aureum. Merito ipsa pretiosa voluit 
nominare, qui dixit, 1dola Gentium argentum. et. au- 
*.m. Magna sunt, quia aurea et argentea sunt ; pretiosa 
sunt; lucida sunt : sed tamen oculos habent, et non 


* Aliquot Mss., non it in obviam Christo. 

3 Edd., in amurcam ncurrat. AU omues Mss., currat : 
et ex h.s plures, in amurca; id est, cum amurca currat de 
iovreula . 

? st: X85. At Edd., Deus. 


4. AUGUSTINI EPISCOPI 


1040 
vident ( Psal. exin, 4, 5). Recentes hi dii. Quid reccn- 
tius deo ex officina ? Licet illos jam vetustos aranea- 
rum casses contexerint ; qui sempiterni non sunt, re- 
centes sunt : hoc. de Paganis. Nescio quis alius , in 
vanitatem accipiens nomen Domini Dei sui, feeit sibi 
Christum cereatnram ,. Christum imparem et inxqua- 
lem generanti ; Filium Dei dicens, et Filium Dei ne- 
gans. Si enim Filius unicus est, hoc quod Pater est, 
et hoc est ex :iernitaie : tu autem nescio quid. aliud 
cogitasti in corde tuo ; deum recentem posuisti. Fecit 
sibi alius deum pugnantem contra gentem tenebrarum, 
timentem ne invadatur, satagenten ne corrumpatur ; 
ex parte tamen corruptum, ut posset esse totus sal- 
vus ; Sed non totus, quia ex p:rte corruptus. Mani- 
chixi ista dicunt ; faciunt sibi ct isti in corde recen- 
*em deum. Non est talis Deus noster, non est talis por- 
lio tua Jacob : sed qui fecit coelum et terram, ipse est 
Deus tuus ; qui non eget bonis, qui non timet a malis. 
14. Multi ergo haretici cum Paganis alios et alios 
deos sibi ipsi fecerunt, alios et alios deos sihi finxe- 
Tunt ; et eos etiamsi non in templis, tamen quod est 
pejus in suo corde posuerunt, et falsorum ridendornne | 
que simulacrorum templa ipsi faeti sunt Magnum 
opus est, intus hxc idola frangere ; et locum Deo vi- 
venti, non. recenti mundare. Omnes enim isti aliud 
atque aliud sentientes, alios atque alios deos sibi 
facientes , ipsamque fidem falsitate variantes, vi- 
dentur dissentire; sed omnes a terrenis cogitationi- 
bus non recedunt, in terrenis cogitationibus consen- 
tiunt sibi : opinio diversa est, vanitas una. est. De 
illis in alío psalmo dicitur, /psi de vanitate in unum 
(Psal. txi, 10) : quamvis opinionum varietate dis- 
eordent, simili iamen vanitate colligantur. Et nostis 
quia vanitas retro est, posterior est : ideo ille quie 
retro oblitus, idest vanitatem oblitus, in ea qux ante 
sunt, id est in veritatem extentus, sequitur ad pal- 
mam superni vocationis Dei in. Christo Jesu ( PAi- 
lipp. ut, 45, 14). Ergo in pejus sibi isti consentiunt, 
quamvis dissentire 3 se invicem videantur. Ideo Sam- 
son caudas vulpium colligavit ( Judice. xv, 4). Vulpes 
insidiosos, maximeque hereticos significant ; dolo- 
sos, fraudulentos, cavernosis anfractibus latentes et. 
decipientea, odore etiam tetro putentes. Contra quem 
odorem dicit Apostolus : Christi bonus odor sumus! 
in omni leco (Il Cor. n, 15). Istze vulpes significantur 
in Canticis canticorum, ubi dicitur : Capite nobis vul - 
pes pusillas, exterminantes vineas , latentes in cavernis 
tortuosis (Cant. n, 45). Capite nobis, convincite nobis; 
capis enim eum quem de falsitate convincis. Contra- 
dicentibus denique vulpeculis Domino, et dicentibus, 
In qua potestate. ista facis ? Respondete mihi et vos, 
iuquit, unum sermonem : Baptismus Joannis unde est? 
de colo, an ex hominibus? Vulpes autem solent ha- 
bere tales foveas, ut ex una parte intrent, et ex alia 
parte exeant : ad utrumque foramen captor vulpium 
retia posuit. Dicite mili, de codo est , an ex homini- 
bus? Sentiunt. illi eum ex utraque. parte tetendisse 
unde caperet; et aiunt apud se : Si dixerimus, in- 
! gic additur in Edd., Dco, quod a Mss. abest. 


1041 


quiunt, De celo ; diclurus est. nobis, Quare ergo. non 
credidistis ? ille enim. testimonium Christo perhibuit. 
Si dixerimus , De terra ; lapidat nos populus, quia ut 
prophetam eum habent. Sentieutes ergo hae atque hac 
esse unde caperentur, responderunt, Aescimus. Vt 
Dominus : Nec ego vobis dico in qua potestate ista [acio 
(Matth. xxi, 95-21). Vos dicitis vos nescire quod scitis ; 
ego vobis non dico quod quixritis : quia ex nulla parte 
exireausi estis, in vestris tenebris remansistis, Obtem- 
peremus ergo et nos, si possumus, dicenti verbo Dei 
Capite nobis vulpes pusillas, exterininantes vineas :. vi- 
deamus si et nos quasdam vuipeculas capere possu- 
mus; proponamus ad foramcn utrumque, ut unde 
vulpes exire voluerit, capiatur. Verbi gratia, mani- 
chio facienti sibi deum recentem, ct iu corde suo po. 
nenti quod non est, dicamus et interrogemus eun: 
Substantia Dei corruptibilis est, «n incorruptibilis? El:ge 
quod vis, et exi qua vis, sed non effazies. Si dixeris, 
Corruptibilis ; non a populo, sed à teipso lapidaberis : 
si autem dixeris incorruptibilem Deui ; incorrupti- 
bilis quomodo timuit gentem tenebrarum? quid fa- 
ctura era incorruptibjli gens corruptionis ? Quid 
restat nisi ut dicatur, Nescimus? Sed tamen si hoc 
uon dolo, sed ignorantia dicitur, non. remaneat in 
tenebris: ex vulpe fiat ovis, credat invisibili, incor- 
ruptibili soli Deo, non recent ; soli, ab eo quod est 
solus, non ab eo quod est sol, ne nos ipsi vulpi fugienti 
aliam cavernam aperuisse videamur. Quanquam nec 
nomen solis formidabimus. Est enim iu Scripturis 
nostris : Sol justitie, et sanitas in pennis ejus (Malach. 
iv, 2). Ab sxstu solis hvjus umbra appetitur : sub 
alas autem solis hujus ab :estu fugitur ; sanitas enim 
in pennis ejus. [ste est sol de quo dicturi sunt im- 
pii: Ergo erravimus a via veritatis, et. justitie lumen 
non luxit nobis, et sol non est ortus nobis ( Sap. v, 6). 
Dicturi sunt adoratores solis, Sol non ortus est nobis ; 
quia cum adorent solem quem facit oriri super bonos 
et malos ( Matth. v, 45) , non est eis ortus sol qui 
solos illuminat bonos. Faciunt sibi ergo deos recen- 
tes quique. quales volunt : quid enim impedit. offici- 
nam decepti cordis fabricare phantasma quale volue- 
rit? Sed omnes hi in posterioribus consentiuut, id 
est, simili vanitate detinentur. Unde Samson noster, 
qui etiam interpretatur Sol ipsorum, eorum scilicet 
quibus lucet ; non omnium, sicuti est oriens super 
bonos et malos, sed sol quorumd:m, sol justitize (fi- 
guram enim habebat Christi) , colligavit, ut dicere 
coperam, caudas vulpium , et. ibi ignem alligavit; 
ignem ad incendendum, sed messes alienigenarum. 
Proinde tales consentientes in posterioribus, tanquam 
caudis colligati, trahunt ignem corrumpentem ; sed non 
incendunt nostrorum segetes. « Novit » enim « Do- 
minus qui sunt. ejus ; et recedat ab iniquitate omnis 
qui iuvocat nomen Domini. In magna autem domo noa 
Solum sunt vasa aurea et argentea , sed el lignea et 
fictilia : etalia quidem sunt in honorem, alia vero in 
contumeliam. Si quis autem. mundaverit se ab hujus- 
modi, erit vas in bonorem, utile Domino, ad omne 
opus bonum paratum » (H Tim. t, 19-21 ) ; et. ideo 


ENARRATIO IN PSALMUM LNXX. 


1043 
nee caudas vulpium, nec faces vulpium pertiinec - 
scet. Sed. videamus de populo isto : Si me audieris, 
inquit, non erit in te deus recens. Movet me , quod 
dixi, in te : non enim dixit, 4 te, quasi simulaeruim 
forinsecus adhibitum ; sed, iu te, in corde tuo, in ima- 
gine phantasmalis tui, in deceptione erroris tui tecum 
portabis deum tuum recentem, remanens vetu.tus. Si 
ergo me audieris; me, inquit, quia ego sum qui sum 
( Exod. 11,14) ; won erii in te dcus recens, neca — abis 
deum alienum. Si enim in tenon sit, non adorabis deunt 
alienum : Si tu non cogites deum falsum, non. adora- 
bis deum fabricatum; non enim crit in te. deus receis. 

15. [vers. 11.] Ego enim sum. Quid vis adorare quod 
non est? Ego enim sum Dominus Deus. tuus : quia ego 
sum qui sum. EL ego quidem sum, inquit, qui sum supr 
omnem ereaturam : tibi tamen temporaliter quid pr;e- 
stiti? Qui eduxi te de terra ZEgypti. Nou illi tàutuni 
populo dicitur : omnes enim educti. sumus de terra 
JEgypü, omnes per mare Rubrum transivimus, ini- 
mici nostri persequentes nos in aqua perierutit, Non 
Simus ingrati Deo nostro ; non obliviscamur Deum 
mauentem, ct.fabricemus in nobis deum recente:n. 
Qui eduxi te. de terra Zgypti : loquitur Deus. Dilata 
os tuum, et adimplebo illud. Angustias pateris in te 
propter deum recentem copstitutuin in. corde tuo; 
frange vanum simulacrum, deiücc de conscieitia 
tua. fictum. idolum dilata os tuum, confitendo, 
amando ; et adimplebo illi, quoniam apud me fons 
vite. (Psay. xxxv, 10). 

46. [vers. 12.] lloc quidem dicit Dominus ; sed quid 
sequitur ? Et non obaudivit populus meus vocem meam, 
Non enim loqueretur ista, nisi populo suo : scimus 
enim quia quecumque Lex dicit, his qui in Lege 
sunt dicit. (Rom. ur, 19). Et non obaudivit. populus 
meus vocem meam ; et Israel non intendit mihi. Quis ? 
cui ? Israel mihi. O ingrata anima ! per me anima, a 
me vocata anima, a me in spem reducta, a me a pec- 
catis abluta : Et /srael non intendit mihi. Baptizantur 
enim et transeunt per mare Rubrum ; sed in via mur- 
murant, contradicunt , conqueruntur, seditionibus 
conturbantur, ingrati ci qui liberavit a persequenti- 
bus hostibus, qui ducit per siccum, per eremum, 
cum cibo tamen et potu, cum lumine noeturno et 
umbraculo diurno : Et Israel non intendit mihi. 

A1. [vers. 45.] Et dimisi eos secundum affectiones 
cordis eorum. Ecce torcular : aperta sunt foramina, 
currit amurca. Et dimisi eos , non sccundum salutem 
praceptorum meorum ; sed, secundum affectiones 
cordis eorum : donavi eos sibi. Dicit et Apostolus : 
T:adidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum (Id. 
1, 24). Dimisi eos secundum affectiones cordis eorum ; 
ibunt. in affectionibus suis. Inde est quod horretis : si 
lamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, 
si tameu apothecas ejus adamastis, inde est quod 
horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrun:, 
alii easas in vicis , alii theatra , alii illud , zlii i!ud : 
alii postremo deos receates suos : Zbunt in affectio- 
nibus suis. 

18. [ vers. 11, 15.] Si plebs mca audisset ime ; Jsracl 


1045 
si in viis ineis ambulasset. Dicit enim fortasse iste 
Israel, Ecce peceo, manifestum est; eo post affectio- 
nes cordis mei : sed quid facio ? Diabolus hoe facit, 
d:smones hoc faciunt, Quid est diabolus? qui sunt 
dirmones ?. Certe. inimici tui. Jsrael si in viis meis 
ambiwlasset ; in. nihilum omnea inimicos eorum hwmi- 
liassem. Ergo, Si plcbs mea , audisset me ; quare enim 
mea, Si non audit me? Si plebs mea, audisset me. 
Qu est, plebs mea? Terael. Quid est, audisset me ? 
Sí in viis meis ambulasset. Queritur, et gemit sub ini- 
micis : Zn nihilum inimicos eorum humiliassem, el super 
bribulcntex eos misissem manum meam. 

19. [vers. 16.] Nunc vero quid queruntur dc inimi- 
eis ? Ipsi facti sunt pejores inimici. Quomodo enim ? 
quid sequitur ? De inimicis querimini ; vos quid estis? 
)uimici Domini mentiti sunt ei. Wenuntias ? Renuntio : 
et redit ad quod renuntiat, Utique quibus rebus re- 
nunias, nisi factis malis, factis diabolieis, factis a 
Deo damtandis ; furtis, rapinis, perjuriis, bomicidiis, 
»dulterüis, sacrilegiis, sacris abominandis , curiosita- 
tibus? lfis omnibus renuntias , et rursus his inflexus 
superaris. Facta sunt. tibi posteriora deteriora prio- 
ribus : canis reversus ad vomitum sumn , el sus lota 
in volutabris ceeni (I Petr. n, 20, 22). Inimici Do- 
mini mentiti suit ej. Et quanta. patientia. Domini 1 
Quare, non praternuntur? quare non trucidantur? 
quare non ierra dehiscente sorbentur? quare non 
ccelo flagrante incenduntur? (uia magna patientia 
Domini, Et erunt impuniti ? Absit. Non sibi tantum 
de Dei iisericordia blandiantur , tt sibi ejus injusti - 
tiam polliceantar. Ignoras quia Dei patientia ad pae- 
nitectiam te adducit? Tu autem secundum duritiam 
vordis tui et cor jmpeen:tens, thesaurizas tibi iram in 
die ime et. revelationis justi judicii Dei, qui reddet 
unicuique secundum opera sua (tom. n, 4-6). Et si 
niodo non reddit, tunc reddet : si enim modo reddit, 
ad tempus reddit; nen converso autem nec correcto, 
fu aterpam "reddet. Vide ergo quia non erunt impu- 
witi ; attende quod sequitur : 2nimici Domini mentiti 
sunt. ei. Dicturus e$, Et quid eis fecit? Non vivunt? 
uon auras carpum ? non lucem hauriunt ? non fontes 
potant? non fruetus terre edunt? Et erit tempus 
eorum in aternum. 

20. Nemo sibi ergo blandiatur, quia quasi ad ter- 
«ular pertinet : bonum esit illi, si ad oleum ia tozeu- 
lari. pertineat, Non sibi polliceatur unusquisque ha- 
bens faeta refaria, qu:e regnum Dei non possidebunt, 
et dicat sibi : Quoniam habeo signum Christi et 
Sacramenta * Cliristi, non delebor in seternum , et si 
purgor, per iguein salvus ero. Nam quid est quod ait 
Apostolus de bis qui habent fundamentum ?. Funda- 
mentum aliud nemo polest ponere, prater id quod posi- 
ium est, quod. est Christus Jesus. Quid est, inquiuny, 
quod sequitur? « Unusquisque autem super fundi- 
mentum vichat quid superilificat. Alius enim supcr- 
idilicat ain àm, argentivn , lapides pretiosos ; alius 
igna, fenum , stipulam : uniuscujusque opus quale 

$4, ignis probabit ; dies enim Domini declarabit, quia 


Phiimique Mss., sacramen. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1054 

in igne revelabitur. Si cujus opus. permanserit quod 
superxdificavit, mercedem accipiet : » hoc est, quia 
super fundamentum justa opera :cedilicavit ; aurum, 
argentum, lapides pretiosos. Si autem peccata ; lignum, 
fenum, stipulam : tamen propter. fundamentum ipse 
ssleus erit ; sic lamen tanquam per ignem (1 Cor. wt, 
10-15). Fratres, nimis timidus esse volo : melius est 
enim non vobis dare securitatem malam. Non daho 
quod non accipio, timens terreo : securos vos face- 
rem, $! securus fierem ; ego ignem zternum timeo. 
Et erit tempus eorum. in eternum , non accipio nisi 
ignem ternum ; de quo alio loco Seriptura dicit : 
Ignis eorum non exstinguetur , et vermis eorum non 
morictur (Isai. tx vi, 24 ). Sed de impiis dixit, ait ali- 
quis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis 
adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis 
perjurus ; habeo tamen in fundamento Christum, 
christianus sum, baptizatus sum : ego per ignem pur- 
gor, et propter. fundamentum non pereo. Dic mihi 
iterum, Quid es ? Christianus, inquis. Interim transi. 
Quid aliud ? Raptor, adulter, et extera de quibus 
Apostolus dicit : Quoniam qui talia agunt, regnum Doi 
non possidebunt ( Galat. v, 21). Certe ergo a talibus 
non correetus, de talibus commissis penitentiam uou 
agens, regnum eclorum speras? Non opinor; quo- 
niam qui talia aqunt, regnum Dei non possidebunt. Et 
ignoras q:ia patientia Dei ad paenitentiam te addu- 
cit? Tu nescio quid tibi polliceus , secundum duri- 
tiam tuam et cor impoeniteus thesaurizas tibi iram in 
die ire et. fevelationis justi judicii Dei, qui reddet 
unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum 
judicem venientem. Bene; Deo gratias : non tacuit 
sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit 
velum. Ante voluit prznuntiare quod disposuit facere. 
Nempe cougregabuntur ante eum omnes. gentes. Quid 
de illis faciet ? Separabit.eos ; et alios ponet ad dezte- 
ram, alios ad sinistram. Numquid medius locus serva- 
tus est? Quid dextris dicturus est ? Venite, benedicti 
Patris mei, percipite regnum. Quid sinistris? Jte in 
ignem aiernum, qui paratus est. diabolo et angelis ejus 
( Matth. xxv, 52, 55, 54, 41). Si non times mitti quo, 
vide eum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei 
non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt ; 
nam opera talia in igne non erunt: non enim illo 
igne ardentes furaturi sunt. et adulteraturi ; sed qui 
ialia agunt, requin. Dei non. possidebunt : non ergo 
eruut a dextris cuim illis quibus dicetur, Venite, benc- 
dicti Patris mei, percipite regnum ; quia qui talia agunt, 
regnum. Dei non. possidebunt. Si ergo a dexwis non 
erunt, n69 restat uisi ul sint a sinistris : sinistris quid 
dicet? Jte in ignem alernum : quia erit tenpus eorum 
in. odternian. 

21. Expone ergo, inquit, aobis, ligna, fenum, sti- 
polam qui :xdificant super fundamentum , quomodo 
non pereant, sed salvi fiant; sic tainen quasi pe 
ignera. Obscura quidem illa quxstio, sed, ut possuia, 


'Dreviter dieo. Vratres, sunt homines omnino con- 


temiptoecs saeculi hujus, quibus non est gratum ! quid- 


' Sic Er, eraliquot Mss, Ahí, mafum ; aut enm Lov. , mofoun 


1015 
quid temporaliter fluit ; non hzxrent dilectione aliqua 
terrenis operibus *, saucti, casti, continentes, justi, 
fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distri- 
buentes, ant possidentes tanquam non possidentes, 
€t utentes hoc mundo tanquam non utentes (1 Cor. 
vn, 50, 31). Sunt autem alii qui rebus infirmitati 
concessis inhxrent aliquantum dlectione. Non rapit 
villam alienam ; sed sic amat suam, ut si perdiderit, 
conturbetur. Non appetit uxorem alienam ; sed sic 
inh:xret sux, sic miscelur su:e, ut modum non ibi 
teneat prescriptum tabulis, liberorum procreando- 
rum causa. Non tollit aliena ; sed repetit sua, et habet 
cum fratre suo judicium : talibus enim dicitur , Jam 
quidem omnino delictum est in vobis, quia judicia habe- 
tis vobiscum (1d. vi, 7). Verum ipsa judicia in Ecclesia 
jubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse 
dicit : contendit enim christianus pro rebus terrenis 
amplius quam decet eum cui promissum est regnum 
ceelorum ; non totum cor sursum levat, sed aliquam 
partem ejus trahit in terra. Denique si veniat tentatio 
ducendi ?* martyrii, illi qui habent in fundamento 
Christum, et zdificant aurum, argentum , lapides 
yretiosos, quid dicunt ex hac opportunitate? Bonum 
est mihi dissolvi, et esse cum Christo (Philipp. 1, 25): 
alacres currunt , aut nihil aut modice de terrena frà- 
gilitate contristantur. llli autem amantes res pro- 
prias, domos proprias, graviter conturbantur ; fenum, 
et stipula, et ligna ardent. [labent ergo ligna, fenum, 
stipulam super fuudameutum ; sed rerum concessa- 
rum, non illicitarum. Dico enim, fratres : possides 
fundamentum ; haere coelo, calca terram. Si talis es, 
ron mdificas nisi aurum, argentum, et lapides pre- 
tiosos. Cum autem dixeris, Amo possessionem istam, 
limeo ne pereat ; et imminet damnum, et tu contri- 
slaris : non quidem przponis cam Christo ; nam sie 
amas possessionem istam, ut si dicatur tibi, Ipsam 
vis, an Christum? etsi tristis eam perdis, plus tamen 
ampleeteris Christum, quem posuisti in fundamento : 
salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud : non potes 
tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testi- 
mT.onium. Et hoc non faccre, Chrisumn in fundamento 
ponere est: Veritas enim dixit, Os quod mentitur, 
occidit. animam (Sap. 1, 11). Ergo si possessionem 
tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, 
non propter illam dicis falsum testimonium, non pro- 
pter illam facis homicidium, non propter illam falsum 
juras, non propter illam. Christum negas; eo quod 
non propter illam facis hzc, Christum habes in fun- 
damento. Sed tamen quia diligis illam, et contristaris 
8i perdas illam ; super fundamentum posuisti, non 
aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed I:gna, 
fenum , stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere co- 
perit quod zadifiensti; sic tamen quasi per ignem. 
Nemo enim supcr fundamentum hoc :edificaus adul- 
tería , blasphemias , sacrilegia, idololatrias, perjuria, 
putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sin 
ligna, feuum, stipula : sed qui zdificat amorem terre- 


! Ferrariensis Ms., opus. — P 
? plures optiuia: uotae Mss., dicendi. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXI. 


1046 
norum super fundamentum regni cadlorum, id cst, 
super Christum ; ardebit amor rerum temporalium, 
el ipse salvus erit per idoneum fundamentum. 

22. [ vers. 17. ] Inimici Domini mentiti sunt ei , di- 
cendo, Eo ad vineam, et non eundo (Matth. xxi, 30): 
et erit tempus corum, non ad tempus, sed in aternum. 
Et qui sunt isti ? Et cibavit illos ex adipe [rumenti. 
Nostis adipem frumenti , unde cibantur. multi iniinici 
qui mentili sunt ci. Et cibavit illos ex adipe frumenti ; 
miscuit eos Sacramentis suis. Et Judam , quando de- 
dit huccellam ( Joan. xm , 26 ), ex adipe frumenti ci- 
bavit : et inimicus Domini mentitus est ci , et erit 
tempus ejus in atternum. Et cibavit illos ex adipe fru- 
menti ; el de petra meile saturavit eos. O ingratos ! Ci- 
bavit ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. 
In eremo de petra aquam produxit. ( Exod. xvu, 6 ), 
non mel. Mel sapientia est, primatum dulcoris tonens 
in escis cordis. Quam multi ergo inimici Domini men- 
tientes Domino cibantur, non solum ex adipe fru- 
menti, sed etiam de petra melle, de sapientia Christi! 
quam multi delectantur verbo cjus et cognitione sa- 
cramentorum ejus, solutione parabolarum ejus, quam 
multi delectantur, quam multi clamant! Et. non est 
hoc mel de quolibet homine, sed de petra : petra au- 
tem crat Christus ( I Cor. x , 4). Quam multi ergo sa- 
tiantur de melle isto , clamant , dicunt , Suave est ; 
dicunt, Nihil melius , nihil dulcius vel inielMizi vel 
dici potuit! et tamen inimici Domini mentiti sunt ei. 
Nolo amplius immorari in rebus dolendis : quanquam 
terribiliter Psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine 
ejus , obsecro vos , recurramus ad caput : Ezsultate 
Dco adjutori nostro , conversi ad Deum *. 


Et post verbum : 


95. Non parum vestras mentes in nomine Christi 
divina spectacula tenuerunt, et suspenderunt vos , 
non Solum ad appetenda quxdam , sed ad quiedam 
etiam fugienda, Ista sunt spectacula utilia, salubria, 
z:edificantia , non destruentia : imo et destruentia, ei 
:wdifieantia; destruentia recentes deos, xdificantia 
fidem in verum et :eternum Deui. Etiam in erasti- 
num diem invitamus Claritatem vestram. Cras iiti 
habent , ut audivimus , mare in theatro : nos habca- 
mus portum in Christo. Sed quoniam perendino die , 
id est, quarta sabbati, non.possumus ad mensam Cy- 
priani convenire , quia festivitas est sonctorum 
Martyrum ;' crastino ad ipsam mensam convenia- 
mus. 





IN PSALMUM LXXXI 
ENARRATIO. 


4. (vers. 1. ] Psalmus ipsi Asaph. Psalmo huic 
titulum, sicut aliis qui similiter praenotantur, vel no- 
men ejus hominis indidit, a quo scriptus cst, vel 
ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam , 
quod est Asaph, cjus intelligentia referatur : presertim 


! 1n Edd. oniissa. fuerant hrec vorba : Conmersi ad. Deum, 
Et post verbum : qu:e nas restituimus ex Msa. 


1017 
quia hoe et primus cjus versus assignat. Sic enim it- 
vipit : Deus stetit in synagoga deorum (a). Quos utique 
deos absit ut. intelligamus deos Gentium , sive idola , 
sive. aliquam prater homines coelestem terrestremve 
creaturam * cum paulo post hunc versum | idem iste 
psalnws asserat, et quos deos intelligi velit, in quo- 
rum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait : 


E:qo dizi, Dii estis, et filii Altissimi omnes ; vos autem. 


sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus ca- 
detis. In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de 
quibus idem Altissimus per Isaiam dicit , Filios genui 
eL exaltavi ; ipsi autem me spreverunt ( Isai. 1, 2 ), stetit 
Deus. /n synagoga populum Israel accipimus; quia et 
ipsorum proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ec- 
clesia dieta sit, Nostram vero A postoli r'unquam syna- 
gogam dixerunt, sed semper Ecelesiam : sive discer- 
nendi causa , sive quod inter congregationem unde 
Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen 
accepit, distet. aliquid; quod scilicet. congregari et 
pecora solent , atque ipsa proprie , quorum et greges 
proprie dicimus ; convocari autem magis est utentium 
ratione, sieut sunt. homines. Uude ex persona ipsius 
Asaph in alio psalmo canitur, Quasi pecus factus sum 
apud te, et ego semper tecum (Psal. ,xxi, 25) : quando 
utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretar, 
pro magnis tamen ae summis bonis ab illo carnalia, 
terreria, temporalia requirebat. Invenimus eos sxpe 
etiam filios appellatos; non ea graiia qux ad Novurn 
'estamentum pertinet, sed illa qu: ad Vetus : quia 
et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne 
tam magnum populum propagavit; qua nondum uya- 
103, Jacob dilexit, Esau antem odio habuit (Malach. 1, 
9, 5); qua liberavit ex Egypto, qua in terram pro- 
missionis, cjectis Gentibus , introduxit. Nisi enim et 
ipsa esset gratia , non utique de nobis, quibus non ad 
terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data 
est potestas filios Dei fieri, in eodem mox Evangelio 
diceretur quod accepimus gratiam pro gratia ( Juan. 
1, 12, 16); id est, pro Testamenti Veteris promissio- 
nibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur , 
quantum. existimo, in qua deorum synagoga steterit 
Deus. 

9, Deiuceps requirendum est utrom Patrem , an 
Filium, an Spiritum sanctum , an ipsam Trinitatem 


accipere debeamus stetisse in synagoga deorum; in : 


medio autem deos discernere : quia et singulus quisque 
Deus , et ipsa Triuitas unus Deus. Non quidem facile 
est hoc eliquare ; quia et non corporalem, sed spiri- 
tualem. Dei priesentiam , quie congruit ejus substan- 
Ve, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili 
videlicet et vix pancis intelligibili modo, cui dicitur ; 
Si ascendero in colum, tu ii es ; si descendero in in[er- 
num , ades ( Psal. exxsvin, 8 ). Unde merito perhibe- 
tur stare Deus in congregatione hominum invisibili- 
ter, sicut. ecelum et terram ipse implet, quod per 
prophetam de se ipse pr:dicat ( Jerem. xxin , 94): 
nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis human: 


(a) Hunc $. 1 habes item expositum in Fnarr, Psal, xciv, 
6. 


" 


$. AUGUSTINI EPISCOPI 


1048 
utcumque cognoscitur stare iu. eis quie creavit , si et 
homo stet et audiat eum , et gaudio gaudeat. propter 
ejus intimam vocem (Joan. n1 , 29). Verumtamen , 
quantum arbitror, psaimus iste insinuarealiquid mo- 
litur, quod ex quodam tempore factum est , ut staret 
Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum 
€t terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, 
nec tempore variatur. Deus itaque stetit in synagoga 
deorum , nimirum ille qui de se dixit : Non sum mis- 
sv$ nisi ad oves qua perierunt domus Israel ( Matth. 
xv, 24 ). Dicitur et eausa : In medio autem deos dis- 
cernere. Agnosco igitur Deum stetisse in synagoga 
deorum, quorum patres, et ex quibus Christus secundum 
carnem : ut enim staret Deus in synagoga deorum, ad 
hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Ne- 
que enim quales illi, in quorum deorum synagoga 
stetit ; sed, sicut illie Apostolus sequitur, qui est super 
omnia Deus benedictus in secula ( Rom. wx, 5 ). Agno- 
$cO, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deui 
sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit : In medio 
vestrum stat, quem vos nescitis ( Joan. 1, 26). Quij pe 
de quibus paulo post in hoe psalmo dicitur, Nescie- 
runt, neque intellexerunt , in tenebris ambulant : testi- 
ficatur et Apostolus, Quoniam c«citas ex parte. Israel 
facta est, ut plenitudo Gentium intraret ( Rom. x1, 95 ). 
Siantem quippe in medio sui videbant eum ; sed non 
eum videbant Deum , qualem se volebat videri , di- 
cens : Qui me vidit, vidit * et. Patrem ( Joan. xiv, 9 ). 
Discernit autem deos, non corum meritis, sed gratia 
sua ; ex eadem conspersione faciens alia vasa in ho- 
norem , alia in contumeliam ( Rom. 1x, 21 ). Quis 
enim te discernit? Quid enim habes, quod noi acce- 
pisi, si autem accepisti, quid gloriaris quasi non 
acceperis ( 1 Cor. ww, 7 )? 

$5. [ vers. 2, 5.] Audi et. vocem Dei discernentis , 
audi et vocem Domini divideniis flammam ignis (Psal. 
xx vin, 7) : Usquequo judicatis iniquitatem, et facies pec- 
cantium. sumilis? Sicut, alibi : Usquequo graves. corde 
( Psal. ww, $5)? Numquid et usque ad adventum ejus 
qui lumen est cordis ? Dedi legem ; duriter restitistis : 
inisi Prophetas ; injuriis affecistis, aut inierfecistis, aut 
hiec agentibus connivistis *. Sed ut illis nec loqui di- 
gnum sit, qui occiderunt servos Dei proemissos ud 
se; vos qui cum lec. fierent tacuistis, id est, vos qui. 
eas qui tunc tacuerunt , velut inocentes imitari vo- 
luistis, Usquequo judicatis iniquitatem, et [acies peccan- 
tium swnitis ? Numquid etiam nunc et ipse h»res ve- 
niens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine 
patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos 
esurivit et sitivit ut ezenus? nonne ad vos clamavit , 
Discite « me quia mitis sum ct humilis corde (Matth. xi, 
99 )? Nonne pauper facetus est, cum dives esset , ut 
ipsius paupertate ditaremini ( V Cor. viu, 9)? Judi- 
eate ergo pupillo et egeno ; humilem et pauperem justi- 
[icate. Non. illos propter se superbos et. divites , sed 


1 Sic Mss. At edd., Qui me videt, videt, etc. 

* Ér., conhibuistis ; et infra, loco, conniverunt, habet, 
conhibuerunt. Atque ita. veteres libri, in quibus pro verbo, 
conniveo, constanter scriptum est, con/tibeo. 


1019 


jstum propter vos humilem et pauperem , justum cre- 
dite, justum pr:edicate. 

4. [vers. 4.] Sed invidebunt ei, nec omnino parcent, 
dicentes, Hic cst hmres, venite, occidamus eum, et 
tostra erit higreditas (Matth. xxi, 58). Auferte. ergo 
inopem, et pauperem. de manu peccatoris eruite. Wwe 
dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et 
occisus est Christus, nec illos (nisse immunes a tanto 
scelere, qui cum essent tantze multitudinis, ut eos sic- 
ut Evangelium loquitur, timerent Jud:i, et propter- 
ea in Christum manum mittere non. auderent (Luc. 
xxu, 2), postea conniverunt, eumque interiimi a ma- 
liguis et invidis Jud:orum principibus permiserunt ; 
quisi voluissent, timerentur semper, ut nunquam in 
illum sceleratorum pr:evalerent manus. De his quippe 
et alibi dicitur ; Canes. muti. uescierunt. latrare (15ai. 
tvi, 10). De his etiam iliud : Ecce quomodo. justus 
periit, et nemo considerat (1d. vvn, 1). Periit, quan- 
tum in ipsis est, qui eum perdere voluerunt : nam 
quomodo ille posset. perire moriendo, qui eo modo 
potius quod erat perditum. requirebat? Porro, si isti 
juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum 
scelus fieri dissimnlando siverunt ! ; quomodo incre- 
pandi, aut ne increpaudi quidem, sed qua severitate 
damnandi suut qui hoc consilio malitiaque fece- 
runt? 

B. [vers. 5.] Verumtamen omnibus, quod sequitur, 
rectissime congruit : Nescierunt, et non intellexerunt, 
in tenebris. ambulant. Quia. et illi, si cognovissent, 
nunquam Dominum glorie crucifixissent (I Cor. 1, 
8); et illi, si cognovissent, nunquam Barabbam libe - 
yandum, et Christum crucifigendum petere consen- 
sissent. Sed quoniam supra memorata cacitas ez 
parle Hrael (acta est, donec plenitudo Gentium intraret; 
per hanc utique illius populi c:ecitatem — crucifixo 
Christo, movebuntur omnia fundamenta terre. Sic mota 
sunt, et movebuntur, donec intret quie pradestinata 
est Gentium plenitudo. Nam et in ipsa morte Do- 
mini terra mota est, et petre scisse sunt. (Matth. 
xxvir, 51). Et si intelligamus fundamenta terrze, ter- 
renorum bonorum copia felices : recte praedictum est 
quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli 
humilitatem, paupertatem, mortem, velut magnam 
secundum ipsos miseriam Christi ; vel ipsi quoque , 
hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo 
atque sectando. [ta moventur omnia fundamenta 
terrx, cum partim. mirantur, partim etiam commu- 
tantur. Sicut eniin. non absurde dicimus fundamenta 
codi, quibus regnum caelorum super:edilicatur in 
sanctis et fidelibus, quos. dicit Scriptura lapides vi- 
vos (I Petr. n, 5): quorum fundamentum est primi- 
tus ipse Christus ex virgine ; de quo dicit Apostolus, 
Fundamentum | aliud nemo potest. ponere preterquam 
quod positum. est, quod est. Christus Jesus (1 Cor. ut, 
41) : deinde ipsi Apostoli et Prophete, quorum au. 
ctovitote locus ccelestis eligitur, ul. eam sectando co- 
axificemur ; unde dicit ad Ephesios, « Jam non estis 
peregrini et inquilini ; sed estis cives sanctorum el 

1 Edi., siluerunt. Melius Corb. Mss., sivertnt. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXI. 


105 
domestici Dei, superzdificati supra fundamentum 
Apostolorum et Prophetarum, ipso summo augalari 
lapide existente Christo Jesu, in quo omnis .edifica- 
tio compaeta crescit in templum sanctum in Domino » 
(Ephes. u, 19-92) : ita non. inconvenienter funda- 
meuta terr: intelliguntur, quorum terrenam felicita- 
tem. przpollentem. atque. potentem. homines. invie 
dendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona. concu- 
piscenda pertrahuntur, et adipiscendo co:dificantur 
Luquam terra super terram, sicut in illo superno 
iedificio coelum super colum ; quia et. peccatori di- 
ctam est, Terra es, et in terram ibis (Gen. m, 19); ct, 
Coeli enarrant gloriam Dei, cum in omnem terram eziit 
sonus eorum, et in fines orbis terra? verba eorum (Psal. 
xviit, 2, 5). 

6. [vers. 6, 7]. Terren: autem feliciiatis regnum 
superbia est, contra quam venit humilitas Christi, 
exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi 
facere, atque inercpans : Ego dixi, Dii estis, et filii Al- 
tissimi omnes. Vos autem sicut. homines moriemini, et 
sicut unus ex principibus cadetis. Sive ad illos dixerit, 
Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes, ad eos utique 
qui pr:zdestinati sunt in vitam zeternam; ad alios vero, 
Vos aulem sicut homines moriemini, et sicut. unus ex 
principibus cadetis, hoc modo etiam deos discernens : 
sive omnes simul increpat, ut obedientes correctos- 
que discernat, Ego, inquit, dizi, Dii estis et filii AL- 
tissimi omnes; id est, omuibus vobis promisi ccele- 
stem felicitatem ; vos autem, per infirmitatem carnis, 
sicut homines moriemini, et, per elationem animi, sic- 
ut, unus ex principibus, id est diabolus, non | extolle- 
mini, sed cadetis. Velut si diceret : Cum tam pauci 
Sint dies vit: vestrze, ut cito sicut homines moria- 
mini, non vobis prodest ad correctionem; sed tan- 
quam diabolus, cujus dies in hoc sxeculo multi sunt, 
quia carne non moritur, extollimiui, ut cadatis. Per 
diabolieam quippe superbiam factum est, ut Christi 
glorix perversi et exci principes Jud:eorum invidis- 
sent: per hoc vitium factum est et fit, ut Christi 
usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui 
hujus szculi diligunt excellentiam. 

1. [vers. 8.] Proinde ut hoc vitium sanetur, ex 
ipsius prophet: persona dicitur : Surge, Deus, judica 
terram. Tumuit * enim. terra, cum te crucifigeret; 
surge a mortuis, et judica terram. Quoniam tu dis- 
perdes in. omnibus gentibus : quid, nisi terram? hoc 
est, eos qui terrena sapiunt ; sive ipsum affectum in 
credentibus terrenz cupiditatis et elationem absu- 
mens *; sive non credentes, terram conterendarm, 
perdendamque discernens. Sic per membra sua, 
quorum conversatio in caelis est, judicat terram, et 
disperdit in omnibus gentibus. Nec protereundum, 
quod nonnulli codices habent, Quoniam tu heredita- 
bis in omuibus gentibus : quia. et hoc non inconve- 
nienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quid- 
quam repugnat. Fit ergo hereditas ejus per charita- 


! Sie meliores Mss. At Edd., 1i muil. 
* Edd., assumens, Ejmendautur en^tovitote V ss. 


$051 
fem, quam suis prieceplis et gratia misericorditer 


excolendo, terrenam disperdit cupiditatem. 
ceshnus CYpaonta amor REPE 


IN PSALMUM LXXXII 
ENARRATIO. 


4. [vers. 1.] Psalmi linjus titulus est, Canticum 
Psalmi Asaph. Jam siepe diximus quid interpretetur 
Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui Uy 
batur Asaph, in figura. congregationis populi Dei in 
multorum. psalmorum titulis ponitur. Grice autem 
congregatio synagega dicitur, quod velut proprium 
nomen Jud:eorum populus tenuit, ut Synagoga appel- 
laretur; sicut. populus Christianus usitatius vocatur 
Ecclesia, cum et ipse utique congregelur. 

9. [vers. 2.] Populus itaque. Dei in isto psalmo di- 
cit : Deus, quis similis erit tibi ? Quod ego arbitror ac- 
commoadatius accipi in Christo, quia in similitudine 
hominum factus, putatus est ab eis a quibus contem- 
pius est, ceteris. hominibus comparandus : nam et 
inter iniquos deputatus est (sai. Lin, 12); sed ad hoc 
ut judicaretur. Cum autem. veniet judicaturus, tuuc 
fiet quod hic dicitur, Deus, quis similis erit tibi? Si 
enim Psalmi non solerent loqui ad Dominum Chri 
Btum, non diceretur etiam illud, quod ipsi dictum 
esse nullus potest dubitare fidelium : « Thronus tuus, 
Deus, in Sculum seculi, virga directionis, virga 
regni tui : dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ; 
propterea auxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis 
prz participibus tuis » (Psal. xziv, 7, 3). lluic ergo et 
nunc dicitur, Deus, quis similis erit tibi? Multis enim 
similis in humilitate esse voluisti, usque et latronibus 
( j tecum sunt crucifixi (Luc. xxut, 59); sed in cla- 
rite cum veuies, quis similis. evit tibi ? Quid cnim 
magnum dicitur, cum Deo dicitur, Quis sinilis erit 
tibi ; nisi illi dicatur, qui similis esse hominibus vo- 
luit, formam servi accipiens, in similitudine homis 
num factus, et habitu inventus ut homo (Philipp. n, 
7)? Et ideo non ait, Quis similis est tibi? quod utique 
recte diceretur, si hoc ad divinitatem referretur. 
Quia vero ad formam servi relatum est, tunc. ejus a 
exteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando 
apparebit in gloria. Ideo sequitur, Ne /aceas, neque 
compescaris, Deus : quia primo tacuit, nt judicaretur; 
quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, 
sic non aperuit os suum (Isai. Lu, 7), et suam com- 
pescuit potestatem. Quam ut se compescere osten- 
deret, ad illam ejus vocem qua dixit, Ego sum, hi qui 
eum apprchendendum quxrebant, redierunt retro, 
et ecciderunt. (Joan. xvm, 5, 6). Quando ergo tene- 
retur atque paleretur, nisi se ipse colhiberet atque 
compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic 
«quidam interpretati sunt quod hic positum est, Neque 
compescaris Deus, ut. dicerent, Neque mitescas Deus. 
]pse alibi.dicit, Tacui; numquid semper taccbo (1sai. 
»1n, 14)? Cui dicitur hic, ne taceas ; de illo alibi dici- 
tar, Deus mani[estus veniet, Deusnoster, et non. silebit 
(Psal. xvix, 5). Dicitur hic, Ne :aeeas : tacuit. enim, 
ut judicaretur, quando venit occultus; non autem fa- 
eebit, ut judicet, quando venict manifestus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1052 


3. [vers. $.] Quoniam ecce. inimici tui sonnerunt; et 
qui oderunt te extulerunt caput. Novissimos dics signi- 
ficare mihi videtur, quando hzxc qux nunc metu com- 
primuntur, in liberam vocem erifptura sunt, sed plane 
irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vcl ser- 


mo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed 


qui oderunt te, tunc levabunt caput, Nec cpita, sed 
caput; quando eo perventari sunt, ut etiam illud ca. 
put habeant quod extollitur super omne quod dicitur 
Deus et quod colitur : ut in illo maxime impleatur, qui 
se exaltat, humiliabitur (Luc. xiv, 14); et cum eum illo 
cui dicitur, Ne taceas, neque mitescas Deus, interficiet 
spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione przesentiae 
su: (Il Thess. n, 4, S). 

4. [vers. &.] Super populum tuum | malignaveruxt 
consilium ; vel, sicut alii codices liabent, astte cogita- 
verunt consilium, et cogitaverunt. adversus sanctos tuos. 
Irridenter ista dicuntur : quando cnim valerent nocere 
populo vel plebi Dei, vel sanctis ejus qui noverunt 
dicere, Si Deus pro nobis, quis contra nos (Rom. vut, 
51)? 

$. [vers. 5.] Dixerunt, Venite, et disperdamus eos da 
gente. Singularem numerum posuit pro plurali; sicut 
dicitur, Cujus est hoc. pecus, etiamsi de grege inter- 
rogetur, et intelliguntur pecora : denique alii codices, 
de gentibus, habent ; ubi magis interpretes intellectum 
quam verbum secuti sunt. Venite, et disperdamus cos 
de gente. lpse est ille sonus quo sonuerunt magis 
quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuc- 
runt. Et non memoretur nominis Israel uttra. Moc alii 
planius dixerunt, Et non sit memoria nominis srael 
adhuc. Quia memoretur nominis, in latina lingua inusi - 
taa locutio est; potius enim dici solet, memoretur 
nomen : sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, 
memoretur nominis, graecam transtulit. locutionem. 
Israel autem hic debet intelligi utique semen Abrah:e, 
cui dicit Apostolus, Ergo Abrahe semen estis, secun- 
dum promissionem haeredes (Gulat. m, 29) : non Israel 
secundum carnem, dc quo dicit, Videte Israel secun- 
dum carnem (1 Cor. x, 18). 

6. [vers. 6.] Quoniam cogitaverunt unanimiter, simul 
adversus te testamentum.  disposuerunt : quasi possent - 
esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non 
illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus 
mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum 
vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt 
(Gen. xxxi, 44), quod utique etiam intcr vivos vale- 
rei: et innumcrabilia talia in divinis leguntur elo- 
quiis. 

7. [vers. 7, 8.) Deinde incipit inimicos Christi com- 
memorare sub quibusdam vocabulis Gentium : quo- 
rum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit 
intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime 
figurantur veritatis inimici. Idum:ei quippe interpre- 
tantur, vel Sanguinei, vel Terreni : Isinaclite, Obc- 
dientes sibi ; utique non Deo : sed sihi. Moah, Ex pa- 
ire: quod in malo non intelligitur melius, nisi cim 
ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filie sux illi- 
cite se uterti perinixtus eum genuit ; quia ex ipsa re 


1055 
13e nomen accepit (Gen. xix, 26 et 57). Bonus autem 
pater, sed sicut Lex !, si quis ea legitime utatur (I Tim. 
y, 8), non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, 
adven:e ; quo nomine significantur inter inimicos po- 
puli Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in auimo 
alieno aique adveutitio perseverant, et nocendi occa- 
sione invema se ostendunt, Gebal, Vallis vana, id est, 
fallaciter hiinilis : Amon, Populus turbidus, vel Po- 
palus imeeroris : Amalech, Populus lingens; unde 
alibi diem est, Et iniuici ejus terram lingent. (Psal. 
Lxxi, 9). Alienigen;e, quanivis et ipso nomine latino 
$e indicent alienos, et ob hioc consequenter inimicos, 
tamen in hebr;o dicuntur Philistiim; quod interpre- 
tatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria 
saecularis. Tyrus lingua hebrza dicitur Sor; quod 
sive Augustia sive Tribulatio interpretetur, sccundum 
illud accipiendum est in his inimicis populi Dei, quod 
ait Apostolus : Tribul«tio et angustia in omnem animam 
hominis operantis malum (Bom. n, 9). Omnes ergo. hi 
sic enumerantur in hoc psalmo : Tabernacula Idunuco- 
rum ei 1smaelite, Moab et Agareni, Gebol et Amon et 
Amalech, el alienigeng cum habitantibus Tyrum. 

8. [vers. 9.] Et tanquam indicans causam quare sint 
inimici populo Dei, adjungit et dicit: ftenim Assur 


venit cum illis. Assur autcm pro ipso diabolo figurate : 


intelligi solet, qui operatur in filiis diftidentiae (Ephes. 
n, 2), tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum 
Dei. Fecti sunt, inquit, in. adjutorium filiis Lot : quia 
eines inimici, operante in se principe suo diabolo, 
facti sunt in adjutorium filiis Lot, qui interpretatur De- 
elinans, Angeli autem. apostatici bene intelliguntur 
Vinquam filii declinationis; a veritate quippe decli- 
nando, in satellitium diaboli discesserunt. Ili sunt de 
quibus dicit Apostolus: « Non est volis coiluctatio 
adversus carnem et sanguinem ; scd adversus princi- 
pes et potestates et rectores mundi tenebrarum. lia- 
ram, adversus spiritualia nequitiz in ccelestibus » (d. 
vi, 12). Quapropter? istos invisibiles iuimicos adju- 
vant homines infideles, in quibus operantur ad op- 
pugnandum populum Dei. 

9. [vers. 10-15.] Jam nune videamus quid impre- 
cetur prophceticus spiritus, magis prwdicens quam 
malediceus. Fac illis, inquit, sicut Madian et Sisara, 
sicut Jabin in torrente. Cison. Disperierunt in Endor, 
facti sunt ut stercus terre. Hos omnes secundum hi- 
storiam populus Isracl, qui tunc erat populus Di, 

-debellavit et vicit; sicut. etiam illos quos deinceps 
commemarat, dicens, Pone principes eorum sicut Oreb, 
el Zeb, et Zebee, et Salmana. (Judic. w, vi, vim). In- 
terpretationes autem eorum nominum ist:e sunt : Ma- 
dian interpretatur Declinans judicium ; Sisara, Gau- 
dii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a 
populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens, de 
quo Apostolus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi con- 
quisitor hujus seculi (| Cor. », 90)? Orcb, Siccitas : 
Zeb, Lupus : Zebee, Victima, sed lupi; habet enim et 


! Sie Mss. At Lov., bonus autem paler Lex, sed sicul. :po- 


stolis ait. si quis, etc. & . ! 
* Edd., Quia isios. At Mss. alii, Qapropter ; alii, Quia 
v. oper. - 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXII. 


1054 
ipse vietimas suas: Salmana, Umbra commotionis. 
Hec omnia congruunt malis, quos in bono vincit po- 
pulus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi 
sunt, interpretatur Duritia eorum. Eudor, ubi perie- 
runt, interpretatur Fons generationis, sed utique car- 
nalis, eui dediti perierint : non curantes rezeneratio- 
nem, qu;e. perducit ad. vitam, ubi non. nuhent, neque 
uxores ducent; non enim incipient mori (Luc. xx. 55, 
36). Merito ergo de his dictum est, Facti sunt ut ster- 
cus terre ; de quibus nihil propagatum est, nisi terre- 
na fecunditas. Sicut ergo illi emnes in figura superati 
sunt a populo Dei; sic istos inimicos precatur in veri- 
tate superari. 

10. Omnes, inquit, principes eorum, qui dixerunt, 
Ilcereditate possideamus sanctuarium. Dei. lpse est. so- 
nitus inanis, quo, ut supra dictum est; inimici. tui so- 
nuerunt. Sanctuarium autem Dei quid intelligendum 
cst, nisi templum Dei, de quo Apostolus ait: Tem- 
plum enim Dei sanclum. est, quod estis vos (I Cor. wi, 
17)? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possi- 
dere, id est, subjugare moliuntur, ut cedat? in eorum 
impias voluntates? 

11. [vers. 14.] Sed quid sequitur? Deus meus, pore 
illos wt rotam. Convenienter quidem accipitur, ut non 
sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam 
sic recie posse intelligi existimo, Pone illos ut rotam, 
quod rota ex his qu: retro suut extollitur, ex his quie 
ante sunt dejicitur : sic fiunt omnes inimici populi Dei. 
Non enim hiec optatio, sed prophetatio est. Adjuugit 
eiiam : Sicut stipulum ante faciem. venti. Faciem dicit 
prosentiam : nàm quie facies est. venti, cui nulla li- 
neameuta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi 
fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia 
et inania corda rapiuntur : 

12. [vers. 15, 16.] Levitatem porro, qua facile con- 
sentitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde 
deinceps dicitur : Sicut ignis qui comburit silvam, sicut 
flamma comburens montes ; ita. persequeris illos in tem- 
pestate tua, et in ira tua. conturbabis eos. Silvam dixit 
propter sterilitatem, montes propter elationem : tales 
enim sunt inimici populi Dei; inanes justitixe, pleri 
superbia. Ignem. vero et. flammam dicens, hoc idem 
alio nomine repetivit, quo intelliri voluit judicantem 
atque punientem Deum. Quod autem ait, in tempestate 
tua; hoc idem consequenter exposuit dicens, in ira 
fua : et quod supra dixit, persequeris eos; lioc postea, 
conturbabis eos. Meminerimus sane iram Dei sine ulla 
affectione turbuienta intelligere: ira quippe ejus dici- 
tur, rstio justa vindicte ; tanquam si lex dicatur ira- 
sci, cum ministri ejus secundum eam commoti vin- 
dicant. 

45. [vers. 17-19.] Imple, inquit, facies eorum | igno- 
minia, el querent nomen tuum , Domine. lloc sanc illis 
bonum et optabile prophetatur : nee prophetaretur, 
nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei 
etiam tales homines , quibus hoc ante ultimum judi- 
cium prwstaretur; quia et nunc idem ipsi sant, el 
ipsum corpus est inimicorum secundum invidenti.ur 


! Sic Mss. At Edd., cadat, 


1055 
qua oemulautur populum Dei. Et nunc , ubi possunt , 
et sonant et levant caput; sed particulatim, non 
universaliter, sicut in fine s:eculi, novissimo immi- 
nente judicio. Tamen ipsum corpus est. et iu his qui 
inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri 
(horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut 
quaerant nomen Domini); et in illis qui usquein finem 
iu eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula 
ante faciem venti , et silv:e montibusque infructuosis 
similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, 
dicens : Erubescant, et conturbentur in seculum sa'cu- 
li. Non enim ín svculum s:ecui conturbantur. qui 
qu:erunt nomen Domini ; sed respicientes ignominiam 
peccatorum suorum, ad hoc conturbantur, ut qu:erant 
nomen Domini, per quod non conturhentur. 

14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem saocie- 
tate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne con- 
fundantur in :eternum ; et ad hoc perdendi in quantum 
mali sunt , ut boni facti. inveniantur in zternum. De 
his enim cum dixisse! , Et confundantur , et pereant ; 
statim subjecit, Et cognoscant quia nomen tibi Domi- 
nts; (u solus altissimus in omni terra : ad hanc cogni- 
tionem venientes sie confundantur , ut placeant; sic 
pereant, ut permaneant. Cognoscant , inquit, quia no- 
men tibi Dominus : tanquam non vero nec suo nomine 
nuncupentur quicumque alii domini nominantur ; 
quoniam serviliter dominantur , et vero Domino com- 
parati nec domini sunt ; sicut dictum est, Ego sum 
qui sum (Exod. wi, 14) ; tanquam non. sint ea que 
facta sunt , si comparentur ei a quo facta sunt. Quod 
vero adjunxit, tz solus. altissimus in omni terra, vel, 
sicut alii codices habent, super omnem terram ; utique 
et in omni colo, vel super omne ccelum : sed hoc 
dicere maluit, quo terrena soperbia premeretur. 
Desinit enim superbire terra, id est homo, eui di- 
ctum est, Terra es (Gen. 11, 19); et, Quid. superbit 
terra et cinis (Eccli. x, 9)? eum cognoscit Dominum 
esse altissimum super omnem terram, id est, nullius 
hominis cogitationes valere adversus eos qui secundum 
propositum vocati sunt, et de quibus dicitur, Si Deus 
pro nobis, quis contra nos (Rom. vin, 28, 51)? 





IN PSALMUM LXXXIII 
ENARRATIO. 


1. [vers. 1.] Psalmus iste, Pro torcularibus, inscri- 
litur. Et quantum advertit nobiscum Charitas Vestra 
(quia vos intentissime audire advertebamus), nihil in 
ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis , vel 
de laeu, vel de instrumentis aut. :edifieio torcularis ; 
omnino nihil in eo tale audivimus : unde quid sibi 
velit titulus ejus, quod inscribitur, Pro torcularibus , 
"mon parva quastio est. Profeeto enim si post istum 
ütulum àliquid de talibus rebus diceret, quales com- 
memoravi, erederetur a carnalibus vere ista visibilia 
torcularia voluisse cantare : quia vero titulum impo- 
suit, Pro torcularibus, et nihil postea in omni versu 
Psalmi dixit de his torcularibus notissimis oculis 
nosiris; non dubitatur esse alia toreularia quw nos 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1036 
lic quierere et intelligere voluit Spiritus Dei. Quapro- 
pter quid agatur in his visibilibus torcularibus recor- 
deniur , et hoc videamus quemadmodum spiritualiter 
geratur in Ecclesia. Uva certe pendet in. vitibus , et 
oliva in arboribus (his enim duobus fructibus solent 
toreularia praeparari); et quamdiu pendent in fruti- 
cibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec 


, uva vinum est, nec oliva oleum, ante pressuram. Sie 


sunt homines quos przedestitiavit Deus ante szecula cou- 
formes fieri imaginis unigeniti Filii sui (Rom.vut, 29), 
qui priccipue in. passione magnus botrus expressus 
est. Hujusmodi ergo homines antequam accedant. ad 
servitutem Dei, fruuntur. in s:cculo. tanquam deli- 
ciosa libertate , velut uv:e aut. olive pendentes : sed 
quoniam dictum est, Fili, accedens ad servitutem Dei, 
sta in justitia et timore , et. pra pura animam tuam ad 
tentationem. (Eccli. 1, 3), accedens quisque ad. servi- 
tutem Dei , ad torcularia se venisse cognoscat; con- 
tribulabitur, conteretur, comprimetur ; non ut in lioc 
so:eulo pereat, sed ut in apothecas Dei defluat. Exui- 
tur carnalium desideriorum integumentis, quasi vina- 
ciis : hoc enim ei contigit * in desideriis carnalibus, 
propter qu:e et Apostolus dicit, Exwite vos veterem 
hominem, et induite novum (Coloss. wi, 9, 10). lloc 
totum non fit nisi de pressura : propterea torcularia 
nominantur Ecclesi Dei hujus temporis. 

2. Sed in toreularibus positi qui sumus? Filii Core, 
Sie enim additum est, Pro torexlaribus, filiis. Corc. 
Filios Core interpretatos habemus filios Calvi, quan- 
tum nobis qui illam linguam noverunt, per ministe- 
rium quod Deo debebant, interpretari potuerunt : et 
in hoe non defugio magnum mysterium intueri, et 
adjuvante Domino invenire vobiscum. Non enim 
tanquam a filiis pestilentix:: omnis est irridenda cal- 
vities ; ne cum quisque saeratam calvitiem * irrise- 
rit, a d:emoniis dissipetur. Nam et Eliszus ibat, et 
insensati pueri clamaverunt post eum, Calve , calve; 
et propter sacramentum implendum, conversus ad 
Dominum petivit ut eos ursi de silva exeuntes come- 
derent (IV Ileg. 11, 25, 94). Abrepta est quidem illo- 
rum infantia in exitium ? vite de hoc sxculo; mortui 
sunt pueri, senes quandoque morituri : verumtamen 
sacramenti terror datus est hominibus. Elis:eus enim 
personam eujusdam tunc gerebat, cujus (iii sumus, 
filii Core, Domini scilicet nostri Jesu Christi. Jara 
oceurrit Charitati vestrx: ex Evangelio, quare calvus, 
gerebat personam Christi ; recordamini quod in Cal- 
varie Joco crucifixus est (Matth. xxvu, 53). Sive 
ergo hoc interpretatur filiis Core, sicut secuti priores 
diximus ; sive aliud aliquid, quod nos forsitan latet ; 
interim quod occurrit, videle quia p'enum est sacra- 
mento. Filii Core, filii Christi : nam et filios suos di- 
cit sponsus, eum ail, Non possunt filii sponsi jejunare, 
quamdiu cum illis est sponsus (d. 1x, 15). Christiano- 
rum sunt ergo ista torcularia. 


! Sic Er. et Mss. At Lov., contingit. ; 

? Mss. aliquot, sacratam calvariam. Nonnulli, sacramen- 
tim. calvi. UM MR tie 

? plures Mss., in exitum : et nonnulli, in caitus, 


1057 
9. In pressuris autem constituti , ad. hoe eonteri- 

' mur, ut aimore nostro, quo ferebamur iu jsta mundana, 
s:ecularia, temporalia , fluxa atque peritura , passi in 
eis, in hac vita, tormenta et tribulationes pressurarum 
et abundantiam tentationum , incipiamus querere 
illam quietem qu: non est de bac vita, nec de hae 
tevra : et (it Dominus, nt scriptum est, refugium pau- 
peri (Psal. 1x, 10). Quid est pauperi? "Tanquam de- 
stituto, sine ope, sinc auxilio, sine aliqua re de qua 
in terra przssumat. Talibus enim pauperibus adest 
Deus. Quia homines, etsi abundent. pecunia in hac 
terra, respiciunt quod ait Apostolus , Precipe divi- 
tibus hujus mundi nor superbe. sapere, neque sperare in 
incerto. divitiarum. (Y Tim. vi, 47) : et. considerantes 
quam sit incertum unde gaudebant, antequam. accc- 
derent ad servitutem Dei, id est, antequam introirent 
in toreularia, vient ex. ipsis divitiis vel habere se 
pressuras cogitationum, quomodo ca gubernentur, 
quomodo custodiantur ; vel si paululum inelinaveriut 
eupiditatem ut ca diligant, plus eos impleri timoribus 
quam fructibus. Quid enim tam incertum, quam res 
volubilis ? Nec immerito ipsa pecunia rotunda signá- 
tur, quia non stat. Tales ergo, etsi habeant aliquid , 
| pauperes sunt. Qui vero nihil horum habent, et habere 
desiderant , inter reprobandos divites computantur : 
non enim attendit Deus facultatem , sed voluntatem. 
Pauperes igitir destituti omni ope seculari, quia 
etsi ea cireumfluant, intelligunt quam jncerta sint ; et 
ingemiscentes ad Deum, nihil habentes in hoc s:ecu- 
lo quo delectentur, quo teneantur, in abundantia 
pressurarum et tentationum tanquam in torcularibus 
eonstituti, fefluunt vinum, defluunt oleum. Quir sunt 
ista, nisi bona desideria? Restat enim illis desideran- 
dus Deus ; jam non amant terram. Amant enim qui 
fecit coelum et terram : amant, et nondum cum eo 
sunt. Desiderium corum differtur, ut crescat ; crescit, 
ut cápiat. Non enim parvum * aliquid daturus est 
Deus desideranti , aut parum exercendus cst ad capa- 
citatem tanti boni : non aliquid Deus quod fecit datu- 
vus est, scd seipsum qui fecit omnia. Ad capiendum 
Deum exercere; quod semper habiturus es diu desi- 
dera. Reprobati sunt. in populo Isracl, qui festinave- 
runt : assidue affectus iste reprehenditur in Scriptura 
festinantium. Qui sunt. enim qui festinant? Qui con- 
versi ad Deum, cum hic non invencrint requiem 
quam qu:rebant, et gaudia que promittebontur, 
tanquam in itinere deficientes , et longum sibi quid- 
d:un , donec hoc seculum vel hzc vita finiantur, re- 
stare arbitrantes, et quxrentes hic aliquam requiem , 
qu: si habetur, falsa est, respiciunt retro, et decidunt 
à proposito ; nec attendunt cum quanto terrore di- 
ctum est, Mementote uxoris Lot (Luc. xvu, 52). Ut- 
quid enim statua salis effecta est (Gen. xix, 26), si 
non homines condit, ut sapiant? Ergo exemplum 
illius malum, tibi (it bonum, si caveris. Mementote, 
inquit, uxoris Lot : respexit enim retro, unde libera- 
!*à erat a. Sodomis, et. ibi remansit, unde respexit ; 
ipsa in loco mansura, et transeuntes alios conditura. 


! Sic Remig. Ms. Alii lihri, parum. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXII. 


1053 
Liberati ergo a Sodomis proteritie vitz, non respi- 
ciamus retro : nam hoc festinare est, non. attendere 
quod promisit Deus, quia longe est, et respicere 
ad id quod proximum est, unde jun liberatus. es. 
De talibus quid dicit apostolus Petrus ? Contingit illis 
res veri proverbii : Canis conversus ! ad suum vomitum 
(V Petr. n, 22). Premebat. enim. pectus. conscientia 
peccatorum ; accepta indulgentia quasi vomuis!i, ct 
relevatum est pectus tuum; facta est bona. conscien- 
tia ex mala conscientia : quid rursus converteris ad 
vomitum tuum ? Si canis hoc faciens horret oculis 
tuis, tu quid eris oculis Dci? 

4. Unusquisque autem, fratres charissimi, do 
loco itineris sui, ad quem proficiendo pervenit, 
et quem vovit Deo , inde respicit retro , cuin ipsum 
dimiserit. Verbi gratia, statuit castitatem conjugalem 
servare (inde enim incipit justitia) ; recessit a forni- 
cotionibus et ab illa illicita immunditia : quando se 
ad fornicationes converterit, retro respexit. Alius ex 
munere Dei majus aliquid vovit, statuit nec nuptias 
pati ; qui non damnaretur , si duxisset uxorem , post 
volum quod Deo promisit si duxerit, damnabitur : 
cum hoc faciat quod ille qui non promiserat ; tamen 
ille non damnatur, iste damnatur. Quare , nisi quia 
iste respexit retro? Jam enim ante erat , iste autem 
illuc nondum pervenerat. Sic virgo, qux si nuberet, 
non peccaret (1 Cor. vii, 28), sanctimonialis si nupse- 
rit, Christi adultera deputabitur. Respexit enim retro 
de loco quo accesserat. Sic quibus placet, relicta 
omni spe szeculari et omni actione terrena , conferre 
se in societatem sanctorum, in communem illam vi- 
tam. ubi non dicit aliquis aliquid proprium , sed sunt 
illis omnia communia, et est illis anima una et cor 
unum in Dcum (Act. iv , 52); quisquis inde recedero 
voluerit, non talis habetur qualis ille qui non intra- 
vit : ille enim nondum accessit ; iste retro respexit. 
Quapropter, charissimi , quomodo quisque potest, 
vovete, et reddite Domino Deo vestro (Psal. rxxv, 
12) quod quisque potuerit; nemo relro respiciat, 
nemo pristinis suis delectetur, némo avertatür ab 
eo quod ante est, ad id quod retro est : currat donec 
perveniat ; non enim pedibis, sed desiderio currimus. 
Nullus autem in hac vita pervenisse se dicat. Quis 
enim potest tam perfectus esse quam f'aulus ? Et ait 
tamen, « Fratres, ego me non arbitror apprehen- 
disse : unum autem, qu: retro oblitus, in ea que 
ante sunt. extentus, secundum intentionem scquor 
ad palinam supernz vocationis Dei in Christo Jesu » 
(Philipp. m, 156114). Vides Paulum adhue currere, 
et te jam existimas pervenisse ? 

5. [vers. 2.] Si ergo sentis pressuras hujus mundi, 
etiam cum felix es, intellexisti te esse in toreulari. 
Putatis enim , fratres mei, infelicitatein sxculi me- 
tuendam esse , et felicitatem non esse metuendam ? 
Imo vero nulla infelicitas frangit, quem felieitas nulla 
corrumpit. Quomodo ergo cavenda et timenda est 
ipsa corruptrix , ne te blandiendo seducat? Ne in- 
cumbas in baculum arundinis; nam et hoc scriptum 


! Elld., reversus. At SSs., contersus 


1959 
est , quosdam incumbere in. baculum arundinis. Noli 
te crederc (IV. Reg. xvii, 21); fragile est quo niteris, 
frangitur. et. interimit tc. Si ergo felicitate tbi iste 
mundus arrideat , in. pressura te computa , ut dicas, 
Tribulutionem et dolorem inveni , et nomen Donüui in- 
vocuvi (Psul. cxiv, 5, 4). Non dixit, inveni tribulatio- 
nem , nisi quauidm que latet: quedam euim iribu- 


laiio quosdam in hoe seculo latet, qui putant sibi, 


bene esse, cum peregrinentur a Domino. Quamdiu 
cnim sumus in. corpore, inquit, peregrinamur a Do- 
mino (11 Cor. v, 6). Si à patre tuo honine peregeiua - 
reris, miser esses : 3 Domino peregrinaris , et felix 
es ? Ergo sunt qui putant. bene sibi esse. Qui autem 
intelligunt. in. qualibet. cireumfluentia. copiarum et 
voluptutum , quamvis ad. nutum cuncta deserviant, 
quamvis nibil molestum irrepat, nihil adversum ter- 
reat, (amen in malo se esse quamdiu peregrinautur 
a Domino; acutissimo oculo tribulationem et doio- 
rem invenerunt, et nomen Domini invocaverunt. 
Talis est qui cantat, in hoc psalmo. Quis est? Gorpus 
Cliri-ti. Quis est iste? Vos, si vuls ; nos ómnes, Si 
volunias ; omnes filii Core, et omnes unus homo, quia 
unum Christi corpus. Quomodo uon est unus homo, 
qui uuum eaput babet ? Caput omiium nóstrum Chri- 
stus est : corpus illius capitiS omnes nos suimtts. Et 
omnes in hac vita in torcularibus sumus : si bene 
sapimus , jam ad torcularia venimus. Ergo in pres- 
suris tentationum constituti , edamus hanc vocem , et 
praemittamus desiderium. nostrum : Quam dilectis- 
sima * sunt, inquit, tabernacula tua, Domine virtutum ! 
Erat in tabernaculis quibusdam, id est, in torculari- 
bus; sed desiderabat alia taberuaeula, ubi nulla 
pressura est : in his illuc suspirabat , ab his in illa 
per desiderii canalem * quodam niodo defluebat. 

6. [vers. 5, 4.] Et quid sequitur ? Concupiscit et de- 
ficit anima mea in. atria Domini. Parum est, Concu- 
piscit ct deficit ; sed quo deficit? J;: atria Domini. 
Defecit uva pressa ; sed quo defecit? Iu vinum et in 
lacum , et in apethece requiem , servanda in quiete 
magna. Hic desideratur , ibi capitur, hie suspiratur, 
ibi gaudetur ; hic oratur, ibi laudatur ; hic gemitur, 
ibi exsultatur. Ea quae dixi quasi dura hie nemo aver- 
selur ; nemo quasi nolit pati. Metuendum est ne uva, 
dum torcular timet, ab avibus vel a feris comeda- 
tur. ln magna videtur tristitia esse, cum dicit, Con- 
eupiscil et deficit anima mena in atria Domini; non enim 
habet quod desiderat : sed numquid sine gaudio est ? 
Quo gaudio? Quod ? ait. Apostolus : Spe gaudentes. 
Pbi jam re gaudebit, modo adliuc spe. Ideoque qui 
spe gaudent, quia ccrti sunt 3e accepturos, tolerant 
in toreulari omnes pressuras. Propterea et ipse Apo- 
etolus cum dixisset, Spe gaudentes ; quasi his loque- 
retur, qui jam in toreulari sunt , addidit statim : Jn 
tribulatione patientes. In tribulatione, inquit, patientes : 
quid deinde? Jn oratione tolerantes (hom. xn, 12). 

* Edd., amabiha. At nostri ornnes Mss., d ilectissima. 

* Edd. et Mss., per desiderium carnale ? excepto. codice 
Remig. qui habet, per desider& carnalem, haud dubie pro, 


canulem. 
? Fdd. alii, quo; ali, quid. — M. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


1060 


Quid est, tolerantes? Quia differimini. Oratis et dif- 
ferimini: tolerate quod differiniui : toleretur «quod 
differtur; quia eum venerit, non n»ufertür. 

1. Audisti gemitum in toreulari , Desiderat et deficit 
anima mea in. atris Domini ;. iudi uude. duret, spe 
gaudens : Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum 
vivum, Exsulta verunt. hie in illiid. Unde exsultafio, 
nisi de spe? Quo exsultaverunt ? 42. Down. virum. 
Que tibi exsultaverunt ?. Cor meum et caro mea. Uuda 
exsultaverunt ? Nam et passer, inquit, invenit sibi do- 
mum, etl iuriur nidum sibi, uli ponat pullos suos. Quid 
est hoc? Duo dixerat, et duo reddidit in similitudini- 
bus avium : dixerat exsultasse cor suum , et carnem 
suam , et his duobus reddidit passerem et tarturem ; 
cor tonquam passer, caro tanquam turtur. Invenit 
sibi domum passer, iuvenit sibi d: mum coc meum. 
Exercet. pennas in virtutibus hujus iemporis, iu ipsa 
fide, et spe, et charitate, quibus volet iu domum suam: 
€t cum venerit permanebit, et jam querula vox pas- 
seris quie hic est , non erit ibi. Nam ipse est queru- 
lus passer, de quo in alio psalmo dicit, Sicut passer 
singularis in tecto (Psal. ci, 8). De tecto volat ad do- 
mum. Jam slt in tecto, calcet domum carnalem : 
habebit quemdam  ccelestem. loeum , perpetuam do- 
mum ; passer iste fiuiet querelas suas. Turturi autem 
dedit et pullos, id est carni : invenit nidum turtur, ubi 
ponat pullos suos. Passer domum, Luriur nidum, et 
nidum utique ubi ponat pullos suos. Domus tanquam 
ad sempiternum eligitur, nidus ad tempus congeritur: 
corde cogiiagmus Deuin , tanquam volante passere ad 
suam domum ; carne autem agimus opera bona. Vi- 
detis enim per carnem sanetorum quanta bona fiant : 
per hane enim. operamur quie jussi sumus operari, 
quihus adjuvamur in hae vita. Frange esurienti panem 
tun , e£ egenum sine lecto induc in domum tuam ; sí 
videris. nudum , vesti (Isai. Lvin , 7) ; e& cetera talia 
qux nobis precepta suni, non operamur nisi per 
carnem. Passer ergo ille qui cogitat domum suam, 
non recedit a turture quierente sibi nidum, ubi ponat 
pullos suos : non enim abjicit illos ub cumque , sed 
invenit sibi nidum , ubi eos ponat. Dicimus autem, 
fratres, quod nostis : quanti videntur przeter Eccle- 
siam bona operari? quam multi etiam Pagani pascunt 
esurientem , vestiunt nudum , suscipiunt hospitem, 
visitant a grotum, consolantur inclusum? quam multi 
hzc faciunt? Quasi videtur parere turtur; sed non 
sibi invenit nidum. Quai multa multi haretici nog 
iu Ecclesia operantur, non in nido pullo ponunt ? 
Conculcabuntur ei conterentur; non servabuniur, 
non custfodientur. In hujus enim. earnis operatricis 
persona posita est qu:edain mulier ab apostolo Paulo, 
cum ait : Adam. non est seductus ;. mulier swutem. se- 
ducta est. Postea enim Adan consensit muiieri : nam 
a serpente mulier seducia est (Gen. 9,6). Nec 
modo potest aliqua mala suasio nisi carnis tu: primo 
desiderium commovere * , eui postea si mente cou 


! &c. Mss. At editio Erasm., commnoveret. Lov. , commore- 
rit, 


ar. 


1061 
&enseris , eecidit el passer : si autem vincuntur desi- 
dería carnis, tenentur membra ad opera bona, arma 
concupiscenti:e auferuutur; et incipit turtur habere 
pullos. Propterea quid ibi ait Apostolus ? Salva autein 
erit per filiorum generationem. Mulier vidua sine filiis, 
$i perseveret, nonne beatior erit (! Cor. vir, 40)? 
numquid sa!va non erit, quia non parit filios? Virgo 
Dei nou melior erit? numquid salva non erit, quia 
filios non habet? aut ad Deum non pertinet ? Salva 
ergo erit mulier, quie in typo carnis accipitur, pec 
filiorum generationem , id est, si faciat opera bona. 
Sed non ubicumque turtur inveniat nidum sibi , ubi 
ponat pullos suos : in fide vera , in fide cat' lica, in 
societale unitatis Ecciesizx pariat opera sua. Propter- 
ea et de illa cum loqueretur Apostolus, ita subjecit : 
Salva autem erit per filiorum generationem, si perman- 
serit in fide, et dilectione, e! sanctificatione, cum sobrie- 
tate (1 Tin. n, 14, 15). Permanendo ergo in fide, ipsa 
lides nidus est pullorum tuorum. Nam propter in- 
firmitatem pullorum turturis tuxe dignatus est Doini- 
nus praebere tibi unde nidum faceres : indutus est 
enim feno carnis, ut ad tc veniret. [n isia fide pene 
pullos tnos x in isto nido operare opera tna. Qui enim 
sunt nidi, vel quis est nidus, sequitur statim ; Altaria 
lua , Domine virtutum. Cum dixisset, Et turtur invenit 
sibi nidum, ubi ponat pullos suos; quasi quxsisses, 
Quem nidum ? A/taria tua, Domine virtutum, rex meus 
et Deus meus, Quid est, rez meus et Deus meus ? Qui 
regis me, qui creasti me. 

8. [vers. 5. ] Sed hic nidus est, et hic peregrinatio, 
et hic suspirium , et hic tritura , et hic pressura, quia 
hic torcular: quid est autem quod desiderat? quid 
concupiscit ? quo iL? quo tendit desiderium nostrum ? 
quo nos rapit? ilic positus illa meditatur, positus ia- 
ter tentationes , positus inter pressuras, positus in 
torcidaribus, suspirans in superna promissa; quasi 
quid ibi acturus, jam pr:xmeditatur gaudia futura. 
Beati , iuquit, qui habitant in. domo tua. Unde beati? 
quid habituri? quid acturi ? Omnes qui beati di- 
cuntur in terra, habent aliquid et agunt aliquid. 
Beatus est homo ille, tot przdiis, tanta familia, tanto 
auro et argento : habendo beatus dicitur. Beatus est ; 
ad illos honores pervenit, ad proconsulatum, ad pr:xe- 
fecturam : agendo beatus dicitur. Ergo aut habendo, 
aut agendo. Unde autem ibi beati? quid habituri ? 
quid acturi? Quid habituri, jam supra dixi : ficat 
qui habitant in domo (ua, Domum tuam si habueris , 
pauper es : domum Dei si habueris, dives es. In domo 
tua timebis latrones ; domui Dei murus ipse Deus est. 
Beati ergo qui habitant in domo tua. Po:sident Jerusa- 
lem ecelestem sine angustia, sine pressura, sine di- 
versitate eL. divisione limitum : omnes habent eam, 
et singuli habent totam. Magnze illie divitiie. Non an- 
gustat. frater fratrem ; nula. ibi indigentia est. Quid 
ergo ibi acturi ? Cmnium enim actionum humanarum 
mater nece- «itas. Jam, fratres, breviter dixi : currite 
animo per quaslibet actiones , videte , si eas parit , 
'nisi necessitas. Ipse memorabiles artes quie. magn:e 
videntür in subveniendo ,. patrocinia lingue et adju- 


KNARRATIO IN PSALMUM LXXXIII. 


1062 
toria medicin:e ; ipsc sunt enim in hoc szculo excel - 
lentes. aciiones : tolle litigatores ; quibus opitulatur 
advocatus ? tolle vulnera et morbos ; quid curat medi - 
cus ? Et omnes ist:e actiones nostrx ad quotidianam 
vitam que exiguntur et fiunt, ex necessitate veniant. 
Arare, seminare, novellare , navigarc ; talia omnia 
Opera qux parit, nisi necessitas et indigentia? Tolo 
famem , sitim, nuditatem ; eui Opus sunt ista omnia ? 
Hiec etium quie nobis juheutr bona. opera : nam ista 
qui commemoravi , honesta sunt, sed omnium. ho- 
minum (exceptis operibus pessimis loquor , detesta- 
bilibus operibus , flagitiis et facinoribus , houicidiis, 
effracturis , adulteriis ; illa nec deputo inter actiones 
humanas); b:c honesta loquor , non parit nisi ne- 
cessitas fragilitatis carnalis. I»e etiam quie dixi ju- 
beri nobis, Frange esurienti panem tuum : cui frangis, 
ubi nemo esurit ? Egenunm siue tecto induc in. aumum 
tuam ; quem hospitem suscipis, ubi omnes in patria 
Sua vivunt? quem visitas a'erotum , ubi perpetua sa- 
nitate gaudent? quem concordas litigiosum , ubi pax 
senpiterna est ? quem scepelis mortuum , ubi semper 
vivitur ? Nihil ergo horum acturus es ex operibus ho- 
nestis illis omuium hominum : nihil acturus es ex is- 
tis bonis operibus ; quia isti. pulli turturis jam vola- 
bunt de nido. Quid ergo? Jam dixisti quid habituri 
sumus : (ui habitant in domo tua, beati sunt. Dic etiam 
quid aeturi sunt , quia non ibi video aliquas neeessi- 
tates qux» me impellant ad agendum. Ecce modo quod 
loquor et disputo, necessitas parit. Numquid enim 
ibi talis disputatio erit, quasi quze doceat ignaros , 
quasi qu. commemoret. obliviosos? aut vero in iila 
patria Evangelium recitabitur , ubi ipsum Dei Ver- 
bum contemplabitur? Ergo quia dixit iste desiderans 
et suspiraus ex voce nostra , quid habituri sumus in 
illa patria eui suspiratur, et ait , Beati qui habitant in 
domo (ua ; dicat et quid acturi sumus. 1n secula sa- 
culorum laudabunt te. Moc erit totum. negotium no- 
strum , sine defectu Alleluia. Non vobis, fratres, vi- 
deatur quasi fastidiam ibi futurum : quia si modo 
hoc diu dicatis, non duratis; ab illo gaudio necessitas 
vos avertit. Et quia non tantum delectat quod non 
videtur ; si tanta alacritate in ipsa. pressura et fragi- 
litate carnis laudamus quod credimus, quomodo lau- 
dabimus quod videbimus? Cum absorpta fuerit mors 
iu victoriam, cum mortale hoc induerit immortalita- 
tem, et corruptibile hoc induerit incorruptionem (Cor. 
xv, 55, 54), nemo dicet, Diu steti; nemo dicet, Diu je- 
junavi, diu vigilavi. Stabilitas enim magna ibi, et ipsa 
immortalitas jam corporis nostri suspendetur in con- 
templationem ! Dei. Etsi modo verbum hoe quod vobis 
erogamus, tam diu fragilitatem carnis nostrze stantem 
tenet ; quid "'nobjs faciet illud gaudium ? quomodo nos 
mutabit? Similes euim ci erimus, quoniam videbi- 
mus eum sicuti est (1 Joan. m, 2). Jam similes illi, 
quando deficiemus? quo avertemur? Securi ergo si- 
mus , fratres; non nos satiabit laus Dei *, amor Di, 

! Mss., contemplatione. 

? Edd., nisi laus Dei. Abest, nist, a melioribus Mss. Et ^x 


his, Corb. omittit etiam, (ais Dei, quod alii plerique ha- 
bent : sed non adduat, amor nei ; neque hoc lale Lr. 


1055 
Si deficits ab amore, deficies a laude : si autem amor 


sempiternus erit, quia illa insatiabilis pulchritudo , 


erit; noli timere ne non possis semper laudare , quem 
semper poteris amare. Ergo . Beati qui habitant in do- 
mo (ua ; in secula seculorun! laudabunt te. luic vitze 
suspiremus. 

9. [vers. 6, 7. ] Sed quomodo illuc veniemus? Bea- 
lus vir cujus est susceptio ejus abs te , Domine. Intelle- 
xit ubi esset, quia per fragilitatem carnis su: ad illam 
beatitudinem volare non posset: circumspexit pondera 
sua ; quia dicitur alio loeo , Corpus enim quod corrum- 
pitur, aggravat animam ; el. deprimit terrena. inhabitatio 
sensum multa cogitantem ( Sap. 1x , 45). Spiritus sur- 
sum vocat, pondus carnis deorsum revocat : inter 
duos conatus suspensionis et ponderis colluctatio qnze- 
dam est; et ipsa colluctatio ad pressuram pertinet 
torcularis. Audi ipsam luetam. de torculari ah Apo- 
stoio expressam ; quia et ipse ibi conlerebatur, ibi 
premebatur.: « Condelector, » inquit, « legi Dei se- 
cundum interiorem hominem : video autem aliam le- 
gem in menibris meis, repugnantem legi mentis mex, 
et captivum me ducentem in lege peccati, qui est 
in membris meis. » Magna lucta, et evadendi magua 
desperatio, nisi subveniat! de consequenti : Infelix 
ego homo , quis me liberabit de corpore mortis hujus? 
Gratia. Dei per. Jesum. Christum. Dominum nostrum 
( Rom. vn , 22-95). Ergo et hic in psalmo isto vidit 
illa gaudia , . cogitavit animo : Beati qui habitant in 
domo tu& , Domine; in secula seculorum laudabunt 
te. Sed quis illuc ascendet? quid facio de carnis pon- 
dere? «Beati qui habitant in domo tua; in scula 
seculorum laudabunt te. Condelector euim legi Dei 
secundum interiorem hominem. » Sed quid faciam ? 
quomodo volabo? quomodo perveniam? Video aliam 
[;gem in membris. meis, repugnantem legi mentis mea, 
Dixit se infelicem , et dixit : Quis me liberabit de cor- 
pore mortis hujus , ut inhabitem in domo Domini, et 
iu sxecula seculorum laudem eum ? quis me liberabit? 
Gratia. Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Sic- 
ut ergo in verbis Apostoli illi diffienltati et quasi in- 
extricabili luce subvenit quod subjecit, Gratia Dei 
per Jesum Christum Dominum nostrum ; sic et hic cum 
suspiraret flammante desiderio in domum Dei et in 
illas laudes Dei, considerata gravedine corporis sui 
el mole carnis suc, et desperatione quadam sub- 
orta, rursus in spem evigilavit, et ait : Beatus vir cu- 
jus est susceptio ejus abs te, Domine. 

10. Quid ergo przestat Deus in hae gratia, ei quem 
suscepit. perducendum? Sequitur, et dicit : Ascen- 
sus in corde ejus. Facit illi gradus quibus ascendat. 
Ubi illi facit gradus? In corde. Quanto ergo plus 
amaveris, tanto plus ascendes. Ascensus, inquit, 
in corde ejus disposuit. Quis? Qui suscepit eum : 
Deatus euim cujus est suscepto: ejus abs te, Domi- 
ne. Quia per sc non potest, opus est ut gratia 
tua suscipiat. Et quid facit gratia tua ? Disponit 


! Lov., subvenictur. At Fr. et. MSs., subvenial : supple, 
grelia, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1064 
ascensus in corde. Ubi disponit aacensus? 7s corde . 
in convalle plorationis. Ecce habetis torcular convai- 
lem plorationis : ips: lacrymae pi: contribulatorum, 
mustum sunt amantium. Ascensus in corde ejus dispos 
suit. Übi ergo disposuit? In. convalle plorationis. Mic 
enim disposuit ascensus, in convalle plorationis; hie 


enim ploratur ubi seminatur : Euntes , inquit , tbant 


et flebant , mittentes semina sia (Psal. cxxv , 6). Ergo 
ascensus in corde tno sint dispositi a Deo per gratiam 
ipsius. Amando ascende : inde. cantatur. Canticum 
graduum. Et ubi tibi disposuit hos ascensus? Iu 
corde, in convalle. plorationis. Dixit ubi disposuit , 
quod disposvit *. Quid disposuit? | Ascensus.. Ubi ? 
Intus, in corde. In qua regione, et quasi habita- 
tionis loco? Ia convalle plorationis. Ut quo ascenda- 
tur? /n locum quem disposuit. Quid est hoc, fratres, 
In locum quem disposuit? Quem locum diceret quem 
disposuit, si dici posset. Dictum tibi est, Ascensus dispo- 
suit in corde, in convalle plorationis. Quxris quo? Quid 
tibi dieturus est? Quod oculus non vidit, nec «uris au. 
divit, nec in cor hominis ascendit (1 Cor. n , 9). Cullis 
est, mons est, terra est, pratum est, prope omnia 
ista dictus est loeus ille. Sed quid sit per proprietatem, 
non per similitudinem ( videmus enim nunc per spe- 
culum in zenigmate quid sit ille locus , tune videbimus 
facie ad faciem [1d. xm, 12 ]), quis explicet? Noli 
ergo quxrere quo disposuit, in locum quem disposuit. 
Ipse novit quo , ipse novit qui disposuit quo te ducat 
eujus ascensus in corde disposuit. Quid? times 
ascendere, me erret qui te ducit? Ecce in con- 
valle plorationis disposuit ascensus, Jn locum 
quem disposuit. Ploramus modo. Unde? Ubi dis- 
positi sunt, nostei ascensus. Ünde ploramus, nisi inde 
unde se miserum exclamabat Apostolus , quia videbat 
aliam legem in membris suis repugnantem legi men- 
tis sue? Et inde hoe nobis? Ex poena peccati, Et 
putabamus nos facile justos esse posse quasi viri- 
bus nostris, antequam  acciperemus | mandatum ; 
adveniente autem mandato, peccatum — revixit: 
ego autem mortuus sum; hoc ait Apostolus. Data est 
enim Lex hominibus, non qux salvaret eos j?m , sed 
per quam cognoscerent in qua xgritudine jacebant, 
Audi verba Apostoli : « Si enim data esset Lex quie 
posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia; sed - 
conclusit Scriptura omnia sub peccato , ut. promissio 
ex fide Jesu Christi daretur credentibus » (Galat. 
in , 21) : veniret gratia post Legem, inveniret. homi- 
nem non aolum jacentem , sed jam eiiam con itentem 
et dicentem, Miser ego homo, quis me liberabit de cor- 
pore morlis hujus ? et opportune veniret medicus al 
convallem plora:ienis, et diceret, Certe. cognovisti 
quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contenipsi- 
sti ut caderes. Data est ergo Lex ut :egrum de morbo 
convinceret , qui sibi sanus videbatur; ut peccata de- 
monstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato pec- 
cato per datam Legem, auctum est peccatum , quia 


! Sic plerique editi. In B., quo dispesuit? — W. 


i065 


peeeetum est ct contra Legem : Occasione , iuquit, 
accepia., peccatum per mandatum. operatum est in nie 
emnem. concupiscentiam (fom. vu, 7, 8). Quid est , 
occasione accepta per mandatum ? Acceptum manda- 
tum quasi viribus suis conati sunt facere lonines; 
vieti concupiscentia , inandati etiam ipsius transgres- 
siene rei facti sunt. Sed quid ait Apostolus ? Ubi au- 
lem. abundavit peccatum , super abundavit gratia ( Id. 
v , 20); id est , auctus est morbus, commendata est 
medicina, Propterea, fratres, quinque ill:e porticus 
Satlemonis , numquid curabant :grotos , ubi erat pi- 
scinà in medio earum ? Et jacebant, inquit, egroti 
in quinque porücibus ( Joan. v, 5); in Evangelio le- 
ciim ! habemus, Quinque ill porticus, Lex est in 
quinque libris Moysi. Ad hoc producebantur :groti 
de domibus sais , ut jacerent in porticibus. Ergo lex 
prodebat :egrotos, non sanabat ; sed benedictione Dei 
turbabatur aqua, tanquam angelo descendente : visa 
aqua turbata , qui poterat. unus descendebat et sana- 
batur. Aqua illà cincta quinque porticibus, populus 
Jud:xeorum erat Lege conclusus : hunc perturbavit Do- 
miínus priesentia sua , ut occideretur. Nisi enim de- 
scensu suo Dominus perturbaret populum Judxorum, 
numquid crucifigeretur? ltaque turbata aqua passio- 
nem Domiüni significabat, que facta est. perturbata 
gente Judxorum. In liane passionem eredit languidus, 
tanquam in aquam turbatam descendens , et sanatur. 
Qui noz sanabatur Lege, id est porticibus, sanatur 
gratia, per passionis fidem Domini nostri Jesu Chri- 
sti. Unus, quia unitas. Ergo et hic quid ait? Ascensus 
in corde cjus disposuit, in convalle plorationis, in lo- 
cum quem disposuit : jam in illo loco gaudebimus. 

11. [ vers. 8.] Quare autem , in convalle plorationis? 
Et es qua convalle plorationis ad illum locum gaudii 
veniemus ? Nam et benedictionem, inquit, dabit qui le- 
gem dedit. Afflixit nos Lege, pressit nos Lege, osten- 
ilit nobis torcular; vidimus pressuram, carnis nosuae 
tribulationem cognovimus , ingemuimus rebellante 
peccato adversus mentem nostram, clamavimus, Miser 
ego homo : sub Lege gemuimus ; quid restat , nisi ut 
benedictionem det qui Legem dedit? Adveniet gratia 
post Legem ; ipsa est benedictio. Et quid nobis pruc- 
stitit ista gratia et benedictio? « Ambulabunt a virtuti- 
bus in virtutem.» Hic enim per gratiam multe virtutes 
daatur : «Alii quidem datur per Spiritum seru:o sapien- 
tiz,alii sermoscientiz secundum eumdemé$Spiritum, alii 
fides, alii donatio sanitatum, alii genera linguarum,alii 
Interpretatio sermonum, alii prophetatio » (ICor. xn, 8- 
19). Multz virtutes, sed hic necessarie ; et ab his virtu- 
Lbus imus in virtutem. Quam virtutém ? Christum, Dei 
Virtutem , et Dei Sapientiam (Id. 1, 94). Ipse dat di- 
versas virtutes in loco hoc , qui pro omnibus virtuti- 
bus necessariis in convalle plorationis et utilibus dabit 
unam virtutem, seipsum. Nam et virtutes agendz vit;e 
nostr3 quatuor describuntur a multis , et in Scriptura 
inveniuntur. Prudentia dicitur, qua diguoscimus inter 
bonum et malum. Justia dicitur , qua sua cuique 
wibuimus; nemini quidquam debentes , sed omnes 

Sic Fr. et Mss. At. Lov. dictum. 
Parkon. NX XY. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIII. 


1006 


diligentes ( Rom. xiu, 8). Temperantia dicitur , qua 
libidines refrenamus. Fortitudo dieitur , qua omnia 
molesta toleramus. Iste virtutes. nunc in convalle 
plorationis per gratiam Dei dantur nobis : ab his vir- 
tutibus imus in illam virtutem. Et qu:e erit il!a vir- 
ws, nisi solius contemplationis Dei? Necessaria ibi 
non erit ista prudentia, ubi nulla mala occursura sunt 
qu:& vitemus. Sed. quid putamus, fratres? Non | ista 
justitia, ubi nulla erit cujusquam indigentia cui subve- 
nire debeamus. Non istà temperantia , ubi nulla erit 
libido refrenanda. Non ista fortitudo, ubi nulla erunt 
mala toleranda. Ergo ab his virtutibus hujus actionis 
ibimus in virtutem illius contemplationis , qua con- 
templemur Deum : sicut scriptum est , Mane astabo 
libi, et contemplabor (Psal. v , 5). Et audi quia ab liu- 
jus actionis virtutibus , in illam contemplationem ibi- 
mus. Sequitur ibi, Jbunt a virtutibus in virtutem : quam 
virtutem ? Contemplandi. Quid est, contemplandi? Ap- 
parebit Deus deorum in Sion. Deus deorum, Christus Chrj- 
stianorum. Quomodo Deus deorum, Christus Christiano- 
rum? Ego dizi, Dii estis , et filii Altissimi omnes (Psal. 
LxXx1,6).Deditenim eis potestatem filios Dei fieri (Joan. 
1, 12), ille in quem credidimus, pulcher sponsus, qui hie 
propter deformitatem nostram deformis apparuit : quia 
vidimus eum, inquit, et non habcbat speciem neque decorem 
(/sai. rur , 2). Finita omni necessitate. mortalitatis , 
sicuti est Deus apud Deum , Verbum apud Patrem , 
per quod facta sunt omnia , apparebit mundis cor- 
de: beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum 
videbunt (Math. v, 8).  Apparebit Deus deorum | in 
Sion. 

12. [vers. 9.] Et rursus iste a cogitatioue illorum 
gaudiorum redit ad suspiria sua. Videt quid prx vene- 
rit spe, et ubi adhuc sit re. Apparebit tuuc Deus deo- 
rum in Sion : hoc est unde gaudebiinus; ipsum in s:- 
cula s:eculorum laudabimus. Sed adhuc modo tempus 
est orandi, tempus deprecandi ; et si aliquantum gau- 
dendi, sed adhuc in spe : in peregrinatione sumus, 
in convalle plorationis sumus. Ad hujus ergo loci 
(emitum rediens dicit, Domine Deus virtutum , exaudi 
precem. meam ; auribus percipe , Deus Jacob : quia et 
ipsum Jacob fecisti de Jacob Israel. Apparuit eni. 
illi Deus, et dictus est Israel (Gen. xxxi , 28), videns 
Deum. Audi ergo me , Deus Jacob, et fac me Israel. 
Quando fiam Israel ? Cum apparebit Deus deorum in 
Sion. 

15. [vers. 10. ] Protector noster aspice , Deus. Sub 
umbra alarum tuarum sperabunt (Psal. xxxv, 8); 
ideo, Protector noster aspice, Deus, ei respice in faciem 
Christi tui. Quando enim non respicit in faciem Christi 
sui Deus? quid est, Respice in faciem Christi tui? Per 
faciem innotescimus : quid est ergo, Hespice in facies 
Christi tui ? Fac innotescere omnibus Christufn tuuni. 
Respice in faciem Christi tui : notus sit omnibus Chri- 
stus (uus, ut possimus ire a virtutibus in virtutem, ut 
possit superabundare gratia, quoniam abundavit pec- 
catum. 

44. [vers. 11.] Quoniam melior est dies una in atriis 
tuis super millia. Atria illa sunt in qui suspirabat, iu 

/ Trente-quatre. ) 


1067 
quie deficiebat. Desiderat et deficit anima mea in atria 
Domini : melior est ibi unus dies super millia dierum. 
Millia dierum desiderant homines , et multum volunt 
hic vivere : contemnant millia dierum , desiderent 
unum diem, qui non habet ortum et occasum ; unum 
diem , diem sempiternum , cui non cedit hesternus , 
quem non urget crastinus. Ipse unus dies desideretur 
a nobis. Quid nobis est cum millibus dierum? Imus a 
millibus dierum ad unum diem *, sicut imus a virtu- 
tibus in virtutem. 

15. Elegi abjici in domo Domini, magis quam habi- 
tare in tabernaculis peccatorum, Invenit enim iste con- 
vallem | plorationis , invenit iste humilitatem unde 
ascendat : scit quia si se extollere voluerit, cadet , si 
se humiliaverit, erigetur ; elegit abjici, ut sublevetur. 
Quam multi przeter tabernaculum hoc torcularis do- 
miniei, id est, praeter Ecclesiam catholicam volentes 
sublimari, et amantes honores suos, nolunt cognoscere 
veritatem (a) ? Si esset illis in corde versus iste, Elegi 
abjici in domo Domini, magis quam habitare in taberna- 
culis peccatorum ; nonne abjicerent honores, et curre- 
rent ad convallem plorationis , et binc invenirent 
ascensus in corde, et hinc irent a virtutibus in virtu- 
iem, ponentes spem suam in Christo , non in nescio 
(uo homine? Bona vox, gaudenda vox, eligenda vox : 
Elegi abjici in. domo Domini , magis quam habitare in 
iabernaculis peccatorum. lpse elegit abjici in domo Do- 
mini ;sed ille qui invitavit ad convivium , eligentem 
inferiorem locum vocat ad superiorem , et. dicit illi , 
 Ascende (Luc. xiv, 10). Ipse tamen non elegit nisi esse 
in domo Domini, in quocumque loco, non tamen extra 
limen. 

46. (vers. 12.] Quare elegit abjectus esse in domo 
Domini, magis quam habitare in tabernaculis pecca- 
torum ? Quia. misericordiam et veritatem diligit. Deus. 
Dominus misericerdiam diligit, qua mihi primo sub- 
veuit : veritatem diligit, ut credenti det quod promi- 
sit. Audi misericordiam et veritatem in apostolo Paulo, 
prius Saulo persecutore. Indigebat misericordia, et 
dixit in se factam : « Qui prius fui blasphemus, et 
persecutor, et injuriosus ; sed misericordiam conse- 
cutus sum, ut in me ostenderet Christus Jesus omnem 
longanimitatem in eos qui credituri sunt illi in vitam 
sternam » (£ Tin. 1, 15, 16). Ui eum indulgenüaim 
tantezum scelerum acciperet Paulus, nemo despera- 
ret posse * sibi donari quzeumque peccata. Ecce 
labes misericordiam. Noluit tunc Deus exercere ve- 
ratem, ut puniret. peccantem. Etenim $i. puniretur 
peccator, nonne veritas esset? aut auderet dicere, Nou 
debeo puniri, qui non posset dicere; Non peccavi? 
Kt si diceret, Non peccavi : cui diceret? quem  falle- 
ret? Ergo primo Dominus in eum misericordiam 
praerogavit; post misericordiam , veritatem. Audi 
illum jam *xigentem veritatem. Primo ergo inquit : 


1 pieaddunt Edd. : 4d unum diem festinemus : quo boni 
MsS. carent. 

? Sic Mss. Edd. vero, desperare posset. 

(c) Forte nondum  prodierat Carthaginensis an. 401, die 
45 sepiemb. eoncilii decretum, et clerici donatis&e «in 
suis honoribus suscip antur. » 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1068 


« Misericordiam consecutus sum, qui prius fui bla- 
sphemus, et persecutor, et injuriosus ; sed gratia Det 
sum quod sum » (1 Cor. xv, 10). Postea dicit, cum 
passioni propinquaret : « Donum agonem certavi, cur- 
sum consummavi, fidem servavi ; superest milii co- 
rona justiti:z ». Ille qui tribuit misericordiam, servat 
veritatém. Ünde servat veritatem ? Quam reddet mihé 
Dominus in illo die justus judex (M Tim. wv, 7, 8). ln- 
dulgentiam donavit, coronam reddet : donator est 
indulgentiz, debitor coronz. Unde debitor? accepit 
aliquid? Cui debet aliquid Deus? Ecce videmus quia 
tenet eum debitorem Paulus, consecutus misericor - 
diam, exigens veritatem : fteddet mihi, inquit, Domi- 
nus in illo die. Quid tibi reddet, nisi quod tibi debet ? 
Unde tibi debet? quid ei dedisti ? Quis prior dedit 
illi, et retribuetur ei (fom. 11, 55)? Debitorem Do- 
minus ipse se fecit, non accipiendo, sed promittendo :; 
non ei dicitur, Redde quod accepisti ; sed, Redde 
quod promisisti. Misericordiam mihi erogavit, inquit, 
ut faceret me innocenter : nam prius fui blasphemus 
et injuriosus ; sed ex illius gratia factns sum innocens. 
Ille 2utem qui przerogavit misericordiam , negare po- 
terit debitum ? Diligit misericordiam et veritatem. Gra- 
liam et gloriam dubit. Quam gratiam, nisi de qua ipse 
dixit, Gratia Dei sum quod sum? Quam gloriam, nisi 
de qua ipse dixit, Superest mihi corona justitig. 

A1. [vers. 15.] Ideo, Dominus, inquit, non privabit 
bonis ambulantes in innocentia. Quare ergo homines 
non vultis tenere innocentiam, nisi ut habeatis bona? 
Non vult * tenere innocentiam, ut non reddat quod 
illi assignatur : aurum vult habere et perdit innocen- 
tiam. Quid lucratur ? quid damnificatir? flabet lucrurr. 
auri, passus est damnum innocentiz.. Est aliquid pre- 
tiosius innocentia ? Sed si innocentiam retinebo, in- 
quit, pauper ero. Parvone divitixe ipsa innocentia? 
Si arcam plenam auro habueris, dives cris : si cor 
habueris plenum innocentia, pauper eris? Sed ecce 
bona desiderans, modo in egestate, in tribulatione, in 
convalle plorationis, in pressura, in tentationibus,serva 
innocentiam. Erit enim postea eliam bonum tuum 
quod desideras; requies, sternitas, immortalitas , 
impassibilitas erit postea : ipsa sunt bona qua servat 
Deus justis suis. Nam bona qux modo desideras pro 
magno, propter quie vis esse nocens, et non innocens, 
attende illa qui habeant, qui talibus abundant. Vides 
divitias apud latrones, apud impios, apud sceleratos. 
apud turpes; apud flagitiosos et facinorosos vides 
divitias : dat illis Deus ista propter communionem 
generis humani, propter abundantem affluentiam * 
bonitatis su:e ; qui etiam solem suuin oriri facit super 
bonos et malos, et pluit super justos et injustos 
(Matth. v, 45). Tanta dat et malis, et tibi nihil servat? 
Falsum est quod tibi promisit? Servzi ; securus esto. 
Qui misertus est tui, cum esses impirs ; deserit te, 
cum faetus es pius? qui peccatori donavit mortem 


1 Sic plures Mss. At Edd., non vidtis : et. in'ra, quod ille 
assiqnat : ubi Mss. plerique habent, quod illi assignatur, id 
est, depositum iili ereditum. 

3 sic Fr. et aliquot Mss. At Lov., propter abundantia n 
affhentie. 


1069 
Filii sui, quid servat salvato per mortem Filii sui ? 
Securus ergo esto. Tene debitorem, quia credidisti in 
promissorem. Dominus non privabit bonis ambulantes 
in innocentia. Ergo quid nobis hic restat in torculari, in 
afflictione, in re dura, in prxsentia vite periculosa ? 
quid nobis restat, ut illuc perveniamus ? Domine Deus 
tirtutum, bealus homo qui sperat in te *. 











IN PSALMUM LXXXIV 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEM. 


1. Deprecati sumus Dominum Deum nosirum, ut 
ostendat nobis misericordiam suam, et salutare suum 
det nobis. Dictum est hoe quidem in prophetia, cum 
primnm Psalini istà dicerentur et scriberen!ur : ciete- 
rum quod attinet ad hoc tempus, jam ostendit Domi- 
nus Gentibus misericordiam suam, ct dedit eis salutare 
suum. I!le quidem ostendit ; sed multi sanari nolunt, 
ut videant quod ostendit. Sed quia ipse sanat oculos 
cordis ad videndum se; propterea cum dixisset, 
Ostende. nobis misericordiam tuam , tanquam. multis 
excis dieturis, Quomodo videbimus, cum coeperit 
ostendere ? adjunxit, fZt salutare tuum da nobis. Dando 
enim salutare suum, sanat in nobis unde possimus 
videre quod ostendit : non quomodo medicus homo 
ipse curat, ut lucem istam ostendat eis quos curavo- 
ri; et aliud est ista lux quam demonstraturus est, 
aliud autem ipse medicus qui curat oeulos quibus 
ostendat lucem, qu:e lux non est ipse. Non ergo sic 
Domiuus Deus noster: ipse est enim medicus qui 
curat unde videre possimus, et ipse est lux quam 
videre possimus. Totum tamen Psalmum breviter, 
quantum possumus, quantam donat Dominus, pro 
angustia temporis attenti curramus. 

2. [vers. 4.] Titulus ejus est, Iu. finem, filiis Core, 
Psalmus. Finem non intellizamus, nisi quem dicit 
Apostolus, Finis enim Legis Christus, ad justitiam omui 
credenti (Rum. x, 4). Ergo eum primo in titulo. Psal- 
mi posuit, In finem ; direxit cor nostrum in Christum. 
jn illum si inténdamus, non errabimus ; quia ipse est 
veritas quo festinamus, et ipse est via per quam cur- 
ramus (Joan. xiv, 6). Quid est, filiis Core? Interpreta- 
tur Core ex verbo hebr:eo in latinum Calvus. Ergo 
filiis. Core, filiis calvi. Quis est iste ca!vus? Non ut 
irrideamus illum, sed ut ploremus ante illum. Nanv 
irriserunt quidain, et a ddemonibus vastati sunt : quo- 
modo in Regnorum libro calvum Eliseum irriserunt 
pueri, dicehbautque post illum, Calve, calve; proces- 
serunt ursi de silva, et.comederunt pueros male ri- 
dentes (IV Iteg. n, 25, 24), et plangendos a parenti- 
bus suis. Significavit hoc factum prophetia quadam , 
futurum Dominum nostrum Jesum Christum. Ilic enira 
2 Judeis irridentibus velut. calvus irrisus est, quia in 
Calvarix loco crucifixus est. (Matth. xxvn, 51). Nos 

! Ad hiec verba Mss. tres addunt : Converso ad Dominum, 
o innocens, quid tibi defuerit, si innocens propter Dominum. 
eris : quoniam ipsum Dominum possides, qui auctor est 


omniwm virtutrm, qui d«t virtutes i» innocentia. pcrscve- 
ranübag Ergo e.t beatus, qui sperat in £e, Deus. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIV. 


10:0 
autem si in illum crediderimus, filii ipsins sumus. 
Nobis ergo cantatur iste psalmus, ubi inseribitur, filiis 
Core : sumus enim filii sponsi (Matth wx, 45). Hie quippe 
Sponsus, dans arrham sponsae sue, singuinem suuin 
et Spiritum sanetum, quo locupletavit uos interim in 
ista. peregrinatione ; adliuc antem servat nobis occul- 
tas divitias suas. Unde enim tale pignus dedit, quid 
est quod servat? 

9. [vers. 2.] Itaque eantat ei Propheta. in futurum , 
et utitur verbis qnasi jam praeteriti temporis ; I2nquam 
faetà dicit, quie futura erant; quia apud Deum et 
quod futurum est, jam factum est. Hbi ergo Propheta 
videbat futura nobis, jam vero facta in illius provi - 
dentia et prodestinatione. ceriüssima, quomodo. dicit 
et in illo psalmo ubi omnes Christum agnoscunt ; sie 
enim recitatar !, tanquam Evangelium legatur: « Fo- 
derunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia 
0554 mea ; ipsi vero consideraverunt et conspexerunt 
me, diviserunt sibi vestimenta mea ct super vestein 
mean miserunt sortem » (Psal. xxt, 17-19). Quis non, 
legente lectore Psalmum, agnoscat Evangelium ? Et 
tamen cum diceretur in Psalmo, non dietum est, 


.Fossuri sunt manus meas ct pedes ; sed, foderunt ma- 


nus meas et pedes : nec dictum est, Dinocraturi suut 
0ss3 mea ; sed, dinumeraverunt ossa mea : nec dictum 
est, Divisuri sunt vestimenta mea; sed, diviserunt 
sibi vestimenta mea. H:ec omnia qux fotura videbat 
Propheta, tanquam preterita. indicabat : sic et hic , 
Denediaisti, Domine, terram. tuam ; tanquam. jam. fe- 
cerit. 

4. Averlisti. captivitatem Jacob, Populus ejus anti- 
quus Jacob, populus Israel, natus de semine Abrahi, 
in repromissione futurus aliquando. h;eres Dei. Erat 
quidem ergo ille populus, cui datum cst Testamcn- 
tum Vetus ; sed in Vetere Testamento figurabatur Te- 
stamentum Novum * : illa figura erat , hzc expressio 
veritatis. Ín illa autem figura secundum quamdam 
prienuntiationem füturorum , data est illi populo te:- 
ra qurdam promissionis, in quadam regione ubi 
habitavit populus Jud:eoruin ; ubi est etiam Jerusalem 
civitas , cujus nomen omnes audivimus. llanc ergo 
terram cum accepisset ille populus , ab hostibus suis 
vicinis circumquaque inimicantibus multas molestias 
patiebatur : et cum peccabat in Deum suum, dabatur 
in captivitatem ; non ad interitum , sed ad discipli- 
nam ; non damnante patre, sed flagellante. Et. cum 
possessa esset, liberabatur, et aliquoties captivata est 
et liberata est illa gens : e modo in captivitate est , 
et hoc pro peccato magno, quod Dominum suum cru- 
cifixi. Quid igilur secundum istos accipimus , quod 
ait, Avertisti. captivitatem Jacob? An forte intelligi- 
mus hic aliam captivitatem , de qua omnes nos volu- 
mus liberari? Nam omnes pertinémus ad Jacob, si 
pertinemus ad semen Abrah:e. Hoc enim dicit Apo- 
stolus : In Isaac vocabitur tibi semen ; id est , non Ki 
qui filii carnis, hi filii Dei , sed filii. promissionis dc- 

! Sic aliquot Mss. Alii cum Edd., recitatus est rsatrius. 

? 1tà in Niss. At in Edd., heres D.i erat. Quidam ergo ille 


populus cui datum est Testamentum Vetus, figurubat Tesia- 
mentum Novum. 


1071 
putantur in semcn (Rom. ix , 1, 8). Si tilii promissio- 
nis in semen deputantur, offendonde Deum Jud:xi de- 
xeneraverunt ; nos promerendo Deum , de genere 
Abralim facti sumus, non pertinentes ad carnem, sed 
pertinentes ad fidem. lmitati enim fidem , filii facti 
sumus ; illi autem degenerando a fide, exhzredari 
meruerunt. Nam , ut noveritis quia perdiderunt illud, 
quod nati erant de Abraham , cum se arroganter ja- 
ctrent audiente Domino Jesu Christo , gloriantes de 
sanguine et. non de vita , et dicerent Domino, Nos 
gatrem habemus Abraham ; ait illis Dominus tanquam 
degenerantibus ; Si filii Abra estis, facta Abrahae 
facite (Joan. vm, $9). Si ergo illi propterea jam non 
filii, quia non faciebant faeta Abrahze ; nos propterea 
filii, quia facimus facta Abrah:z. Qus sunt faeta 
Ahrah:e quie facimus ? Credidit autem Abraham Deo, 
et deputatum est illi ad justitiam ( Gen. xv, 6, et 
Galat, Wi , 6), Ergo omnes ad Jacob pertinemus, 
imitantes Abrah:e fidem , qui credidit Deo, et depu- 
tatum est illi ad justitiam. Qu:e est ergo illa captivitas 
unde nos volumus liberari? puto enim neminem no- 
strum modo esse apud Barbaros, nec aliquam gentem 
irruisse armatam , et captivos duxisse ios. Sed niodo 
ostendo quanidam captivitatem , in qua gemimus , et 
unde nos liberari cupimus. Paulus apostolus proce- 
dat , ipse illam dicat; sit ipse speculum nostrum, i!le 
loquatur, et nos ibi videamus: nemo est enim qui non 
hic se agnoscat. Ait ergo ille beatus apostolus, Con- 
delector enim legi Dei secundum | interiorem hominem ; 
intus delectat me lex Dei: video autem aliam legem 
in membris meis , repugnantem legi mentis mec. Jam 
audisti legem , audisti pugnam ; captivitatem nondum 
audieras, audi que sequuntur : Fepugnantem , inquit, 
legi mentis meg , et captivum me ducentem in lege pec- 
cati, que est in membris meis. Agnovimus captivitatem : 
quis nostrum est qui nolit se de ista captivitate libe- 
rori * Et unde liberabitur ? Quoniam hoc cantavit ipse 
Psalmus futurum : Avertisti captivitatem Jacob. Cui 
dixit? Christo, propter /» finem, propter filios Core: 
ilie enim avertit. captivitatem Jacob. Audi et ipsum 
Paulum confitentem. Cum diceret se trahi zaptivum a 
lege in membris suis repugnante legi mentis sux, ex- 
clamavit suh illa captivitate , et ait : Infelix ego homo, 
quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Quiesivit 
uis esset, et statim illi occurrit, Gratia Dei per Jesum 
Christum. Dominum nostrum ( Rom. vix, 99-25). De 
hac gratia Dei Propheta dicit huie Domino nostro Jesu 
Christo, Avertisti captivitatem Jacob. AUendite capti- 
vitatem Jacob, attendite quia hoc est , Avertist! ca- 
ptivitatem trostram : non liberando nos a Barbaris, in 
quos non incurrimus; sed liberando nos ab operibus 
miis, a peceatis nostris, per quie nobis satanas do- 
minabatur. Si quis eniin liberatus fuerit a peccatis 
suis , non liabet. unde illi dominetur princeps pecea- 
torum. 

5. [ vers. 5, 4. | Quomodo enim avertit captivitatem 
Jacob? Videte quia ista liberatio spiritualis est, vide- 
te quia. intus agitur : Remisisti , inquit , iniquitatem 


plebis (ue ; operuisti omnia peccata eorum, Ecce unde 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1072 
avertit captivitatem , quia remisit. iniquitatem : ini- 
quitas tenebat captivum, remissa iniquitate liberaris. 
Confitere ergo te esse in captivitate , ut. dignus sis 
liberari : nam qui hostem suum non intellexit , quo- 
modo invocat liberatorem? Operuisti omnia peeceta 
eorum. Quid est, operuisti? Ut nonilla videres. Quid est, 
ut non illa videres ? Ut non in illa vindicares. Noluisti 
videre peccata nostra ; et ideo non vidisti *, quia ipsa 
videre noluisti: Operuisti omnia peccata eorum. Sedasti 
omnem iram tuam ; avertisti ab ira indignationis tuc. 

6. [vers. 5. ] Et quoniam de futuro ista dicuntur, 
quamvis verba praeterita sonent; sequitur, et dicit : 
Converte nos ,| Domine ? sanitatum nostrarum. Quod 
inodo narrabat quasi factum esset , quomodo orat ut 
fiat ; nisi quia voluit ostendere przterita verba se in. 
prophetia dixisse ? Nondum autem factum esse quad 
dicebat jam factum , hine ostendit, quia orat ut fiat : 
« Converte nos, Domine sanititum nostrarum; et 
averte iracundiam tuafn a nobis. » Non. jamdudum di- 
cebas, « Avertisti captivitatem Jacob; operuisti omnia 
peccata eorum : sedasti omnem iram tuam ; aversus 
es ab ira indignationis tu:e? » Quomodo hic, « Et averte 
iracundiam tuam a nobis? » Respondet tibi Propheta : 
Iila dico quasi facta, quia video futura; quia vero 
nondum facta sunt, oro ut veniant , qua jam vidi. 
Averte iracundiam (uam a nobis. 

7. [vers. 6. ] Non in eternum irascaris nobis. De ira 
Dei enim mortales sumus , et de ira Dei in ista terra 
iu egestate et labore vultus nostri manducamus pa 
nem. Hoc enim audivit Adam, quando peccavit (Gen 
in, 19); et Adam ille omnes nos eramus, quia ia 
Adam omnes moriuntur: quod ille audivit , secutum 
est et nos. Non enim eramus jam nos, sed eramus in 
Adam : ideo quidquid evenit ipsi Adam, secutum est 
et nos, ut moreremur ; omnes quippe in illo fuimus. 
Ea enim peccata parentum non pertinent ad filios , 
qu3 faciunt parentes jam natis filiis : jam enim nati 
filii ad se pertinent , et parentes ad se pertinent. 
Itaque illi qui nati sunt, si tenuerint vias parentum 
suorum malas, necesse est portent et merita ipsorum: 
si autem mutaverint se, et non fuerint imitati paren- 
tes malos, incipiunt habere meritum suum, non me- 
ritum parentum suorum. Usque adeo autem non tibi 
obest peccatum patris tui, si le mutaveris, ut nec 
ipsi patri tuo obsit, si se mutaverit. Sed jam quod 
accepit ad mortalitatem istam radix nostra , duxit de 
Adam. Quid duxit? Istam fragilitatem carnis , hoc 
tormentum dolorum , hanc domum paupertatis , hoc 
vinculum mortis , et laqueos tentationum : portamus 
omnia ista in carne hac; et ira Dei est ista, quia vin- 
dicta Dei est. Sed quia futurum erat ut. regenerare- 
mur, et credendo novi efficeremur, atque in resurres 
ctione omnis illa mortalitas absumeretur, et. novitas 
totius hominis repararetur ; sicut enim in Adam om- 
nes moriuntur , sic et in Christo omnes vivificabun- 
tur (I Cor. xv, 22) : hoc videns Propheta ait, Non in 
etermim irascaris nobis , vel extendas iram tuam a ge- 


! Optime. notze Mss. Reg. Corb., etc., et ideo'nos 1idisti. 
* Aliquot Mss., Deus. 





1075 ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIV. 1074 


neratione ín generationem, Fuit prima generatio mor- 
tiis de ira tuia; erit altera generatio immortalis de 
misericordia tua. 

8. [ vers. 7.] Quid ergo? hoc tibi tu praestitisti, o 
Momo, ut quia conversus es ad Deum, merereris 
Tiisericordiam ipsius ; qui autem conversi non sunt , 
non sunt adepti misericordiam, sed invenerunt iram ? 
Quid autem, ut convertcreris, posses, nisi vocareris ? 


. Nonne ille qui te vocavit aversum , ipse przsiitit ut 


converltereris ? Noli tibi ergo arrogare nec ipsam con- 
versionem ; quia nisi te ille vocaret fugientem , non 
posses converti. Propterea et ipsius conversionis be- 
neficium Deo tribuens Propheta , hoc orat , et dicit : 
Deus, tu convertens. vivificabis nos. Et non quasi nos 
ipsi nostra sponte sine misericordia tua convertimur 
ad te, et tu vivificabis nos: sed, tu convertens vivi- 
ficabis nos ; ut non solum vivificatio nostra a te sit , 
$»d etiam ipsa conversio ut vivificemur. Deus tu con- 
vertens vivificabis nos ; et plebs tua laetabitur in te. Malo 
suo Ixtabitur in sc; bono suo Ixtabitur in te. Quando 
enim voluit habcre gaudia de se, invenit planctum in 
se : nunc vero quia totum gaudium nostrum Deus cst, 
qui vult securus gaudere, in illo gaudeat, qui non po- 
test perire. Quid enim, fratres mei , gaudere vultis in 
argento? Aut argentum perit, aut tu; et nemo scit 
quid prius : verumtamen illud constat, quia utrumque 
periturum est; quid prius, incertum est. Nam nec 
homo hic potest manere semper, nec argentum hic 
potest manere scmper; sic aurum, Sic vestis, sic 
domus, sic pecunia, sic lata prxdia, sic postremo 
lux ista. Noli ergo velle gaudere in istis : sed gaude 
in illa luce qu:xe non habet. occasum ; gaude in illa 
luce:quam non pr:^cedit hesternus dies, nec sequitur, 
erastinus. Quid est ista lax? Ego sum, inquit, lux 
mundi ( Joan. vm , 42). Qui tibi dicit, Ego sum lux 
mundi, vocat te ad se. Cum vocatte, convertit te; 
eum convertit te, sanat te ; cum sanaverit te, videbis 
conversorem tuum , cui dicitur, Et plebs tua laetabitur 
in tc. 

9. [ vers. 8. ]. Ostende nobis, Domine, misericor- 
diam tuam. Ioc est quod cantavimus !, et jam hinc 
diximus. Ostende nobis, Domine, misericordiam 
tuam ; et salutare tuum da nobis : salutare tuum , Chri- 
stum tuum. Felix est cui ostendit Deus nijsericor- 
diam suam. Ipse est cui superbire non potest , cui 
Deus ostendit misericordiam suam. Ostendendo enim 
illi misericordiam suam , persuadet il!i quia quidquid 
boni habet ipse homo , non habet nisi ab illo qui 
omne bonum nostrum est. Et cum viderit homo quid- 
quid boni habet non se babere a se , sed a Deo suo; 
videt quia totum quod in illo laudatur , de misericor- 
dia Dei est, non de meritis ipsius : et videndo ista 
non superbit , non superbiendo r.on extollitur , non 
se extollendo non. cadit, non cadendo stat , stando 
inhxret, inhxrendo manet, manendo perfruitur , 
et lzetatur in Domino Deo suo. Erunt illi deliciz ipse 
qui fecit illum ; et delieias ipsas nemo corrumpit , 
nemo interpellat , nemo aufert. Quis potens minabi- 


—— 


! Nonnulli Nss., can'abimus. 


wi auferre * quis vicinus malus, quis latro, quis 
insidiator tibi tollit Deum ? Et potest tibi tollere totum 
quod possides eorpore, mon tihi tolit eum quer 
possides corde. Ipsa * est misericordia , quam uti- 
nam Deus ostendat nobis, Ost.nde nobis, Domin: , 
misericordiam tuam ; el salutare tum da nobis : Chii- 
stum tuum dà nobis : in. illo est euim misericordia 
tua. Dicamus illi et nos : Da nohis Christum tuum. 
Jam quidem dedit nobis Christum suum : adhuc iili 
tamen dicamus , Da nobis Christum tuum ; quia dici- 
mus illi , Panem nostrum. quotidianum da nobis hodic 
( Matth. vi , 41 ). Et quis est panis noster , nisi ipsc 
qui disit, Ego sum panis vivus, qui de cclo descendi 
(Joan. v1, 41)? Dicamus illi : Da nobis Christum 
tuum. Dedit euim nobis Cliristum , sed hominem : 
quem nobis? dedit hominem , cum ipsum nobis datu- 
rus est Deum. Hominibus enim hominem dedit ; quia 
talem illum dedit hominibus qualis posset capi ab 
hominibus : Deum enim Christum nullus hominum 
capere poterat. Factus est hominibus liomo , scrvavit 
se Deum diis. An forte arroganter dixi ? Revera arro- 
ganter, nisi ipse dixisset : Ego dixi, Dii estis, et 
filii Altissimi omnes ( Psal. yxxx1, 6; et Joan. x , 
$4 ). Ad ipsam adoptionem renovamur ?*, ut efficia- 
mur filii Dei. Jam quidem sumus , sed per fidem : 
sumus quidem in spe , nondum sumus in re. « Spe 
enim salvi facti sumus, » sicut dicit. Apostolus. 
« Spes autem quse videtur, non est spes : quod enim 
videt quis, quid sperat? Si autem quod non vide- 
mus speramus, per patientiam exspectamus » 
(Rom. vm, 24, 25). Quid enim exspectamus 
per patientiam , nisi videre quod credimus? Modo 
enim credimus quod non videmus : permanendo in 
eo quod credentes non videmus , mcrebimur videre 
quod credimus. Propterea Joannes in Epistola sua 
quid ait? Dilectissimi , filii Dei sumus , et. nondum 
apparuit quid erimus. Quis non exsultet , si subito 
nescio cui peregrinanti et ignoranti genus suum, 
patienti aliquam egestatem , et. in :erumna et labore 
constituto diceretur : Filius scnatoris es ; pater tuus 
amplo patrimonio gaudet in re vestra ; revoco te ad 
patrem tuum ? quali gaudio exsu'taret , si hoc non 
f^llax promissor diceret? Venit ergo non fallax apo- 
stolus Christi , ct ait : Quid est quod de vobis despe- 
ratis? quid est quod vos afíligitis, et moerore conte- 
ritis ? quid est quod concupiscentias vestras sequendo, 
iu egestate istarum voluptatum conteri vultis ? Habe- 
lis patrem, habetis patriam , habetis patrimonium. 
Quis est iste pater ? « Dilectissimi , filii Dei sumus. » 
Quare ergo nondum videmus patrem nostrum ? Quia 
« nondum apparuit quid erimus. » Jam sumus , sed 
in spe : nam « quid erimus , nondum apparuit. » Er 
quid erimus? « Scimus , » inquit, « quia cum appa- 
ruerit, similes ei erimus , quoniam videbimus cum 
sicuti est » (1 Joan, m, 9). Sed hoc dc Patre 
dixit, de Filio autem Domino Jesu Christo non dixit : 


! MsS., ipse. : : ; 
?: Sie poticres Mss, Alii cum Fdd., quem novimus dedit, elc. 
3 fta Mss. AL Edd: d hauc àpsam adopiiounem rerscamur. 


(075 


e! forte videndo Patrem , non Filium , * erimus beati? 
Ipsum audi Christum : Qui me vidit , vidit et Patrem. 
Cum enim unus Deus videtur , Trinitas videtur , Pa- 
ter et Filius et Spiritus sanctus. Audi expressius quia 
ipsius Filii visio tribuet nobis beatitudinem , et nihil 
interest inter visionem ipsius et visionem Patris. Ipse 
ait in Evangelio : Qui diligit me , mandata mea custo- 
dit, el ego diligam illum , et ostendam meipsum illi 
(Joan. xiv, 9, 21). Loquebatur illis, et dicebat, 
ostendam meipsum illi. Quare ? Non erat ipse qui lo- 
quebatur? Sed carnem caro videbat; divinitatem 
cor? non videbat. Ad lioc autem caro carnem vidit , 
uL per fidem cor mundaretur , u:de Deus videretur. 
Dictum est. enim de Domino, Fide mundans corda 


eorum ( Act. xv, 9.) : et dixit Dominus , Deati mundo* 


corde , quia ipsi Deum videbunt ( Matth. v, 8 ). Ergo 
nobis promisit ostendere se nobis. Qualis est pulchri- 
tudo cjus , fratres , cogitate. Omnia ista pulehra quae 
videtis , qux» amatis , ipse fecit. Si h:ee pulehra sunt , 
quid est ipse? si liec magna sunt , quantus est ipse ? 
lirgo ex istis quie hic amamus , illum magis desidere- 
mus ; et contemnentes ista , illum diligamus : ut ipsa 
dilectione per fidem cor mundemus, et mundatum 
cor nostrum inveniat aspectus illius. Lux quie nobis 
ostendetur , sanos nos debct invenire : hoc agit modo 
fides. lloc erzo hic diximus. Kt salutare tuum da no- 
bis : da nobis Christum tuum , noverimus Cliristum 
tuum , videamus Christum tuum ; non quomodo i'lum 
viderunt Judiei , et erucifixerunt , sed quomodo illum 
vident Augeli , et gaudent. 

10. [ vers. 9. ] Audiam quid loquetur in mé. Donmi- 
nus Deus. Propheta dixit. Loquebatur in illo D2us in- 
tüs , et mundus faciebat illi sirepitam foris. Cohibens 
ergo aliquantum ab strepita mundi , et avertens se ad 
se, et a se in illam cujus vocem audiebat interius ; 
quasi obterans aurem contra rumultuantem vitz bujus 
inquietudinem , et contra 2nimam corpore quod cor- 
rumpitur aggravatam , et sensum terrena inhabitatio- 
ne deprimentem multa cogitantem ( Sap. 1x , 15 ), 
ait, Audiam quid loquitur in. e: Dominus Deus : et 
audivit, quid? Quonicm loquetur pacem in plebem 
suam. Vox ergo Christi , vox Dei pax est , ad pacem 
vocat. Eia, dicit , quicumque nondum estis iu pace , 
amate pacem : quid enim vobis melius de me invenire 
potestis qaam pacem ? Pax quid est? Ubi nullum bel- 
luni est. Quid est, ubi nullum bellum est ? Ubi nulla 
est contradictio , ubi. nihil resistit, nihil adversum 
est. Videte si jam ibi sumus ; videte si jam non est 
rouflictus cum diabolo , vídete si non omnes saneti et 
fideles cum principe diemcnierum luetantur. Et. quo- 
modo cum illo Iüctantur ,quem non vident ? Luctan- 
tur. cum. concupiscentiis suis, quibus ille suggerit 
peccata : et non consentiendo quod suggerit , etsi non 
vincuntur , tamen pugnant. Nondum est ergo pox, 
ubi pugua est. Aut date mihi hominem qui niliil ten- 
tationis patitur in carne. sua , ut possit mihi dicere 
quia jam pax est. Nihil quidem tentationis forte pali- 


! Optünz note Corb. Ms., 110n erimus. 
'" Er, et vén., caro. — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1076 
tur in illicitis voluptatibus , saltem suggestiones ipsas 
patitur : vel suggeritur il!j quod respuit , vel delectat 
unde contineat. Sed ecce jam nihil delectat illicitum ; 
vei contra famem et sitim pugnat quotidie : quis 
enim justus hinc alienus ? Pugnat ergo fames et sitis , 
pugnat contra nos lassitudo carnis , pugnat delectatio 
somni, pugnat oppressio. Vigilare volumus ; dormi- 
iamus : jejunare volumus; esurimus et sitimus : 
stare voluinus ; defatigamur : quxrimus sedere ; si et 
lioc diu facimus , defieimus. Quidquid nobis provide- 
rimus ad refectionem , illie rursus invenimus defectio» 
nem. Esuris , dicit tibi aliquis * respondes, Esurio. 
Ponit ante te cibum ; ad refcetionem posuerat : per- 
severa in eo quod posuit ; certe reficere te volebas, 
hoc age semper ; hoc agendo , in eo quod adhibueras 
ad refectionem , ibi invenis lassitudinem. Multum se- 
dendo fatigatus eras ; surgis , deambulando reficeris : 
persevera ín eo quo reficeris , multum deambhulando 
lassaris ; sedere iterum queris, Inveni mihi aliquid 
unde te reficias , ubi non , si perseveraveris , iterum 
deficias. Qualis ergo est ista pax, quam hie habent 
homines tantis resistentibus molestiis, cupiditatibus , 
indigentiis , lassitadinibus ? Non est ista vera , nou 
est perfeeta pax. Qua erit perfecta pax? « Oporict 
corruptibile hoe induere iucorruplionem , et. mor- 
tale hoc induere immortalitutein : tunc fiet. sermo 
qui scriptus est," Absorpta est mors in victoriam. 
Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors , c n- 
tentio tua » (1Cor. xv, 55-55)? Ubi enim adhuc 
mortalitss *, quomodo est plena pax? Etenim de 
morte venit lassitudo ista , quam invenimus in omni- - 
bus refectionibus nosiris. De morte est , quia corpus 
mortale portamus ; quod quidem mortuum dieit Apo 
stolus et ante anima resolutionem : Corpus quidem , 
inquit , mortuum est propter peccatum ( Rom. vin , 10). 
Naim si perseveraveris in eo quo te reficis , etiam mo- 
rieris. Persevera in multum manducando ; ipsa res te 
interficiet : persevera in muitum jejunando; inde 
morieris : sede semper, ut nolis surgere ; morieris 
inde : ambula semper , ut nolis quiescere ; morieris 
inde : vigila semper, ut nolis dormire ; morieris 
inde: dormi semper, ut nolis vigilare; morieris 
inde. Quando ergo absorpta tuerit mors in victo- 
riam , non erunt ista ; et erit pax pleua et :terna. 
Erimus in quadam civitate : fratres, quando de illa 
loquor , finire nolo, et maxime quando scandala ere- 


breseunt. Quis non desideret illam civitatem ?, unde . 


amicus non exit , quo inimicus non intrat , ubi nullus 
tentator est , nullus seditiosus , iullus dividens poou- 
lum Déi , nullus fatigons Ecclesiam in ministerio dia- - 
boli ; quando ipse princeps ipsorum mittitur in ignem 
ieternum , et hi cum illo quicumque illi consentiunt , 
et recedere ab eo nolunt? Erit ergo pax purgata in 
filiis Dei, omnibus amantibus se, videntibus se plenos 
Deo , eum erit Deus omnia in omnibus ( I Cor. xv, 28 ). 
Commune spectaculum habebimus Deum ; communem 


! mlerique Mss., mors. : 
? sie tres Mss. Ceteri cum Edd., illam pacem. 


1077 ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIV. 


pessessionem habebimus Deum ; communem pacem 
habebimas Deum. Quidquid enim est quod nobis mo- 
do dat , ipse nobis erit pro omnibus qu: dat : ipsa ! 
erit perfecta et plena pax. Hanc loquitur in. plebem 
$uam ; hanc volebat audire ille qui ait : « Audiam 
quid loquetur in me Dominus Deus ; quoniam lo- 
quetur pacem in plebem suam, et super sanctos 
$uo8 , et in eos qui convertunt cor ad ipsum. » 
Eia , fratres , vultis ut ad vos pertineat ista pax quam 


"loquitur Deus ? Convertite cor ad ipsum ; non ad me, 
'aut ad illum , aut ad quemquam hominem. Quisquis 


enim homo. voluerit convertere 2d se corda homi- 
num , cadit cum ipsis. Quid est melius , ut cadas cum 
illo ad quem converteris , an ut stes cum illo cum quo 
converteris ? Gaudium nostrum , pax nostra , requies 
nostra, finis omnium molestiarum , non est nisi 
Deus : heaii qui convertunt cor ad ipsum. 

4M. [vers. 10.] Verumtamen prope timentes eum salu- 
lare ipsius. Erant quidam qui jam timebant eum in 
gente Judzxorum. Per oinnes terras ubique idola co- 
Jebantur; dxmonia timebantur, non Deus : in illa 
gente timebatur Deus. Sed propter quid timebatur? 
In Veteri Testamento timebatur, ne daret illos in ca- 
ptivitatem , ne tolleret illis terram, ne grandine con- 
tunderet vites ipsorum, ne faceret steriles uxores eo- 
rum, ne auferret ab eis filios ipsorum. Hxc enim 
carnalia promissa Dei tenebant adhue parvas animas, 
et propter h:ec timebatur Deus : sed prope illis erat, 
qui vel propter hec ipsum timebant. Terram petebat 
Paganus a diabolo ; terram petebat Judzus a Deo: 
unum erat quod petebant ; sed non unus a quo pete- 
bant, Petendo iste quod Paganus petebat, discerne- 
batur tamen a Pagano, quia ab illo ista petebat, qui 
omnia fecerat. Et prope illis erat Deus, qui Gentibus 
longe erat; tamen respexit et eos qui longe erant, et 
eos qui prope erant, sicut dicit Apostolus : Et veniens 
evangelizavit pacem vobis qui eratis longe , el pacem his 
qui prope (Ephes. u, 17). Quos dixit qui eant prope? 
Judxos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui 
erant longe ? Gentes, quia dimiserant euni a quo facti 
eraut, et colebant illa quxe ipsi fecerant. Non enim 
regionibus longe est quisque a Deo, sed affectibus. 
Amas Deum, prope es; odisti Deum , longe es. Uno 
loco stans, et prope es, et longe es. Ergo, fratres, 
respexit ista Propheta : quanquam generalem vidit 
misericordiam Dei super omnes; tamen aliquid spe- 
ciale et proprium vidit in gente Judzea, et ait, Ve- 
rumtamen, Audiam quid loquetur in me Dominus Deus; 
quoniam loquetur pacem in plebem suam : et plebs ipsius 
non Judxa sola erit, sed de omnibus gentibus colli- 
getur ; quia super sanctos $uos loquetur pacem, et in eos 


"qui convertunt cor ad ipsum , et omnes qui conversuri 


sunt cor ad ipsum * de omni orbe terrarum. Verum- 
tamen. prope timentes eunt salulare ipsius , ut inhabitct 
gloria in terra nostra : id cst, in ea terra in qua natus 
erat Propheta , inhabitet gloria major ; quia inde €oe- 


!. sic Nss. At Edd., ipse. ^ j 
? plerique Mss. omittunt, e£. omnes qut. conversuri sunt 


cor ad ipsum. 


1018 
pit przdicari * Christus. Inde Apostoli , et illuc prius 
missi : inde Prophetze , ibi primo templum, ibi sacri- 
ficabatur Deo, ibi Patriarch:ze, ibi ipse etiam venit de 
semine Abrah:ze, ibi manifestatus est Christus, ibi ap- 
paruit Christus : inde enim virgo Maria , quze peperit 
Christum. Ibi ambulavit pedibus suis, ibi mirabilia 
fecit. Postremo tantum honorem illi genti detulit, ut 
cum eum interpellaret quzdam mulier Chananza sa- 
lutem quzrens fili: sue, dixerit ei : Non sum missus 
nisi ad oves qug perierunt domus Israel ( Matth. xv, 
24). Hoc ergo videns Propheta, ait : Verumtamen pro- 
pe timentes eum salutare ipsius , ut inhabitet. gloria in 
terra nostra. 

12. [vers. 11.] Misericordia et veritas occurrerunt sibi. 
Veritas in terra nostra ex persona Judzorum , mise- 
ricordia in terra Gentium. Veritas enim ubi ? Ubi erant 
eloquia Dei. Misericordia ubi? In illis qui dimiserant 
Deum suum, et converterant se ad d:emonia. Num- 
quid et ipsos despexit? Quomodo si diceret : Voca et 
istos longe fugitivos, qui multum a me recesserunt; 
voca, inveniant me qu:erentem se, quia ipsi nolebant 
qurere me. Ergo, Misericordia et veritas occurrerunt 
sibi ; justitia et pax: osculat sunt se. Fac justitiam, et 
habebis pacem ; ut osculentur se justitia et pax. Si 
enim non amaveris justitiam , pacem non habebis : 
amant enim se duo ista, justitia et pax, et osculantur 
se ; ut qui fecerit justitiam , inveniat pacem osculan- 
tem justitiam. Du:e amicze sunt ; tu forte unam vis, 
et alteram non facis : nemo est enim qui non vult pa- 
cem ; sed non omnes volunt operari justitiam. Inter- 
roga omnes homines : Vis pacem ? Uno ore tibi re- 
spondet totum genus humanum : Opto , cupio, volo, 
amo. Ama et justitiam ; quia du: amicze sunt justitia 
et pax ; ips» se osculantur : si amicam pacis non ama- 
veris, non te amabit ipsa pax, nec veniet ad te. Quid 
enim magnum est desiderare pacem? Quivis malus 
desiderat pacem. Bona enim res est pax. Sed fac ju- 
$titiam ; quia justitia et pax se osculantur, non liti- 
gant. Tu quare litigas cum justitia? Ecce justitia dicit 
tibi, Ne fureris; et non audis : Ne adulteres; non vis 
audire : Non facias alteri quod tu pati non vis, non di- 
eas alteri quod et tibi dici non vis. Inimicus es amicae 
mee, dicit tibi pax; quid me quiris? Amica 8&um ju- 
stitit, quemeumque invenero inimicum amice mes, 
non ad illum accedo. Vis ergo veniro ad pacem ? Fac 
justitiam. Ideo alius psalinus dicit tibi ; Declina a malo, 
el fac bonum (hoc est amare justitiam); et cum jam 
declinaveris a malo, et feceris borum , quare pacem , 
et p.rsequere cam (Psal. xxxut, 15). Jam entm non diu 
illam quieres , quia et ipsa occurret tibi , ut osculetur 
justitiam. 

43. [vers. 12.| Veritas de terra orta est, et justitia de. 
clo prospexit. Veritas de terra orta est : Christus de 
femina natus cst. Veritas de terra orta est : Filius Dei 
de earne processit. Quid est veritas? Filius Dei. Quid 
est terra? Caro. Interroga unde natus est Christus , 
et vides quia veritas de terra orta est. Sed hie veritas 


! Sic melioris notze Vss. Alii quidam, prophetari. At Editc, 
predicare. 


1079 
quie orta es? de terra, erzt ante terram, et per ipsam 
factum est calum et terra ; sed ut justitia de eaclo 
prospiceret , id est, ut justificarentur homines divina 
gratia, veritas nata est de Maria virgine; ut posset pro 
ilis justificandis offerre ! sacrificium, sacrificium pas- 
sionis, sacrificium crucis. Et unde offerret socrilicium 
pro peccatis nostris, nisi moreretur? unde autem mo- 
reretur, nisi a nobis acciperet ubi moreretur? ld est, 
nisi a nobis sumeret carnem mortalem, Christus mori 
non posset; quia Verbum non moritur, divinitas non 
moritur, Virtus ct Sapientia Dei non moritur. Quo- 
modo offerret sacrificium victimam salutarem , si uon 
moreretur? quomodo autem moreretur , nisi carnem 
indueret? quomode carnem indueret , nisi veritas de 
terra oriretur? Veritas de terra orta. est , et justitia de 
calo prospexit. 

44. Possumus hinc dicere alterum sensum. Veritas 
de terra orta est : confessio ab homine. Homo enim 
peccator eras. O ierra, qui quando peccasti , audisti, 
Terra es, et in terram ibis (Gen. ws, 19), oriatur de te 
veritas, ut respiciat de coelo justitia. Quomodo a to 
oritur veritas, cum tu peccator sis, cum tu iniquus 
sis? Confitere peccata tua, et orietur de te veritas. Si 
enim cum sis iniquus, dicis te justum, quomodo a te 
veritas oriretur? Si autem. cum sis iniquus, dicis te 
iniquum ; veritas de terra orta. est. Yitende illum Pu- 
blicanum longe a Pharisxo in templo orantem , qui 
neque oculos ad ccelum audebat levare, sed percutie- 
bat pectus suum, dicens, Domine, propitius esto mihi 
peccatori : ecce veritas de terra orta est, quia confessio 
peccatorum ab homine facta est. Quid ergo sequitur? 
Amen dico vobis , quia descendit justificatus Publicanus 
ille magis quam ille Phariscus : quia omnis qui se exal- 
tat, humiliabitur ; et qui se humiliat , exaltabitur ( Luc. 
xvni, 15, 14). Orta est veritas de terra, in confessione 
peccatorum ; et justitia de calo prospexit, ut descende- 
ret justificatus Publieanus ille magis quam ille Pha- 
risieus. Nam ut noveritis quia veritas pertinet. ad 
confessionem peccatorum, ait Joannes evangelista : Si 
dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos sedu- 
cimus, et veritas in nobis non est. Quomodo ergo veri- 
tas de terra oritur, ut justitia de caelo prospiciat, audi 
illum sequentem et dicentem : Si confiteamur peccata 
nostra , fidelis est et justus , ut remittat nobis peccata , 
et purget nos ab omni iniquitate (1 Joan. 1, 8, 9). Ve- 
ritas ergo de terra orta est, et justitia de celo prospexit. 
Qua justitia de celo prospexit ? Tanquam Dei dicentis : 
Parcamus huie homini , quia ipse sibi non pepercit ; 
ignoscamus, quia ipse agnoscit. Conversus est ad pu- 
niendum peccatum suum ; convertar et ego ad eum 
liberandum. Veritas de terra orta est, et justitia de 
«clo prospexit. 

45. [vers. 15.] Etenim Dominus dabit. suavitatem, et 
terra nostra dabit (ructum suum. Unus versus restat, 
peto sine t:edio sit quod dicturus sum. Attendite rem 
necessariam, fratres mei; attendite, percipite, au- 
ferte * vobiscum , et non sit inane semen Dei in cor- 

! Sic Mss. At Fdd., offerri. 


? dd , ferte. Aliquot Mss., auferte : fortasse pro, con- 
. ferite. 


S. AUGUS1ISI EFISCOPI 


1080 


dibus vestris. Veritas, inquit, de terra ortà est, eon- 
fessio. peccatorum ab homine ; et justitia de celo pro- 
spexit, id est, a Domino Dco data est justificatio con- 
fitenti, ut ipse agnoscat impius pium se fleri nou 
posse, nisi ille fecerit cui confitetur , credendo in eum 
qui justificat impium (Rom. 1v, 5). Tua ergo peceata 
potes habere ; fructum bonum non habebis , nisi. ille 
dederit cui confiteris. ideo cum dixisset, Veritas de 
terra orta est, et. justitia de celo prospexit ; tanquam 
diceretur ei, Quid est quod dixisti, Justitia de c«lo 
prospexit? Etenim, inquit, Dominus dabit suavitatem 
et terra nostra dabit fructum suwm. Nos ergo respicia- 
mus nos; etsi nihil in nobis invenerimus nisi. pec- 
cata , oderimus peccata, et desideremus justitiam, 
Cum enim, coepcrimus odisse peccata, jam ipsum 
odium peccatorum similes nos incipit facere Deo ; 
quia lioc odiinus quod odit et Deus. Cum ergo carpe- 
ris odisse peccata et. confiteri Deo, cum te delecta- 
tiones illicit:e rapiunt et. ducunt ad. ea. qu: tibi non 
prosunt, ingemisce ad Deum : et confitens illi pec- 
cala tua , mereberis ab illo delectationem, et suavi- 
tatem justitix faciendae dabit tibi, ut. incipiat te de- 
lectare justitia, quem primo delectabat iniquitas; ut 
qui primo gaudebas in ebrietate, gaudeas in sobrie- 
tate ; et qui primo gaudebas de furtis , ut tolleres ho- 
mini quod non habebas , qu:eras douare non habenti 
quod habebas; et quem delectabat rapere , delectet 
donare; quem delectibat spectare, delectet orare; 
quem delectabant cantica nugatoria et adulterina, de- 
leetet hymnum dicere Deo; currere ad ecclesiam , 
qui primo currebas ad theatrum. Unde nata est ista 
suavitas, nisi quia Dominus dabit suavitatem, el terra 
nostra dabit. fructum suum? Ecce enim videte quod 
dico : eece locuti sumus vobis verbum Dei, semen 
sparsimus devotis cordibus, tanquam sulcota inve- 
nientes pectora vestra aratro confessionis ; devotione 
et intentione suscepistis semen, cogitate de verbo 
quod audistis, tanquam glebas frangentes, ne semen - 
rapiant volatilia, ot possit. ibi germinare quod semi- 
natum est ; et nisi Dcus pluerit, quid prodest quod 
seminatur? lloc. est, Dominus dabit suavitatem, et 
terra nostra dabit (ructum suum. lile enim visitationi- 
bus suis *, im otio, in negotio, in domo, in lecto, ir 
convivio, in collocutione, in deambulatione visilet 
corda vestra , ubi nos non sumus. Veniat imber Dei , 
et fructificet quod ibi seminatum est; ct ubi non su- 
musS nos, et securi quiescimus , aut aliud agimus, 
Deus det incrementum seminibus qu:e sparsimus , ut 
attendentes postea bonos mores. vestros, ctiam. de 
fructu. gaudeamus : Quoniam | Dominus dabit suavita- 
Lem, et terra nostra dabit fructum suum. 

16. [vers. 14.] Justitia ante eum praibit, et. pcnct in 
via gressus suos. Justitia illa est quie est in confessione 
peccatorum : veritas enim ipsa est. Justus enim. de- 
bes esse in te, ut punias te : ipsa est prima hominis 
justitia , ut punias te malum, ct faciat te Deus bo- 
num. Quia ergo ipsa est primi hominis justitia , ipsa 
fit via Dco, ut veniat ad. te Deus : ibi illi fac. viam, 

1 Aliquot Wss., justi/icationibus suis. 


1031 
in confessione peccatorum. Ideo et Joannes cum ba- 
ptizaret in aqua poenitenti:e , et vellet ad se venire 
poenitentes de suis prioribus factis, hoe dicebat : Pa- 
rate viam Domino, rectas facite semitas ejus (Matth. wi, 
5). Placebas tibi in peccatis tuis, 0 homo ; displiceat 
tibi quod eras, ut possis esse quod non eras. Parate 
viam Domino ; prxcedat ista justitia, ut confitearis 
peccata : veniet ille et visitabit te, quia ponet in via 
gressus suos; est enim jam ubi ponat gressus suos, 
est ubi ad te veniat. Ante autem quain confitereris 
peccata , intercluseras ad te viam Dei ; non erat qua 
ad te veniret. Confitere vitam, et aperis viam; et 
veniet Christus , et ponet in via gressus suos, ut te in- 
forinet vestigiis suis. 





IN PSALMUM LXXXV 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 


4. Nullum majus donum przstare posset Deus ho- 
minibus, quam ut Verbum suum per quod condidit 
omnia , faceret illis caput , ct illos ei tanquam mem- 
bra eoaptaret ; ut esset Filius Dei et filius hominis , 
unus Deus cum Patre, unus homo cum hominibus : 
ut et quando loquimur ad Deum deprecantes, non 
inde Filium separemus; et quando precatur corpus 
Filii, non a se scparet caput suum ; sitque ipse unus 
salvator corporis sui Dominus noster Jesus Christus 
Filius Dei, qui et oret pro nohis, et oret in nolis, 
et oretur a nobis. Orat pro nobis, ut sacerdos noster; 
orat in nobis, ut caput nostrum , oratur a nobis, ut 
Deus noster. Agnoscamus ergo ct in illo voces no- 
Stras, et. voces ejus in nobis. Neque cum aliquid di- 
citur de Domino Jesu Christo, maxime in prophetia , 
quod pertineat veut ad quamdam humilitatem indi- 
guam Deo, dubitemus eam illi tribuere , qui non do- 
bitavit se nobis adjungere. Ei quippe servit universa 
creatura, quia per ipsum facta est universa creatura. 
Et prop'erea, cum ejus sublimitatem civinitatemque 
intuemur , quando audimus , 1n principio erat Ver- 
bum , et Verbum erat apud Deum, et Deus. erat Ver- 
bum. Hoc. erat in. principio apud. Deum. Omnia per 
ipsum facta sunt , et sine ipso [actum est. wihil (Joan. 
1, 1-3); intuentes hanc. et supereminentissimam et 
excedentem omnia creaturarum sublimia divinitatein 
Filii Dei, audimus etiam in aliqua parte Seriptura- 
rum velut gementem , orantem , confitentem ; et du- 
bitamus ei tribuere verha h»c, ex co quod cogita- 
tio nostra de recenti ejus coutemplatione quas erat in 
divinitate, pigrescit descendere ad ejus humilitatem ; 
et tanquam faciat illi injuriam , si ejus verba. in ho- 
mine agnoscat, ad quem verba dirigebat eum Deum 
deprecaretur , hieret plerumque , et conatur mutare 
sententiam ; eL non ei occurrit iu Scriptura, nisi quod 
ad ipsum recurrat, ct ab illo deviare non sinat. Ex- 
pergiscatur ergo , et evigilet in fide sua; et videat 
quia ille quem contemplalatur paulo ante in. forma 


(a) ^d plebem in pervizilio solemnitatis, forte S, Cypriani, 
et apud Carthaginem habitus, 


ENARRATIO JN PSALMUM LXXXV. 


1032 
Dei, formam servi accept, in similitudine homi- 
num factus, et babitu inventus ut homo, huniliavit 
se faetus obediens usque ad mortem (Philipp. n, 5-8); 
et verba Psalmi voluit esse sua, in cruce pendens ^ 
et dicens : Deus meus , Deus meus , utquid me dereli- 
quisti (Psal. xxi, 9) ? Oratur ergo in forma Dei, orat 
in forma servi : ibi Creator, hic creatus !, creaturam 
mutandam non mutatus assumens, et secum nos (a- 
ciens unum hominem, caput et corpus. Oramus ergo 
ad illum, per illum , in illo : et dicimus eum illo , et 
dicit nobiscum ; dicimus in illo , dicit in nobis psalmi 
hujus orationem , qni intitulatur, Oratio David. Quia 
Dominus noster secundum carnem filius David : se- 
cundum vero divinitstem Dominus David , et creator 
David; et non solum ante David , sed et ante Abra- 
liam, ex quo David ; sed et ante Adam, ex quo omnes 
homines ; sed et ante ccelum et terram, in quo omnis 
creatura est. Nemo ergo cum audit hzec verba, dicat, 
Non Christus dicit ; aut rursus dicat, Non ego dico : 
imo si se in Christi corpore agnoscit, utrumque di- 
cat , et, Christus dicit, et, Ego dico. Noli aliquid di- 
cere sine illo, et non dicit aliquid sine te ?. Nonne 
babemus in Evangelio? Ubi certe scriptum est, Jn 
principio erat Verbum , et. Verbum erat apud Deum, 
et Deus erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt ; ibi 
certe habemus , Et contristatus est Jesus (Matth. 
xxvi, 38), et fatigatus est Jesus (Joan. 1v, 6), et dor- 
mivit Jesus (Matth. vni, 24), et esurivit (Id. 1v, 9) ct 
sitivit Jesus (Joan. 1v, 7 ; et xix, 28), ct oravit, ct 
pernoctavit in orando Jesus. Pernoctabat, inquit, Jc- 
sus (Luc. v1, A2), et perstabat ? in. orando ; et. clobi 
sanguinis decurrebant per corpus ejus (1d. xxu, 45, 44). 
Quid ostendebat, quando per corpus orantis globi 
sanguinis destillabant, nisi quia corpus ejus, quod 
est Eeclesia, martyrum sanguine jam fluebat? 

2. [vers. 4.] Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi 
me. llle ex forma servi dicit; tu, serve, in forma Do- 
mini tui : Znclina, Domine , aurem tuam. Inclinat au- 
rem, si tu non erigas cervicem : humiliato enim 2p- 
propinquat; ab exaltato longe discedit, nisi quen: 
ipse humiliatum exaltaverit. Inclinat ergo Deus au- 
rem suam ad nos. llle enim sursum est, nos deor- 
sum ; ille in altitudine, nos in humilitate, sed non 
relicti. « Ostendit » enim « dilectionem suam Deus 
in nobis : etenim cum adhuc peccatores essemus, 
Christus pro nobis mortuus est. Vix enim » inquit 
« pro justo quis moritur ; nam pro bono forsitan quis 
audeat mori : Domiaus autem noster pro impiis mor- 
tuus est » (Rom. v, 6-9). Neque cnim merita nostra 
pracesserant, pro quibus Filius Dei moreretur ; sed 
magis quia nulla erant. merita, raagna erat miseri. 
cordia. Quam certa ergo, quam firma promissione 
servat justis vitam suam , qui donavit injustis mor- 
tem suam ? [nclina, Domine, aurem tuam , et exaud, 
me; quoniam egenus et inops ego sum. Ergo non in- 


! VOS, creatus, aberat a Corb». optima nota» Ms. 

? sie Mss. AL Edd., uon potest aliquid dicere suu. illo, ct 
dicil aliquid sne to. 

* rerrar. Ms, prosternebatur. 


1085 


elinat aurem ad divitem : ad inopem et egenum in- 
clinat aurem , id est, ad humilem et ad confitentem , 
ad indigentem misericordia : non ad saturatum et 
extollentem se , et jactantem, quasi nihil ei desit, et 
dicentem, Gratias tibi, quia non sum sicut Publicanus 
iste. Dives enim Phariszus jactabat merita sua : inops 
Publicanus confitebatur peccata sua (Luc. xvin, 11-15). 

5. Nec sic accipiatis, fratres, quod dixi, Ad divi- 
iem non inclinat aurem suam, tanquam non exaudiat 
Deus eos qui habent aurum ct argentum, et familiam 
€t fundos : si sic forte pati sunt, aut eum locum ! re- 
rum humanarum tenent; tantum meminerint quod 
ait Apostolus, Precipe divitibus hujus mundi non su- 
perbe sapere (Y Tim. vi, 17). Qui enim non superbe 
sapiunt, in Deo pauperes sunt; et pauperibus atque 
inopibus et egenis inclinat aurem suam. Norunt enim 
Spem suam non esse in auro et argento, neque in illis 
rebus quibus ad tempus circumfluere videntur. Sufficit 
ut divitixr non illos perdant; ut non -obsint sat est : 
nam prodesse nihil possunt. Plane prodest opus mi- 
sericordix etin divite et in paupere: in divite ex 
voluntate et opere, in paupere ex sola voluntate. Cum 
ergo lalis est contemnens in se quidquid est unde 
Superbia solet inflari, pauper Dei est: inclinat illi 
aurem suam, novit enim contribulatum cor ejus. 
Certe, fratres, ille pauper ante januam divitis ulce- 
rosus qui jacebat, db Anselis ablatus est in sinum 
Abralie , sic legimus, sic credimus : dives autem ille 
qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quo- 
tidie splendide, ablatus est ad iuferos ad tormenta 
(Luc. xv1, 19-24). Numquid vere ille pauper merito 
ilius inopix ablatus est ab Angelis ; dives autem ille 
peccato divitiarum suarum ad tormenta miésus est? 
In illo paupere humilitas intelligitur honorificata , in 
illo divite superbia damnata. Breviter probo quia non 
divitiz:, sed superbia in illo divite cruciabatur. Certe 
ille pauper in sinum Abrah: sublatus est: de ipso 
Abraham dicit Scriptura quia habebat hic plurimum 
auri et argenti, et dives fuit in terra (Gen. xim, 2). Si 
qui dives est, ad tormenta rapitur ; quomodo Abra- 
ham processerat pauperem, ut ablatum in sinum 
suum susciperei ? Sed erat. Abraham in divitiis pau- 
per, humilis, treracaus omnia pr:xcepta, et obaudiens. 
Usque adeo autem pro nihilo haSebat illas divitias , 
ut jussus a Domino filium suum immolaret (Jd. xxu, 
10), cui servabat divitias. Discite erg» esse inopes 
et pauperes; sive qui habetis aliquid in isto s:eculo, 
sive qui non habetis. Nam et hominem mendicum 
invenis superbientem, ct hominem habentem divitias 
invenis confitentem. Resistit Deus superbis, et holo- 
sericaüs et pannosis: humilibus autem dat gratam 
(Jacobi 1v, 6), et habentibus aliquam substantiam 
hujus szculi et non habentibus. Interior inspector est 
Deus ; ibi appendit, ibi examinat : stateram Dei non 
vides; cogitatio tua in illam levatur. Videte quía 
meritum exauditionis sux, id est, quo exaudiretur , 
in eo posuit ut diceret, ()uoniam egenus et inops ego 
sum. Observa ne non sis cgenus et iiops : si non fu- 


* $ic aliquot Mss. Edd. vero, aut cum iucrum 


S. AUCUSTINI EPISCOPI 


1054 


eris , non exaudieris. Quidquid est cirea te vel in te 
unde possis praesumere, abjice a te; tota praesumptio 
tua Deus sit : illius indigens esto, ut ipso implearis. 
Quidquid enim aliud habueris sine ipso, latius inanis 
es, 

4. [vers. 2.] Custodi animam meam, quoniam sanctus 
sum. Hoe vero, quoniam. sanctus sum, nescio utrum 
potuerit forte alius dicere, nisi ille qui sine peccato 
erat in hoc mundo; peccatorum. omuium non eom- 
missor, sed dimissor. Agnoscimus vocem dicentis , 
Quoniam sanctus sum , custodi animam meam : utique 
in illa forma servi, quam assumpserat. Ibi enim caro, 
ibi et anima. Neque enim , ut nonnulli dixerunt (a), 
caro sola erat et Verbum; sed et caro, et anima, et 
Verbum : et totum hoc unus Filius Dei, unus Christus, 
unus Salvator; in forma Dei zqualis Patri , in forma 
scrvi caput Ecclesizx«. Ergo, Quoniam sanctus sum, cum 
audio, vocem ejus agnosco; et hic separo meam !? 
Certe inseparabiliter a corpore suo loquitur, cum sic 
loquitur. Et audebo ego dicere, Quoniam sanctus sum? 
Si sanctus tanquam sanctificans, et nullo sanctifi- 
cante indigens; superbus et mendax: si autem san- 
ctus sasclifieatus , secundum id quod dictum est, 
Sancti estote , quia et ego sanctus sum (Levit. xix, 9); 
audeat et corpus Christi, audeat et unus ille homo 
clamans a finibus terrx (Psal. Lx, 5), cum capite suo, 
ei sub capite suo dicere, Quoniam sanctus sum. Acce- 
pit enim gratiam sanctitatis, gratiam Baptismi et 
remissionis peccatorum. Et ec quidem fuistis , ait 
Apostolus, enumerans multa peccata, et levia el gra- 
via, et usitata et horribilia : Et hec quidem fuistis ; 
sed abluti estis , sed sanctificati estis (1 Cor. vi, 11). Si 
ergo sanctificatos dicit, dicat et unusquisque fidelium, 
Sanctus sum. Non est ista superbia elati, sed confessio 
non ingrati. Si enim dixeris te ex te esse sanctum , 
superbus es : rursus, fidelis in Christo, et membrum 
Christi , si te dixeris non esse sanctum , ingratus es. 
Árguens enim superbiam Apostolus, non ait, Non 
habes; sed ait, Quid enim habes quod non accepisti 
(1d. 1v, 7)? Non arguebaris, quia dicebas te habere 
quod non? habes; sed quia ex te tibi volebas esse 
quod babes. Imo et habere te agnosce, et ex te nihil 
habere, ut nec superbus sis, nec ingratus. Dic Deo 
tuo : Sanctus sum, quia sanctificasti me ; quia accepi, 
non quia habui; quia tu dedisti, non quia ego merui. 
Etenim ex alio latere incipis injuriam facere ipsi Do- 
mino nostro Jesu Christo. Si enim Christiani omnes 
et (ideles et. baptizati in illo ipsum induerunt , sicut 
Apostolus dicit, Quotquot in Christo baptizati eslis , 
Christum. induistis (Galat. 11, 27); si membra sunt 
facti corporis ejus, et dicunt se sancta non esse, 
capiti ipsi faciunt injuriam, cujus membra sancla 
non sunt?. Jam vide ubi sis, et de capite tuo digni- 
*stem cape. Etenim eras in tenebris, nunc autem luz 
in Domino. Fauisiis, inquit, aliquando tenebre (Ephes. 


! Regius Mss., separo me ab ea? 

? particula, non, abest a Remig. prob: note Ms. 
5 sjc Er. et meliores Mss. At Lov., suncta sunt. 
(a) Apolli.iariste. 


1085 
v. 8); sed ncmquid tenebra remansistis ? Ad. hoe 
illuninator venit, ut et tenebrz. reinauereltis , an ut 
in illo lux fieretis? Ergo dicat et unusquisque chri- 
Stianus, imo dieat totum corpus Christi, clumet 
ubique patiens tribulationes , diversas tentationes et 
scandala innumerabilia ; dicat, Custodi auimam meam, 
quoniam sanctus sum : salvum fac servum tuum, Deus 
meus, sperantem in te. Ecce ille sanctus uon est su- 
perbus, quia sperat in Domino. 

5. [vers. 5.] Miserere mei, Domine, quoniam ad te 
clamavi tota die : non una die. Tota die, own tempore 
intellige : ex quo corpus Chrisi? gemit in. pressuris , 
usque in finem sxculi quo transeunt pressura, gemit 
iste homo, et clamat ad Deum; et unusquisque no- 
strum proportione habet clamorem suum in toto isto 
corpore. Clamasti tu. diebus tuis, et transierunt dies 
tui ; successit tibi alius, et clamavit diebus suis ; et tu 
hie, ille ibi, ille alibi : corpus Christi tota die elamat, 
Sibi decedentibus et succedentibus membris. Unus 
liomo usque in finem s:culi extenditur : eadem mem- 
bra Christi clamant, et quxdam. membra jam in illo 
requieseunt, quaedam modo clamant, quedam vero 
cun ipsi nos requieverimus clamabunt, et post illa 
alia clamabuut. Totius corporis Christi liic attendit 
vocem, dicentis : Ad te clamavi tota die. Caput autem 
nostrum ad dexteram Patris interpellat pro nobis 
(Rom. vni, 54) : alia membra recipit, alia flagellat, 
alia mundat, alia consolatur, alia creat, alia vocat, 
alia revocat, alia corrigit, alia redintegrat. 

6. [vers. 4.] Jucunda animam servi ti; quoniam ad 
1e, Donine, levavi aniinum meam. jucunda eam , quia 
levavi ad te eam. In terra enim erat, et in terra amaritu- 
dinem sentiebat : ne. in amaritudine contabesceret, 
ne omnem iu» grati» suavitatem amitteret, levavi 
eam ad te; jucunda cam apud te. Solus enim tu es 
jucunditas : amaritudine plenus est iuudus. Certe 
recte admonet membra sua ut sursum cor habeant. 
Audiant ergo, et faciant; levent ad illum quod male 
est in terra. lbi enim non putrescit cor, si levetur ad 
Deum *. Frumentum si haberes in inferioribus, ne 
putresccret, levares ad superiora. Frumento mutares 
locum, et cor permittis in terra putrescere? Frumen- 
tun levares in superiora; cor leva in celum. Et 

' unde, inquis, possum ? Qui funes, quie machinae, quie 
Scalx: opus sunt? Gradus, affectus sunt; iter tuum, 
voluntas tua est. Amando ascendis, negligendo de- 
Scendis. Stans in terra, in coelo es, si diligas Deum. 
Non enim sic levatur cor, quomodo levatur corpus : 
corpus ut levetur, locum mutat ; cor ut levetur, vo- 
luntatem mutat. Quoniam ad te, Domine, levavi ani- 
man mean. 

1. [vers. 5.] Quia tu, Domine, suavis es ac mitis. Ideo 
jucunda. Tanquam txdio affeetus ex. amaritudine 
terrenorum indulcarí voluit, et qu:esivit fontem dulce- 
dinis, et iu terra non invenit. Quacumque enim se 
vertebat, scandala, timores, tribulationes, tentationes 
inveniebat. In quo homine securitas? de quo certum 


* Aliquot Mss.: 10i. enim putrescit cor, si non levctur ad 
Deun, 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXV. 


1086 


gaudium? Nec de se ipso uiique; quanto magis! de 
alio? Aut inali sunt, et necesse est cos pati, et spe- 
rare quia mutari possunt; aut boni sunt, et sie eos 
oportet dilizere, ut timcamus (quia possunt mutari) 
ne mali sint: ibi malitia eorum facit amaritudinem 
animu; hic sollicitudo et timor, ne labatur qui bene 
ambulat. Quocumque ergo se converterit, in ierrenis 
rebus ainaritudinem: invenit; unde dulcescat non 
liabet, nisi levet se ad Deum. Quoniam tu, Domine, 
suavis et milis. Quid est mitis? Portans me, doncc 
perficias me. Vere enim, fratres mei, dicam tanquam 
bomo in hominibus, et ex hominibus : ferat * quisque 
cor suum , et intueatur se sine adulatione, et siue 
palpatione. Nihil est enim stultius quam ut se- 
ipsum quisque palpet atque seducat. Attendat. ergo et 
videat quanta aguntur in corde humauo ; quemadmo- 
dum ipsa plerumque orationes impediantur vanis co- 
gitationibus, ita ut vix stet cor ad Deum suum : el vult 
Se tenere ut stet, et quodammodo fugit a se, nec in- 
venit cancellos quibus se includat, aut obices quosdam 
quibus retineat avolationes suas et vagos quosdaui 
moLus, et stet jucundari a Deo suo. Vix est ut occur- 
rat talis oratio inter multas orationes. Diceret unus- 
quisquesibi contingere, et alteri non contingere, nisi 
inveniremus in Scripturis Dei David orantem quodam 
in loco, et dicentein : Quoniam inveni, Domine, cor 
meum, ut orarem ad te. (T Reg. vu, 27). Invenire se 
dixit cor suum, quasi soleret ab eo fagere, et ille se- 
qui quasi fugitivum, et non posse comprehendere, et 
clamare ad Deum, Quoniam cor meum dereliquit me 
(Psal. xxxix, 43). Itaque, fratres mei, attendens quod 
hicait, Suavtses tu et mitis ; videor mihi videre hicquod 
ait, mitis. Jucunda animam servi tui, quoniam ad te [e- 
vavi animam meam ; quoniam tw suavis el milis es : videor 
mihi videre ad hoc dixisse mitem Deum, quia patitur 
ista nostra, et exspectat tamen a nobis orationem, ut 
perficiat nos; et quando illi eam dederimus, accipit 
grate, et exaudit; nec meminit tantas quas incondite 
fundimus, et accipit unam quam vix invenimus. Quis 
enim est, fratres mei, homo, cum quo si cceperit ami- 
cus ejus colloqui, et voluerit? ille respondere collocu- 
tioni ejus, et viderit eum averti a sc, et aliud loqui ad 
alium, qui hoc ferat ? Aut si forte interpelles judicem, 
el constituas eum loco ut te audiat, et subito cum ad 
eum loqueris, dimittas eum, et incipias fabulari cum 
amico tuo; quando te tolerat? Et tolerat. Deus tot 
corda precantium, el diversas res cogitantium : omitto 
dicere et noxias, omitto dicere aliquando perversae el 
inimicas Deo ; ipsas superfluas cogitare injuria est 
ejus, cum quo loqui coeperas. Oratio tua locutio est ad 
Deum: quando legis, Deus tibi loquitur; quando 
oras, Deo loqueris. Sed quid ? desperandum est. de 
genere humano, et dicendum jam ad. damnationem 
pertinere omnem hominem cui subrepserit aliqua co- 
gitatio. oranti, et interruperit orationem ipsius? Si 
hoc dixerimus, fratres, que spes remaneat non video. 
! Unus Reg. Me, niinus. 


? Gatian. Ms,, qugrot. — 
3 &jo Mss. At Edd. , nolterit. 


1087 


Porro quia est aliqua spes ad Deum, quia magna est 
cjus misericordia, dicamus ei : Jucunda animam servi 
tul, quoniam ad. te, Domine, levavi animam meam. Et 
quomodo eam levavi? Quomodo potui, quomodo tu 
vires dedisti, quomodo eam fugientem apprehendere 
valui!. Et excidit tibi, quia quotiescumque ante me 
stetisti (puta Deum dicerc), tanta vana et superflua 
cogilasti, et vix mihi fixam et stabilem orationem fu- 
disti : Quia tu suavis es, Domine, ac mitis : mitis es, 
tolerans me. Ex :gritudine defluo; cura, et. stabo : 
confirma, et firmus ero. Donec autem facias, toleras 
me : Quia tu suavis es, Domine, ct mitis. 

8. Et multum misericors. Non cnim solum miseri- 
cors, sed multum misericors : abundat enim iniquitas 
nostra, abundat et misericordia tua. Et multum mise- 
ricors es omnibus invocantibus te. Et quid est quod di- 
cit multis locis Scriptura, quia invocabuut, et non ez- 
audiam eos (Prov. 1, 28) (certe misericors omnibus in- 
vocantibus te) ; nisi quia quidam invocantes, non ipsum 
invocant? de quibus dicitur, Deum non invocaverunt 
(Psal. Lt, 6). Invocant, sed non Deum. Invocas quid- 
quid amas; invocas quidquid in te vocas, invocas 
quidquid vis ut veniat ad te. Porro, si Deum propter- 
ea invocas, ut veniat ad te pecunia, ut veniat ad 
te hxreditas, ut veniat ad te. szecularis dignitas; illa 
invocas qux vis ut. veniant ad te : sed Deum tibi ad- 
jutorem ponis cupiditatum , non exauditorem deside- 
riorum. Deus bonus, si det quod vis. Quid, si male 
vis, nonne crit magis non dando misericors ? Porro, 
$i non dederit, jam nihil tibi Deus est; et dicis: 
Quantum rogavi, quam scpe rogavi, et non sum ex- 
auditus! Quid cnim petebas ? Forte mortem inimici 
tui. Quid, si et ille petebat tuam ? Qui tc creavit, ipse 
et illum ; homo cs, homo est et ille : Deus autem judex 
est; audit ambos, et non. exaudit, ambos. Tristis es, 
quia non es exauditus contra illum ; gaude, quia non 
est exauditus contra te. Ego, inquis, non hoe pete- 
bam; non inimici mei petebam mortem, sed vitam 
petebam filii mei : quid mali petebam ? Nihil mali 
petebas, sicut tu sentiebas. Nam quid, si ille raptus 
est, nc malitia mutaret intellectum iilius (Sap. 1v, 
41)? Sed peccator, inquis, erat; et ideo volebam eum 
vivere, ut corrigeretur. Tu volebas eum vivere, ut 
mclior esset : quid si Deus noverat, si viveret, pejo- 
rem futurum? Unde ergo nosti quid illi prodesset, 
mori an vivere ? Si ergo non nosti, rédi ad cor tuum, 
dinitte Deo consilium suum. Quid ergo, inquis, fa- 
tiam? quid orem ? Quid ores ? Quod te docuit Domi- 
nus, quod te docuit celestis magister. Invoca Deum 
tanquam Deum, ama Deum tanquam Deum : illo me- 
lius nihil est; ipsum «desidera, ipsum concupisce. 
Vide invocantem. Deum in alio psalmo : Unam petii a 
Domino hanc requiram. (*uid est quod petit? Ut inha- 
bitem in domo Domini per omnes dies vite mec. Utquid 
lioc? Ut contempler delectationem Domini (Psal. xxvi, 
4). Si ergo. amator Dei esse vis, sincerissimis me- 
dullis castisque suspiriis ipsum dilige, ipsum ama, 
illi flagra, illi inhia quo jucundius nihil invenis, quo 


3 Sie Nss. «t Er., velut Vov., valuisti. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1088 
melius, quo Letius, quo diuturnius. Quid enim tai 
diuturnum, quam id quod est sempiternum? Non | ti- 
mes ne aliquando a te pereat, qui facit. ne tu pereas. 
Si ergo tu invocas. Deum tanquam Deum, securus 
esto, exaadiris ; pertines ad istum versum, Et multum 
misericors omnibus invocantibus te. 

9. Noii ergo dicere : IMlud mihi non dedit. Redi ad 
conscientiam tuat ; libra, interroga, parcere illi noli. 
Si vere Deum invocasti, certus esto quia id forte qucd 
volebas temporaliter, ideo non dedit, quia non tibi 
proderat. ZEdificetur in hoc cor vestrum, fratres 
cor cliristianum , cor fidele ; ne incipiatis triste 
facti, veluti fraudati desideriis vestris, ir 
Gonem contra. Deum : ctenim 
stimulum calcitrare (Act. 1x 
pturas. 


e in indigna- 
non expedit adversus 


: : » 9). Recurrite ad Seri- 
*xauditur diabolus, et non exauditur Aposto- 


lus : quid vobis videtur? Quomodo exaudiuntur 
demones ? Petierunt se ire. in porcos, et concessum 
est eis (Matth. vim, 51, 32). Quomodo exauditns cst 
diabolus ? Petiit Job tentandum, et accepit (Job, 44, 
Eee n, 5, 6). Quon;odo non exauditus est Aposto- 
us ? « [n magnitudine, » inquit, « revelationum ne 
extollar, datus est mihi stimulus carnis mex, augelus 
satame qui me colaphizet : propter quod ter Dominum 
rogavi ut auferret eum a me, et dixit mihi : Sufficit 
tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur 
(Il Cor. xu, 7-9). Exaudivit eum quem disponelxt 
damnare, e! non exaudivit eum quem volebat sanare. 
Nam et x»ger petit multa a medico, non dat medicus 

non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. 
Ergo medicum tuum pone Deum ; pete ab illo salu- 
tem, et salus tua ipse erit : non quasi salutem extrin 
secus, sed ut salus ipse sit; ne rursus ames aliam 
salutem prxter ipsum, sed quomodo habes in psalmo, 
Dic anime mee, Salus tua ego sum (Psal. xxxiv, 5). 
Quid ad te, quid tibi dieat, ut se tibi det? Vis ut det se 
tibi ? Quid si quod vis babere, non vult ipse ut habeas, 
Ut se tibi det? Impedimenta removet, ut intret ad te. 
Dona cogitate et considerate, fratrcs, qui dat' Deus 
peccatoribus; et hine intelligite quid servet. servis 
suis. Peccatoribus blasphemantibus eum quotidie dat 
celum et terram, dat fontes, fructus, salutem, filios, 
copias, ubertatem : hxc omnia bona non dat nisi Deus, 
Qui talia peccatoribus dat, quid eum putas servare 
fidelibus suis? Hoccine de illo sentiendum est, quia 
qui talia malis dat, nihil servat bonis? Imo vero scr- 
vat, non terram, sed colum. Vilius forte aliquid di- 
co, cum dico calum ; sed seipsum, qui fecit coclum. 
Pulehrum est colum, sed pulchrior est fabricator 
cali. Sed video coelum, et illum non video. Oculos 
enim habes ad videndum ccelum ; cor nondum habes 
ad videndum fabricatorem coli : ideo venit de co-lo 
in terram, ut mundet cor, quo videatur qui fecit cae- 
lum et terram. Sed plane cum patientia salutem ex« 
specta. Quibus te medicamentis curet, ille novit; 
quibus sectionibus, quibus ustionibus, ille novit. Tu 
tibi wgritudinem comparasti peccando : ille venit non 
solum fovere, sed ct secare ct urere. Non videsquania 
homines patiantur sub medicorum manibus, spem in- 


1083 
certam homine promitteite? Sanaberis, dicit medicus ; 
sanaberis, si secucro. Et homo dicit, et homini dicit ; 
nec qui dicit certus est, nec qui audit, quia ille dicit 
homini, qui non fecit hominem, et non perfecte scit 
quid gatur in homine : et tamen ad verba hominis 
plus nescientis quid agatur in homine credit homo, 
subdit membra, ligari se patitur, aut plerumque etiam 

'non ligatus secatur aut uritur; et accipit forte salutem 
paucorum dierum, jam sanatus quando moriatur 
ignorans ; et fortasse, dum curatur, moritur; el for- 
tasse curari non poterit. Cui autem promisit Deus ali- 
quid, et fefellit? ; 

40. [vers. 6.] Auribus infige, Domine, orationem 
meam. Magnus orantis affectus. Auribus infige, Domi- 
ne, orationem meam : id est, non exeat de auribus tuis 
oratio mea, fige illam ibi in auribus tuis. Quomodo 
parturivit, ut figeret orationem suam in auribus Dei ? 
Respondeat Deus, et dicat nobis : Vis figam orationem 
tuam in auribus meis ? Fige in corde tuo legem meam. 
Auribus infige, Domine, orationem meam; et. intende 
voci orationis mea. 

—. AL. [vers. 7. In die tribulationis meg clamavi ad te, 
"quoniam exaudisti me. Causa ut exaudires me, quia 
in die tribulationis mec clamavi ad te. Paulo ante dixe- 
rat : Tota die clamati, tota die tribulatus sum. Nullus 
ergo christianus dicat esse diem in quo non sit tribu- 
latus. Totam diem, totum tempus intelleximus : tota 
die tribulatur. Quid ergo, tribulatio est et quando 
bene est? Utique tribulatio. Unde tribulatio ? Quia 
quamdiu in corpore sumus , peregrinamur a Domino 
(IL Cor. v, 6). Quodlibet hic abundet, nondum sumus 
in illa patria quo redire festinamus. Cui. peregrinatio 
dulcis est, non amat patriam : si dulcis est patria , 
amara est peregrinatio ; si amara peregrinatio, tota 
die tribulutio. Quando non est tribulatio ? Quando in 
patria delectatio. Delectationes in dextera tua usque in 
finem. Implebis me letitia , ait , cum vultu tuo (Psal. 
xv, 11); ut contempler delectationem Domini (Psal. 
xxvi, 4). Ibi trausiet labor et gemitus : ibi non oratio, 
sed laudatio ; ibi Alleluia, Amen ibi, vox consona 
cum Angelis ; ibi visio sine defectu, ct amor sine fasti- 
dio. Quamdiu ergo non ibi, videtis quia non in bono. 
Sed abundant omnia? Abundent omnia, vide si sc- 
curus es quia non pereunt omnia. Sed habeo quod non 
habebam ; accessit pecunia quae non erat. Forte ac- 
cessit et timur qui non erat ; forte tanto securior eras, 
quanto pauperior. Postremo sint copie , redundet 
affluentia hujus szeculi, detur securitas quod non per- 
cant: dicat Deus desuper, JEternus in his eris, 
zterna tecum crunt ista, sed meam faciem non vidc- 
bis. Nemo carnem consulat ; spiritum consulite : re- 
spondeat vobis cor vestrum ; respondeat spes, fides, 
charitas, qux in vobis esse coepit. Ergone si accipe- 
remus securitatem nos in affluentia bonorura s:xcu- 
larium semper futuros, et diceret nobis Deus, Faciera 
meam nen videbitis, gauderemus in illis bonis? Eli- 
geret forte aliquis gaudere, et dicere : Abundant mihi 
isla, beue mihi est, nihil amplius quxro. Nondum 
capit esse amator Dei ; nondum coepit suspirare tan- 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXV. 


109€ 
quam peregrinus. Absit, absit : recedant otnia. se- 
duetoria, recedant blandimenta falsa; recedant ea- 
qu:e. nobis quotidie dieunt, Ubi est Deus tuus ? Effun- 
damus super nos animam nostram, confiteamur in la- 
crymis, gemamus in confessionibus, in miseriis suspi- 
remus (Psal. xui, 11, 4, 5). Quidquid nobis adest 
preter Deura nostrum, non est dulce : nolumus omnia 
qui dedit, si non dat seipsum qui omnia dedit. Au- 
ribus infige, Domine, orationem meam, et intende voci 
orationis meg. In die tribulationis mec clamavi ad te, 
quoniam exaudisti me. 

12. [vers. 8.] Non est similis tibi in diis, Domine. 
Et quid dixit? Non est similis tbi in. diis, Domine. 
Fingant sibi deos quos volunt Pagani ; adducant fa- 
bros argentarios, aurifices , expolitores, sculptores, 
faciant deos. Quales deos? Oculos habentes , et non 
videntes (Psal. cxui, 5); et. csetera qui dicit psal- 
mus consequenter. Sed ista non colimus, ait; non 
colimus, hic signa sunt. Et quid colitis? Aliud 
aliquid pejus : Quoniam dii Genjiwn demonia (Psul. 
xcv, 5). Et quid? Nec dimonia, inquiunt, coli- 
mus. Plane nihil aliud habetis in templis, nihil aliud 
implet vates vestros quam d:monium. Sed quid 
dicitis? Angelos colimus, Angelos habemus deos. Non 
plane nostis Angelos. Angeli enim unum Deum co- 
lunt, nec favent hominibus qui volunt colere Angelos, 
et non Deum. Nam invenimus bonoratos Angelos, 
prohibentes homines ne se adorarent, sed verum 
Deum (Apoc. xix, 10). Sed Angelos dicant, homines 
dicant, quia dictum est, £go dixi, Dii estis, et filii Al- 
lissimi omnes (Psal. vxxxi, 6) : Non est similis tibi in 
diis, Domine. Quodlibet alind. cogitet homo, non est 
Simile quod factum est illi qui fecit. Excepto Deo, 
quidquid aliud est in natura rerum, factum est a Deo. 
Quantum interest inter eum qui fecit, et illud quod 
factum est , quis digne cogitet? Iste ergo dixit, Non 
est similis tibi in diis, Domine : quantum autem sit 
dissimilis Deus, non dixit, quia dici non potest. Inten- 
dat Charitas vestra : Deus ineffabilis est ; facilius di- 
cimus quid non sit, quam quid sit. Terram cogitas ; 
non est hoc Deus : mare cogitas; non est lioc Deus : 
omnia qux sunt in terra, homines et animalia; non 
est hoc Deus : omnia qu:e sunt in mari , qux volant 
per aerem ; non est hoc Deus: quidquid lucet in 
coelo , stellie , sol et luna ; non est hoc Deus : ipsuin 
celum ; non est hoc Deus : Angelos cogita, Virtutes, 
Potestates, Archangelos , Thronos, Sedes, Domina- 
tiones; non est boc Deus. Et quid est? Iloc solum 
potui dicere, quid non sit. Qu:ris quid sit? Quod 
oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor homi- 


. nis ascendit (I Cor. n, 9). Quid queris ut ascendat in 


linguam , quod in cor non ascendit ? Non est similis 

libi in diis, Domine; et non est sccundum opera tua. 
15. [vers. 9.] Omnes gentes quotquot fecisti , venient, 

et adorabunt coram te , Domine. Annuntiavit ! Eccle- 

siam, Omnes gentes quotquot fecisti. Si est gens quam 

non fecit Deus, non adorabit eum : nulla est autem 

gens quam non fecit Deus ; quia fontem omnium gen- 
! Sic Mss. Edd. vero, anntmiiant, 


1001 5: 


tium Adam ct Evam fecit Deus, inde propagatz sunt 
omnes gentes. Ümnes ergo gentes Deus fecit : Ones 
ergo gentes quotquot fecisti, venient, et adorabunt coram 
te, Domine. Quando dietum est? Quando coram eo 
non adorabant nisi pauci sancti in uno populo Iebrao- 
rum, tunc dictum est hoc ; et modo videtur quod di- 
cium est : Omnes gentes quotquot fecisti , venient , et 
adorabunt coram te, Domine. Quaudo dicebantur hzc, 
non videbantur , et credebantur; quando videntur , 
quare negantur? Omnes gentes quotquot fecisti, ve- 
nient, et adorabunt coram te , Domine, et glorificabunt 
nomen hum. 

44. (vers. 10.] Quoniam magnus es tu, et faciens mi- 
rabilia; tu es Deus solus magnus. Nemo se dicat ma- 
gnum. Futuri erant qui se dicerent magnos : contra 
hos dicitar, Tu es Deus solus magnus. Nam quid ma- 
gnum dicitur Dco, quia ipse est solus Deus magnus? 
Quis hoc:nescit, quia ipse est Deus magnus? Sed quia 
futuri erant, qui se dicerent magnos, et Deum face- 
rent parvum; contra illos dicitur, tu es solàs Deus 
magnus. Etenim quod tu dicis, impletur, non quod illi 
dicunt , qui se dicunt magnos. Qnid dixit Deus per 
Spiritum suum ? Umnes gentes quotquot fecisti, venient, 
et adorabunt coram te, Domine. Quid dicit nescio quis, 
qui se dicit magnum ? Absit : uon adoratur Deus in 
omnibus gentibus ; perierunt omnesgentes, sola Africa 
remansit. [loc tu dicis, qui te dic)s imagnum ; aliud dicit 
qui est solus Deus magnus. Quid dicit qui est solus Deus 
magnus? Omnes gentes quotquot fecisti, venient, et adora» 
bunt coram te, Domine. Video quod dixit solus Deus ma- 
gnus ; taceat homo falso magnus; ideo fallaciter ma- 
gnus, quia dedignatur csse parvus. Quis parvus esse de- 
dignatur? [ste qui hoc dicit. Quicumque vult inter vos 
major esse, dixit Dominus , erit vester servus (Matth. 
xx , 26). Ille si servus vellet esse fratrum suorum , 
non eos separaret a matre ipsorum : sed cum vult 
esse magnus, ct non vult esse salubriter parvus; 
Deus qui superbis resistit, humilibus autem dat gra- 
tiam (Jacobi 1v , 6), quia solus est magnus , implet 
omnia qu:e priedixit, et contradicit maledicentibus. 
Christo enim tales maledicunt, qui dicunt quia per- 
iit Ecclesia de toto orbe terrarum , et remausit in 
sola Africa. Si diceres illi, Perdes viliam tuam ; forie 
non a te temperaret mànum : et dicit Christum per- 
didisse hzereditatem suam redemptam sanguine suo ! 
Quam autem faciat injuriam videte, fratres. Scriptura 
dicit : In lata gente gloria regis ; in diminutione populi 
contritio principis (Prov. xiv, 23). Ergo hanc injuriam 
facis Christo, ut dicas populum ejus ad istam exigui- 
tatem diminutum. ldeo natus es, ideo christianum te 
dicis, ut invideas glori: Christi , cujas signum te in 
fronte portare asseris, et de corde perdidisti ? In lata 
gente gloria regis : agnosce regem tuum ; da illi glo- 
riam, da illi latam gentem. Quam latam gontem dabo, 
inquis? Noli ex tuo corde dare, et recte dabis. Unde 
4o, inquies? Ecce hinc da : Omnes gentes quotquot 
fecisti , venient , et adorabunt coram te , Domine. Dic 
hoc, confitere hoc , et dedisti latam gentem : quia 
oranes gentes in uno una ; ipsa est unitas. Quomodo 


AUGUSTINI EPISCOP] 


1002 


euim Ecclesia et Ecclesi , illo: Ecclesim quie Ec- 
clesia; sic illa gens qu:e gentes : antea gentes , 
mult» gentes; modo una gens. Quare uua gens? 
Quia una fides, quia uua spes , quia una charitas , 
quia una exspectatio. Postremo quare non una gens, 
si una patria? Patria caelestis est ! , patria Jerusalem 
est : qui:quis inde civis non est, ad istam gentein 
non pertinet; quisquis autem inde civis est , in una 
gente Dei est. Et hiec gens ab oriente in occidentem, 
ab aquilone et mori distenditur per quatuor partes 
totius orbis. Hoc Deus dicit : Ab oriente et occidente, 
ab aquilone et mari date gloriani Deo. IIoc praedixit, 
hoc implevit, qui solus est magnus. Desinat ergo hoe 
dicere contra solum magnum , qui noluit esse par- 
vus : quia non possunt esse duo magui, Deus ct Do- 
natus. 

15. [vers. 11.] Deduc me, Domine , iu via tua , et 
ambulabo in veritate tua, Via tua, veritas tua , vita? 
tua, Clirstus. Ergo corpus ad illum, et corpus de 
illo. Ego swn via, et veritus, et vita (Joan. xiv , 6). 
Deduc me, Domine, in via tua. In qua via ? Et ambu- 
labo in veritate tua. Aliud est, ut ducat ad viam ; 
aliud, ut deducat in via. Vide hominem ubique pau- 
perem , ubique adjutorio egentem. Qui pr:ter. viam 
sunt, christiani non sunt, aut catholici nondum sunt , 
deducantur ad viam : sed cum perdueti fuerint ad 
viam , et catholici in. Christo facti fuerint ; ab ipso 
deducantur in ipsa via, ne cadant. Certe jin ambu- 
lant in via. Deduc me, Domine, in via tua : eerte jam 
iu via tua sum, deduc me ibi. Et ambulabo in veritate 
tua : te deducente, non errabo ; si dimiseris, errabo. 
Üra ergo ut non dimittat , sed usque in finem dedu- 
cat. Quomodo deducit? Semper monendo, semper 
dando tibi manum suam. Et brachium Domini cui 
revelatum est. (Isai. yu, 1)? Daudo enim Christum 
suum, dat manum suam; dando manuni suom , Chri- 
stum suum dat. Ad viam ducit, perducendo ad Chri- 
stum suum ; in via deducit, deducendo in Christo suo : 
Christus autem veritas. Deduc me ergo, Domine , in 
via tua , et ambulabo in veritate tua : in illo utique qui 
ait, Ego sum via, el veritas, et vita. Nam qui in via et 
veritate deducis, quo nisi ad vitam perducis? Deducis 
ergo in illo, ad illum. Deduc me, Domine, in via tua ,: 
et ambulabo in verilate tua. 

16. Jaciundetur. cor meum, ut timeat nomen tuum. 
Ergo timor in jucunditate cst. Et quomodo jucunditas, 
si timor ? Nonne timor amarus solet esse? Erit ali- 
quando jucunditas sine timore, modo jucunditas cum 
timore : nondum est enim plena securitas, nec per- 
fecta jueunditas. Si nulla jucunditas, deficimus ; si 
plena securitas, male exsultamus. Ergo et jucundita- 
tem aspergat, et timorem incuüiat, ut de dulcedine 
jucunditatis perducat nos ad sedem securitatis : 
dando timorem, non nos faciat male essultare, et re- 
cedere de via. Ideo dicit psalmus, Servite Domino in 
timore, et exaultate. ei cum tremore (Psal. n, 11) : sic 


! neg. Ms., si. tna patrie cotestis est? 
3 Nostri omnes Mss., t'a. 


1093 
etapostulus Paulus dicit, Cum timore et tremore ve- 
&Liram ipsorum salutem operamini ; Deus enim est qui 
operatür in vobis (Philipp. v, 12, 13). Quidquid ergo 
prosperum venit, fratres, magis metuendum est : qux 
putatis prospera, magis tentationes sunt. Venit hxre- 
ditas, venit copia rerum, abundat circumfluentia 
nescio cujus felicitatis : tentationes sunt ist» ; cavete 
ne vos ista corrumpant. Quidquid etiam. prosperum 
est secundum Christum el germanam charitatem 
Christi : si forte lucratus es uxorem tuam qua fuit 
in parte Donati; si forte crediderunt filii tui qui 
fuerunt pagani ; si forte lucratus es amicum tuum qui 
te volebat seducere! ad theatra, et tu eum duxisti ad 
ecclesiam ; si fort« contradietor nescio quis inimicus 
tuus et rabide s:eviens, deposita illa rabie factus est 
mitis, et agnovit Deum, nec oblatrat adversus te, sed 
clamat tecum adversus malum : ista jucunda sunt. 
Uude enim gaudemus, si de his non gaudemus? aut 
qui sunt alia gaudia nostra, nisi ista ? Sed quia 
sbundant et tribulationes, et tentationes, et dissen- 
Siones, et schismata, et czetera mala, sine quibus non 
potest esse seculum loc, donec transeat iniquitas; 
exsultatio illa non nos faciat securos, sed ita jucun- 
detur cor nostrum, ut timeat nomen Domini, ne 
aliunde jucundetur, aliunde feriatur. Securitatem non 
exspectelis in peregrinatione : quando illam hic vo- 
Inerimus, viscum erit corporis*, non securitas homi- 
nis. Jucundetur cor meum, ut timeat nomen tuum. 

AT. [vers. 12, 15.] Confitebor tibi, Domine Deus 
meus, in toto corde meo, et glorificabo nomen tuum in 
«uernum; quoniam misericordia tua magna est super 
me, el eruisti animam meam ez inferno inferiore. Quod 
dicimus, fratres, hoc si non vobis tanquam certus 
exposuero, ne succenseatis. Homo sum enim, ct 
quantum conceditur de Scripturis sanctis, tantum 
audeo dicere : nihil ex me. Infernum nec ego exper- 
tus sum adhuc, nec vos : et fortassis alia via erit, et 
non per infernum erit. Incerta sunt hec. Verum quia 
dieit Scriptura, cui contradici non potest, Eruisti ani- 
mam meam ex inferno inferiore ; iutelligimus tanquam 
duo inferna esse, superius, et inferius : nam unde 
infernum iuferius, nisi quia est infernum superius? 
Aliud hon diceretur infernum, nisi in comparatione 
illius superioris partis. Videtur ergo, fratres, esse 
habitatio quaedam ccelestis Angelorum : ibi vita inef- 
fabilium gaudiorum, ibi immortalitas et incorruptio, 
ibi omnia secundum Dei donum et gratiam permanen- 
tia. llla pars rerum superna est. Si ergo illa superna 
e&t; bac terrena, ubi caro et sanguis, ubi corrupti- 
bilitas, ubi nativitas et mortalitas, ubi decessio atque 
successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timo- 
res, cupiditates, horrores, ]xwtitizx incert, spes fra- 
gilis, caduca substantia; puto quia omnis ista pars 
non potest comparari illi ccelo de quo loquebar paulo 
ante : si ergo illi parti hec pars non comparatur, 
illa superna est, hxe inferna. Et post mortem quo 
hinc, nisi sit infernum inferius hoc inferno, in quo 


! Nonnulli Mss., secum ducere. 
? Tres Mss., cordis, 


ENARTATIO IN PSALMUM LXXXV. 


1024 
sumus in carne, et ista mortalitate ?. Corpus enirn 
mortuum est, ait Apostolus, proptet peccatum (Rom. 
vim, 10). Ergo et hie sunt mortui ; ut non mireris 
quia infernum dicitur, si mortuis abundat. Non enim 
ait, Corpus moriturum est ; sed, Corpus mortuum est. 
Adhuc habet vitam utique corpus nostrum ; et tamen 
comparatum corpori illi, quod futurum est qualia 
sunt Angelorum corpora, invenitur corpus bominis 
mortuum, quamvis adhue habens animam. Sed rursus 
3b hoc inferno, id est ab hac parte inferni, est aliud 
inferius, quo eunt. mortui ; unde voluit Deus eruere 
animas nostras, eiiam illuc mittens Filium suum. 
Etenim, fratres, propter ista duo inferna missus est 
Filius Dei, undique liberans. Ad hoc infernum missus 
est nascendo, ad illud moriendo. Propterea vox ejus 
est in illo psalmo, non quoquam homine conjiciente, 
sed Apostolo exponente, ubi ait: (Quoniam non derc- 
linques animam meam in inferno (Psal. xv, 40 ; Act. n1, 
27). Ergo aut ipsius vox est et hic, Éruisti animam 
meam ex inferno inferiore : aut nostra vox per ipsum 
Christum Dominum nostrum ; quia ideo ille pervenit 
usque ad infernum, ne nos remaneremus in inferno. 

18. Aliam etiam opinionem diedm. Fortassis enim 
apud ipsos inferos est aliqua pars inferior, quo tru- 
duntur impii qui plurimum peccaverunt. Etenim apud 
inferos utrum in locis quibusdam non fuisset Abra- 
ham, non satis possumus definire. Nondum enim 
Dominus venerat ad infernum, ut erueret inde 
omnium sanctorum procedentium animas, et tamea 
Abraham in requie ibi erat. Et quidam dives cum tor- 
qneretur apud iuferos, cum videret Abraham, levavit 
oculos. Non eum posset levatis oculis videre, nisi ille 
esset superius, ille inferius. Et quid ei respondit 
Abraham, cum diceret, «Pater Abraham, mitte La- 
zarum, ut intinguat digitum suum, et stillet in linguam 
meam, quoniam crucior in hac flamma ? Fili, » ait, 
« memento quia recepisti bona in vita tua; Lazarus 
autem mala : nunc autem hic requiescit, tu vero tor- 
queris. Etsuper hzc, » ait, « inter nos et vos magnuin 
chaos firmatum est; ut nec nos possimus venire ad 
vos, nec inde aliquis venire ad nos » (Luc. xvr, 92-26), 
Ergo inter ista duo fortasse inferna, quorum in uno 
quieverunt anim justorum, in altero torquentur ani- 
m: impiorum, attendens quidam orans hic, jam hic 
in corpore Christi positus, et orans in voce Christi, 
eruisse Deum animam suam ab inferno inferiore 
dixit, quia liberavit se a talihus peccatis per quie 
posset deduci ad tormenta inferni inferioris. Quemad - 
modum si medicus videat tibi imminentem :gritudi- 
nem forte ex aliquo labore, et dicat, Parce tibi, sic 
te tracta, requiesce, his cibis ntere ; nam si non fece- 
ris, sgrotabis : tu autem si feceris et s»lvus fueris, 
recte dicis medico, Liberasti me ab zgritudine ; non 
in qua jam eras, sed in qua futurus eras. Nescio quis 
habens causam molestam, mittendus erat in carce- 
rem ; venit alius, defendit eum : gratias agens quid 
dicit ? Eruisti animam, meain de carcere. Suspenden- 


* Sic aliquot Mss. At Edd., in locts quibusdam fuisset jam 
Abraham. 


1095 
dus erat debitor ; solutum est pro eo : liberatus dici - 
tur de suspendio. In his omnibus non erant ; sed quia 
talibus meritis agebantur, ut nisi-subventum essct, 
ibi essent ; inde se recte dicunt liberari, quo per li- 
beratores suos non sunt permissi perduci. Ergo, fra- 
—res, sive illud, sive illud sit; hie me scrutatorem 
verbi Dci, non temerarium affirmatorem teneatis. Et 
eruisti animam mcam ez inferno inferiore. 

19. (vers. 14.] Deus, pratereuntes legem insurreze- 
runt super me. Quos dicit pratereuntes legem? Non 
Paganos, qui non acceperunt legem. Nemo enim prze- 
terit quod non accepit : dicit Apostolus definite, Ubi 
enim lex non est, nec yravaricatio (Hom. iv, 15). Pra- 
tereuntes. legem, priaevaricatores legis dicit. Quos 
ergo intelligimus, fratres? Si ab ipso Domino acci- 
piamus hane vocem, przetereuntes legem Jud:ei erant. 
lusurrexerunt super me proereuntes legem : non ser- 
vaverunt logem, et accusaverunt Christum, quasi 
ipse praeteriret legeta.. Pretereuntes legem insurrece- 
runt super me. Et passus est Dominus qux novimus. 
Putas nihil tale patitur modo corpus ejus? Unde fieri 
potest? Si patrem[amilias Beelzebub vocaverunt ; quanto 
magis domesticos ejus ? Non est discipulus super magi- 
strum, nec servus super dominum suum (Matth. x, 25, 

»24). Patitur et corpus prztereuntes legem ; et iusur- 
gunt super corpus Christi. Praetereuntes legem qui 
sunt? Numquid forte Judzii audent insurgere super 
Christum? Non : nam nec ipsi nobis valde faciuut tri- 
bulationem. Nondum enim crediderunt, nondum sa- 
lutem agnoverunt. insurgunt super corpus Christi 
mali Christiani, de quibus quotidie tribulationem pa- 
ntur corpus Christi. Omnia schismata, omnes hiere- 
ses, omnes intus pessime viventes, et mores suos 
bene viventibus imponentes, et ad sua trahentes, et 
malis colloquiis bonos mores corrumpentes (I Cor. xv, 
$5); ipsi praetereuntes legem. insurrexerunt. super me. 
Dicat omnis anima pia, dicat omnis anima christiana. 
Quz hoc non patitur, non dicat. Si autem christiana 
anima est, novit quia mala patitur: si agnoscit in se 
passionem suam, agnoscat hic vocem suam ; si autem 
extra passionem est, et extra vocem sit; ut autem non 
sii extra passionem, ambulet per viam angustam 
(Matth. vu, 44), et incipiat pie vivere in Christo, ne- 
cesse est ut hanc persecutionem patiatur. Omnes enim, 
inquit Apostolus, qui volunt in Christo pie vivere, perse- 
culionem patiuntur (1l Tim. wm, 12). Deus, pratereuntes 
legem insurrexerunt super me; et synagoga polensum 
inquisierunt animam meam. Synagoga potentium con- 
gregatio est superborum. Synagoga potentium insur- 
rexit super caput, id est Dominum nostrum Jesum 
Christura, clamantiun et dicentium uno ore, Crucifige, 
ericifige (Jocn. xix, 6): dequibus dictum est, Filii 
hominum dentes eorumi arma et sagittg, el lingua eorum 
gladius acutus (Psal. yvi, 5). Non percusserunt, sed 
clamaverunt :. elamando ferierunt, clamiando cruci- 
fixerunt. Voluntas elamantium impleta esty, quando Do- 
minus crucifixus est : Et synagoga potentium inquisie- 
runt animam meam. Et non proposuerunt te in conspectu 
$40, Quomodo non proposuerunt? Non iutellexerunt 


$. AUGUSTINI EPISCOPI 


1096 


Deum. l[omioi parcerent : ad quod videbani!, ad 
hoe ambularent, Puta quia Deus non erat, homo erat : 
ideo occidendus erat? Parce homini, et aguosce 
Deum. 

20. [vers. 15.] Et tu, Domine Deus, miserator et 
misericors , longanimis et multum misericors , et veraz. 
Quare longanimis et multum misericors , et miserator ? 
Quia in eruce pendens ait : Pater, ignosce illis, quia 
nesciunt quid. faciunt (Luc. xxut, 54). Quem petit? Pro 
quibus petit ? quis petit? ubi petit? Patrem filius, pro 
impiis erucifixus, inter ipsas injurias, non verborum, 
sed mortis illatx:e, pendens in cruce : tanquam ad hoe 
extentas manus habuerit, ut sic pro illis oraret, ut di- 
rigeretur oratio ejus tanquam incensum in conspectu 
Patris, et elevatio manuum. ejus sacrificium vesperti- 
num (Psal. cxy, 2). Longanimis, ct multum srisericors, 
et veraz, 

21. [vers. 16.) Si ergo tu veraz , respice in me , et 
miserere mei; da potestatem puero tuo. Quia veraz , da 
potestatem puero tuo. Transeat tempus patienti:, ve- 
niat tempus judicii. Quomodo, da potestatem puero 
tuo? Pater non judicat quemquam ; sed omne judicium 
dedit Filio (Joan. v, 22). Mle resurgens, et in terram 
ipse veniet judicaturus ; ipse videbitur terribilis , qui 
visus est contemptibilis. Demonstrabit potentiam, qui 
demonstravit patientiam : in cruce patientia erat; in 
judicio potentia erit. Apparebit enim homo judicans , 
sed in claritate : quia sicut eum vidistis ire, dixerunt 
Angeli, sic veniet (Act. 1, 11). Forma ipsa veniet ad 
judicium ; ideo videbunt illum et impii : nam formam 
Dei non videbunt. Beati enim mundi corde , quoniam 
ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8). Apparens in homi 
nis forma, dicet, [tein ignem eternum ; utimpleatur 
quod dixit Isaias, Tollatur impius , ut non videat cla- 
ritatem Domini ( Isai. xxvi, 40, sec. LXX ). Tollatur 
ut non videat formam Dei, Formam ergo videbunt 
hominis. Qui cum in forma Dei esset aequalis Deo 
(Philipp. n, 6) : hoc non videbunt impii. Jn prin- 
cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus 
erat Verbum (Joan. 1, 4) : hoc non videbunt impii. 
Si enim Deus Verbum, et beati mundi corde, quoniam 
ipsi Deum videbunt ; iinpii autem immundi sunt corde ; 
procul dubio Deum non videbunt. Et ubi est, Vide- 
bunt in quem pupugerunt (Id. xix , 57) : nisi quia ap- 
paret formam hominis eos visuros, ut judicentur ; 
formam Dei non visuros, nisi eos qui ad dexteram 
separabuntur? Etenim cum separati fuerint ad dexte- 
ram, hoc eis dicetur : Venite, benedicti Patris mei ; 
percipite regnum , quod vobis paratum est ab origine - 
mundi. lmyiis vero ad sinistram quid? Ite in ignem 
elernum', quem paravit Pater meus diabolo et angelis 
ejus. Finito autem judicio, quomodo conclusit? Sic 
ibunt impii in cinbustionem eternam ; justi autem in vi- 


3 rdd., wt homini parcerent, ut quod, etc. At plerique et 
melicres Mss.; Homini parcereut. : ad quod, ete. Modus lo- 
quendi est Augusiino famiBaris et perquamfrequens per 
hosce populares Tractatus; sed in prs ediuis libris passim 
vitiatus. sie iufra, n. ?5, ubi Mss. habent : Tunc relinque- 
v3, e4c., Edd, ferebant : Tune relingueree umbram, ut ess 
in luce, etc. 


1097 


tam eternam (Matth. xxv, $1, 41, 46). Jam a visione 
form hominis pergunt illi ad visionem form» Dei. 
ilgec est enim, inquit, vita clerna, ut. cognoscant te 
unum verum Dewmn, et quem misisti. Jesum Christum 
(Joan. xvn, 5) : subaudis, Et ipsum unum verum 
Deum ; quia Pater et Filius unus verus Deus : ut iste 
sit Sensus, te et quem misisti Jesum Christum co- 
gnoscant unum verum Deum. Non enim illi ibunt ad 
visionein Patris, et non ibi videbunt et Filium. Si non 
esset et Filius in Patris sui visione , non diceret ipse 
Filius discipulis suis quia Filius in Patre est, et Patet 
in Filio. Dicunt ilii discipuli : Ostende nobis Patrem , 
et sufficit nobis. Ait illis : Tanto tempore vobiscum 
sum, et non me nostis ? Philippe, qui me vidit , vidit et 
Patrem. Videtis quia in visione Patris, et Filii visio 
esl ; et in visione Filii, et Patris visio est. [deo con- 
scquenter subjecit, et ait : Nescitis quia ego in Patre, 
et Pater in me? id est, ét me viso videtur et Pater, et 
Patre viso videtur et Filius. Patris et Filii separari 
nou potest visio : ubi non separatur natura et sub- 
stantia, visio separari non potest. Nam ut noveritis 
illuc debere pra parari cor ad videndam divinitatem 
Patris et Filii et Spiritus sancti, in quam non visam 
credimus, et credendo, cor unde videri possit mun- 
damus ; ipse Dominus alio loco dicit : Qui habet man- 
dala mea et servat ea , ille est qui diligit me : qui autem 
diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum , 
et manifestabo ei meipsum (Id. xiv, 8, 9, 10, 21). 
Numquid non eum videbant cum quibus loquebatur ? 
Et videbant, et non videbant : aliquid videbant, ali- 
quid credebant ; videbant hominem, credebant Deum. 
]n judicio autem eumdem Dominum nostrum Jesum 
videbunt hominem cum impiis; post judicium vide- 
bunt Deum prater impios. Da potestatem puero tuo. 
92. Et salvum fac filium anciilg tue. Dominus filius 
ancill:e. Cujus ancille ? Cui nasciturus quando nun- 
tiatus est, respondit et ait : Ecce ancilla Domini ; fiat 
mihi secundum verbum tuum * ( Luc. 1, 58 ). Salvum 
fecit Filium ancillae suze, et Filium suum : Filium 
suum, in forma Dei; Filium ancillie sus, in forma 
servi. De ancilla Dei natus est ergo Dominus iu forma 
servi ; et dixit, Salvum fac filium ancillg tuc. Et sal- 
valus est a morte, sicut nostis, resuscitata carne sua 
qui mortua erat. Sed ut videatis quia Deus est, et 
non a Patre sie est suscitatus, ul a se non sit susci- 
titus ; quia et ipse suseitavit carnem suam, habes in 
Evangelio dictum, Destruite templum hoc, et triduo 
suscirabo illud : ne autem nos aliud suspicaremrnur, 
Evangelista secutus ait, Hoc autem dicebat. de templo 
corporis sui (Joan. it, 19, 21). Salvus ergo factus est 
Filius ancill:e, Dicat et unusquisque christianus in cor- 
pore Christi positus, Salvum fac filium ancillg tuc. 
Forte non potest dicere, Da potestatem puero tuo ; 
quia ille Filius accepit potestatem. Sed quare non di- 
cit et hoc? Annon servis dictum est, Sedebitis super 
duodecim sedes judicantes duodecim tribus 1 5rael (Matth. 
xix, 98)? et servi dicunt : Nescitis quia angelos judica- 
bimus (1 Gor. v1, 5)? Accipit ergo et unusquisque 
! Ms5., fiat mihi sicut vis. 


ParROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXV. 


1093 
sanctorum potestatem, et est unusquisque sanctorum 
filius ancill:s ejus. Quid si de pagana natus est, et 
christianus factus est? filins pagana quomodo potest' 
esse filius ancillis ipsius? Est quidem pagan filius 
carnaliter, sed filius Ecclesi» spiritualiter. Et salvis 
fac fium ancille tua. 

95. [vers. 17.] Fac mecum signum in bono. Quoa 
stgnunt, nisi resurrectionis? Dominus dicit : Generatio 
liec prava et amaricens siguum quaril; et signim non da- 
bitur ei, nisi signum Jone prophete. Sicut enim Jonas [oit 
in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus ,sic erit et filius 
hominis in corde terre (Matth. xu, 59 et 40). Ergo cum 
capite nostro jam factum est signum in bono : dicat et 
unusquisque nostrum, F'«c mecum signum in bono ; quia 
in novissima tuba, in adventu Domini, et mortui resur- 
gent incorrupti, et nos immutabimur (I Cor. xv, 52). 
Erit hoc signum in bono. Fac mecum signum in bono, 
ut videant qui me oderunt, et confundantur. In judicio 
confundentur perniciose, qui * modo nolunt confundi 
salubriter. Modo ergo confundantur; aceusent vias 
suas malas, teneant viam bonam : quia nemo nostrum 
vivit sine confusione, nisi * prius confusus reviviscat. 
Prxbet illis Deus modo aditum salubris confusionis, 
Si non eontemnant medicinam confessionis : si autem 
modo nolunt confundi, tunc confundentur, quande 
deducent eos ex adverso iniquitates eorum (Sap. 1v, 
20). Quomodo confundentur? Quando dicent, Hi sunt 
quos aliquando habuimus in risum et in. similitudinem 
improperii. Nos insensati vitam corum cstimabamus in- 
sanium : quomodo computati sunt inter filios Dei ? (uid 
nobis profuit superbia? Tunc dicent : modo dicant, et 
salubriter' dicunt. Convertatur enim unusquisque ad 
Deum humilis, et modo dicat, Quid mihi profuit su- 
perbia? et audiat ab Apostolo, Quam enim glorium 
habuistis in his, in quibus nunc erubescitis (Rom. vi, 
21)? Videtis esse et modo confusionem salubrem iu 
loco peeuitenii:e ; tunc autem seram, inutilem, in- 
fruciuosam. (Quid nobis profuit superbia ? aut quid di- 
vitiarum jactantia. contulit nobis ? Transierunt. oyinia 
tanquam umbra (Sap. v, 5-9). Quid enim ? quando hie 
vivebas, non videbas quia transiebant ista omnia tau 
quam umbra ? Tunc relinqueres umbram, et esses in 
luc2; non postea diceres, Transierunt omnia velut 
umbra, quando ab umbra iz tenebras iturus es. Fac 
mecum signum in bono, ul videant qui me oderunt, et 
confundantur. 

24. Quoniam tu, Domine , adjuvisti me , et consola- 
ius es me. Adjuvisti me , in certamine; et consolatus 
es me, in tristiua. Nemo enim consolationem quirit, 
nisi qui est in miseria. Non vultis consolari ? Diciie 
quia felices estis. Et auditis, Populus meus (jum 
respondetis , et audio murmur bene tenentium Scri- 
pturas. Deus qui hoc scripsit in cordibus vestris, 
confirmet in factis vestris. Videtis, fratres , quia qui 
vobis dicunt, Felices estis, seducunt vos), Populus 
meus, qui vos felices dicunt , in errorem vos mittunt , et 
turbant. semitas pedum vestrorum (8H sai. 11, 19) Sic et 


! Vox, qui, abest a Mss. 
* Aliquot Mss., sin. 


( Trente--cinq.^ 


1099 


de Epistola Jacobi apostoli : Miseri estote , inquil, et 
lugete ; risus vester in luctum convertatur (Jacobi w, 9). 
Videtis qux audistis: quando nobis hac dicerentur 
in regione securitatis ? Utiqué regio ista scandalorum 
est , et tentationum , et omnium malorum , ut gema- 
mus hic, et mereamur gaudere ibi ; hic tribulari, et 
consolari ibi, et dicere : (Quoniam exemisti oculos 
meos a lacrymis, pedes meos a labina* ; placebo Do- 
mino in regione vivorum (Psal. cxiv , 8, 9). Ista regio 
mortuorum est. Transit regio mortuorum, venit regio 
vivorum. In regione mortuorum labor, dolor, timor, 
tribulatio, tentatio, gemitus , suspirium : hic falsi fe- 
lices, veri infelices ; quia falsa felicitas, vera miseria 
est. Qui vero se agnoscit in vera esse miseria , erit 
etiam in vera felieitate : eL tamen nunc quia miser 
es, Dominum audi dicentem, Beati lugentes (Matth. v, 
5). O, beati lugentes ! Nihil tam conjunctum miseri:e 
quam luctus ; nihil tam remotum et contrarium mi- 
serim quam beatitodo: tu dicis lugentes, et tu dicis 
beatos! Intelligite , inquit, quod dico : beatos dico 
vgentes ; quare beati? In spe. Quare lugentes ? In re. 
Etenim lugent in morte ista, in tribulationibus istis , 
in peregrinatione sua; et quia agnoscunt se esse in 
jsta miseria, et gemunt , beati sunt. Quare lugent *? 
Contristatus est beatus Cyprianus in passione ; modo 
consolatus est in corona. Modo et consolatus adhuc tri- 
stis est. Dominus enim noster Jesus Christus adhue in- 
terpellat pro nobis (Rom. virt, 54) : omnes Martyres qui 
cum illo sunt , interpellant pro nobis. Non transeunt 
interpellationes ipsorum, nisi cum transierit gemitus 
noster : cumautem transierit gemitus noster, omnesin 
una voce, in uno populo, in una patria consolabimur ?, 
millia millium conjuncta psallentibus Angelis, choris 
caelestium Potestatum in una civitate viventium. Quis 
ibi gemit ? quis ibi suspirat? quis ibi laborat? quis ibi 
eget? quis ibi moritur? quisibi misericordiam prz- 
bet ? quis frangit. panem esurienti, ubi omnes pane 
justitiz saginantur? Nemo tibi dicit, llospitem susci- 
pe: peregrinus ibi nemo erit; omnes in patria sua 
vivunt. Nemo tibi dicit, Concorda amicos tuos liti- 
gantes : in pace sempiterna Dei vultu perfruuntur. 
Nemo tibi dicit, Visita aegrum : sanitas immortalitas- 
que permanet. Nemo tibi dicit, sepeli mortuum : 
omnes in vita xterna erunt. Cessant opera miseri- 
cordi:e, quia miseria non invenitur. Et quid ibi facie- 
mus? Dormiemus fortasse? Si modo pugnamus contra 
*3)08, quamvis geramus domum somni carnem istam , 
et vigilamus in his luminaribus, et solemnitas ista dat 
nobis animum vigilandi ; dies ille quales vigilias no- 
bis dabit? Ergo vigilabimus, non dormiemus. Quid 
agemus? Opera misericordie ista non erunt, quia 
nulla miseria erit. Forte opera necessitatis erunt ista 
quie hie sunt modo , seminandi , arandi , coquendi , 
molendi, texendi ? Nihil horum , quia necessitas non 
erit. Sie non erunt opera misericordiz , quia transit 
miseria : ubi necessitas non erit nec miseria, opera 
1 Edd., a ruina. At Mss., a labina. Vide, supra, col. 30, 
Enar. in Psal. xxxvi, n. 12. 


1 Quidam libri : et gemunt. Beati sunt, quare lugent ? 
* Verbum, consolabimur, abest ab omnibus Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1100 


necessitatis et miscricordi:e non erunt. Qaid ibi erit? 
quod negotium nostrum ? qu:e actio nostra? An nulla 
actio, quia quies ? Sedebimus ergo, ct torpcbimus, et 
nihil agemus ? Si refrigescet amor noster, refrigescet 
actio nostra. Amor ergo quietus in vuitu Dei, quem 
modo desideramus, cui suspiramus, cum ad eum ve- 
nerimus, quomodo nos accendet? [n quem nondum 
visum sic suspiramus, cum ad eum venerimus , quo- 
modo illuminabit? quomodo nos mutabit? quid de 
nobis faciet? Quid ergo agemus, fratres? Psalmus 
nobis dicat : Beati qui habitunt in domo tua. Utide ? 
In secula seculorum laudabunt te (Psal. Lx xxu » 9). 
He erit actio nostra, laus Dei. Amas !, et laudas. 
Desines laudare , si desines amare. Non autem desi- 
nes amare, quia talis est quem vides , qui nullo te 
offendat fastidio : et satiat te, et non te satiat, Mirum 
est quod dico. Si dicam quia satiat te, timeo ne quasi 
saliatus velis abscedere; quomodo de prandio , quo- 
modo de ecna. Ergo quid dico? Non.te satiat ? Ti- 
meo rursus ne si dixero, Non te satiat, indigens 
videaris; et quasi inanior existas, et minus in te sit 
aliquid quod debeat impleri. Quid ergo dieam , nisi 
quod dici potest, cogitari vix potest? Et satiat te, 
et non te satiat : quia utrumque invenio in Scriptura. 
Nam cum diceret, Beati esurientes, quia ipsi saturabun- 
tur (Matth. v, 6) : est rursus dictum de Sapientia, 
Qui te manducant , iterum esurient : et qui te bibunt, 
iterum. sitient. (Eccti. xxxv , 29). Imo vero non dixit , 
iterum ; sed dixit, adhuc : nam, Iterum  sitiet , quasi 
primo saginatus discesserit et digesserit et redierit 
bibere. Tale est, Qui te edunt, adhuc esurient : sic 
cum edunt, esurient; et qui te bibunt, sic bibendo, 
sitient. Quid est, bibendo sitire? Nunquam fastidire. 
Si ergo ist» ineffabilis ei sempiterna dulcedo erit ; 
modo quid a nobis petit , fratres , nisi fidem non fi- 
ctam, spem firmam , charitatem puram, et ambulet 
homo in via quam Dominus dedit, ferat tentationes , 
et suscipiat consolationes ? 





IN PSALMUM LXXXVI 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 


4. Psalmus qui modo cantatus est, brevis est nu- 
mero verborum, magnus pondere sententiarum. Nam 
totus leclus est , et videtis quam exiguo tempore ad 
terminum usque perductus. Hic nobis , quantum Do- 
minus donare dignatur, cum vestra Charitate tractan- 
dus, modo est propositus a beatissimo przesente patre 
nostro (5). Repentina propositio me gravaret, nisi 
me continuo ? proponentis oratio sublevaret. Inten- 
dat ergo Charitas vestra. Civitas qusdam in isto 
psalmo cantata et. commendata est : cujus cives su- 
mus, in quantum christiani sumus ; et unde peregri- 
namur, quamdiu mortales sumus ; et ad quam tendi- - 


1! Corb. vetus codex : Ama, et laudas. 

3 Corb. duo Mss., contuuda. 

(a) Ad plebem forte Carthaginensem, babitus proximo 
die post expositum Psalmum rxxxv, de quo infra, n. 9, 

(b) Forte Aurelio episcopo Carthaginensi. 











1101 


mus, per cujus viam !, qux omnino quasi dumetis et 
sentibus interclusa non inveniebatur, rex ipsius civi- 
tatis se fecit viam , ut ad civitatem perveniremus. 
Ambulantes ergo in Christo , et adhuc peregrinantes 
donec perveniamus, et suspirantes desiderio cujus- 
dam ineffabilis quietis qux habitat in illa civitate, 
de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum 
quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor 
hominis ascendit (I1 Cor. v, 9) ; ambulantes ergo, sic 
eaniemus , ut desideremus. Nam qui desiderat , etsi 
lingua taceat, cantat corde : qui autem non desiderat, 
quolibet clamore aures hominum feriat , mutus est 
Deo. Videte quomodo erant amatores hujus civitatis 
ardentes, illi ipsi per quos h:zec dicta sunt, per quos 
haee nobis commendata sunt, quanto per cos affectu 
ista cantata sunt. Affectum istum generabat in eis 
amor civitatis; amorem autem civitatis infuderat 
Spiritus Dei : Charitas, inquit , Dei diJusa est in cor- 
bus nostris per Spiritum. sanctum , qui datus est. nolis 
(Rom. v, 5). Hoc ergo Spiritu ferventes audiamus 
quze dicta sunt de hac civitate. 

9. [vers. 1, 2.] Fundamenta ejus in montibus san- 
clis. Nihil de illa adhuc dixerat Psalmus; hinc inci- 
pit, et ait : Fundamenta ejus. in montibus sanctis. Cu- 
jus fundamenta? Non. dubium est quia fundamenta , 
przssertim in montibus, civitatis alicujus sunt. Reple- 
tus ergo Spiritu saucto civis iste, et multa de amore 
et desiderio civitatis hujus volvens secum , tanquam 
plura intus apud se meditatus, erupit in hoe, F'unda- 
menta ejus in montibus sanctis ; quasi jam de illa dixe- 
rit aliquid. Quomodo de illa nihil dixerat, qui nun- 
quam de illa corde tacuerat ? Quomodo enim dicitur 
ejus, de qua nihil dictum est? Sed multa, ut dixi, sc- 
cum in silentio de illa civitate parturiens , clamans 
ad Deum, erupit etiam in aures hominum : Funda- 
menta ejus in. montibus sanctis. Et quasi homines au- 
dientes qu:xererent, Cujus? Diligit, inquit, Dominus por- 
las Sion. Ecce cujus fundamenta in montibus sanctis, 
cujusdam civitatis Sion, cujus Dominus portas dili- 
git, sicut consequenter dicit, super omnia tabernacula 
Jacob. Sed quid est, Fundamenta ejus in montibus 
sanclis? qui sunt montes sancti super quos fundata 
est ista civitas? Alter quidam civis planius hoe dixit, 
apostolus Paulus. Civis inde Propheta , civis inde 
Apostolus : et hi. propterea loquebantur, ut. c:eteros 
cives exhortarentur. Sed hi, id est Prophet? et Apo- 


.. stoli, quomodo cives? Fortasse ita ut etiam ipsi sint 


montes, super quos fundamenta sunt hujus civitatis , 
cujus portas diligit Dominus. Dicat ergo alius civis 
hoc aperte ne nos suspicari videamur. Loquens ad 


. Gentes, ei commemorans ut. redirent, ct quasi con- 


struerentur in fabricam sanctam , Supercdificati, in- 
quii, super (undamentum Apostolorum et Prophetarum. 
Et quia nec ipsi Apostoli aut. Prophetz:, in quibus 
fundamentum est civitatis, sc tenerent in se ; secutus 
ibi ait, [pso summo existente. lapide angulnri Christo 
Jesu. Ne itaque putarent Geutes non. se pertinere ad 


- Sion : erat enim quiedam civitas Sion terrena , quie 


* Sic Corbeienses Mss. AL Tuld., per ejus viam. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXVI, 


1102 
per umbram geslavit imaginem enjisdam Sion «de 
qua modo dicitur, celestis illius Jerusalem de (qua 
dicit Apostolus, Qua est mater omnium nostrum (G«lat. 
1v, 26) : ne ergo illi non pertinere dicerentur ad Sion, 
quia non eraut de populo Jud:eorum , lioc eis dixit , 
« Igitur jam non estis peregrini et inquilini ; sed estis 
cives sanctorum, et domestici Dei, super:edificati sue 
per fundamentum ApostolorumetProphetarum. » Ha- 
bes constructionem tantz civitatis. Sed omnis ista 
compages ubi innititur , ubi incumbit , ut nusquam 
cadat? Ipso , inquit , summo angulari lapide existente 
Christo Jesu (Ephes. n, 19 et90). 

5. Dicet fortasse aliquis, Si angularis lapis est 
Christus Jesus, in illo quidem duo parietes compagi- 
nantur. Neque enim angulum faciunt, nisi duo parie- 
tes in unum de diverso venientes : sic et populi duo 
ex circumcisione et ex prxputio, ad pacem christia- 
nam sibimet connexi in una fide, una spe, una cha- 
ritate. Sed si angulus summus Christus Jesus, quasi 
videntur priora fundamenta et posterior lapis angu- 
laris. Potest ergo aliquis dicere quia magis Christus 
super Prophetas et Apostolos incumbit, non illi super 
illum, si illi sunt in fundamento, ipse in angulo. Sed 
cogitet qui hoc dicit, angulum et in fundamento esse. 
Neque enim ibi est tantum angulus ubi videtur, ut 
surgat in »picem : a fundamento enim incipit. Nan 
ut noveritis quia et fundamentum Christus et pri- 
mum et maximum : Fundamentum, inquit Apostolus, 
nemo polest ponere prater id. quod positum est, quod 
est Christus Jesus (V Cor. m, 41). Quomodo ergo fun- 
damenta Prophet: et. Apostoli, et quomodo funda- 
mentum Christus Jesus, quo ulterius nihil est? Quo- 
modo putamus, nisi quemadmodum aperte dicitur 
sanctus sanctorum, sic figurate fundamentum funda- 
meutorum ? Si ergo sacramenta cogites, Christus san- 
ctus sanctorum : si gregem. subditum cogites, Chri- 
Stus pastor pastorum : si fabricam cogites, Christus 
fundamenturn fundamentorum. In zedificiis istis non 
potest esse idem lapis in imo et in summo : si. fuerit 
in imo, in summo non erit; si iu summo fuerit, in 
imo non erit. Angustias enim omnia pene corpora 
patiuntur; nec ubique esse possunt, nec semper: 
Divinitas autem qux ubique przesto est, undique ad 
eam polest duci similitudo ; et totum polest esse 
in similitudinibus, quia nihil horum est in propric- 
tatibus. Numquid Christus janua est, quemadimo- 
dum videmus januas faetas a fabro? Non utique : et 
tamen dixit, Ego sum janua. Aot numquid sic est 
pastor, quomodo videmus pastores istos pr:positos 
pecorum ? Et. dixit, Ego sum pastor. Et uno loco am- 
bas res dixit. ln Evangelio dixit quia pastor per ja- 
nuam intrat: et ibi dixit, Ego sum pastor bonus; ct 
ibi dixit, Ego sum janua (Joan. x, 9, 11). Pastor in- 
wat per januam : et quis est pastor qui intrat per 
januam? Ego sum pastor bonus. Et qu:e est. ergo ja- 
nua qua intras tu, pastor bone? Ego sum janwe. 
Quomodo ergo tu omnia? Quomodo per me omnia !, 


! Sic meliores Mss. At Edd.: Quomodo ergo per te omnia ? 


1105 
Verbi gratia, cum. Paulus intrat per januam, nonne 
Christus intrat per januam? Quarc? Non quia Paulus 
Christus; sed quia in. Paulo Christus, et per Chri- 
stum Paulus. Ipse dixit : Án experimentum ejus vultis 
accipere, qui in me loquitur Christus (1 Cor. xmi, 3)? 
Cum sancti ejus ei fideles ejus intrant. per januam, 
nonne Christus intrat per januam ? Quomodo proba- 
mus? Quia ipsos sanctos cjus persequebatur Saulus, 
nondum Paulus, quando ei clamavit de ccelo : Saule, 
Saule, quid me persequeris (Act. 1x, 4)? Ergo fundamen- 
tum et lapis angularis ipse est, ab imo surgens ; si tamen 
' abirao. Etenim origo fundamenii hujus summitatem 
tenet : et quemadmodum fundamentum corpore fa- 
briczx in imo est ; sic fundamentum spiritualis fabrice 
in summo est. Si ad terram xdificaremur, in imo no- 
bis ponendum erat fundamentum : quia coelestis fa- 
brica est, ad ecelos przecessit fundamentum nostrum. 
ipse ergo angularis lapis, montesque Apostoli, Pro- 
phetx magni, portantes fabricam eivitatis, faciunt 
vivum quoddam zdificium. Hoc sdificium modo cla- 
mati de cordibus vestris ? hoc agit artificiosa manus 
Dei etiam per linguam nostram, ut ad illius 2edificii 
fabricam conquadremini. Non enim frustra etiam de 
lignis quadratis zdificata est arca. Noe (Gen. vi, 14, 
sec. LXX ), que. nihilominus figuram gestabat Ec- 
elesiz. Quid est enim quadrari? Attendite similitu- 
dinem quadrati lapidis : similis debet esse christia- 
nus. In omni tentatione sua christianus non cadit; 
etsi impellitur, et quasi vertitur*, non cadit : nam 
quadratum lapidem quacumque verteris, stat. Cadere 
visi sunt Martyres, cum percuterentur ; sed quid dixit 
quedam vox €antici? Cum ceciderit justus non. con- 
turbobitur; quoniam. Dominus confirmat. manum ejus 
(Psal. xxxvi, 24). Sie ergo conquadramini, ad omnes 
tentationes parati ; quidquid impulerit, non vos ever- 
tat. Stantem te inveniat omnis casus. Erigeris ergo 
in hanc fabricam. affectu pio, religione sincera, fide, 
spe, charitate ; et ipsum «xdilicari ambulare est. In 
istis civitatibus alia est fabrica zdificiorum, alii sunt 
cives inhabitantes in fabrica : illa civitas civibus suis 
;edificatur, ipsi sunt lapides qui sunt cives ; lapides 
enim vivi sunt, Et vos, inquit, tanquam lapides vivi 
«dificamini in. domum spiritualem. (1 Petr. n, 5 
Ad nos directa vox est. Ergo sequamur de ista 
civitate. 

4. Fundamenta ejus in montibus sanctis : diligit Do- 
minus portas Sion. Jam ideo przelocutus sum, ne pu- 
tetis alia esse fundamenta, alias portas. Quare sunt 
Iwndamenta Apostoli et. Prophet? Quia eorum au- 
rioritas portat infirmitatem nostram. Quare sunt 
porte? Quia per ipsos intramus ad regnum Dei: 
prodicant enim. nobis. Et cum per ipsos iniramus, 
per Christum intramus : ipse est enim janua. Et di- 
cuntur duodecim porte Jerusalem (Apoc. xxt, 12), 
et una porta Christus, et duodecim portx Christus ; 
quia in duodecim portis Christus : et ideo duodena- 


rius numerus Apostolorum. Sacramentum magnum . 


hujus duodenarii numeri. Sedebitis, inquit, super duo- 
1 sje Mss. Edd.yero, et si qua vertitura 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1105. 
decim sedes, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. 
xix, 28). Si duodecim selle ibi sunt; non est ubi 
sedeat tertius decimus Paulus apostolus, et non erit 
quomodo judicet : et ipse se judicaturum dixit, non 
homines tantum, sed et angelos. Quos angelos, nisi 
apostatas angelos? Nescitis, inquit, quia angelos judi- 
cabimus (1 Cor. v1, 5)? Responderet ergo turba : Quid 
ie jactas judicaturum ? Übi sedebis? Duodecim sedes 
dixit Dominus duodecim Apostolis; unus cecidit Ju- 
das, in locum ipsius Matthias ordinatus est, impletus 
esi duodenarius numerus sedium (Act. .1, 15-26) : 
primo locum inveni ubi sedeas, et sic te minare ju- 
dicaturum. Duodecim ergo sedes quid sibi velint, vi- 
deamus. Sacramentum est cujusdam universitatis; 
quia per totum orbem terrarum futura erat Ecclesia, 
unde vocatur hoc xdifieium ad Christi compagem : 
et ideo quia undique venitur ad judicandum, duode- 
cim sedes sunt; sicut quia undique intratur in iliam 
civitatem, duodecim portx sunt. Non solum ergo illi 
duodecim et apostolus Paulus, sed quotquot judica- - 
furi sunt, propter significationem universitatis, ad 
sedes duodecim pertinent; quemadmodum quotquot 
intrabunt, ad duodecim portas pertinent. Partes enim 
mundi quatuor sunt, Oriens, Occidens, Aquilo et Me- 
ridies. Isix qualuor partes assidue nominantur in 
Scripturis. Ab omnibus ists quatuor ventis, sieut 
dicit Dominus in Evangelio a quatuor venüs se col- 
lecturum electos suos (Marc. xut, 27); ab omni- 
bus ergo istis quatuor ventis vocatur Ecclesia. Quo- 
modo vocatur ? Ündique in Trinitate vocatur : non 
vocatur nisi Baptismo in nomine Patris, et. Filii, et. 
Spiritus sancti. Quatuor ergo ter ducta, duodecim 
inveniuntur. 

5. Pulsate ergo affectu ad has portas, et clamet 
in vobis Christus : Aperite miki portas justitiee (Psal. 
cxvit, 19). Przcessit enim in capite ; sequitur se' in 
corpore. Videte quid dixit Apostolus, quia in ipso 
Christus patiebatur : Ut adimpleam, inquit, que de- 
sunt pressurarum Ghristi in carne mea (Coloss. 1, 94). 
Ut adimpleam : Quid ? Que desunt. Cui desunt? Pres- 
surarum Christi. Et ubi desunt? In carne mea. Num- 
quid aliquid pressurarum deerat in illo homine, quod 
factum est Verbum Dei, nato de Maria virgine? Pas- 
sus enim est quidquid pati deberet, ex sua voluntate; 
non ex peccati necessitate; et videtur quia omnia: 
in cruce enim positus accepit acetum ultimum, et 
ait, Perfectum est; et inclinato capite emisit spiritum 
(Joan. xix, 30). Quid est, Perfectum est? Jam de 
inensura passionum nihil mihi deest ; omnia qu:e de 
me predicta sunt, completa sunt : tanquam idco 
oxspectaret ut complerentur. Quis est qui sic profici- 
Scatur, quomodo ille de corpore egressus est? Sed 
quis est qui hoc potuit? Qui primo dixerat : « Pote- 
statem habeo ponendi animam meam, et potestatem 
habeo iterum sumendi eam : nemo tollit eam a me; 
sed ego pono eama me, et iterum sumo eam » (1d. 
x, 17, 18). Posuit quando voluit; sumpsit quando 
voluit : nemo abstulit, nemo extorsit. Ergo implete 


t! Er. et edit. Veneta non habent, se. — M. 


1105 
erant omnes passiones, sed in capite : restabant 
adhue Christi passiones in corpore. Vos autem estis 
corpus Christi et membra (1 Cor. xu, 27). In his ergo 
merbris cum esset. Apostolus, dixit : Ut adimpleam 
pae desunt. pressurarum Christi in carne mea. Ergo 
illuc imus quo Christus przcessit, et adhuc Christus 
illuc pergit quo przcessit : prz:ecessit enim Christus 
in. capite, sequitur in corpore. Et adhuc Christus hie 
laborat; et Christus hic patiebatur a Saulo, quando 
audivit Saulus : Saule, Saule, quid me persequeris? 
Quomodo solet lingua dieere, Calcato pede — calcas 
me. Linguam nullus tetigit ; compassione elamat, non 
attritione. Adhuc Christus hic eget, Christus hic per- 
egrinatur, Christus hic zxgrotat, Christus hic in car- 
cere includitur. Injuriam ei facimus, si non ipse dixit : 
« Esurivi, et dedistis mihi manducare ; sitivi, et po- 
tastis me; hospes, ct collegistis me; nudus, el ve- 
stislis me; cger, et visitastis me. Et illi : Quando 
te vidimus lizec patientem, et ministravimus tibi? Et 
ille: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis » 
(Matth. xxv, 55-40). Ergo »dificemur in Christum! 
super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, 
ipso summo anguleri lapide existente; quia diligit 
Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. 
Quasi vero et ipsa Sion non inter tabernacula Jacob. Et 
ubi erat Sion nisi in populo Jacob? Jacob enim nepos 
Abrah:x, unde natus populus Judzorum, dicitur po- 
pulus Israel, quia ipse Jacob appellatus est et lsrael 
(Gen. xxxu, 28). H»c bene novit Sanctitas vestra. 
Sed quia erant quxdam tabernacula temporalia et 
imaginaria ; loquitur autem iste de civitate quadam, 
quam spiritualiter intelligit, cujus umbra et figura 
erat illa terrena : ait, Diligit. Dominus portas Sion 
super omnia tabernacuía Jacob. Diligit illam spiri- 
Qualem civitatem super omnia figurata, quibus inti- 
mabatur illa civitas semper manens, ef semper cole- 
Slis in pace. 

6. [vers. 5, 4.] Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. 
Quasi intuebatur civitatem illam Jerusalem in terra. 
Nam videte quam civitatem dicit, de qua dicta sunt 
quadam gloriosissima. Nam illa destructa est in ter- 
r3 ; hostes passa cecidit in terram , jam non est quod 
crat : expressit imaginem , transivit umbra. Unde igi- 
tur, Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dci ? Audi unde: 
Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me. In illa ci- 
vitate, inquit jam ex persona Dei , memor ero Raab, 
et memor ero Dabylonis. faab non periinet ad po- 
pulum Judzorum ; Babylon non pertinet ad populum 
Judaeorum. Nam sequitur :- Etenim alienigene, et Ty- 
rus, et populus /Ethiopum, hi fucrunt ibi. Merito glorio- 
sa dicta sunt de te, civitas Dci : ubi non solus est illc 
populus Judoorum natus ex carne Abraho ; sed ibi 
eines gentes, quarum quidam nominat: sunt, ut 
oinnes intelligantur. Memor ero , inquit, Raab : quy 
ista est meretrix, ilia in Jericho meretrix quie susce- 
pit nuntios et alia via ejecit; qu:e proesumpsit in pro- 
missione, qux: timuit Deum, cui dictum est ut per 
fenestram mitteret. coceum , id est, ut in fronte. ha- 


! Sic Mss. At Edd., Christo. 


ENARRATIO JN PSALMUM LXXX VI. 


1105 
beret signum sanguinis Christi. Salvata est ibi ( dosue 
VU et vit, 25) , et Ecclesiam Gentium significavit, Unde 
Dominus superbientibus Phariswis : Amen dico vobis , 
pubiicani et meretrices precedunt vos in regnum  colo- 
rum (Matth. xxi, 31). Proecedunt, quia. vim faciunt : 
impellunt credendo, et ceditur fidei, nec obsistere po- 
test quisquam ; quia qui vim faciunt , diripiunt, illud. 
Ibi enim positum est : Regnum celorum vim patitur, 
et qui vim faciunt, diripiunt illud (1d. xi, 12). Hoc fecit 
ille latro, fortior in cruce (Luc. xxin, 40-42) quam in 
fouce !. Memor ero Raab et Babylonis. Babylon civitas 
dicitur secundum sxeulum. Quomodo una civitas san- 
cta, Jerusalem ; una civitas iniqua , Babylon : emnes 
iniqui ad Babyloniam pertinent; quomodo omnes 
sancii ad Jerusalem. Sed delabitur * de Babylone in 
Jerusalem. Unde, nisi per eum qui justificat impium 
(tom. 1v. 5)? Piorum civitas Jerusalem ; impiorum 
civitas Babylon. Sed venit ille qui justificat impium ; 
quia, Memor ero , inquit , non solum Raab , sed etiam 
DBabyionis. Sed quorum memor erit Raab et Babylo- 
nis? Scientibus me. Ideo quodam loco dicit Scriptura : 
Effunde iram tuam in. gentes que te mon. cognoverunt; 
(Psal. vxxvii, 6). ilic ait; Effunde iram tuam in gen- 
tes que te non cognoverunt ; et alibi , Pretende miscri- 
cordiam tuam scientibus te (Psal. xxxv, 14). Et ut no- 
veritis quia in aab et Babylone Gentes significavit ; 
quasi diceretur, Quid est quod dixisti, Memor ero Raab 
et Babylonis, scientibus me? quare hoc. dixisü ? Etenim 
alienigena, inquit, id est, pertinentes ad Raab, per- 
linentes ad Babyloaem, et Tyrus. Sed quousque Gen- 
tes? Usque ad fines terrx. Elegit enim populum qui 
in line terre est : Et populus, inquit, zEthiopum , hi 
fuerunt ibi. Si ergo ibi Raab, ibi ex Babylone, quia ibi 
alienigene, ibi Tyrus, ibi populus JEtbiopum : me- 
rito, gloriosissima de te dicta sunt, civitas Dei. 

1. |vers. 5.] Jam attendite sacramentum magnum. 
Pereumillie Raab, per quem illic Babylon, jam non Ba- 
byion; caret enim Dabylone, et incipit esse ferusalem. 
Dividitur filia adversus matrem suam, eteriiin membris 
reginz illius cui dicitur : Obliviscere populum tuum et 
domum pairis tui ; concupivit rex. speciem tuam (Pscl. 
xuv, 11,12). Nam unde Babylon aspiraret ad Jcru- 
salem? unde Raab ad illa' fundamenta perveniret ? 
unde alienigenz , unde Tyrus , unde populus Azthio- 
pun? Audi unde : Mater (a) Sion, dicet homo. Est qui- 
dam homo qui dicit, Mater Sion ; et per hunc veniunt 
isti omnes. Sed iste homo quis est? Dicit, si audia- 
mus, si capiamus : Mater Sion, dicet homo. Sequitur 
ibi, quasi qu:ereres, per quem venerit Raab, Dabylou, 
alienigenzs, Tyrus, Ahiopes. Ecce per quem vene: 
runt, Mater Sion, dicet homo ; et homo factus est in. ca. 
el ipse fundavit eam. Altissimus. Quid apertius, fratres? 
Vere quia gloriosissima de te dicta sunt, civitas. Dei. 
Ecce, Mater Sion, dicet komo. Quis homo? Qui JÁomo 
[actus est in. ea. 1n ca factus esi homo, et ipse eam 


1 Aliquot libri, im fulee: mendose, uti observatum est 
supra, col. 653, n. 42, circa finem. ^ 

3? Duo Wss., derivatur. Alii prope omues, delibatur. 

(a) Apud LXX pro niti, niumquid, legebant olim, mélé", 


mter : sicante Augustinum Tertulliabus, Ambrosius, etc. 


1107 
fundavit. Quomodo in ea factus cst, et ipse eam fun- 
davit? Ut in ea fieret homo, jam fundata erat. Sic in- 
tellige, si potes. Etenim, Mater Sion, dicet ; sed, homo, 
Mater Sion, dicet; homo autem factus est in ea : ipse 
autem fundavit eam, non homo, sed Altissimus. Sic 
fundavit civitatem in qua nasceretur , quomodo crea- 
vit matrem, de qua nasceretur. Quid est hoc, fratres ? 


Quales promissiones , quantam spem tenemus! Ecce - 


propter nos Altissimus qui fundavit civitatem, Mater, 
dicit ipsi civitati ; eL homo in ea factus est, et Allissi- 
mus eam fundavit, 

8. [vers. 6.] Quasi diceretur, Unde ista scitis? Can- 
tavimus ! hiec. omnes, et cantat homo in omnibus 
Chiristeis : homo propter nos, Deus ante nos. Sed quid 
maguum ante nos? Ánte terram et. coelum, ante sze- 
eula. Hie ergo homo propter nos factus in ea , idem 
ipse Altissimus fundavit eam. Unde ista scimus? Do- 
minus narrabit ? in Scriptura populorum. lloc enim se- 
quitur in Psalmo : Mater. Sion, dicet homo ; et. homo 
factus est in ea, eL ipse fundavit eam Altissimus. Domi- 
uus narrabit in Scriptura populorum et principum. 
Quorum principum? llorum qui facti sunt in ea. 
Principes qui facti sunt. in ea, in ea facti sunt princi- 
pes : nam antequam in ea fierent principes , abjecta 
mundi elegit Deus, ut confunderet. fortia. Numquid 
princeps piscator? numquid princeps publicanus ? 
Principes plane ; sed quia facti sunt in ea. Quales isti 
principes? Venerunt de Babylone principes , creden- 
tes de s:eculo principes venerunt ad urbem Komam, 
quasi caput Babylonis; non ierunt ad templum [mpe- 
ratoris, sed ad memoriam Piscatoris. Unde enim isti 
principes? Infirima mundi elegit Deus, ut. confundat 
foitia : et ignobilià elegit Deus, etea qux non sunt tan- 
quam quie sunt, ut quie sunt evacuentur (I Cor. 1, 27, 
28). lloc facit qui erigit de terra iuopem, et de stercore 
exaltat pauperem. Utquid erigit? Ut collocet eum cum 
principibus, cum principibus populi sui (Psal. cxi, 7, 
8). Magna res, magnum gaudium, magna I:titia. Post- 
ea venerunt in lhanccivitatem et oratores; sed non ve- 
nirent nisi pr:xecederent piscatores. Magna hzec ; sed ubi 
liec , nisi iu illa civitate Dei, de qua gloriosissima 
dicta suut. 

9. [vers. 7.] Ideo collatis omnibus gaudiis atque 
conflatis, quomodo clausit? Tanquam. jucundatorum 
omnium habitatio in te. 
habitatio omnium jucundatorum in hac civitate. 
lu peregrinatione ista conterimur : habitatio no- 
stra, jucunditas sola erit. Peribit labor et gemitus ; 
transeunt orationes , succedunt laudationes. Ibi ergo 
habitatio jucundatorum, non erit gemitus desideran- 
tium, sed laetitia perfruentium. Aderit enim cui modo 
suspiramus ; similes ei erimus, quoniam videbimus 
eum sicuti est (| Joan. 1 29): ibi totum negotium 
nostrum non erit, nisi laudare Deuin, ct frui Deo. Et 
quid aliud. qu:ereinus , ubi solus sufficit, per quem 
facta sunt omnia? IIabitabimur et habitabimus : suh- 
jicientur. illi omnia, nt sit Deus omnia in omnibus 


'! sic aliquet Mss, At Edd., cantabi.nus. 1 : 
* sic nieliores Mss. juxta LXX. AL Edd., narravit. in seri- 
yturts. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


Tanquam jucundatorum * 


1108 


(1 Cor. xv, 98). Beati ergo qui habitant in domo tua. 
Unde beati? Habendo aurum, habendo argentum, nume- 
rosam familiam, multiplicem prolem? Unde beati? Deati 
qui habitant in domo tua ; in seculaseculorum laudabunt 
te (Psal. ,xxxin, 5). Hoc. uno beati otioso negotio. 
Hoc ergo unum desideremus, fratres, cum venerimus 
ad hoe; nos paremus gaudere ad Deum, laudare 
Deum. Opera bona qux? modo nos perducunt, non ibi 
erunt. Diximus et hesterno die (a), quantum potui- 
mus; non ibi erunt opera misericordiz, ubi nulla erit 
miseria : egentem non invenies, nudum non invenies, 
nemo tibi occurret sitiens, nullus peregrinus erit, 
nullus xgrotus quem visites, nullus mortuus quem 
sepelias, nullus litigatorum inter quos pacem compo- 
nas. Quid facturus es? An forte propter necessitates 
corporis nostri novellabimus, et arabimus, et negotia- 
bimur, et peregrinabimur? Magua ibi quies : nam ibi 
omnia opera, qu:xe necessitas flagitat, subtrahentur; 
mortua necessitate, peribunt operá necessitatis. Qaid 
ergo erit? Quomodo potuit, dixit lingua. humana : 
Tanquam jucundatorum. omnium habitatio in Le. Quid 
est, tanquam? quare, tanquam ? Quia talis ibi erit ju- 
cunditas, qualem hie non novimus. Video hic multas 
jucunditates, et multi gaudent in szculo, alii hinc, 
alii inde; et non est quod illi gaudio comparem, sed 
tanquam jucunditas erit. Nam si dicam, Jucunditas ; 
incipit homini occurrere talis jucunditas, qualem solet 
habere in poculis, in prandiis, in avaritia, in honori- 
bus szeculi. Extolluntur enim homines, et l:etitia qua- 
dam insaniunt : sed non est gaudere impiis, dicit Do- 
minus (/sai. xuvmi, 22, sec. LXX). Est quxdam ju- 
eunditas quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec 
in eor hominis ascendit (I Cor. u, 9). Tanquam ju- 
cundatorum omnium habitatio in te. Ad aliud gaudia 
nos paremus ; quia hie tanquam simile invenimus, et 
non est hoc: ne quasi paremus nos talibus ibi per- 
frui, qualibus hic gaudemus; alioquin continentia no- 
stra avaritia erit. Sunt enim liomines qui invitantur 
ad cenam opimam, ubi imulta et pretiosa ponenda 
sunt ; non prandent : jam si quxeras ab eis quare non 
prandeant, (5) Jejunamus. Magnum opus, christianum 
opus jejunium. Noli cito laudare : qu:re causam; ne- 
gotium ventris agitur, non religionis. Quare jejunant ? 
Ne ventrem pr:xoccupent vilia, et non possit admit- 
tere pretiosa. Ergo negotium gutturis gerit in jejunio. 
Magna res utique jejunium : contra ventrem et guttur 
pugnat ; aliquando illis militat. Itaque, fratres mei, si 
putatis aliquid tale babituros nos in illa patria, ad 
quam nos exhortatur tuba ccelestis, et propterea vos 
a priesentibus abstinetis, ut illic talia copiosius reci- 
piatis; sic estis quomodo illi qui jejunant propter 
epulas majores, et continent se majore incontinentia. 
Nolite ergo sic : ad aliquid vos ineffabile prieparate; 
mundate cor ab omnibus affectionibus vestris terrenis 
et secularibus. Visuri sumus quiddam, quo viso beati 
erimus, et hoc solum nobis sufliciet. Et quid? non 
mandueabimus? Imo manducabimus ; et ipse erit ci- 


(a) In superiorem Psal.,n 24. 
(b) Supple, respondent. 


1109 
bus noster, qui et reficiat, et non deficiat. Tanquam 
jucundatorum omnium habitatio in te. Jam dictum est 
unde jucundabimur : Beati. qui habitant in domo tua ; 
in se'cula seculorum laudabunt te. Laudemus et modo 
Dominum, quantum possumus, mixtis gemitibus ; 
quia laudando eum desideramus eum, et nondum te- 
nemus : cum tenuerimus, subtrahetur omnis gemitus, 
et remanebit sola et pura et :terna laudatio. Conversi 
3d Dominum. 





IN PSALMUM LXXXVII 
ENARRATIO (a). 


1. (vers. 1.] Psalmi hujus octogesimi et septimi ti- 
tulus habet aliquid quod novum negotium disputatori 
afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum 
est quod hic legitur : Pro melech ad. respondendum. 
Nam de Psalmo. cantici et cantico psalmi alias jam 
«uid nobis videretur diximus (b) : et, filiis Core, usi- 
tatum in titulis psalmorum spissimeque tractatum 
est, et quid sit, in finem ; sed quod sequitur, Pro me- 
lech ad. respondendum, hoc inusitatum habet iste ti- 
tulus. Pro melech autem, latine pro choro dici potest : 
melech enim. verbo Hebr:eo chorus significatur. Quid 
est ergo, Pro choro ad respondendum ; nisi forte ut 
carenti chorus. consonando respondeat? Sicut non 
istum solum, sed alios quoque psalmos credendum 
est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint ; 
quod lactum existimo causa varietatis, qua fastidium 
levaretur. Non enim solus iste psalmus digaus est 
habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit 
solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia 
€nusa cur lanta sit varietas titulorum, qua possit 
ostendi ita Psalmos omnes esse pranotatos, qui sunt 
aliter atque aliter przenotati, ut nullius titulus valeat 
alicui alteri convenire ; ego eam, fateor, cum multum 
conolus essem, penetrare non potui: et si quid de 
hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tracta- 
runt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati mec. 
lu quo igitur mysterio dietum mihi videatur, Pro 
ehoro ad respondendum, id est, ut canenti per cho« 
ruin respondeatur, exponam. Domini hic passio pro- 
phetatur. Dicit autem apostolus Petrus, Christus pro 
nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequa- 
mur vestigia ejus (1 Petr. 1, 21) : hoc est respondere. 
Dicit etiam apostolus Joannes, Sicut Christus pro no- 
bis animam suam posuit, ila et nos debemus animam 
pro fratribus ponere (| Joan. m, 16) : hoc est respon- 
dere. Chorus autem concordiam significat, qux in 
charitate consistit. Quisquis ergo quasi emulator do- 
minic:xe passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si 
charitatem non habeat, non respondet in choro; et 
ideo nihil ei prodest (I Cor. xii, 5). Proinde quemad- 
modum dicuntur in arte, musica, sicut ea docti homi- 
nes latine dicere potuerunt, praecentor et succentor ; 
pr:ecentor scilicet qui vocem proemittit in cantu, suc- 


(a) Dictata post expositum Psal. x11, de quo infra n. 7, et 
forte post Psal. uxvi. ' 

(b) De hac re dixit in Psal. xxvn, expositum an, 415, quo 
forte remittit, propter hujus psalmi titulum qui habet: 
Canticium Psalmi, [uiis Core, ete. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXX VII. 


1110 


centor autem qui subsequenter canendo respondet : 
ita in hoe. cantico passionis, prx:ecedentem. Christum 
subsequitur chorus martyrum in finem coelestium 
coronarum. Hoc enim canitur filiis Core, id est imita- 
toribus passionis Christi ; quoniam in Calvariz loco 
crucifixus est Christus (Matth. xxvn, 33) ; qux illius 
hebr;ei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. 
Et hie est intellectus Zman Israelitae (a) : quod. in 
tituli hujus ultimo positum est. /Eman quippe inter- 
preiari dicitur, Frater ejus. Eos enim fratres suos 
Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis 
ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, 
verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de 
suis meritis extollentes, sed ejus grati: non ingrati ; 
ut unicuique eorum dici possit, Ecce vere [sraelita, iu 
quo dolus non est (Joan. 1, 47) : sicut. ipsum Israel 
Scriptura sine dolo fuisse commendat (Gen. xxv, 97). 
Jam itaque Christi vocem in prophetia prxcinentis 
audiamus, cui suus chorus vel imitatione, vel gratia- 
rum actione respondeat. 

2. [vers. 2, 5.] Domine Deus salutis mec, in die cla- 
mavi et-nocte coram te. Intret in. conspectu. tuo. oratio 
mea; inclina aurem tuam ad precem meam. Oravit 
enim et Dominus, non secundum formam Dei, sed 
secundum formam servi: secundum hanc enim et 
passus est. Oravit autem et cum in l:tis rebus ageret, 
quod diei nomine ; et cum in adversis, quod noctis 
nomine significari arbitror. Ingressus orationis in 
conspectu Dei, acceptatio ejus est; inclinatio auris 
Dei, misericors exauditio est : nam membra talia 
qualia nos habemus in corpore, non habet Deus. Est 
autem solita repetitio : nam quod est, Jntret in con- 
spectu tuo oratio mea; idipsum est, Inclina aurem 
tuam ad precem meam. 

$. [vers. 4.] Quoniam repleta est malis anima mea, 
el vita mea in inferno appropinquavit. Audemusne di- 
cere animam Christi repletam malis, cum illa passio- 
nis afflictio in carne valuerit, quidquid valuit? Undc 
et ipse suos ad tolerantiam passionis accendens, et 
tanquam ad respondendum exhortans chorum suum ; 
Nolite, inquit, timere eos qui corpus occidunt, animam 
autem non possunt. occidere (Matth. x, 98). An occidi 
a persecutoribus anima non potest, malis autem re- 
pleri potest? Quod si ita est, quxrendum. quibus, 
Kon enim vitiis, per qux: homini dominatur iniquitas, 
animam illam repletam possumus dicere ; scd forte 
doloribus, quibus anima su: carni in ejus passione 
compatitur. Non enim vel ipse qui dicitur corporis 
dolor, potest esse sine anima, quem inevitabiliter 
imminentem przecedit tristitia, quae solius anime do- 
lor est. Dolere ergo anima, etiam non dolente cor- 
pore, potest; dolere autem corpus sine anima non 
potest. Cur itaque non dicamus non humanis pecca- 
tis, sed tamen humanis malis repletam fuisse animam 
Christi ? De quo alius propheta dicit quod pro nobis 
doluerit (/sai. 1i, 4) : et evangelista, Assumpto, in- 


(a) Ex interpretandi ratione liquet Aug. legisse, Israeli- 
ig : at in vulgata est Ezra/iite ; forte pro, Zaratte , vid. 
infra, Psal. 83, col. 1120, uot. (b). 


3111 
quit, Petro et duobus filiis Zebederi, capit contristari et 
wunstus esse; ct ipse Dominus de seipso tunc ait illis, 
Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. xxvi, 
57, $8). IHxc futora. prievidens Propheta, psalmi hu- 
jusce conser:ptor, inducens eum loquentem : Quoniam 
repleta. est, mquit, malis anima mea, et vita mea in in- 
ferno appropinquavit, Nam ipsam sententiam omuino 
verbis aliis explicavit, qua' dictum est, Tristis est 
anima ria usque ad mortem. Quod enim ait, Tristis 
est anima mea ; hoc dictum est, Repleta est malis anima 
mea : et quod sequitur, tisque ad mortem ; hoc dictum 
est, et vilá mea in inferno appropinquat. Hos autem 
human: infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem in- 
firmitatis humane, ac mortem carnis humanze Domi- 
nus Jesus, non conditionis necessitate, Sed misera- 
tionis voluntase suscepit, ut transfiguraret in se cor- 
pus suum, quod est Ecclesia, cui eaput esse dignatus 
est, hoc est membra sua in sanctis et fidelibus suis : 
utsi cui eorum inter humanas tentationes contristari 
et dolere contingeret, non ideo se ab ejus gratia pu- 
taret alienum ; et non esse ista peccata, sed human: 
infirmitatis indicia, tanquam voci prx miss» conci- 
nens chorus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addi- 
sceret. ln hoc quippe corpore prxcipuum membzro- 
rum apostolum Paulum legimus et audimus confiten- 
tem talibus malis repletam animam suam, cum dicit 
tristitiam sibi esse magnam, et continuum dolorem 
cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui 
«unt Isvaelitoe. (Hom. ix, 2-4). Pro quibus si contri- 
statum dicamus et Dominum, cum ejus passio pro- 
pinquaret, in qua illi se immanissimo scelere fuerant 
obligaturi, non inzongrue nos dicere existimo, 

4. [vers. 5, 6.] Denique illud quod in cruce dixit, 
Pater , ignosce illis, quia. nesciunt quid faciunt (Luc. 
xxu , 55); etiam in isto psalmo deinceps dicitur, De- 
putatus sum cum descendentibus n lacum : utique 3 ne- 
scientibus quid facerent, qui eum sic mori putaveruni , 
ui moriuntur homines exteri, tanquam | hecessitati 
subditum atque illa necessitate devietum. Lacum enim 
dixit, vel miserix vel inferni profunditatem. 

5. Factus sum, inquit, sicut. homo sine adjutorio, inter 
mortuos liber. 1n his verbis maxime persona Domini 
apparet, Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in 
similitudine carnis peccati (Rom. viii , 5) inter pec- 
eatores solus sine peccato? Unde illis qui se insi- 
pienter liberos putabant, Qmnis, ait, qui. facit pecca- 
catum , servus. est peccati, Et. quia per eum qui non 
habebat peccatum , oportebat liberari a peccatis : Si 
vos, iuquit, Filius liberaverit, tunc. vere liberi. eritis 
(Joan. vi , 51, 56). Ilic ergo inter mortuos liber, qui 
in potestate habebat ponere animam suam , et ilerum 
sumere eam ; a quo eam nemo tollebat, sed eam ipse 
voluntate ponebat (fd. x, 18); qui etiam. carnem 
suam tanquam solotam ab. eis templum , resuscitare 
poterat , cum volebat (Id. n,49); quem passurum 
cum omnes deseruissent, solus non remansit, quia 
Pater eum non deseruit, sicut ipse testatur (1d. viu, 
92) : ab inimicis tamen pro quibus oravit nescienti- 
bus quid faciebant, et. dicentibus , Alios salvos fecit , 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


i113 


seipsum non potest. Si Filius Dei est , descendat nunc de 
cruce, et credimus. ei. Salvum faciat eum, s$ wuli 
eum ( Matth. xxvu, 40-45); actus. est, id est exisu- 
matus est, tanquam homo sine adjutorio. Tanquam 
vulnerati. dormientes in. sepulcro. Sed addit, quorum 
non meministi adhuc : ubi est Domini Christi a c:ete- 
ris mortuis auimadvertenda discretio. Nam et ipse 
vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro (Ibid., 
50, 60) : sed illi qui nesciebant quid faciebant , quis 
esset uiique nescientes, similem illum putaverunt 
aliis vulnere occisis et dormieniibus in sepulcro, quo- 
rum Deus adhac non meminit, id est, quorum none 
dum tempus resurgendi advenit. Ideo namque more 
tuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evi« 
gilaturos, id est, resurrecturos vult inteiligi. Sed hie 
vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigi- 
lavit, et factus est sicut passer singularis in tecto 
(Psal, c1, 8), id est, ad dexteram Patris iu ccelo; nec 
jim moritur, et mors ei ultra non dominabitur (tom. 
vi, 9). Unde longe distat ab eis quorum ad talem re- 
surreetionem Deus non meminit adhuc : quod enim 
priecedere oportebat in capite, corpori servatur im 
fine. Tunc autem dicitur Deus meminisse, quando fa- 
cit; tunc oblivisci, quando non facit : nam neque 
oblivio cadit in Deum , quia nullo modo mutatur; ne- 
que recordatio, quia non obliviscitur. Factus sum 
erzC, ab eis nescientibus quid faciebant, tanquam 
homo sine adjutorio ; cum essem inter mortuos liber : 
factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, veiut 
vulnerati dormientes in. sepulcro. Et ipsi expulsi sunt 
de manu tua : id est, cum haec ab eis facetus sum, ipsi 
expulsi sunt de manu iua; ipsi adjutorio manus tue 
privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt, 
Foderunt enim, sicut dicit in alio psalmo, ante faciem 
meam foveam , et inciderunt in eam(Psal. 1v1, 7). Me- 
lius enim sic intelligendum existimo, quam ut id 
quod dictum est, Et ipsi expulsi sunt de manu (ua, ad 
illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non - 
meininit adhuc: eum sint in eis justi, quorum licet non 
meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum 
est, Justorum anime in manu Dei sunt (Sap. m, 1), 
lioe est , habitant in. adjutorio Altissimi, et in prote- 
etione Dei cceli cormmorantur. ( Psal. xc, 1). Sed illi | 
expulsi sunt de manu Dei, qui Dominum Christum de 
manu ejus expulsum esse crediderunt, quia eum inter 
iniquos deputatum occidere potuerunt. 

6. [vers, 7.] Posuerunt me, inquit , ín. lacu inferiore; 
vel potius, in lacu infimo : sic enim est in greco (a). 
Quid est autem lacus infimus , nisi profundissima mi- 
seria, qua non sit profundio?? Unde alibi dicitur, Edu- 
zisti me de lacu miserie (Psal. xxxix , 5). In tenebrosis 
et in vmbra mortis : posuerunt. utique id existimantes, 
quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum 
quem nemo principum hujus seculi cognovit (1 Cor. 
1t, 8). Umbra enim mortis, nescio utruia. mors corpo- 
ris hic intelligenda sit : an illa potius de qua seri- 
ptum. est, Qui sedebant. in tenebris et wmbra. mortis , 


(c) Grxc. katétaià. 


His 


lux oria est. eis (Isai. 1x , 9) ; quia credendo in lucem 
el in vitain, ex tenebris et morte impietatis educti 
sunt, Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant , 
Dominum putaverunt , et inter tales nesciendo posu- 
erunt, qualibus ne hoc essent ipse subvenit. 

7. [vers. 8.] In me confirmata est indignatio tua ; 
vel, sieut alii codices habent, ira tua4; vel sicut 
alii, furor tuus. Quod enim grace positum est 6vpà;, 
diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi grxci 
codices habenti 32273, ibi iram latine dicere nullus 
fere dubitavit interpres ; ubi autem 0v&à; positum 
est, plerique non putaverunt iram esse dicendam , 
cum magni auctores latin: eloquentix: de philoso- 
phorum griecorum libris etiam noc ir: nomine ver- 
terint in latinum : neque de hac re diutius disputan- 
dum est; cui. tamen si et nos aliud nomen adhibere 
debemus , tolerabilius indignationem dixerim quam 
furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet elo- 
quium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, 1n me 
confirmala est ira (ua ; nisi quemadmodum illi puta- 
verunt, qui Dominum glori: non cognoverunt? Apud 
eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, 
verum ctiam con(irmata fuerit super eum, quem usque 
ad mortem, nec quamlibet mortem , sed quam pro 
exteris exscerabilius habebant , id est, usque ad mor- 
lei crucis perducere potuerunt. Unde dicit Aposto- 
lus : Christus nos redemit de maledicto Legis, factus 
pro nobis maledictum ; scriptum est enim, Maledictus 
omnis qui pendet in ligno (Galat. in, 45). Et ideo cum 
ejus .obedientiam usque ad extremam humilitatem 
commendare vellet, Humiliavit , inquit, semetipsum , 
factus obediens usque ad. moriem : quod cum parum 
videretur, adjecit, mortem autem crucis (Philipp. 1, 8). 
Propter hoe, quantum mihi videtur, etiam in isto 
psalmo talis versus sequitur : Et omnes suspensiones 
tuas ; vel, sicut quidam sunt interprelati , omnes (Iu- 
etus (u0$ ; aut, sicut alii, omnes elationes luas super me 
induzisti. Scriptum est et in alio psalmo, Omnes sus- 
pensiones [uc , el fluctus tui supcr me ingressi sunt 
(Psal. xui, S) : vel, sicut quidam melius transtule- 
runl, super me transierunt ; 950c» enim est in grxco , 
non £i22;00». Ubi ergo utrumque positum est, et sus- 
pensiones et fluctus, non ibi potuerunt poni pro sus- 
pensionibus fluctus. Qux duo sic exposuimus, ut 
suspensiones diceremus comminationes , fluctus au- 
lem jam ipsas passiones (a): qui» utraque veniunt 
de judicio Dei. Sed illic dictum est, Omnes super me 
transierunt ; hic vero, Omnes. super mc inducisti. llic 
ergo eisi quedam aeciderunt ; omnia tamen mala 
qua illis verbis intelligi voluit, super me transierunt , 
dixit : hic vero, super me induxisti. Transeunt enim, 
sive qu: non attingunt, sicut suspensiones; sive qux 
attingunt, sicut fluctus. Cum autem , Omnes suspen- 
siones, non ait, super me transierunt, sed super me in- 
duzisti ; omnia qux: impendebaut evenisse significat : 
impendebant autem, quamdiu in prophetia futura im- 
minebant, omnia qu: de illius passione predicta sunt. 

8. [vers. 9, 10.] Longe, inquit, fecisti notos meos a 


(2) supra, col. 174, n. 15. 


ENARRATIO IN.PSALMUM LXXXVII. 


1114 


me. Si cos quos noverat accepcrimus dietum esse notos 
meos, omnes erunt : nam quem ille non noverat? Sed 
eos dicitnotos, quibus et ipse notus erat, quantum eum 
tune nosse potuerunt; certe vel hactenus quod sciebant 
eum innocentem, etiamsi hominem tantummodo , non 
et Deum putabant. Quamvis et. bonos quos probaret, 
notos dicere potuerit; sicut malos quos improbaret, 
ignotos, quibus in fine dicturus est, Non novi vos 
(Matth. vn, 25). Quod vero adjungit, Posuerunt me 
abominationem sibi : possunt et illi quidem intelligi 
quos nolos suos dixit, quia et ipsi genus iliius mortis 
horrebant; sed melius intelligitur de his de quibus 
suis persecutoribus superius loquebatur. Traditus 
sum, inquit, et non egredicbar. Utrum quia foris erant 
discipuli ejus, quando ipse intus judicabatur ? an po- 
tius, non egrediebar, altius dictum debemus accipere, 
id est, in interioribus meis latebam, non ostendebam 
quis essem, non propalabar, non manifestabar? et 
ideo sequitur : Oculi mei infirmati sunt ab inopia. 
Nam quos ejus oculos intelleeturi sumus ? Si exterio- 
res in carne iu qua patiebatur positos, non eos in 
ejus passione legimus infirmatos ab inopia , id est, 
tanquam fame, ut assolet, languisse : post. coenam 
quippe suam traditus, et eodem die crucifixus est. Si 
interiores , quomodo infirmati sunt ab inopia, cum in 
eis esset lux indeficiens? Sed nimirum oculos suos 
dixit membra qu: in suo corpore cui caput est. ipse, 
clariora et eminentiora et prxcipua diligebat. De quo 
corpore Apostolus loquens, et de nostro corpore si- 
militudiném adhibens , ait: « Si totum corpus ocu- 
lus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si 
fuissent omnia unum membrum , ubi corpus? Nune 
autem multa membra , unum autem corpus. Non po- 
test dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et 
si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de 
corpore; num ideo non est de corpore? » Quid autem 
his verbis vellet intelligi, evidentius expressit dicens, 
Vos autem estis corpus. Christi et membra (1 Cor. xn, 
12-27). Quapropter et illi oculi, id est sancti Apo- 
stoli, quibus non revelaverat caro et sanguis, sed 
Paier ejus qui in coelis est, ut. Petrus diceret, Tu es 
Christus. Filius Dei vivi (Matth. xvi, 16, 17), videntes 
eum tradi, ac tanta perpeti mala; quouiam non eum 
videbant qualem volebant, quia non egrediebatur, id : 
est, non manifestabatur in virtute et potentia sua, 
sed in suis interioribus occultus *, omnia quasi supe- 
ratus atque impotens perferebat, infirmati sunt ab. in- 
opia, velut subtracto sibi cibo suo, lumine suo. 

9. Et clamavi, inquit, ad te, Domine. lloc quidem 
et apertissime fecit, cum penderet in ligno. Sed quod 
sequitur, Tota die expandi * manus meas ad t£, quo- 
modo oporteat accipi, merito quaeritur. Si euim in eo 
quod ait, Expandi manus meas, crucis patibulum in- 
tellexeriimus ; quomodo intellecturi sumus, Tota die? 
Numquid tota die pependit in ligno, cum. et nox ad 
totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem. voluit 
intelligi, qui preter noctem dies appellari solet; 


! sie meliores Mss. Fdd. vero, occidtis. : 
* plerique wss. hoc et proximo loco, exteri. 


1115 


etiam talis diei, quando crucifixus est , jam pars pri- 
ma et non parva transierat. Si autem diem pro tem- 
pore positum velimus accipere (maxime quia hoc no- 
men genere feminino posuit, quod in latino eloquio 
nonnisi tempus significare solet : quamvis in grzco 
nou ita sit; semper quippe in ea lingua dies feminino 
genere dicitur, et ideo nostros sic interpretari puto), 
arctius quiestio colligabitur. Quomodo enim toto 
tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit 
in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse 
dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta 
Seriptura consuevit ; non mihi occurrit exemplum , 
lotum pro parte eliam tunc posse accipi, quando 
ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo 
quod dixit Dominas in Evangelio, Sic erit et Filius 
hominis in. corde terra tribus diebus et tribus noctibus 
(Matth, xui, 40) ; ideo totum pro parte non insolenter 
accipitur, quia non 2it, Totis tribus diebus et totis 
tribus noctibus : unus quippe medius fuit totus dies, 
duorum autem partes; primi ultima , ultimi prima. 
Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi 
significavit his verbis , sed orationem , quam eum ex 
forma servi fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didici- 
mus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die pas- 
sionis , et in ipsa cruce orasse meminimus ; nusquam 
hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenien- 
ter per extentas manus tota die continuationem bo- 
norum operum intelligere possumus , a quorum nun- 
quam intentione cessavit. 

10. [vers. 11.] Sed quia solis przedestinatis ad zeter- 
nam salutem, non autem omnibus hominibus, nec 
ipsis inter quos facta sunt, ejus bona opera profu- 
erunt; ideo consequenter adjecit : Numquid mortuis 
facies mirabilia ? loe enim si de his dictum putaveri- 
mus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabi- 
lia (acta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam re- 
vixerunt (1d. xxvit, 52) : et quod Dominus penetravit 
iuferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum 
mortuis miraculum faetum est. Significat ergo isto ver- 
bo quo ait, Numquid mortuis facies mirabilia, homines 
corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi 
mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit 
non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia 
non eis prosunt. Nam sicut hic ait, Tota die expandi 
manus meas ad te; quia omnia opera sua nonnisi ad 
voluntatem referat Patris , s:epissime contestans ideo 
se venisse, ut voluntatem Patris impleret (Joan. v1, 58): 
ita, quia eadem opera ctiam infidelis populus vidit, 
alius propheta dicit, Tota die expandi manus meas ad 
populum non credentem. et contradicentem (Isai. Lxv, 
2). Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia ; 
non quod ea non viderunt, sed quod per ea non 
revixerunt. Quod autem sequitur, Aut medici exsusci- 
tabunt, et confitebuntur libi? id est, quia non a medi- 
cis exsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In 
"hebreo quidem aliter se habere firmatur; non enim 
medici, sed gigantes esse perhibentur : verum Se- 
ptuazim!a interpretes, quorum auctoritas tanta est, ui 
uoa immerite propter inirabilem consonantiam divino 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1116 


Spiritu interpretati esse credantur ; de vocis similitu- 
dine, qua in hebrwa lingua gigantes et medici pene 
eodem modo sonant, et exigua differentia distinguun- 
tur, non errore , sed potius occasione , quomodo isto 
loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt, 
Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelli 
gamus, de quibus dicit Apostolus , Ubi sapiets? uli 
Scriba? ubi conquisitor hujus seculi (1 Cor. 1, 90)? 
non fuit incongruum eosdem medicos nuncupari , vel - 
ut per artem sapientie sux promittentes animaruni 
salutem : contra quos dicitur, Domini est salus ( Psal. 
ni, 9). Si autem in bono acceperimus gigantes, quia 
el de ipso Domino dictum est, Exsullavit u. gigas ad 
currendam viam (Psal. xvii, 6); quod ita sit gigas 
gigantum , magnorum scilicet et. fortissimorum, qui 
iu ejus Ecclesia spirituali robore excellunt ; sicuti est 
mons montium, quia de illo scriptum est, Erit in no- 
vissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in 
cacumine montium (Isai. n, 2); sicut etiam sanctus 
Sanctorum : non est absurdum ut iidem ipsi magni et 
fortes etiam medici vocentur. Unde dicit apostolus 
Paulus : Si quo modo &mulari potero carnem meam, 
ut salvos faciam aliquos. ex illis (Rom. x1, 14). Sed 
etiam tales medici , quamvis non de suo curent , quia 
nec medici corporis curant de suo ; tamen quantumli- 
bet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes . 
curare possunt, non mortuos excitare : de quibus di- 
ctum est, Numquid mortuis facies. mirabilia? Nimis 
enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes 
quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet 
ejus ministris przcepta sanitatis audire. Quam gra- 
tiam commendat in Evangelio dicens, « Nenio potest 
venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum :» 
et paulo post apertius hoc ipsum repetens, ait, « Ver- 
ba qu: ego locutus sum vobis , spiritus et vita sunt ; 
sed sunt quidam ex vobis qui non credunt. » Deinde 
interponit Evangelista, « Sciebat enim ab initio Jesus 
qui essent credentes 5, et quis traditurus eum es- 
set : » et secutus atque ipsius Domini verba conjun- 
gens, ait, « Et dicebat, Propterea dixi vobis, quia 
nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Pa- 
tre meo » (Joan. vi, 44, 64, 65, 66). Supra dixerat, 
Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt ; et tanquam 
hujus rei causam exponens, Propterea dizi , inquit , 
vobis, quia nemo potest venire ad me , nisi fuerit ei da- 
tum a Patre meo : ut ostenderet. etiam ipsam fidem 
qua credit, eL ex morte sui cordis anima reviviscit, 
dari nobis a Deo. Quantumlibet ergo? excellentes 
verbi predicatores, et veritatis etiam per miracula 
suasores, tanquam magni medici, agant cum homini- 
bus; si mortui sunt et tua gratia non rcvixerunt, - 
Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsusci- 
tabunt, et hi quos exsuscitabunt, confitebuntur tibi ? 
ILec enim confessio indicat vivos : non sicut alibi 
scriptum est, A mortuo, velut qui non sit, perit confes- 
sio (Eccli. xvn, 26). 

1! Edd., crediturt. Mss., credentes. At in Evangelio, mon 


credentes. ' , 
3 Sic Mss. At Edd. addunt hic, existant ; et paulo post ha- - 


bent, per miracula sua fortes, tanquam, etc. 


pc—mX—empuX-MÓÓ 


117 

41. [vers. 12.] Numquid enarrabil. quis in sepulcro 
enisericordiam tuam , et veritatem tuam in perditione? 
Subauditur quod supra dictum est, ut etiam iste ver- 
sus ita se habeat, ac si dietum sit, Numquid enarra- 
bit quis veritatem tuam in perditione? Misericordiam 
quippe et veritatem amat Scriptura conjungere, ma- 
xime in Psalmis. Quod vero ait, in perditione , alio 
verbo repetivit quod supra dixerat , in sepulcro. Sic 
autem dictum est, in sepulcro, ut intelligantur ii qui 
sunt in sepulcro, qui et superius significati sunt no- 


mine mortuorum, ubi ait, Numquid mortuis facies 


nurabilia? Anim:e namque mortu: corpus sepulcrum 
est. Unde Do:ninus in Evangelio talibus dicit ; « Si- 
miles estis sepuleris dealbatis, quz foris apparent 
hominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus 
mortuorum et omni spurcitia : sic et vos aforis qui- 
dem paretis hominibus justi; intus autem pleni estis 
hypocrisi et. iniquitate (Matth. xxu, 27 et28). 

12. [ vers. 15. ] Numquid cognoscentur in tenebris 
mirabilia tua, et justitia tua in terra oblita ? Quod cst, 
in tenebris ; hoc est, in terra oblita. Infideles enim 
significantur nomine tenebrarum : hinc dicit Aposto- 
lus, Fuistis enim aliquando tenebre (Ephes. v, 8). Sic 
et terra oblita, homo est qui oblitus est Deum : po- 
test namque anima infidelis usque ad tantas tenebras 
pervenire, ut dicat stultus in corde suo, Non est Deus 
(Psal. xui, 1). Totus ergo iste sensus ita continuatur 
atque contexitur : C/amavi ad te, Domine, inter pas- 
Siones meas ; lota die expandi manus meas ad te : id 
est, non destiti ad te glorificandum extendere opera 
1c3. Cur ergo in me impii szeviunt, nisi quia mortuis 
non facies mirabilia ? id est, non eis commoventur 
ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confitean- 
tur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, 
qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, 
nisi quem tu attraxeris. Nam quis enarrabit in sepulcro 
suisericordiam tuam ; id est, animse mortuze, cujus 
mors jacet * sub corporis pondere ? et veritatem tuam 
in perditione ; hoc est, in tali morte nihil horum * 
valenti credere atque sentire? Numquid enim in tene- 
bris hujus mortis, hoc est, in homine qui te oblivi- 
scendo vite lumen anfíisit, tua mirabilia et justitia 
cognoscentur ? 

13. [vers. 14.] Occurrebat autem quzestio, quisnam 
sit usus istorum mortuorum ; quid ex his agat Deus 
ad utilitatem corporis Christi, quod est Ecclesia : ut 
in eis demonstretur quie sit Dei gratia in przdesti- 
matis, qui secundum propositum vocati sunt. Unde 
ipsum corpus in alio psalmo dicit : Deus meus, mise- 
ricordia ejus preveniet me. Deus meus demoustrabit 
mihi in inimicis meis ( Psal. Lvim , 41 et 12). Ergo et 


hic sequitur ac dicit, Et ego ad te, Domine, clamavi. 


lu quibus verbis jam intelligendus est Dominus Chri- 
stus ex voce corporis sui loqui, id est, Ecclesi:z : 
quid est enim, Et ego; nisi quia fuimus et nos ali- 
quando natura filii irae, sicut et ezteri (Ephes. n, 5)? 
Sed ad ie clamavi, ut salvus essem. Quis enim me 


* Fortc, latet. 
* Sic Mss. AL Edd., bonum. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXVII. 


1148 


discernit ab aliis filiis ire , cum Apostolum audiam 
ingratos terribiliter increpantem , ac dicentem : Quis 
enim te discernit ? Quid autem habes, quod non'acce- 
pisti ? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non 
acceperis (1 Cor. 1v. 7 )? Domini est salus : gigas au- 
tem in multitudine virtulis su:xe non erit salvus (Psat. 
xxxii, 16) ; sed, sicut scriptum est, « Qui invocaverit 
nomen Domini , salvus erit. Quomodo autem invoca- 
bunt, in quein non crediderunt ? aut quomodo cre- 
dent ei quem non audierunt? Quomodo autem audient 
sine przdieante? aut. quomodo przdicabunt , si non 
mittantur? sicut scriptum est, Quam speciosi pedes 
eorum qui annuntiant pacem , qui annuntiant bona » 
(Rom. x, 15-15)! Ipsi sunt medici curantes a latro- 
nibus sauciatum ; sed Dominus eum perduxit ad sta- 
bulum ( Luc. x , 54) : quia ipsi sunt etiam operantes 
in agro Dominico; nec tamen qui plantat est aliquid, 
aut qui rigat, sed qui incrementum dat Deus (1 Cor. 
ni, 7). ldeo et ego ad Dominum clamavi; hoc est, 
Dominum ut salvus essem invocavi. Quomodo autem 
invocarem , nisi crederem ? quomodo crederem , nisi 
audirem ? Sed ut audita crederem, ipse me attraxit ; 
quia in occulto a morte cordis non quilibet medici, 
sed ipse excitavit. Nam multi audierunt ; quia in 
omnem terram exiit sonus eorum , et in fines orbis 
terre verba eorum (Psal. xvii, 5) : sed non omnium 
est fides (Il Thess. ut, 2) ; et novit Dominus qui sunt 
ejus (1I Tim. n, 19). Ac per hoc, nec credere potuis- 
sem, nisi me Dei misericordia przvenisset ; et quia 
mortuos suscitat, et vocat ea quae non sunt, tanquam 
quie sunt, me in occultis vocando, et suscitando , et 
trahendo, a tenebris eduxisset, et ad lumen fidei per- 
duxisset. Ideo sequitur : Et mane oratio mea pr&ve- 
niet t€. Jam mane, posteaquam mox infidelitatis et 
tenebrz transierunt. (Quod mane ut mihi esset, mise- 
ricordia quidem tua prxvenit me: sed quia restat 
illa clarificatio, ubi illuminabuntur occulta tenebra - 
rum, et manifestabuntar cogitationes cordis, et laus 
erit unicuique a te (ICor. 1v, 5) ; nunc in ista vita, 
in ista peregrinatione, in hac luce fidei, qu:e in com- 
paratione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in 
comparatione diei ubi videbimus facie ad faciein, 
adhuc nox est, adhuc oratio mea praveniet te. 

14. [vers. 15.] Ut autem ista fervescat et exerceatur 
oratio, quod nobis quantum expediat , nvllis, ut opi- 
nor, verbis explicari potest ; differtur bonum quod in 
aternum dabitur, et mala transitura crebrescunt. 
Ideo sequitur : Utquid, Domine, repulisti orationem 
meam ? Hoc et in illis verbis dictum est, Deus, Deus. 
meus, respice in ime ; utquid me dereliquisti (Psal. xxt, 
2)? Causa cognoscenda proposita est, non tanquam 
sine causa hoc faceret Dei culpata ! sapientia : ita ct 
liic, Utquid, Domine, repulisti orationem meam ? Ilujus 
tamen rei causa si diligenter advertatur,, jam. supe- 
rius indicata est : ad hoc enim oratio sanctorum 
dilatione tauti beneficii, et. tribulationum adversitaie 
quasi repellitur , ut tanquam ignis flatu repercussus 
iuflammetur ardentius. 


! Sic Mss. Edd. vero, occuüa. 


1119 


45. [ vers. 16-19.) Exsequitur itaque breviter etiam 
tribulationes corporis Christi. Neque enim in solo 
capite fact: sunt, cum et Saulo dictum sit, Quid me 
persequeris (Act. ix , 4)? et ipse jam Paulus tanquam 
electum membrum in eodem corpore positus dicat, 
« Ut suppleam quie desunt pressurarum Christi in 
carne mea » (Coloss. 1, 24). « Utquid » ergo « Domine, 
repulisti orationem meam , avertis * faciem tuam a 


me? Inops sum ego, et in laboribus a juventute mca ; 


evaltatus autem humiliatus sum et conturbatus *. 
In me transierunt irz tux, et terrores tui conturba- 
verunt me. Cireumdederunt me sicut aqua tota die, 
cireumdederunt me simul. Longe fecisti a me ami- 
cum ?, et notos meos a miseria. » Contigerunt et con- 
tingunt omnia lic in membris corporis Christi. Et 
avertit Deus ab orantibus faciem, non exaudiendo ad 
id quod volunt, quando sibi nesciunt non expedire 
quod petunt. Et inops est Ecclesia, eum esurit et sitit 
peregrina, unde satietur in patria. Et in laboribus est 
a juventute sua : ipsum enim corpus Christi et in 
alio psalino dicit, Sepe erpugnaverunt me a juventute 
mea (Psal. cxxvim, 1). Et ad hoc exaltantur etiam in 
saeculo isto quedam menibra ejus, ut in eis sit major 
humilitas. Et super ipsum corpus, id est unitatem 
sanctorum alque fidelium, cui caout est Christus, 


transeunt ire Dei ; non autem manent: quia non de 


fideli, sed de infideli dictum est, Jra Dei manet super 
eun (Joan. nm, 56 ). Et terrores Dei conturbant infir- 
nitatem fidelium ; quia omne quod accidere potest, 
etiamsi non accidat, prudenter timetur. Et aliquando 
lerrores ipsi ità conturbant animum cogitantis cir- 
cumpendentibus malis, ut sicut aqua undique circum- 
fluere videantur, ct simul circumdare metuentem. 
Et quia Ecclesix in hoe mundo peregrinanti ista non 
desunt, dum modo in his, modo in illis membris ejus 
usquequaque contingunt; ideo dixit, tota die, con- 
tinuationem significans temporis , donec finiatur hoc 
sieulum. Et s»pe amici et noti periclitantes secun- 
dum sxculum, sanctos formidine deserunt : de quibus 
dicit Apostolus, Orines me reliquerunt ; non illis im- 
putetur (V Tim. 1v, 16). Sed utquid h:»c omnia, nisi 
ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post 
noctem infidelitatis in luce fidei proveniat Deum, 
donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam 
spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter 
exspectamus (Hom. vi, 24, 25)? Ubi nec repellet 
Dominus orationem nostram, quoniam tunc nihil erit 
petendum , sed quidquid recte petitum est, obtinen- 
dum : nee faciem suam avertet a nobis, quoniam 
videbimus eum sicuti est (1 Joan. itt, 2) : nec inopes 
erimus, quia copia nostra ipse Deus erit omuia in 
omnibus (I Cor. xv, 28) : nec laborabimus, quia nulla 
remanebit infirmitas : nec exaltati humiliabimur et 
conturbabimur, quia nulla ibi erit adversitas : nec 
iram Dei vel transeuntem sustinebimus, quia in ejus 

! Sic Mss. At Edd., avertisti. 

* Melioris notze Mss., confusus, juxta LXX. Attamen iufra 


huic respendet illud, nec exaltatà hamiliabimur et centurba- 
b iuur. 


? Edd. addunt, cf proximum : quod abest a Mss. et a LXX. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1120 
benignitate manente ! nianebimus : nee terrores ejus 
nos conturbabunt, quia promissa reddita nos bea- 
bunt * : nec territus longe fiet a nobis notus et ami- 
cus, ubi nullus erit qui timeatur inimicus. 








IN PSALMUM LXXXVIII 
ENARRATIO. 
SERMO 1 (a). 
De prima parie Psatmi. 

1. [vers. 1.] Psalmum istum, de quo loqui propo- 
suimus Charitati Vestre , donante Domino, accipite 
de spe quam habemus in Christo Jesu Doinino no- 
stro : et erigite animos, quia ille qui promisit, ita 
cwtera completurus est, ut multa complevit, Dat 
enim nobis ad eum fiduciam, non meritum nostrum, 
sed illius misericordia. Et ipse est, quantum arbitror, 
Tutellectus Zzthan Israelite (b) ; unde iste psalmus 
titulum accepit. Videris * enim quis homo fuerit, qui 
vocabatur ZEthan ; interpretatio tamen nominis hujus 
Robustum indicat. Et nemo in hoe sxculo robustus 
est, nisi in spe promissionis Dci : quantum eniin 
attinet ad merita nostra, infirmi sumus ; quantum 
ad ejus misericordiam , robusti sumus. ltaque iste 
infirmus in se, robustus jn misericordia Dei, inde 
cepit. 

2. | vers. 2. ] Misericordias tuas , Domine , in eter- 
num cantabo : in. generationem et. generationem. annun- 
tiabo veritatem tuam in ore meo. Obsequantur membra, 
inquit, mea Domino meo : loquor, sed tua loquor ; 
annuntiabo veritatem tuam in ore meo. Si non obse- 
quor, Servus non sum; si a me loquor, mendax sum. 
Ergo ut et abs te dicam , et ego dicam, duo quiedam 
sunt: unum tuum, unum meum; veritas tua, os 
meum. Quam ergo veritateni annuntiet , quas miseri- 
cordias cantet, audiamus. 

9. [vers. 5.] Quoniam dixisti , In eternum miseri- 
cordia edificabitur. Moc canto; hiec est. veritas tua, 
huie annuntiand:e servit os meum ; Quoniam dixisti, 
In eternum misericordia «dificabitur. Sic, inquis, 
zdifieo, ut non destruam : quoniam quosdam sic 
destruis, ut non zdifices ; quosdam vero sic desiruis, 
ut :edifices. Nisi enim quidam destruerentur , ut :edi- 
ficarentur , non diceretur Jeremiz: , Ecce posui te ad 
destruclionem , et edificationem (Jerem. 1, 10). Et. uti- 
que omnes qui idola colebant et lapidibus serviebant, 
in Christo non zdificarentur, nisi in. pristino errore 
destruerentur. Rursus, nisi quidam ita destruerentur, 
ut non xdificarentar, non diceretur ; Destrues eos , et 
non cdificabis illos ( Psal. xxvn, 5). Propter eos 
ergo qui destruuntur et :edificantur, ne putarent 
xdificationem qua zdificantur, esse temporalem , 


! Sic potiores Mss. At Edd., manentes. 

?: sic Mss. At Edd., nobis obviabunt. 

3 Edd., audierds.. Melius Mss., videris. 

(a) uabitus matutinis horis in Martyrum quorumdam ee» 
lebritate. : 

(b) vulgata hie, ut in superioris psalmi titulo, Ezra/tite ? 
forte pro Zarait. Quippe I Paralip. n, 6, censentur zEUiau 
et XEmau filii Zarze; et HE Reg. 1v, 51, Salomon dicitur in 
vilgata sapientior Ethan Ezrahiíta et Heman ; ubi LXX pro 
Exrahita, habeut. Zaritom. 


1121 


Sieut temporalis fuit ruina in qua destruuntur; te- 
nuit se iste, cujus os servit veritati Dei, ad ipsam 
veritatem Dei. ldeo annuntiabo, ideo dico, (uo- 
niam dixisti; securus homo dico, quoniam tu Deus 
dixisti : quia, etsi ego in verbo meo fluctuarem , 
verbo tuo confirmarer. Quoniam diaisti. Quid dixisti ? 
In eternum misericordia wdificabitur. In colis prepa- 
rabilur veritas tua, Quomodo superius , ita in sequen- 
übus. Misericordias tuas , Domine, inquit, in eternum 
caniabo : in. generationem et. generationem. annuntiabo 
veritatem (uam in ore meo. Dixit misericordias, dixit 
veritatem ; ita rursus utrumque conjunxit : Quoniam 
dixisti , In eternum misericordia edificabitur. In colis 
preparabitur veritas tua. Et hie repetivit. misericor- 
diam et veritatem. luiversz enim vix: Domini mise- 
ricordia et veritas (Psal. xxiv, 10). Neque euim 
exhiberetur veritas in impletione promissorum , nisi 
procederet misericordia in remissione peccatorum. 
Deinde, quoniam populo Israel etiam secundum car- 
nem venienti de semine Abrahz promissa erant multa 
prophetice, et ita ille populus propagatus est, in quo 
implerentur promissa Dei; non autem clausit Deus 
fontem bonitatis su:e etiam in alienigenas gentes, quas 
sub Angelis constituerat, portionem sibi facieus po- 
pulum Israel: in hxc duo et Apostolus distincte 
diswibuit misericordiam Domini et veritatem. Ait 
enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter 
veritatem Dei, ad. confirmandas promissiones patrum. 
Ecce quia non fefellit Deus ; eece quia non repulit 
plebem suam , quam prxscivit. Etenim cum de casu 
jud:&orum ageretur, ne quis putaret sic illos impro- 
baios, ut nihil frumenü ex ilia ventilatione in hor- 
reum mitteretur, ait Apostolus : Non repulit Deus 
plebem suam, quum prascivit ; nam et ego lsraelita sum 
(Rom. x1, 1, 2). Si totum illud spin: (uerunt, unde ! 
granum vobis loquor ? Ergo impleta est veritas Dei in 
iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries 
de cireumcisione applicans se ad lapidem angularem 
(Ephes. n , 20). Sed ille lapis angulum non faceret , 
nisi alium parieiem ex Gentibus susciperet. llle itaque 
paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste 
autem aiius ad misericordiam. Dico enim, inquit , Je- 
sum Christum. suinistrum. fuisse. circumcisionis propter 
veritatem Dei , ad confirmandas promissiones patrum ; 
Gentes autem super misericordia glorificare Deum (Rom. 
xv, 8, 9). Merito, 1n celis praparabitur veritas tua. 
Etenim omnes ilii Israeli: vocati Apostoli, cceli facti 
sunt. qui enarrant gloriam Dei. De his ccelis dicitur , 
Calli enarrant gloriam. Dei , et opera manuum ejus an- 
nurtiut firmamentum. Et ut novcritis de his ccelis dici, 
verte. de his in consequenti expressius dicium est, 
Non sunt loquela neque sermones, quorum non audiantur 
voces eorum. Quxre quorum, non invenies supra nisi 
caelorum. Si ergo Apostoli sunt, quorum in omnibus 
loquelis vox audita est, ipsi sunt de quibusdictum est, 
1n omnem terram exiit sonus eorum , et in. fines orbis 
terr verba eorum (Psal. xviu, 29, 4, 5); quia etsi as- 
sumpti hinc sunt autequam Ecclesia impleret orbem 


3. Edd., hoc granum. Abest, hoc, a melioribus Mss. 


ENABhRATIO IN PSALMUM LXXXVIII. 


1122 
terrarum, tamen. verba eorum pervenerunt usque ad 
terminos orbis terrx : bene accipimus in his imple- 
tum quod nunc legimus, £n cwlis preparabitur veritas 
lua. 

4. [ vers. 4. ] Disposwi testamentum electis meis. 
Dixisti (intelligitis *) hoc totum :. dixisti, Disyosui 
estamentum electis meis. Quod testamentum, nisi no- 
vum ? Quod testamentum, nisi quo renovamur ad 
novam hzreditatem? Quod testamentum , nisi cujus 
h:ereditatis desiderio et amore cantamus canticum 
novum? Jisposui, inquit, testamentum electis. meis. 
Juravi David servo meo. Quam securus loquitur iste, 
qui intelligit, cujus os servit veritati ? Quoniam dixisti, 
securus loquor. Si securum me facis, quia dixisti ; 
quanto securiorem, quia jurasti? Dei quippe juratio , 
promissionis est confirmatio. Bene proliibetur homo 
jurare (Math. v, 51) ; ne consuetudine jurandi , quia 
potest homo falli, etiam in perjurium prolabatur. 
Deus solus securus jurat, quia falli non potest. 

5. [vers. 5. ] Videamus ergo quid juraverit Deus. 
Juravi, inquit, David servo meo: usque in clernum 
preparabo semen iuum. Semen David quod est, nisi 
semen Abrahis? Quod autem semen Abrahe? Et! se- 
mini, inquit, tuo, quod est Christus (Galat. wi, 46), Scd 
forte ille Christus caput Ecclesix:, salvator corporis 
(Ephes. v, 23), semen est Abrahz, et ideo David; 
nos autem non sumus semen Abrahz? [mo vero su- 
mus, sicut Apostolus ait : Si autem vos Christi, ergo 
Abrahe semen estis, secundum promissionem heredes 
(Galat. m, 29). Sic ergo hie accipiamus, fratres, 
Usque in eternum praparabo semen tuum ; non tantum 
illam carnem Christi natam ex virgine Maria, sed 
etiam nos omnes credentes in Christum : iilius enim 
capitis membra sumus. Non potest hoc corpus decol- 
lari : si in 3cternum caput, in :eternum gloriantur et 
membra, ut sit ille Christus integer in :eternum. 
Usque in eternum pra parabo semen tuum; et edificabo in 
generationem et generationem sedem tuam. Putamus, hoc 
dixit, in eternum, quodin generationem et generationem; 
quoniam et supra dixerat, 7n generationem el generatio- 
nem annuntiabo veritatem tuam in ore meo. Quid est. 
in generationem et. generationem? In. omnem genera- 
tionem. Non enim toties repetendum erat verbum, 
quoties generatio venit et transit. Ergo multiplicatio 
generationum in repetitione significata et commen- 
data est. Àn forte dux generationes sunt intelligend:e, 
sicut nostis, sicut jam insinuatum vestre Charitati 
retinetis? Est enim generatio nunc carnis, et sangui- 
nis; erit generatio futura in resurrectione mortua- 
rum. Pradicatur hic Christus; przdicabitur ibi : sed 
hie przdicatur, ut. credatur; ibi przedicabitur, ut vi- 
deatur. ZEdificabo in generationem et generationem sc- 
dew iuam. Nunc Christus habet in nobis sedem, 
:edificata est sedes ejus in nobis : nisi enim sederet 
in nobis, non nos regeret ; si autem ab illo non regc- 
remur, à nobis ipsis precipitaremur. Sedet ergo in 


1 Edd., pixisti, íentellexisti : hoc totum dixisti. At Mss., in- 
telligitis ; quidam, intelligimus : nec aliud vult intelligi, uisi 
quod pr:emissum verburn in v. 9, dixisti, spectet istos etiam 
subsequentes versus. 


1125 


nobis, regnans in nobis : sedet. etiam in alia genera- 
lione, qux fuerit ex resurrectione mortuorum. In 
wternum Christus regnabit in sanctis suis. Hoc pro- 
misit Deus, hoc dixit Deus : si parum est, hoc ju- 
ravit Deus. Quia ergo non secundum merila nostra, 
sed secundum illius misericordiam lirma est promis- 
$io ; nemo debet cum trepidatione praedicare, unde 
non potest dubitare. Fiat ergo in cordibus nostris 
robur illud, unde /Ethan nomen accepit, Robustus 
corde : predicemus veritatem Dei, eloquium Dei, 
promissa Dei, jurationem Dci; et his modis omni ex 
parte firmati pradicemus, et portando Deum, cceli 
simus. 

6. [vera. 6. ] Confitebuntur cali mirabilia tua , Do- 
mine. Non merita sua confitebuntur cceli, sed confite- 
buntur celi mirabilia tua, Domine. In omni enim mise- 
ricordia perditorum , in justificatione impiorum, quid 
laudamus nisi mirabilia Dei ? Laudas quia resurrexc- 
runt wortui ; plus lauda quia. redempti sunt. perditi, 
Quz gratia, que misericordia Dei! Vides hominem 
heri voraginem ebrigsitatis, hodie ornamentum so- 
brietatis : vides hominem heri ccenum luxuri:x, hodie 
decus temperantize : vides hominem heri blasphema- 
torem Dei, hodie laudatorem Dei: vides hominem 
heri servum creatur:e , hodie cultorem Creatoris. Ab 
istis omnibus desperationibus ita homines convertun- 
tur: non respiciant ad merita sua; fiant coeli, con- 
fiteantur coeli mirabilia ejus a quo facti sunt cceli. 
Quoniam videbo, inquit, celos, opera digitorum tuorum 
(Psal. vi , 4). Confitebuntur. cali mirabilia tua, Do- 
mine. Et. ut noveritis qui cceli confitebuntur , videte 
ubi confiteantur : sequitur enim, Et veritatem tuam in 
ecclesia sanctorum. De coelis ergo nulla dubitatio est , 
quoniam intelligantur przedicatores verbi veritatis. Et 
ubi confitebuntur cceli mirabilia tua et veritatem 
tuam ? In ecclesia sanctorum. Excipiat Ecclesia rorem 
eglorum ; sitienti terre pluant coli, et germinet 
excipiens pluviam germina bona, opera bona : ne pro 
hona pluvia det spinas, et pro horreo exspectet ignem. 
Confitebuntur cali mirabilia tua, Domine, et veritatem 
tuam in ecclesia sanctorum. Ceeli ergo confitebuntur 
mirabilia tua et veritatem tuam. Totum quidquid 
pr:edicant cceli , ex te est, de te est; et ideo securi 
przdicant: norunt enim quem pr:dicant , quia non 
possunt de przdieato erubescere. 

7. [ vers. 7. ] Quid pr:dicant. cceli ? quid confite- 
buntur in ecclesia sanctorum? Quoniam quis innu- 
bibus equabitur Domino ? Hoccine cceli confitebuntur, 
hoc eati pluent ? Quid ? Quoniam quis innubibus aqua. 
bitur Domio? Inde securi pr:edicatores, quoniam 
nemo in nubibus xquabitur Domino. Magna laus vo- 
bis videtur, frawes, non :xquari nubes Creatori. Si 
inielligatur sine mysterio ad litteram, non magna 
laus est, Domino non xquari nubes. Quid enim? 
stell: qux sunt supra nubes :equantur Domino ? Quid 
enim ? sol, luna, Angeli, cceli, vel comparari pote- 
runt Domino ? Quid est quod pro magno ait, Quoniam 
quis in nubibus. equabitur Domino ? lntelligitus, fra- 
tres, nubes istas sicut. coelos, praedicatores esse veri- 


S. ADGUSTINI. EPISCOPI 


1124 
tatis; Prophetas , Apostolos, annuntiatores verbi 
Dei. Nam ista omnia genera przedicatorum nubes csse 
dictas, ex illa prophetia intelligimus, ubi Deus iratus 
vine: sux dixit, Mandabo nubibus meis ne pluant su- 
per eam. imbrem : quam vineam explicat et designat 
apertissime, dicens, Vinea Domini Sabaoth, domus 
Israel est (Isai. v, 6, 7). Ne tu aliter intelligas vineam, 
et relictis hominibus * sigrificatis terram scruteris : 
Vinea, inquit, Domini Sabaoth, domus Israel. est. Non 
intelligat aliud, se intelligat domus Israel es:e vineam 
meam ; se intelligat mihi non dedisse uvam, sed spi- 
nas; se intelligat. ingratam exstitisse plantatori atque 
cultori, ingratam exstitisse irrigatori. Ergosi vinea 
Domini Sabaoth, domus Israel est, quid. dixit iratus ? 
Mandabo nubibus meis ne pluant. super. eam imbrem, 
Et revera ita fecit : missi sunt Apostoli tanquam nu- 
bes, ut pluerent Judieis ; et illi verbum Dei repellen- 
tes quia pro uva. spinas dederunt, dixerunt Apostoli, 
Ad vos missi eramus ; sed quia repulistis verbum Dei, 
imus ad Gentes ( Act. xii, 46 ). Ex illo coeperunt nu- 
bes non pluere pluviam super vineam illam. Si igi- 
tur nubes sunt praxdicatores veritatis, quxramus pri- 
mo quare sint nubes, lidem quippe cceli, iidem nubes : 
colí propter fulgorem veritatis, nubes propter occulta 
carnis : nubes enim omnes nebulos sunt, propter 
mortalitatem ; et veniunt, et transeunt. Propter ipsa 
occulta carnis, idest, occulta nubium, ait Apostolus : 
Nolite ante. tempus quidquam judicare, donec veniat 
Dominus, et illuminet. abscondita. tenebrarum ( 1Cor. 
1v, 9). Nunc ergo quid loquatur homo, vides; quid 
gestet in corde, non vides : quod exprimitur de nube, 
vides ; quod servatur in nube, non vides. Cujusenim 
oculi nubem penetrant ? Ergo nubes in carne przdi- 
catores veritatis. Venit et ipse omnium Creator in 
carne. Sed quis in nubibus equabitur Domino ? Quis 
ergo in nubibus equabitur Domino ? et quis similis erit 
Domino in filiis Dei ? Exgo nemo in filiis Dei similis 
erit Filio Dei. Et ipse dietus est Filius Dei, cet nos 
dicti sumus filii Dei ; sed quis similis erit Domino in 
filiis Dei ? llle unicus, nos multi ; ille unus, nos in 
illo unum ; ille natus, nos adoptati ; ille ab zeterno 
Filius genitus per naturam, nos à tempore facti per 
gratiam ; ille sine ullo peccato, nos per illum liberati 
a peccato. Quis ergo in nubibus cquabitur Domino ? 
aut quis similis erit Domino in filiis Dei ? Dicimur nubes 
propter carnem, et sumus praedicatores veritatis pro- 
pter imbrem nubium ; sed caro nostra aliter venit, 
caro illius aliter. Dicimur et filii Dei, sed ille aliter 
Filius Dei. lllius nubes ex virgine, ille Filius ex 
sternitate, Patri :equalis. Quis ergo. in nubibus equa- 
bitur Domino ? aut quis similis erit Domino in. filiis 
Dei? Dicat ipse Dominus utrum similem inveniat. 
Quem me dicunt homines esse filium hominis? Ecce 
enim quia videor, quia conspicior, quia inter vos am- 
bulo, et fortasse prxsentia vilui; dicite quem me di- 
cunt. homines esse. filium hominis ? Certe quia filium 
hominis vident , nubem vident : dicant, vel dicite 


! Sic potiores Mss. At Edd., omni^us. 


WW 


-— 





















1125 


quem me dicunt homines esse. Et responderunt dicta 
homínum.: AUi dicunt Jeremiam, alii Eliam, alii Joan- 
nem Baptistam, aut unum ex Prophetis. Nominatze sunt 
multe nubes et filii Dei. Etenim quia justi et sancti, 
utique et ipsi filii Dei : Jeremias, Elias, Joannes, 
filii Dei ; et nubes, quia przdicatores Dei. Dixistis 
quas nubes me homines esse putent, et in quibus filiis 
Dei me homines numerent : dicite et vos quem me 
dicitis esse. Respondens Petrus pro omnibus, pro uni- 
tate unus : « Tu es, » inquit, « Christus Filius Dei 
vivi (Matth. xvi, 15-16). Quoniam quis in nubibus 
ssquabitur Domino? aut quis similis erit Domino in- 
ter filios Dei? Tu es Christus Filius Dei vivi; » non 
quomodo filii Dei qui tibi non zequantur : venisti in 
carne; sed * non quomodo nubes qux tibi non 
aquantur. 

8. [vers. 8.] Quis enim tu, cui respondetur, T es 
Christus Filius Dei vivi; quem putaverunt alii homines 
non sancti, non justi, unum ex Prophetis, aut Eliam, 
aut Jeremiam , aut Joannem Baptistam : quis ergo 
tu? Audi quod sequitur : « Deus glorificandus in con- 
silio justorum. Quis » ergo « in nubibus zequabitur Do- 
mino? aut quis similis erit Domino in filiis Dei, 
quando ille Deus » est « glorificandus in consilio ju- 
storum ?» Quoniam non possunt xequales illi esse ; con- 
silium ipsorum sit credere in illum ; quoniam non 
possunt zquales illi esse nubes et filii Dei; restat 
consilium human: fragilitati, ut qui gloriatur, in 
Domino glorietur (1 Cor. 1, 531). Deus glorificandus in 
consilio justorum : magnus et terribilis in. omnes qui 
in circuitu ejus sunt, Ubique Deus, Qui ergo in circuitu 
ejus sunt, qui ubique est? Si enim babet aliquos in 
circuitu , quasi undique finitus intelligitur, Porro si 
verum dictum est Deo et de Deo, Magnitudinis ejus 
non est finis (Psal. cxuiv, 5); qui remanent , qui sunt 
in eircuitu ejus, nisi quia ille qui ubique est, voluit 
per carnem in uno loco nasci, in uua gente conver- 
sari, in uno loco crucifigi, ex:uno loco resurgere, ex 
uno loco in collum ascendere ? Ubi hoc fecit, in cir- 
euitu ejus Gentes sunt. Si ibi remaneret ubi ista fecit, 
non esset magnus et terribilis in omnes qui in circuitu 
ejus sunt : quia vero ibi sic praedicavit, ut inde sui 
nominis mitteret przedicatores per omnes Gentes toto 
orbe terrarum; faciendo miracula per servos suos, fa- 
ctus est magnus et terribilis in omnes qui in circuitu 
ejus sunt. 

9. [vers. 9, 10.] Domine Deus virtutum , quis similis 
tibi ? Potens es, Domine , et veritas tua in circuitu tuo. 
Magna potentia tua ; tu fecisti coelum et terram, et 
omnia quae in eis sunt : sed plus est misericordia tua, 
quie exhibuit veritatem tuam in circuitu tuo. Si enim 
ibi solum przdicareris , ubi nasci , ubi pati , ubi re- 
surgere, unde ascendere voluisti ; imnleta esset illa 
veritas promissi Dei, ad confirmandas promissiones 
patrum : sed non impleretur , Gentes autem super mi- 
sericordia glorificare Deum (Rom. xv, 8 et 9), nisi illa 
veritas expanderetur, et ab illo loco ubi apparere vo- 


— ]uisti, in circuitu diffunderetur. Tu quidem in illo loco 


! [ta Er. Ven. et Lov. Deest, sed, in B. M. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXX VIII, 


1126 
de nube propria intonuisti , sed ad rigandum in cir- 
cuitu Gentium alias nubes misisti, Vere potens im- 
plesti quod dixisti , Amodo videbitis Filium homixis 
venientem in nubibus cali (Math, xxvi, 64). Potenses, 
Domine, et veritas tua in circuitu tuo. 

10. Sed cum capit. veritas tua in circuitu pridi- 
cari, utique fremuerunt Gentes , ct populi meditati 
sunt inanía ; astiterunt reges terrze, et principes con- 
venerunt in unum, adversus Dominum et adversus Chii- 
stum ejus (Psal. n, 1, 2). Utique cum cepisset veritas 
tua przedieari in circuitu tuo, tanquam venires ad du- 
cendam conjugem ex alienigenis, occurrit leo fremens, 
et suífocatus est a te. Iloc enim pr:efiguratum est. in 
Samson (Judic. xiv, 5, 6) : et illis ! verbis meis, sine 
nomine illius dictis, non acclamaretis, nisi aguosce- 
retis ; audistis enim , ut illi qui soletis complui a 
nubibus Dei. Ergo veritas tua in circuitu tuo. Scd 
quando sine persecutionibus , quando sine contra- 
dictionibus, cum dicturn sit eum natum in signum cui 
contradicetur (Luc. n, 54) ? Quia ergo illa gens, ubi 
nasci, ubi conversari voluisti, tanquam terra erat 
separata a fluctibus Gentium, ut apparcret arida com- 
pluenda, reliqu:xe autem Gentes mare erant in amari- 
tudine sterilitatis su: ; quid faciunt przdicatores tui 
spargentes veritatem tuam in circuitu tuo, quoniam 
fremunt fluctus maris? quid faciunt? Tu dominaris 
potestati maris. Nam quid fecit mare szviendo , nisi 
diem quem hodie celebramus? Martyres oecidit, 
semina sanguinis sparsit , seges Ecclesi: pullulavit. 
Secure ergo pergaut nubes; diifundant veritatem 
tuam in circuitu tuo, non timeant rabidos fluctus : 
Tu dominaris potestati maris. Movetur quidem mare, 
contradicit mare, perstrepit mare ; sed fidelis Deus, 
qui non vos sinat tentari supra id quod potesus 
(1 Cor. x, 15). Quia ergo fidelis est qui non vos sinit 
tentari supra id quod potestis : Motum autem fluctuum 
ejes tu mitigas. 

11. [vers. 14.] Denique ut placarctur mare, irao at 
enervarelur rabies maris, quid in ipso mari fecisti ? 
Tu humiliasti sicut vulneratum. superbum. Est quidam 
superbus draco in mari, de quo alia Scriptura dicit , 
Mandabo draconi ibi ut mordeat eum (Amos ix, 5); est 
draco de quo dicitur, Draco hic quem finzisti ad. illu- 
dendum ei (Psal. cu, 26) : cujus caput contuudit su- 
per aquam. Tw, inquit, humiliasi sicut vulneratum 
superbum. Humiliasti te, et humiliatus est superbus. 
Superbus enim per superbiam superbos tenebat : liu- 
miliatus est magnus, credens autem in eum factus 
est parvus, Dum nutritur parvas exemplo magni facii 
parvi , perdidit quod tenebat diabolus ; quia superbus 
nonnisi superbos tenebat. Dato tanto humilitatis exem - 
plo, didicerunt homines damnare superbiam suam , 
imitari humilitatem Dei. lta ergo ille perdendo quos 
tenebat, etiam ipse humiliatus est; non correctus, 
sed prostratus. Tu humiliasti sicut vulneratum super- 
bum. Humiliatus es, et humiliasti; vulneratus es, et 
vulnerasti : neque enim eum non vulneraret sanguis 
tuus , qui fusus est ut deleret chirographum peccato- 


! Sic aliquot Mss. Alii cum Edd., illius, 


1127 S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


rum. Unde enim superbiebat, nisi quia cautionem 
contra nos tenebat? flanc tu cautionem, hoe chiro- 
graphum tuo sanguine delevisti. (Coloss. n, 44) : il- 
lum ergo vulnerasti, cui tot abstulisti. Vulneratum 
enim intelligas diabolum, non penetratà carne, quam 
non habet; sed percusso corde, ubi superbus est. Et 
in brachio virtutis tue dispersisti inimicos tos. : 

19. [vers. 12, 15.] Tuisunt coli, et tua est. terra. À 
te pluunt, super tuam pluunt*. Tui sunt cali , per 
quos pr:dicata est veritas in circuitu tuo : (ua. est 
terra, qux: excepit. veritatem in circuitu tuo. Denique 
quid de illa pluvia factum est? Orbem terrarum et ple- 
nitudinem ejus tu [undasti ; aquilonem et. maria tu crea- 
sti. Non enim aliquid contra te valet, contra Crea- 
torem suum. Et malitia quidem sua, per su: volun- 
tatis perversitatem sxvire potest mundus ; numquid 
tamen excedit modum positum a Creatore , qui fecit 
omnia ? Quid ergo timeo aquilonem ? quid timeo ma- 
. ria? Est quidem in aquilone diabolus, qui dixit, Po- 
nam sedem meam in aquilonem, et ero similis Altissimo 
(Isai. xiv, 15, 14); sed humiliasti sicut vulneratum 
superbum. Ergo quod in iliis tu fecisti, plus valet ad 
dominationem tuam, quam illorum voluntas ad mali- 
tiam suam. Aquilonem et inaria tu creasti. 

15. Thabor et Hermon ? in. nomine tuo exsultabunt. 
Montes isti intelliguntur, sed aliquid significant. TAa- 
bor et llermon in. nomine tuo exsultabunt. 'Yhabor in- 
terpretari dicitur Veniens lumen. Sed unde venit lu- 
men de quo dictum est, Vos estis lumen mundi (Matth. 
v, 14); nisi ab illo de quo diclum est, Erat lumen ve- 
rum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc 
suundum (Joan. 1, 9)? lllud. ergo lumen quod est Ju- 
men mundi , ab. illo lumine venit quod non aliunde 
accenditur, ut timendum sit ne exstinguatur. Ergo 
venit lumen ab illo, lucerna illa quxe non ponitur sub 
n.odio, sed super candelabrum , veniens lumen Tha- 
hor. Hermon autem interpretatur Anathema ejus. 
Merito venit lumen et factum est anathema ejus. Cujus, 
nisi diaboli, vulnerati , superbi ? Ut. ergo illumninare- 
mur, abs te datum est; ut anathema nobis esset. qui 
nos in suo errore et superbia detinebat, a ie nobis 
est. Ergo Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt : 
non in meritis suis, sed in nomine tuo. Dicent enim 
isti, Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da 
gloriam ; propter mare szviens : ne forte dicant Gen- 
tes, Ubi est Deus eorum (I'sal. cxiu secund. 4, 2)? 

44. [vers. 14.] Tuum brachium cum potentia. Nemo 
aibi aliquid arroget. Tuwmn brachium cum potentia : 
a te facti sumus, a te defeusi sumus. Tuum brachium 
cium potentia ; confirmetur manus tua, et exaltetur dex- 
tera tua. 

15. [vers. 15.] Justitia et judicium preparatio sedis 
tug. Apparebit in fine justitia tua et judicium tuum : 
nune oceulta sunt ista. Et de judicio tuo dieitur in 
alio psalmo, Pro occultis filii (Psal. 1x, 1). Erit ma- 
nifestatio judieii tui et justitize tum. Ponentur quidam 


! Sic Mss. At Edd., pluant, super terram pluant 
* Quidam Mss. hic et inira, Hermonim: et nonnulli, 
llcrinouitim. 


1128 
ad dexteram, et quidam ad sinistram (Matt. xxv, 33): 
et expavescent infideles, cum viderint quod modo 
deridentes non credunt ; gaudebunt justi, cum vide- 
rint quod modo non videntes credunt. Justitia et ju- 
dicium praeparatio sedis tug : utique in. die judicii, 
Nunc ergo quid? Misericordia el veritas praeeunt. ante 
[aciem tuam. Prieparationein sedis tue, justitiam tuam 
et judicium tuum venturum timerei , nisi antecede- 
ret 1e misericordia et veritas tua : quid timeam in 
fine judicia tuà, quando pr:»cedente misericordia tua 
deles peceatà. mea , et exhibendo veritatem imples 
promissa tua ? Misericordia et veritas praeeunt ante fa- 
ciem tuam, Univers: enim. vix Domini misericordia 
et veritas (Psal. xxiv, 10). 

16. [vers. 16, 17.] In his omnibus non exsultabi- 
mus ? aut quod exsultamus capiemus ? aut verba suf- 
ficient ketiti:e nostr? aut. lingua. idonea erit expli- 
care gaudium nostrum ? Si ergo nulla verba sufficiunt; 
Jeatus populus sciens jubilationem. O beate popule ! 
putas, intelligis jubilationem ? Nullo modo beatus es, 
nisi intelligas jubilationem. Quid est , intelligas jubi- 
lationem ? Scias unde gaudeas quod. verbis explieare 
non possis. Gaudium enim tuum non de te, ut qui 
gloriatur, in Domino glorietur (1 Cor. 1, 51). Noli 
ergo exsultare in superbia tua, scd in gratia Dei. 
Vide ipsam gratiam tantam esse, cui liugua explican- 
d:e non sit idonea , et intellexisti jubilationem. 

17. Denique si intellexisti in. gratia jubilationem , 
ipsius grati& audi commendationem. Beatus certe 
populus sciens jubilationeim. Quam jubilationem ? Vide 
si non de gratia, vide si non de Dco, et omnino non 
de te. Domine, in lumine vultus tui ambulabunt. Tha- 
bor ille, Veniens lumen, nisi in lumine vultus tui 
ambulet, vento superbiw lucerna exstinguitur. Jo- 
mine, in. [umine vultus tu ambulabunt; et in nomine tuo 
exsultabunt tota. die. Thabor ille et Hermon in mo- — 
nüne tuo exsultabunt : s) volunt. tota die, in nomine - 
tuo; sin autem exsultabunt in nomine suo, non tota die 
exsultabunt. Non enim in gaudio perseverabunt, quan- 
do de seipsis gaudebunt, et per superbiam cadent. 
Ergo ut tota die exsultent, in nomine tuo exsultabunt ; 
et in. (ua justitia exallabuntur. Non in sua justitia, sed 
in (ua : nesint zelum Dei habentes , sed non secundum 
scientiam . Quidam enim notantur 3b Apostolo, quod 
zelum Dei habeant, sed non secundum scientiam; igno- 
vantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, el non 
in lumine tuo exsultantes, justitie Dei non sunt subjecti. 
Sed unde? Quia zelum Dei habent, sed non secundum 
scientiam (Rom. x, 2 et 5). Populusautem sciens jubila- 
tionem (illienim non secundum scientiam; beatus au- 
tem populus non nesciens, sed sciens jubilationem), 
unde debet jubilare, unde debet exsultare, nisi in no- 
mine tuo , ambulans in lumine vultus tui? Et exaltari 
quidem merebitur, sed in tua justitia : auferat de medio 
justiiam suam, et humilietur ; veniet Dei justitia, et 
exaltabitur. Et in tua justitia exaltabuntur. 

18. (vers. 48.] Quoniam gloria virtutis eorum tu es, 
et. in beneplacito two exaltabitur. cornu nostrum : quia 
libi beneplacuit, non quia nos digni sumus. 


— 


---".———————"— 


-—— my 


"MT Uo — — 


1199 ENARRATIO IN PSALMUM LXXX VIII, 1720 


19. [vers. 19.] Quoniam Domini est susceptio. Nam 
ego ut eumulus aren:e impulsus sum, ut caderem ; et 
ceeidissem, nisi Dominus suscepissct me. (Quoniaim 
Domini est susceptio ; et sancti Israel vegis nostri. lpse 
susceptio, ipse te illuminat : in ejus lumine tutus es, 
in ejus lumine ambulas, justitia ejss. exaltaris !. Ipse 
e Suscepit, infirmitatem tuam ipse eustodit; ipse te 
facit robustum de se, non de te. 

20. [vers. 20.] Tunc locutus es in aspectu filiis. tuis, 
el dixisti. Locutus es in aspectu tuo, revelasti hoc 
Prophetis tuis. Ideo locutus es eis in aspectu , id est, 
in revelatione : unde Prophetz Videntes dicebantur 
(1 fieg. 1x, 9). Viderunt quiddam intus quod dicerent 
foris ; et in occulto audierunt quod palam pr:edicave- 
runt. Tunc locutus es in aspectu. filiis tuis, et. dixisti, 
Posui adjutorium super potentem. Intelligitis quem po- 
tentem. Exaltavi electum de populo meo. Iptelligitis 
quem electam ; quem jam gaudctis exaltatum. 

21. [vers. 21.] Iuveni David servum meum : istum ? 
David ex semine David. £n oleo saucto meo unzi eum : 
de illo enim dicitur, Unzxit te, Deus, Deus tuus olco 
exsultationis pre participibus tuis (Psal. xvi, 8). 

22. [vers. 22.] Manus enim mea  auailiabitur ei , et 
brachium meum confortabit ewun : secundum quod sus- 
ceniio hominis facia est, secundum quod caro in utero 
virginis assumpta est (Luc. 1, 51), secundum quod 
ab illo qui in forma Dei :qualis est Patri, forma servi 
suscepta est, et factus est obediens usque ad mortem, 
mortem autem crucis (Philipp. w, 6-8). 

23. [|vers. 25.] Non proficiet inimicus in eo. Sxvit 
quidem inimicus ; sed non proficiet in eo : solet qui- 
dem nocere, sed non nocebit. Quid est ergo quod at- 
fliget ? Exercebit, non nocebit : proderit sxviendo, 
quia in quos sevit, coronabuntur vincendo. Quid 
enim vincitur, si nibil contra nos sxvit? aut ubi ad- 
jutor noster Deus, si nos non dimicamus? Inimicus 
ergo faciet quod suum est; sed non proficiet inimicus 


in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ci. 


24. [vers. 294.] Et concidam inimicos ejus a facie il- 
lius. Conciduntur a conspiratione sua, et quod cre- 
dunt conciduntur. Paulatim enim credunt ; tanquam 
comminuto capite vituli, venient in potai populi Dei. 
Comminuit enim caput vituli Moyses, sparsit in aqva, 
ct dedit bibere filiis Israel! (Exod. xxxii, 20). Commi- 
nuuntur omnes infideles, credunt paulatim ; et a po- 
pulo Dei bibuntur, in corpus Christi trajiciuntur. Et 
concidam inimieos ejus a facie illius ; et eos qui oderunt 
£un , fugabo : ne noccant. Sed fugatorum istorum 
forte aliqui dicunt : Quo ibo a. spiritu tuo ? et a facie 
tua quo fugiam (Psal. cxxxvni, 7)? Et videntes non se 
habere quo fugiant ab Omnipotente , conversi fugiunt 
ad Omnipotentem. Et eos qui oderunt eum, fugabo. 

25. [ vers. 25.] Et veritas mea et misericordia mea 
cum ipso est. Universe vix Domini misericordia et 
veritas. Mementote, quantum potestis, quam sxpe 
nobis commendentur duo hz:ec , ut reddamus illa Deo. 
Sicut enim ipse exhibuit nobis misericordiam, ut de- 

3 Mss., easultas. 

* Sic jlerique Mss. Edd. vero, justum. 


ParnorL. XXXVII. 


leret peccata nostra; el veritatem, uL impleret pro- 
missa sua : sic et nos ambulantes in via ejus, debemus 
ei reddere misericordiam et veritatem; misericor- 
diam, ut. miserorum misereamur ; veritatem, ut non 
inique judicemus. Non tibi tollat veritas misericor- 
diam, nec misericordia impediat veritatem : si cnim 
per misericordiam judicaveris contra veritatem, aut 
quasi rigida veritate oblitus fueris misericordiam ; 
non ambulabis in via Dei , ubi misericordia et veritas 
occurrerunt sibi (Psal. uxxxiv, 11). Et in nomine 
meo exaliabitur cornu ejus. Quid opus est ut immore- 
mur? Christiani estis, Christura agnoscite. 

26. [ vers. 26.] Et ponam in mari manum ejus : 
hoc est , dominabitur Gentibus. Et in fluminibus dez- 
teram cjus. Flumina currunt in mare ; cupidi homines 
in amaritudinem hujus sxculi prolabuntur : omnia 
iamen genera ista Christo subdita erunt. 

27. |vers. 91, 28.] Ipse invocabit me, Pater meus 
es tu, Deus meus. et. susceptor salutis mec. Et ego pri- 
mogenitum ponam cum, excelsum apud reges terra. 
Martyres nostri, quorum natalitia celebramus, san- 
guinem suum propter hzc credita et nondum visa f- 
deruni : quanto fortiores nos esse debemus, videndo ' 
quod illi crediderunt? Excelsum enim apud reges 
terre. illi nondum viderant Christum ; adhae princi- 
pes conveniebant in unum, adversus Boiinum et ad- 
versus Christum ejus : nondum impletum erat quod 
in ipso psalmo sequitur, Et nunc, reges, Suede s : 
erudinini omnes. qui judicatis terram (Psal. n, 9, 10). 
Jam ergo factus est Christus excelsus apud reges 
terrx. 

28. jvers.29.] In eternum servabo. ei misericordiam 
meam, et testamentum meum fidele ipsi. Propter ipsum, 
fidele testamentum ; in ipso mediatum est testamen- 
tum ; ipse mediator testamenli , ipse signator testa- 
menü, ipse fidejussor testamenti, ipse testis testamenti, 
ipse h:ereditas testamenti, ipse colixeres testamenti. 

29. [vers. 50.] Et ponam in seculum seculi semen ejus. 
Non tantum in hoc sxculo, sed i2 seculum secti ; quo 
transibit utique semen ejus, que est h:ereditas ejus, se- 
men Abrahz quod est Christus. Si autem vos Christi, 
ergo Abrah:e semen estis (Galat. iw, 16 et 99) : et si in 
vteraum accepturi hereditatem, ponet in seculum sa- 
culi semen ejus. Et thronum | ejus sicut dies coli. Throni 
regum terrenorum sicut dies terrz. Alii sunt dies coeli, 
alii sunt dies terrz. Dies coeli anni sunt illi de quibus 
dieitur : Tu autem idem ipse es, et anni tui non de [icient 
(Psal. ci, 98). Dics terre succedentibus urgentur, 
pr:ecedentes excluduntur, nec qui succedunt manent ; 
sed veniunt ut eant , et pene antequam veniant eunt. 
|a sunt dies terrz. Dies autem. coeli et illi anni non 
deficientes , nec initium habent nec terminum ; nec 
ullus ibi dies angustatur inter hesternum ct erasti- 
num : nemo ibi exspectat. futurum, nemo ibi perdit 
proteritum ; sed dies cceli semper pr:esentes sunt, 
ubi erit thronus ejus in :ternum. Quod restat, si 
placet, servemus ; quoniam longus est Psalmus, et 
adhuc vobiscum aliquid in nomine Christi acturi su- 


* rdd., videndo per quod, etc. Abest, per, a Xss, 
(Trente-siz.) 


1151 


mus. Reficite ergo vires; non dico animi vestri, nam 
video quod animo infatigabiles estis : sed propter 
servos anima * , ut durent in ministerio. corpora ve- 
stra, aliquantulum reficimini, et refecti ad cibos 
redite. 
SERMO 1! (a). 
D» secunda parte Psalmi. 

4. Ad reliqua psalmi de quo in matutino locuti su- 
mus, animum intendite, et pium debitum exigite; eo 
reddituro per nos, qui fccit et nos et vos. Dominus 
Christus in superioribus Psalmi ex promisso Dei An- 
nuutiabatur, et adbuc in his ctiam verbis qux traeta- 
turi sumus, ipse annuntiatur. De illo euim inter cv- 
tera paulo superius dictum erat : Et ego primogenitum 
ponam cum, excelsum apud reges terre. Iu eternum 
servaba illi misericordiam meam, el testainentum ineuvi 
fidele ipsi. Et. ponam in. seculum saculi semen ejus, et 
thronum ejus sicut dies celi. De his et de omnibus su- 
pra ab ipso exordio, quie potuimus, diximus. 

2. (vers. 51-35.] Sequitur autem, « Si derelique- 
rint filii ejus legem meam, et in judiciis meis non 
ainbulaverint ; si justificationes meas profanaverint, 
et mandata mea non custodieriut : visitabo in virga 
iniquitates eorum, et in flagellis delicta eorum. Mise- 
ricordiam vero meam non dispergam ab eo, neque 
nocebo * in veritate mea : neque profanabo testamen- 
umi meum ; et aux procedunt de labiis meis, non re- 
probabo. » Mageum firmamentum promissionis Dei. 
Filii hujus David, filii sunt sponsi : omnes ergo Chri- 
sani, fili ejas dicuntur. Multum est autem quod 
promittit Deus, quia Si Christiani, hoe est, filii ejus 
dereliquerint, inquit, legem meam , et in judiciis meis 
non ambulaverint ; si justificationes meas pro[anaverint, 
et mandata mea non custodierint ; non contemnam eos, 
neque m perditione dimittam eos : sed quid faciam? 
Visitabo in virga iniquitates eorum, ei in. flagellis 
delicia eorim. Non ergo tantum misericordia vo- 
eantis est, sed et verberantis et flagellantis. Sii ? iia- 
que inauus paterna super te, et si filius bonus es, noli 
repellere disciplinam : quis est enim filius, eui non dat 
disciplinam pater ejus ? Det disciplinam, dum non au- 
ferat niisericordiam ; exdat contumacem, dum tamen 
reddat hwreditatem. Tu si promissa patris beue 
agnovisti, non üimeas flagellari, sed exhwredari : 
quem enim diligit Dominus, eorripit; flagellat autem 
omnem filium quem recipit (Hebr. xu, 5-7). Pecca- 
tor filius dedignatur flagellari, cum sine peccato videat 
Unicum flagellatum? Visitabo ergo, ait, in virga ini- 
quitates eorum. Sie et Apostolus comminatur : Quid 
vultis ? in virga veniam ad vos (1 Cor. 1v, 21)? Absit ut 
dicerent pii filii, Si cum virga venturus es, noli venire, 
Melius est enim erudiri in virga patris, quam in blan- 

.* "res MSS, sensus aminue ; et jaulo post, e£. refecti a 
ci^o redite. tegius MS., & cibis ; atque idem codex aliique 
plures addunt : conversi ad. Dominum. 

? £dd. boc tantuin. loco addebaut, eis, vel, eos ; quod a 
PO Mss. et à. LXX abest. — Paulo. supra, pro, ab co, 
jn B, ab ets, subjecta nota in lune modmn: «Forte legendum, 
ab 60, quatü. lectionem postea explicando praerzt, et vul- 
gsreu: fuiss TT 

* Aliquot MSs., «d. 

(a) uabitus eodem die cum superiori sermone. 





S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1122 


dimento perire praedonis. 

5. Visitabo, inquit, in virga iniquitates corum, et in 
flagellis delicta corum. Misericordiam vero meam non 
dispergam ab eo. A quo? Ab illo scilicet David cui ta- 
lia promisi, quem uuxi in oleo sancto meo pra parti- 
cipibus suis (Psal. xriv, 8). Agnoscitis eum a quo non 
disperget Dcus misericordiam suam? Ne qnis forte 
sollieitus dicat, Quandoquidem Cliristum dicit, a quo 


 Seimisericordiam suam non dispersurum esse confir- 


mat, quid ergo peccator? Numquid enim hoc dixit. 
Misericordiam autem meam non dispergam ab eis 
Visitabo, inquit, in virga iniquitates eorum, et in flagel- 
lis delicta eorum. Exspectabas. ad securitatem tuam, 
Misericordiam vero meam non dispergam ab cis. Et qui- 
dem hoe nonnulli codices habent, sed emendatiores non 
habent : tamen et qui hoc habent, niliil ab re habent. 
Quomodo enim a Christo misericordiani suam non dis- 
pergit ? Numquid ipse Salvator corporis vel in terra vel 
in celo peccavit ; qui sedet ad dexteram ejus, et in- 
terpellat pro nobis (Rom. vii, 51)? A Christo tamen : 
sed a membris ejus, a corpore ejas quod est Ecclesia. 
Sic enim pro magno dicit quod ab illo non dispergat 
misericordiam suam, quasi non agnoscimus ! unigeni- 
tum Filium qui est in sinu Patris : non enim pro per- 
sona sua ibi computatur homo, sed una persona est 
Deus et homo. Ergo ab eo non dispergit imisericordiain 
suam, cum a membris ejus, eum a corpore ejus non 
dispergit misericordiam suam, in quo et ipse in terra 
persecutiones patiebatur, cum jani sederet in coelo ; et 
de evelo clamabat, Saule, Saule, non, Quid persequeris 
Servos meos ; non, Quid persequeris sanetos meos ; non, 
Quid persequeris discipulos meos : sed, Quid me perse- 
queris (Act. 1x, 4)? Sicut ergo , cum cum sedentem in 
celo nemo persequeretur, clamavit, Quid me perseque- 
ris? cum caput membra sua cognosceret, et a compage 
corporis sui caput charitas non separaret : sie, cum - 
misericordiam suam non dispergit ab eo, a nobis uti- 
que non dispergit, qui sumus membra ejus et corpus 
ejus. Nec ideo tamen debemus securi peccare, et - 
perverse nobis polliceri qnoniam quidquid fecerimus, 
non perimus. Sunt enim quxdam peecata et quxdam 
iniquitates de quibus quidem disserere atque definire 
aut impossibite nobis est, aut , si jam esset possibile, 
ceric tempori longum esset. Nemo enim potest dicere 
esse se sine peccato; quia si dixerit, mentietur : Si $ 
enim dixerimus quia peccatum non habemus , nos ipsos 
scducimus, et veritas in nobis non. est ( Joan. 4, $8). 
Érgo unusquisque pro peccatis suis necessario flagel- : 
latur; sed ab eo, si cliristianus est, Dei misericordia 
non dispergitur. Plane si in tantas ieris iniquitates, 
ut repellas a te virgam verberantis , si repellas ma- 
num flagellantis, et de disciplina Dei iudigneris, et fu- 
gias a Patre cedente, et nolis eum patrem pati , quia 
non parcit peccanti ; tu te alienasti * ab hwreditate, 
ipse tc non abjecit : nam si maneres flagellatus, non 
remaneres exhxredatus. Misericordiam vero, "inquit, 
* Sic Mss. Fd. vero, agnoscams : ae puto post habebant, 
comparati /o:o; ubi ex nonnullis opüiuue note Mss. re- 


ponimus, compntatur . 
? Ferrar. MS., alienas. 





T-T— Tn 


—" t Ld 























1155 ENARRATIO IN PSALMUM LXXX VIII. 1154 


meum non dispergam ab eo, neque noccbo in. veritate 
mea. Ad hoc enim non dispergetur niisericordia libe- 
rantis, ne noceat veritas vindicaitis. 

4. Neque profanabo téstamentum meum ; et qu pro- 
ceduit de labiis meis non reprobabo. Non quia filii ejus 
peccant, ideo ego mendax inveniar : promisi, facio. 
"one quia volunt illi etiam cum desperatione pecca- 
re, et sic ire omnino in peccata, ut. offendant oculos 
Patris, et exhzredari mereantur; nonne ipse est 
Deus de quo dictum est : De lapidibus istis suscitabit 
filios Abvaha (Matth. wi, 9) ? haque dico vobis, fra- 
tres : multi christiani tolerabiliter peccant, multi fla- 
gello a peccato corrizuntar, et emendantur, et sanan- 
tur; multi omnino aversi, dura cervice obnitentes 
adversus disciplinam Patris, et ipsam omnino Dei 
paternitatem ! recusantes , habentes tamen signum 
Christi, eunt in tales iniquitates, ut non possit nisi 
recitari contra eos, Quoniam qui talia agunt, regnum 
Dei non possidebunt (Galat. v, 21). Non tamen pro- 
pter hos remanebit Christus siné hoxreditate : non 
propter paleain etiam frumenta interibunt ( Matth. 11, 
12); non propter pisces malos nihil ex illa sagena 
mittetur in vascula ( 7d. xii, 47, 48). Novit Dominus 
qui sunt ejus (IE. Tim. x, 19). Securus enim promi- 
sit, qui. nos antequam essemus przedestinavit : Quos 
autem pradestinavit, illos et vocavit ; quos autem voca- 
vit, illos et justificavit ; quos aulem justificavit, ios 
eL glorificavit. Peccent quantum volent desperati : 
respondeant membra Christi, Si Deus pro nobis, quis 
contra nos (Rom. vni, 29-31) ? Non ergo nocebit Deus 
in veritate sua, nec profanabit testamentum suum. 
Manet immobile testamentum ejus, quia ipse sibi 
prassciens prxdestinavit hzredes : et quxe procedunt 
de labiis ejus, non reprobabit. 

5. [vers. 56-58.] Audi ad confirmationenr tuam , 
audi ad securitatem tuam , si te in. membris Christi 
esse cognoscis. Semel juravi in. sancto meo, si. David 
mentiar. Exspectas ut iterum juret. Deus? Quoties 
juraturus est, si semel jurando mentitur? Unam ju- 
rationem pro vita nostra habuit, qui pro nobis ad 
mortem Unicum suum misit. Semel juravi in sancto 
meo, si David mentiar : semen ejus in eternum. mane- 
bit. In :xeternum manet semen ejus ; quia novit Domi- 
nus qui sunt ejus. Et sedes ejus sicut sol in. conspectu 
meo, et sicut luna perfecta in etermun ; et testis in coelo 
fidelis. Sedes ejus, quibus dominatur, in quibus se- 
det, in quibus regnat. Si sedes ejus, et membra ejus ; 
quia etiam membra nostra sedes sunt capitis nostri. 
Videte quemadmodum c:etera omnia membra nostra 
caput portent : caput autem ipsum super se non por- 


qat aliquid, sed ipsum portatur a c:eteris membris 
nostris , quasi totem corpus hominis sedes sit capi-. 


tis. Sedes ergo ejus, omnes in quibus regnat Deus , 
sie erunt , inquit , in conspeclu meo sicut sol : quia 
justi fulgebunt in regno Patris mei ? sicut sol (Matth. 
xut, 45). Sed sol spiritualiter ; non corporaliter, sicut 
lucet iste de coelo, quem facit oriri super bonos et 


! Sic Mss. At Fdd., harreditatem. 
* Corb. MS., 5i. 


malos (Matth. v, 45). Denique iste sol in conspectu est 
non solum hominum, verum eüam pecorum ninultis- 
Simarumque muscarum : quod enim quorumlibet vi- 
lissimorum animalium non videt solem istum? At 
vero de illo sole quid ait proprie? Sicut sol in con- 
spectu meo. Non. in conspeetu hominum, non in con- 
spectu carnis, non in conspectu mortalium animaliuim, 
sed in conspe«iu meo. Et sicut luna. : sed qu:e luna ? 
Perfecta in ieternum. Etenim, etsi perficitur luna ista 
quam novimus, alio die incipit minui , posteaquam 
perfecta fuerit. Sicut luna, inquit, perfecta in ecter- 
num: sic per(íicietur sedes ejus tanquam luna; sed 
luna in zeternum perfecta. Si sol , quare et luna ? Per 
luuam solent significare Scripturze mortalitatem car- 


nis hujus, propter augmenta. et decrementa, propter 


ransitoriam. speciem. Denique et Jericho Luna in- 
terpretatur : et utique quidam qui descendebat ab Je - 
rusalem in Jericho, incidit in latrones (Luc. x, 50); 
descendebat euim ab immortalitate ad. mortalitatem. 
Siniilis est ergo caro ista lun, quie omni tempore et 
owni meuse patitur augmenta et decerementa : sed erit 
caro ista nostra iu resurrectione perlecta ; et testis in 
celo fidelis. Waque si in. solo animo perficeremur, 
tantummodo soli nos compararet ; rursus , si in solo 
corpore perficeremur, tantummodo lun: nos compa- 
raret : sed quia perficiet nos Deus et in animo et in 
corpore, secundum animum dietum est, sicut sol in 
conspectu meo ; quia animum non videt nisi Deus : cf 
sicut luna , jam caro ;. perfecta. in €&lernum, in resur- 
rectione moriuorum: et testis in. colo fidelis ; quia 
vera dicebantur omnia de resurrectione mortuorum. 
Obsecro vos, audite hoc iterum planius, et memen- 
tote : scio enim quosdam intellexisse, alios vero for- 
tassis quid dixerim adhuc inquirere. In nulla re sic 
contradicitur fidei ehristianze, quam in resurrectione 
carnis. Denique ille qui natus est im signum cui cou- 
tradicitur (/d. ui, 54), et ipsam carnem suam resus- 
citavit, ut obviam iret contradietori; et qui posset 
membra sua sic sanare, ut ea vulneraia fuisse non 
appareret, cicatrices servavit in corpore, ut vulnus 
dubitationis sanaret in corde. In nulia ergo re tam 
vehementer, tam pertinaciter, tam obnixe et conten- 
tiose coutradicitur fidei christianze, sicut de carnis re- 
surrectione. Nam de animi immortalitate multi etiam 
philosophi Gentium multa disputaverunt, et. imtnor- 
talem esse animum humanum pluribus et multiplici- 
bus libris conscriptum memori: reliquerunt : cuu 
ventum fuerit ad resurrectionem caruis, non titubant, 
sed apertissime contradicunt, ei contradictio eorum 
talis est, ut dicant fieri non posse ut caro ista terrena 
possit in ccelum ascendere. Ideo luna ista perfecta in 
$ternum, et adversus omnes contradictores testis in 
ccelo fidelis. 

6. [vers. 59-46.] It»c. de Christo promissa sunt, 
quam certa, quam firma, quam aperta, quam iudus 
bitata. Nam, etsi quaedam sunt tecta mysteriis, quxe- 
dam tamen sic manifesta, ut ox ipsis facillime ape- 
riantur obscura. Hxc eum ita sint, videte quid sequi- 
tur : « Tu. vero ropulisü , et ad. nihilum deduxisii, 


1155 S. AUGUSTINI EPISCOPI 


distulisti: Christum tuum.  Everüsti testamentum 
servi tur; profanasti in terra. sanctitatem ejus. De- 
s'ruxisti omnes maeerias ejus; posuisti munitiones 
ejus formidiae:z. Diripuerunt eum omnes transeun- 
tes viam ; factus est opprobrium vieinis suis. Exal- 
tasti dexteram inimicorum ejus; jucundasti omnes 


inimicos ejus. Avertisti adjutorium gladii ejus , el 


non es opitulatus ei ia bello. Dissolvisti eum ab. 


emundatione : sedem ejus in terram collisisti *. Mi- 
nuistüi dies sedis ejus ; períudisti eum confusione. » 
Quid est hoe? Illa omnia promisisti ; tu vero istà con- 
traria fecisti. Ubi sunt. promissiones ad quas paulo 
ante gaudebamus , de quibus tam alacriter plau- 
debamus , de quibus securi gratulabamur ? Quasi 
alius promiserit , alius everterit, Quod mirandum 
est, non alius; sed, Tu vero, tu qui promittebas, 
tu qui confirmabas, tu qui propter dubitationem 
humanam etiam jurabas, illa promisisti, et ista feci- 
sti. Ubi tenebo jusjirandum tuum, ubi inveniam pro- 
missum tuum ? Quid est hoc? ita vero falsum promit- 
teret Deus , aut falsum juraret? Quare ergo illa pro- 
misit, et ista fecit? Ego dico quia ista fecit, ut pro- 
inissa firmaret. Sed quis ego qui hioc dico? Videamus 
Si hoc veritas dicit; tunc non erit inane quod dico. 
David positus erat cui promitterentur h:ec omnia in 
semine ejus, quod est Christus , implenda. Propter 
promissa ergo quie dicta sunt ad David, exspecta- 
bant homines ea impleri in David. Proinde, ne quis- 
quam christianus eum diceret , Do Christo. dixit; 
alius diceret, Non, sed de iilo David dixit ; et erra- 
ret, cum videret impleta omnia esse in David : de- 
struxit ea in David, ut cum vides ea in illo non 
inpleta, quie necesse est impieri, quieras alterum in 
qno ostendantur impleri. Ita etiam de Esau et Jacob, 
invenimus majorem adoratum a minore, cum scri- 
ptam sit, Major serviet minori (Gen. xxv, 25) ; ut cum 
in illis duobus przcedentibus videris non impletum, 
exspectes duos populos, in quibus impleatur quod non 
nendax Deus polliceri dignatur. Ecce ex semine tuo, 
dixit David, ponam super sedem. tuam (Psal. cxxxi, 
11). Promisit ex semine ejus in zternum aliquid ; et 
natus. Salomon, factus est tant: sapientix:, ut pro- 
missio Dei de semine David in ilio putaretur imple- 
1a :sed eecidit. Salomon, et dedit locum sperando 
Christo ; ut quoniam Deus ncc falli posset, nec falle- 
re, quem sciebat casurum, non in eo poneret promis- 
»uin suum, sed post casum ejus respiceres tu Deum , 
el flagitares promissum. Ergo, Domine, mentitus es? 
Non imples quod promisisti? non. exhibes quod ja- 
rasti ? Forte lie. dieturus tibi erat Deus : Juravi qui- 
dem et promisi, sed iste noluit. perseverare. Qvid 
ergo? tu, Domine Deus, non. prxsciebas istum. non 
perseveraturum ? Utique seiebas. Quare ergo in non 
perseveraturo mihi quod :ternum esset promittebas? 
Nonne tu. dixisti: Si dereliquerint. legem meam, et in 
jadicüs meis non ambulaverint, el. mandata mea non 
custodierint, et testamentum neun profanaverint ; ma- 


t * Sic MSS, juxta LXX. AL Edd., el sedem. ejus in terra. col- 
nas. j 


1155 
nebii tamen promissio mea, implebitur juratio mea ? 
Semel juravi in sancto meo, intus in secrcto quodai , 
in ipso fonte unde Prophet biberunt, qui nobis hxc 
ructaverunt : Semel, inquit, juravi, si David mentiar. 
Exhihe ergo quod jurastí , redde quod promisisti. 
Sublatum est de isto David, ne exspectaretur in isto 
David. Exspecta ergo quod promisi! . 

7. Novit illud et ipse David. Vide enim quid dicat : 
Tu vero repulisti, et ad nihilum deduaisti. Ergo ubi est 
quod promisisti ? Distulisti Christum. tuum. Quamvis 
iristitia quedam enumeret, in hoc tamen verbo reficit 
nos :manet omnino, Deus, quod promisisti; nam 
Christum tuum non abstulisti, sed distulisti. Huic 
ergo David, in quo sperabant ignari promissa sua 
Deum completurum, videte quid accidit, ut proniissa 
Dei firmius in alio sperata compleantur : Distulisii 
Christum. tuum :— everiisti testamentum servi tui. Ubi 
es, enim testamentum vetus Judx»orum? ubi est 
terra illa promissionis, in qua habitantes pecearunt, 
qui deleta migrarunt? Regnum Judaeorum quxris, 
non cst : altare Judisorum quxris, non est : sacrifi- 
cium Jud:corum quiris, non est : sacerdotium Judzxo- 
rum queris, non est. Évertisti testamentum servi (ui ; 
profanasti in terra sanctitatem) ejus. Sancta illa quie 
habebant, terrena esse ostendisti. Destruxisti omnes 
mücerias ejus, quibus eum munieras : quando enim | 
diriperetur, nisi maceri:e dirut:ze fuissent ? Posuisti 
munitiones ejus. formidinem. Quid est, formidinem ? Ut 
dicatur peccantibus, Si Deus naturalibus ramis non 
pepercit, neque übi parcet (Rom. xi, 21). Diripuerunt 
eum omnes transeuntes viam : oranes scilicet. Gentes, 
per viam, hoc est, per vitam istam transeuntes diri- 
puerunt Israel, diripueruni David. Primum videte 
frusta ejus in omnibus gentibus : de ipsis enim dictum 
cst, Partes vulpium erunt (Psal. vu, 11). Reges quippe 
impios vulpes appellavit Scriptura, dolosos et timidos 
quos terret virtus aliena. ideo ipse Dominus eum de 
Herode comminaute loqueretur : Dicite, inquit, vulpi 
illi (Luc. xii, 52). Rex qui neminem hominum timet, 
ipse vulpes non est : leo ille de tribu Juda, cui dici- 
tur, Ascendisti ecumbens, dormisti sicut leo (Gen. xtax, 
9). Potestate ascendisti , potestate dormisti; quia 
voluisti, dormisti *. deo in alio. psalmo dieit, Ego 
dorinivi. Nonne plena erat sententia , Dormivi, et so- 
muun capi : et exsurrezi, quoniam Dominus suscipiet me 
(Psal. wm, 6)? quare additum est, Ego? Et cum magno 
pondere pronuntiandum est?, Ego; Ego dormivi. llli 
ssevierunt, illi persecuti sunt, sed si noluissem, non 
dormissem. Ego dornmivi. Ergo de quibus dictum erat, 
Partes vilpium erunt ; de his nunc dictum.est, Diri- 
puerunt eum omnes transeuntes viam ;. factus est oppro- 
brium vicinis suis. Exaltasti dexteram inimicorum ejus ; 
jucundasti omnes. inimicos ejus. Advertite Judzos, et 
videte o;mnia impleta quae przedieta sunt. Avertisti ad- 
qTuorium gladii ejss. Quomodo solebant pauci dimicare, 
u;ülos prosteriere ? Avertisti adjutorium gladii ejus, 

! Sic Mss. Edd. vero, promistt. 

? jte adduat Edd., quie voluisti, «sccndisti : quod a. Mss, 


abest. 
3 sie MSs. Edd. vero, pronuntiatum est. 


1157 
ei nou es opitulatus ei i2 bello. Merito victus, merito 
caplus, merito a rezno suo alienatus, merito dispersus : 
eam enim terram perdidit, pro qua Dominum occidit. 
Avertisti adjutorium gladii ejus, et non es opitulatus ei 
in bello. Dissolvisti eum ab emundatione. Quid est hoc? 
Inter omnia mala magnus hie terror. Quantumcumque 
enim exdat Deus, quantumlibet irascatur, quantum- 
libet. verberet, fiagellet; ligatum tamen flagellet, 
quem mundet, non dissolvat ab emundatione : si enim 
dissolvit ab emuudatione ; jam non habet mundan- 
dum, sed projiciendum. 4 qua ergo en:undatione dis- 
solvitur Jud:us ? A (ide. Ex fide enim vivimus (Galat. 
i, 13); et de fide dicium est, Fide mundans corda 
eorum (Acl. xv, 9) : et quia sola fides Christi muadat, 
non credendo in Christum soluti sunt ab emundaiione. 
 Dissolvisti eum ab emundatione; sedem ejus. in terram 
collisisii : merito ct fregisti. Minuisti dies sedis. ejus : 
putabant se in x:ternum regnaturos!. Perfudisti eum 
confusione. Hxc omnia cvenerunt Judiis, non tamen 
2blato Christo, sed ditato. 

8. [vers. 47.] Videamus ergo utrum impleat Dcus 
promissa sua. Post h»c dura quas commemoravit 
evenisse illi populo et iili regno, ne ibi putaretur Deus 
mplevisse quod promiserat, et? non daret alterum 
regnum in Christo, cujus regni non erit finis ; alloqui- 
tur eum Propheta, et dicit : Quousque, Domine, aver- 
leris in finem? Forte enim non in finem et ab ipsis ; 
quia cxeitas ex parte Psracl facia est, ut plenitudo 
Gentium intraret, et sic omnis Israel saivus fieret 
(Rom. xi, 25). Interea iamen, ÉExardescet. sicut. ignis 
ira tua. 

9. [ters. 48, 49.] Memento qua est. substantia. mea. 
David iste dicit positus in carne in Judxis, positus in 
spe in Christo, Memento. que est substantia mea. Non 
enim quia Judzi defecerunt, defecit substantia mea. 
Etenim de illo populo virgo Maria, de virgine Maria 
earo Christi ; et caro illa non peccatrix ; sed peccate- 
rum mundatrix : ibi est, inquit, substantia mea. Me- 
mento que est subslantia mea. Nou enim omnino inter- 
lit radix ; veniet semen cui promissum est, disposi- 
tum per Angelos in manu Mediatoris (Galat. m, 19). 
Memento que est subsiantia mea : mon enim vane 
 consüiwisti omnes filios hominum. Ecce omnes filii 
hominum ierunt in vanitatem ; tu tamen non vane 
illos constituisti. Cum ergo ierunt omnes in vanitatem, 
quos tu non vane constituisti; unde eos. mundares a 
vanitate, numquid nihil tibi servasti? lMlud quod tibi 
servasti unde mundares homines a vanitate, sanctus 
ille tuus, in eo substantia mea. Ex illo enim mun- 
dantur omnes, quos non frustra constituisti a propria 
vanitate : quibus dicitur, Filii hominum quousque gra- 
ves corde? utquid diligitis vanitatem, et quaritis menda- 
cuum ? Forte solliciti facti converterentar a. vauitate, 
invenirent se vanitate inquinatos, quirerent unde 
1youndarentur ; succurre, fae securos. Et scitote quo- 
niam mirificavit Dominus sanctum. suum. (Psal. ww, 5, 
4). Sanctum suum admirabilem fecit; inde omnes a 


1 [n Edd. repetebatur bic: AMinuisti dies sedis ejus : sed 
abest a Mss. 
* Forte, ut. 


ENARRATIO IN P3ALMUM LXXSN VIII. 


1158 
vanitate mundavit : ibi est, inquit, substantia moa, 
memento ejus. Noa enim vane constituisti omnes. filios 
hominum. Érgo scrvasti aliquid unde mundarentur, 
Quis est iste quem servasti ? Quis est homo qus vivet ct 
non videbit mortem ? Ergoille homo qui vivet et. non 
videbit mortem, ipse mundat a vanitate. Non enim io 
vanitate constituit omnes filios hominum, aut potest 
illos contemnere qui fecit illos, ut* non eos converte- 
ret et non mundaret. 

10. Quis est homo qui vivet et non videbit mortem ? 
Surgens enim a mortuis jam non moritur, et mors ci 
ultra non dominabitur (Rom. vi, 9). Denique cum in 
alio psalmo scriptum legatur, Non derelinques animam 
meam in inferno, nec dabis Sancium tuum videre corru- 
plionem (Psal. xv, 10), assumit hoc testimonium apo- 
stelica. disciplina, et ita in Actibus Apostolore:a 
contra infideles disputat, dicens : Viri fratres, scimus 
quia David patriarcha mortuus. est, et. caro ejus vidit 
corruptionem ; non ergo de iilo dictum est, Nec dabis 
Sanctum (uui videre. corruptionem. (Act. vi, 27-51). 
Si ergo non de illo dictum cst, de quo dictum est, 
Quis est homo qui vivet ct non videbit mortem ? Sed forie 
nullus est. Imo, Quis cst, ut quieras dictum cst, non 
ut desperes. Sed forte est aliquis homo qui vivet et uon 
videbit mortem ; non tamen de Christo dixit, qni mor- 
iuus est ? Nullus omnino homo est qui vivet et non vi- 
debit morlem, nisi qui jam pro mortalibus mortuus 
est. Nam ut scias quia de illo dixit, vide quid sequitav. 
Quis est homo qui vivet. et non. videbit mortem ? Ergo 
nunquam fuit in morte? Fuit. Quomodo ergo vivet et 
non videbit mortem ? Eruet animam suam. de. manibus 
inferni. Ecce vere solus, omnino singulariter solius 
vivet et non videbit mortem ; erue! animam suam de wmua- 
nibus inferni : quia etsi czeteri fideles ejus resurgent a 
mortuis, et viveni et ipsi in xsternum, et non videbunt 
Dmiortem ; non tamen animam suam ipsi eruent de 
manibus inferni. llle qui eruit animam suam de ma- 
nibus inferni, ipse eruit animas fidelium suorum ; 
ipsi se eruere non possunt. Proba quia ipse animan 
suam eruit. Potestatem habeo ponendi animam mean., 
et potestatem. habeo iterum sumendi eam. Nemo tollit 
eam a me; quia ego. dormivi (Psal. 11, 6) : sed ipse 
eam pono a me, ct iterum sumo eam (Joan, x, A1, 18), 
quia ipse est qui eruit 3nimam suam de manibus in- 
ferni. 

11. [vers. 50.] Sed et in ipsa ide Christi iahoratum 
est aliquantum, et diu dixerunt Gentes fremoentes, 
Quando morietur, et peribit nomen ejus (Psal. xv, 6)? 
Propter hos ergo jam in Christum credeutes, sed aii- 
quandiu laboraturos, sequitur et. dicit : Ubi sunt. sui- 
sericordie tug antique, Domine? Jam agnovimus 
Chr.stum mundatorem, jam tenemus in quo eomyles 
promissa ; exhibe inillo quod promisisti. Ipse est qui 
vivet et non. videbit mortem, ipse est qui eruit aui- 
mam suam de manibus inferni : et nos tamen adhue 
laboramus. Dixerunt ista marlyres, quorum natalitia 
celebramus. Ípse vivet et non videbit mortem, ipse 
eruit animam suam de manibus inferni; et mos 


1 MSS, Omiltunt particulam, td, 


1138 


propter te mortificamur tota die, deputati sumus vel- 
ut oves occisionis (Psal. xii, 22) : Ubi sunt. miseri- 
cordig tuc antique, Domine, quas jurasti. David. in 
veritate tua? 

12. [vers. 51.] Memento, Domine, opprobrii , servo- 
rum (uorum. Jam illo vivente, jam in ccelo ad dexte- 
ram Patris sedente, opprobria objecta sunt Christia- 
nis:crimen deChristo Christiani diu habuerunt. Vidua 
illa pariens, et labens filios abundantiores quam illa qu: 
habebat virum (sai. uiv, 4; Galat. 1v, 27), audivit iguo- 
minias , audivit opprobria : sed Ecclesia multiplicata, 
extendens ju dexteram atque sinistram , ignominix 
viduitatis sux jam non est meiaor. Memento, Domine, 
apud quem est abundantia suavitatis memoria tux ; 
Memento , noli oblivisci. Quid, Memento ? Memento 
opprobrii servorum (uorum , quod continui in sinu meo 
multarum gentium. Ibam , iuquit, pradicare, et op- 
probria audiebam , et in sinu meo continebam ; quia 
impleham , Blasphemamur , rogamus ; quasi purga- 
menta mundi facti sumus , omnium peripsema | (Y Cor. 
iv , 12). Diu continuerunt Christiani opprobria in sinu 
suo, in corde suo ; nec audebant resistere convician- 
libus : antea cum crimen videretur respondere pa- 
gano, nunc jam crimen est remanere paganum. Gra- 
tias Domino ; memor fuit opprobriorum nostrorum : 
exaltavit cornu Christi sui , fecit admirabilem apud 
reges terr:e. Jam modo nemo insultat Christiauis , aut 
si insultat, non publice insultat : sic loquitur !, nt plus 
timeat audiri , quam vclit eredi. Quod continui in sinu 
meo multarum gentium. 

43. [vers. 52 ] Quod exprobraverunt inimici ti, Do- 
mine : eL Judiei et Pagani. Quod exprobraverunt : quid 
exprobraverunt ? Commutationem Christi tui. lHocexpro- 
braverunt , commulationem Christi tui : hoc cnim obje- 
cerunt , quia mortuus est Christus, quia crucifixus est 
Christus. Quid objicitis insani? Quamvis jam nemo 
esi qui objiciat; tamen si qui reliqui remanserunt , 
quid objicitis quia mortuus est Christus? Ille non pe- 
rimebatur, sed commutabatur. Mortuus dieitur pro- 
pter triduum. Ecce quid exprobraverunt inimici tui : 
nen amissionem , non perditionem : sed plane cont- 
mutationem. Christi tui. Mutatas. est. ille a temporali 
vita ad xternam; mutatus est a Judieis ad Gentes, 
mutatus est etiam a terra in ccelum. Eant nunc vani 
inimici tui , et adhuc exprobrent commutationem Chri- 
sti tui. Ütinam et ipsi mmutentur ; commutationem Cliri- 
sti non exprobrabunt. Sed displicet Christi mutatio, 
quia ipsi mutari nolunt : neque enim est illis com- 
mutatio, et non timuerunt Deum (Psal. viv, 90). 
Quod exprobraverunt inimici tui, commutationem Christi 
tui. 

14. [vers. 55.] Exprobraverunt illi commutationem :; 
tu autem quid? Benedictio Domini * in eternum : fiat , 
fiat. Gratias misericordie ipsius ; gratias gratic 
ipsius * Nos enim gratias agimus ; non damus , nee 


1 Füd., sic loquitur mala. ^best, mala, a mel'oribus Mss. 

? Lov. hoc tantum loco: Benedictus Donunus. Er.: Pene- 
diclioncmm autem Domini. At melioris notae Mss. constanter : 
Jieucdictio Domini. : 

* Sie plerique Mss. At Edd.: Quid dicain aliud, quam qra- 
tias grati iusius ? 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1110 
reddimus , nec referimus , ncc rependimus : gratias ! 
verbis agimus , re tenemus. Ipse nos gratis salvos fe- 
cit, ipse impietates nostras non ? attendit ; ipse nos 
non eum querentes quxsivit, invenit , redemit , libe- 
ravit a. dominatu diaboli et potestate diemoniorum : 
alligavit nos fide mundazitos , unde solvit illos inimi- 


.€os qui non credunt, ct ideo mundari nou possunt. 


Dicant qui remanserunt quotidie quidquid volunt , in 
dies singulos minus minusque remanebunt : objiciant, 
irrideant , exprobrent , non interitum , sed cóminuta- 
tionem. Christi tui. Nou vident quia cum ista dicunt , 
deficiunt aut ? credendo , aut moriendo? Illorum enim 
maledictio temporalis est ; benedictio autem Domini in 
eternum. Et ad. confirmandam  benedietiounein , ne 
quis timeat : fiat, fiat. Ista subscriptio est caufionis 
Dei. Securi ergo de promissionibus ejus, prieterita 
credamus , przesentia cognoscamus , futura speremus. 
Non nos averlat inimicus a via, ut qui colligit nos 
lanquam pullos suos sub alis suis, foveat nos; ne 
aberremus ab alis ejus, ne aceipiter acreus rapiat im- 
plumes adhuc pulios. Non enim de se dehet sperare 
christianus : si vult esse firmus , vapore materno nu- 
iriatur. Hla est enim gallina colligens pullos suos , 
de qua improper:&ar illi civitati infideli Jerusalem : 
« Quoties volui colligere filios tuos tanquam gallina 
pullos suos sub alas suas, et noluisti ? Ecce relinquetur 
vobis domus vestra deserta » (Matth, xxin, 57 et 58). 
Hinc dictum est, Posuisti munitiones ejus formidinem. 
Quia ergo illi noluerunt contegi sub alis gallinz hujus, 
et tale exemplum dederunt, quo timere debeamus a 
volaticis spiritibus immundis , quierentibus quotidie 
quod rapiant ; intremus sub alas gallinze hujus divinae 
Sapienti: , quoniam propter pullos suos infirma.a est 
asque ad mortem. Amemus Dominum Deum nostrum, 
amemus Ecclesiam ejus : illum sicut patrem , istam 
sicut matrem ; illum sicut dominum , hanc sicut an- 
cillam ejus ; quia filii ancill» ipsius sumus. Sed ma- 
irimonium hoc magna charitate compaginatur : nemo 
offendit unum , et promeretur alterum. Nemo dieat , 
Ad idola quidem vado, arreptitios et sortilegos con- 
sulo : sed tamen Dei Ecclesiam non relinquo ; catho- 
licus sum. Tenens matrem , offendisti patrem. Alius 
item dicit, Absit a me ; non consulo sortilegum, non 
quaro arreptitium , non quxro divinationes sacrile- 
gas, non eo ad adoranda d:emonia, non servio lapi- 
dibus : sed tamen in parte Donati sum. Quid tibi 
prodest non offensus Pater, qui offensam vindicat ma- 
trem ? quid prodest si Dominum confiteris , Deum ho- 
noras , ipsum pr:edicas , Filium ejus agnoscis , seden- 
tem ad Patris dexteram confiteris ; et blasphemas Ec- 
clesiam ejus? Non te corrigunt exempla humani con- 
jugi? Si haberes aliquem patronum, cui quotidie 
obsequereris , cujus limina serviendo contereres , 

! Sic ortimze nctze ss. Alii, nec rependimus gratias, sed 
tantum verbis agimus , etc. At, editio Lov., nec rependimus 


gratiam : «i tanlum verbis «gimus; et mox loco, re tene- 
mus, habet cum Er., retribuimus. 

* particula, non, deerat in Edd., nec reperta hic est nisi 
in hegio Ms. 

? Kdd., aut non credendo. Particula, non, abest a Mss. et 
abesse debet. 


Slc 


d 


- 


1141 


quem quotidie, non dico salutares, sed et adorares , 
cui impenderes fidelia obsequia ; si unum crimen de 
ejus conjuge diceres , numquid domum ejus intrares ? 
Tenete ergo, charissimi, tenete omnes unanimiter 
Deum patrem , et inatrem. Ecclesiam. Natalitia san- 
ciorum cum sobrietate celebrate , ut imitemur eos qui 
processerunt et gaudeant de vobis qui orant pro vo- 
bis; ut * benedictio Domini in eternum mancat super 
vos : fiat, fiat. 








IN PSALMUM LXXXIX 


ENARRATIO. 


4. [rers. 1.] Oratio Moysi hominis Dei , psalmus iste 
prenotatur : per quem hominem suum Deus Legem 
dedit populo suo , quem per eumdem hominem suum 
de domo servitutis liberans, quadraginta annos per 
eremum duxit. Fuit ergo Moyses minister Testamenti 
Veteris , et propheta Testamenti Novi. Omnia quippe 
illa in fiqura contingebant in illis, sicut ait Apostolus : 
scripla sunt autem ad correptionem nostram , in quos 
finis s&culorum. obvenit (I Cor. x , 44). Secundum hanc 
ergo dispensationem quie facta est per Moysen , in- 
spiciendus est iste psalmus , qui ex ejus oratione titu- 
lum accepit. 

9. Domine, inqait, refugium [actus es nobis in ge- 
neratione el generatione : sive in omni generatione, 
sive in duabus generationibus , vetere et nova ; quia, 
sicut dixi, minister fuit ille Testamenti pertinentis ad 
generationem veterem,et ProphetaTestamenti pertinen- 
lis ad generationem novam. Cujus Testamenti sponsor, 
sponsusque conjugii quod de illa generatione sortitus 
est, ait ipse Jesus : Si crezeretis Moysi , crederetis et^ 


mihi ; de me enim ille scripsit (Joan. v , 46), Non enim 
eredendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum 


fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non 
est, in quibus ejus cantica scripta sunt : sed alicujus 
significationis gratia tam magni meriti servi Dei no- 
men adhibitum est, ex quo dirigeretur legentis vel 
audientis intentio. Factus es ergo nobis , inquit, Do- 
mine, refugium in generatione et generatione. 

S. [vers. 2.] Quale autem refugium factus sit , quo- 
niam scilicet nobis ccepit esse quod non erat, id est 
refugium, non autem ipse non erat antequam nobis 
esset. refugium , secutus adjunxit : Priusquam montes 
fierent , et. formaretur terra et orbis terra, et a secu- 
lo * usque in seculum tu es. Tu ergo qui semper 
eS, et antequam essemus, ct antequam mun- 
dus esset, refugium ex quo ad te conversi sumus 
faetus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque 
intelligendum | quod ait, Priusquam montes fierent , 
el formaretur terra ; vel, sicut alii codices habent, 
quod de uno verbo gr.cco expressum est, fingeretur 
ierra. Montes quippe partes terra sunt altiores : ct 
utique si antequam formaretur terra Deus est, a quo 
terra formata est; quid magnum de inontibus vel 
quibuslibet aliis ejus partibus dicitur , cum sit Deus 


! Corb. Ms., ei. 
3 Aliquot Mss., ct a sacculo ct usque, cte. 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIX. 


1142 
non solum ante terram, sed et ante calum et terram, 
et ante omnem corporalem spiritualemque creaturam * 
Sed uiniürum universa creatura rationalis hae ditfe- 
reutia fortasse distincta est, ut montium nomine si- 
gnificentur celsitudines Angelorum, ct terrx nomine 
humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quie crea- 
la sunt, non incongrue vel facta vel formata dican- 
tur ; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, 
facti sunt Angeli , qui eum in ejus colesiibus enume- 
rarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est , 
Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit , et creuta sunt 
(Psal. cxuvim , 5) : unde autem homó secundum cor- 
pus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo Scri- 
ptura utitur, ubi legimus, vel, Finzit Deus ; vel, For- 
mavit Deus hominem de limo terre (Gen. n, 7). Ergo 
priusquam fierent ea qua in creatura tua sunima at- 
que magna sunt; quid enim majus rationali co.le:ti 
creatura? et priusquam fingeretur terra , ut esset qui 
te agnosceret et laudaret in terra : et hoc parum est, 
quia ista coeperunt, sive in tempore, sive cum tem- 
pore; sed a seculo et usque in seculum tu es. Quod 
convenientius diceretur, Ab zxterno in xternurm : non 
enim a seculo Deus, qui est ante sxceula ; aut usque 
in s:eculum, cujus est finis, cum sit ille sine fine, Sed 
ex ambiguo verbo graco fit plerumque in Scripturis 
ut vel seculum pro xeterno , vel :eternum pro sxculo 
ponat latinus interpres. Optime autem non ait, A 
sxculo tu fuisti, el usque in seculum tu eris : sed 
prasentis significationis verbum posuit, insinuans 
Dei substantiam omni modo incommutabilem, ubi 
non est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum 
est; Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos 
(Exod. 1, 14) ; et, Mutabis ea, ei mutabuntur ; tu. au- 


tem idem ipse es, et anni tui non deficient (Psal. ci, 97, 
et 98). Ecce Quie clernitas. facta est nobis refugium, 


ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mulabili- 
tate fogiamus. 

4. [vers. 5.] Sed quoniam cum hic sumus, in ma- 
gnis et multis tentationibus vivimus, quibus ne aver- 
tamur áb isto refugio metuendum est; intueamur 
quid consequenter oratio poscat hominis Dei. Ne 
avertas hominem in humilitatem : id est, ne a tuis xeter- 
nis atque sublimibus homo aversus, temporalia con- 
cupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit. quod 
Deus ipse przcepit ; simili omnino sententia qua. iu 
oratione dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. 
vi, 15). Denique et hic adjungit : Et dixisti, Conver- 
timini, filii hominum. Tanquam diceret, Hoc a te peto 
quod ipse jussisti : dans ejus grati:x gloriam, ut qui 
gloriatur, in Domino glorietur (1 Cor. 1, 51); siue 
cujus adjutorio, per arbitrium  voluatatis tentationes 
hujus vitz;e superare non possumus. JNe atcrtas, in- 
quit, hominem in humilitatem : e&. &amen tu dixisti, 
Convertimini, fihi hominum. Sed da quod jussisti, pre- 
cem pelentis exaudiendo, et adjuvando volentis (i- 
dem. 

5b. [vers. 4.] Quoniam mille anni ante. oculos tuos, 
tanquam dies hesterna, qua preteriit. Ideo debemus ad 
refugium t«um , ubi sine. ulla. mutabilitate tu es, ab 


1125 
illis prictereuntibus labentibusque eonverti ; quoniam 
quantimlibet buic vit:e longum tempus optetur, mille 
cuni ante oculos twos, tanquam dies. hesternus est, qui 
preterüt; non saltem tanquam dies crastinus, qui 
venturüs est : ita omnia que temporss fine claudun- 
tnr, pro transactis. habenda sunt. Unde et ea sibi 
Apostoli postposuit intentio, quze retro sunt oblivi- 
scentis, ubi temporalia euneta. oportet intelligi ; ct in 
ea qu:e ante sunt extenti (Philipp. ni, 15), qux appe- 
titio est aeternorum. Ne putarent autem aliqui mille 
annos sic computari apud Deum pro uno die, quasi 
tam longos dies Deus habeat, cam hoc ad contemnen- 
üaim temporis longitudinem dictum sit : idco addi- 
dit, Et sicut. vigilia in nocte; cum vigilize !* spatium 
non habeat amplius quam tres horas. Et tamen ausi sunt 
homines prasuniere scientiam temporum ; quod scire 
cupientibus discipulis Dominus ait, Non est vestriun 
scire tempora, q"t Pater posuit in sua potestate (Act. 1, 
7):et definierunt. hoe seculum sex annorum nilii- 
bus, tanquam sex diebus posse (iniri. Ncc attende- 
runt quod dietum est, (tanquam dies unus, qui prater- 
ii :non enim, quando dictum est, soli mille anni 
pr:eterierant. EL? eos maxime debuit admonere, ne 
temporum luderentur ? incerto, quod est, sicut vigilia 
$u nocte : neque enitn, sient. de sex diebus aliquid 
verisimile videntur opinati, propter sex dies primos 
quibus Deus perfecit opera sua; sic etiam sex vigi- 
lias; id est horas decem et octo, possunt illi opi- 
nationi coaptare. 

6. [vers. 5, 6.] Deinde iste homo Dei, vel potius 
prophetieus spiritus, velnt Dei legem iu secreta ejus 
sapientia conscriptam, ubi vite mortalium peccatrici 
constituit proeurreiudi modum ac mortalitatis zru- 
mnam, videtur quodam modo recitare, cum dicit , 
Qua pro nihilo habentur, anni erunt eorum. Mane sic- 
ul herba transeat , mane. floreat, et pratereat ; vespere 
decidat, durescat, et arescat. Felieitas ergo hxredum 
Veteris Testamenti, quam pro magno hono expetive- 
runt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit ja 
occulta ejus providentia, quam videtur recitare Moy- 
ses: Que pro nihilo habentur, auni erunt. eorum. Pro 
nihilo enim habentur, que antequam veniant, adhuc 
non sunt; cum venerint, jam non erunt : non enim 
vut adsint veniunt, sed ut non sint. Mane, id est prius, 
siciu herba transeat, mane floreat, et pratereat ; vespere, 
jid est, postea, decidat, durescat, et arescat. Decidat, 
utique in morte ; durescat, in cadavere ; arescat in pul- 
vere. Que, nisi caro, nbi est concupiscentia damnata 
carnalium? Omnis enim caro fenum, et claritas homi- 
nis ut (los feni: fenum aruit, flos decidit; verhum 
autem Domini manet in zeternum (Isai. xr, 6, 8). 

7. [vers. 7.] Vane autein poenam de peccato venisse 
non taceus, continuo. subjecit : Quoniam defecimus.in 
ira tua, et in indignatione tua. conturbati sumus. Defe- 
cimus, in infirmitate ; conturbati sumus, mortis timore. 
Iu(rmi enim facti sumus, ct infirmitatem finire tre- 
pidamus. Alter te, inquit, cinget, et feret quo (u aoa vis 

1! Plerique Mss., tigilia. 


* Fr. Venet. Lov.: Ft quod eos..— M. 
5 kr. Veuet., cluidercntur. — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1144 
(Joan. xxi, 18); quamvis martyrio non puniendum, 
sed coronandum  : et ipsius Domini aninia nes in se 
irausfigurans, tristis erat usque ad mortem (Matth. 
xxvt, 38) ; quoniam et Domini exitus nonnisi mortis 
(Psal. .xvn, 21). 

8. [vers. S.| Posuisii iniquitates. nostras in conspectu 
iuo : id est, non ab eis dissimulasü. Saeculum nostrum 


in illuminatione vultus tui : subauditur, posuisii. In illu- 


minatione autem. vultus tui dixit, quod superius, in 
conspectu tue, et stculum nostrum , quod superius, 
iniquitates nostras. 

9. [vers. 9, 10.] Quoniam omnes dies nostri defece- 
unt, et in ira tua defecimus. Satis in his verbis osten- 
ditur pcenalis esse ista mortalitas. Defecisse dies di- 
cit, sive quod in eis deficiant homines amando que 
transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint ; quod 
videtur in eonsequentibus aperire, cum dicit : « Anni 
nostri sicut. aranea meditabantur ?. Dies annorum 
nostrorum in ipsis septuaginta anni : si autem in po- 
tentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor 
et dolor.» Hiec quidem verba videntur exprimere 
brevitatem miseriamque vitz: hujus; quia longmvi 
appellantur hoe tempore etiam qui septuaginta aínos 
vixerunt, Usque ad octoginta autem videntur aliquas 
vires habere : his vero amplius $i vixerint, multipli- 
caus labore doloribus vivunt. Sed multi et intra ? 
septuaginta annos gerunt infirmissimam et z:»rumno- 
sigsimam senectutem, et sx'pe ultra octoginta annos 
senes mirabiliter vigere probati sunt. Melius est ergo 
io his numeris spirituale aliquid perscrutari. Neque 
enim super filios Adam, per quem unum homínem 
peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, 
etta in omnes homines mors pertransiit (Jom. v, 
42), major ira est. Dei, quia multo brevius vivunt 
quam vixerunt antiqui; cum et vite ipsorum irrisa sit 
longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei he- 
Sterno atque praeterito, ct horis tribus : et utique tune 
multum. vivebant, quando iram Dei provocaverunt 
usque ad diluvium quo perierunt. 

10. Septuaginta porro anni et. octoginta, fiunt cen- 
tum quinquaginta ; quem sacratum esse numerum sa- 
lis insinuat liber iste Psalmorum. ffane. enim habent 
in significatione rationem centum quinquaginta, quam. 
quindecim : qui numerus fit septem et octo conjun- 
ctis ; qnorum primus insinuat propter sabbati obser- 
valionem Testamentum Vetus, seeundus Testamen- 
tum. Novum propter Domini resurrectionem. Hinc 
sunt in tempio quindecim gradus ; hine sunt in. Psil- 
niis quindecim cantica graduum ; hine quindecim cu- 
bitis summos montes aqua. diluvii superavit (Gen. vit, 
99); et si quibus aliis loeis saeratus commendatur - 
hie numerus. Ergo, Auni nostri, inquit , sicul arunca 
meditabantur. In rebus corruptibilibus laboramus, 


! Sic aliquot Mss. Alii, nirtyrinon puniendo, sed coro- 
nando. At Edd., mutrijrio non. puricndo, sed coronando. 

? Fdd., mediabuntsr. Legendum eum nonnullis Mss., 
meditabantur, jnxta UXX, emetetón : nam id postea explicat 
verhis non luturi temporis, sed przeteriti imperfecti, lubo- 
vübamius, texebcnus. , 

? Reg. Ms. quic. Forte leg., infra. 


1145 


corruptibilia opera texebamus : qux nos. secundum 
Isaiam prophetam, minime contegebant (Isai. tix, 6). 
Dies annorum nostrorum in. ipsis septuaginta anni : si 
autem in potentatibus octoginta anni. Aliud est in ipsis, 
aliud in potentalibus. In 1psis, hoc est in annis vcl 
diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus re- 
bus : ideo septuaginta; quia temporalia promitti vi- 
dentur in Vetere Testamento. Si autem, non in. ipsis 
annuis, sed in potenlatibus, id est, non in rebus tem- 
poralibus, sed in sternis, octoginia anni ; quod No- 
vum Testamenturi in spe est renovationis et resur- 
rectionis in :iternum : et amplius eorum labor et dolor; 
id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius 
aliquid quxrit, labores invenit et dolores. Potest et 
sic intelligi : Quia licetin Novo Testamento consti- 
tuti simus, quod octogenarius significat numerus, 
amplius habet hoc vita nostra laborem et dolorem, 
dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem ex- 
spectantes redemptionem corporis nostri : spe enim 
salvi facti sumus; et quod nondum videmus, per pa- 
tientiam exspectamus (Rom. vir, 25.95). Et hoc ad 
misericordiam Dei pertinet : unde sequitur, et dicit , 
Quoniam supervenit super nos mansuetudo, et corripie- 
mur. Quem enim diligit, Dominus , corripit ; flagellat 
autem omnem filium, quem recipit (Hebr. xu, 6) : et 
dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo 
colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revela- 
tionum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur 
(Il Cor. xit, 7, 9). Quidam sane codices non habent, 
corripiemur; sed. erudiemur, quod ad eamdem man- 
suetudinem revocatur. Non enim potest erudiri 
quisquam sine labore et dolore ; quia virtus in infir- 
mitate perficitur. 

41. [vers. 11, 12]. Quis novit potestatem ire tue, et 
pra timore tuo iram tuam dinumerare? Valde paucorum 
hominum est, inquit, nosse irz tux potestatem ; quia 
plerisque ita magis , cum parcis , irasceris , ut non ad 
iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere 
intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos 
diligis, ne poenis exerucientur :xeternis : sicut enim le- 
gitur in alio psalmo , Irritavit Dominum peccator ; pro 
magnitudine ir& sut non exquiret (Psal. x, 4). Quis er- 
go novit, id est, quolusquisque reperitur qui noverit 
potestatem ire tug , el pra timore tuo iram tuam dinu- 
merare? Etiam hic subauditur, quis novit. Quam difli- 
cile invenitur qui noverit ita prx timore tuo dinume- 
rare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam intel- 
Jigat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, 
pareere videaris, ut prosperetur peccator in via sua , 
ci majora recipiat in novissimo ? Potestas quippe hu- 
manv ir» cum corpus occiderit, amplius non habet 
quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, 
et post corporis mortem mittere in gehennam (Matth. 
x, 28). Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur 
vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille »on 
noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit 
in peccatoribus , pacem peccatoruni intuens : sed di- 
dicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, ct intcl- 
ligeret in novissima (Psal. 1xxu, 2, 5, 17); quo pauci 


ENARRATIO IN PSALMUM LXXXIX. 


1145 
intrant, ut discant prz timore. Dei. dinumerare irzin 
ejus, et prosperitatem hominum malorum numero àp- 
plicare poenarum. 

12. Deateram tuam sic notam fac. Hoc. enim magis 
habent codices grieci ; non sicut quidam latini, Dez- 
teram (iam notam. fac mihi. Quid est ergo , Dextera 
tuam sic notam fac ; nisi Christum tuum, de quo di- 
etum est, £t brachium Domini cui revelatum est (Isai. 
Lut, 1), sic notum fac , uL in eo discant fideles tui ea 
niagis à le poscere et sperare prxmia fidei quie non 
apparent in Vetere Testamento, sed rcvelantur in No- 
v0; ue arbitrentur pro magno habendam et. cupien- 
dam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium 
bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, 
eum eam viderent et in eis qui le non colunt; et gres- 
sus eorum effundantur in. lapsum , dum nesciunt di- 
numerare iràm tuam? Denique secundum hane ora- 
tionem homiiis sui, sic notum fecit Christum suum , 
ut suis passionibus demonstrarel, non ea munera qux 
videntur sonare in Vetere Testamento , ubi sunt um- 
brzx futurorum , sed zeterna esse. concupiscenda. Po- 
test in isto sensu ctiam Dei dextera intelligi , in qua 
justos suos ab impiis, segregabit : quia et. ipsa bene 
sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem re- 
cipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus ira- 
scendo, sed in mansuetudine, sinistra * flagellat, ut 
emendatum ad dexteram ponat ( Mati. xxv , 92, 
93). Et illud quod pierique codices habent, Dex- 
iram. (uam. notam (ac mühi , ad utrumque referri 
potest, sive ad Christum , sive ad xternam  felici- 
tatem : nam Deus ita non habet corporalis formi 
dexteram , sieut nec iram commotionibus turbu- 
lentam. 

13. Quod vero adjungit, Et compeditos corde in sa- 
pientia ; aiii codices non habent, compeditos, sed, eru- 
ditos. Verbum enim gr:ecum ita in utraque significa- 
tione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. 
Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt , 
sicut scriptum est, pedem in compedes ejus (Eccli. vt, 
25) (non utique pedem corporis , sed pedem cordis) , 
et cjus velut aurcis vinculis illigau a via Dei uon exor- 
bitant , nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum le- 
gatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim coni- 
peditos , vel eruditos corde in sapientia sic notos Deus 


.fecit in Novo Testamento , ut. pro fide quam Jud:o- 


rum et Gentilium detestabatur impielas , omnia con- 
temnerenti; et eis se privari paterentur, qux? magna 
putant promissa in Vetere Testamento qui carnaliter 
judicant. 

14. [vers. 15.] Et quoniam cum sic noti fierent , ut 
illa eontemnerent , et desiderandis zternis per suas 
passiones testimonium perhiberent (unde et testes di- 
eti sunt; sic enim groce martyres appellantur), multa 
et multum mala et acerba temporalia pertulerunt ; hoc 
attendit, iste homo Dei, et spiritus prophetieus per 
Moysi vor .bulum figuratus , et ait : Convertere, Do- 
mine; quousque? et depracabilis esto super servos tuos. 


..' Rdd., sinistram. Aliquot Mss., sinistrum ; et quidam, 
sinistra. 


1147 


Vox est eorum , vel pro eis, qui mulia , persequenta 
isto seculo , mala tolerantes , innotescunt compediti 
corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant 
a Domino ad hujus szeculi. bona. Secundum autem il- 
lud quod alibi scriptum est, Quousque avertis faciem 
tum a. me (Psal. xu, 1)? Etiam hoc dictum est, Con- 


vertere , Domine ; quousque? Et ut sciant qui multum , 


carnaliter * Deo. tribuunt humani corporis formam , 
aversionem vultus ejus et conversionem uon fieri mo- 
ttt simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psal- 
mo recolant superiora : Posuisti iniquitates nostras in 
conspectu tuo, seculum nostrum in illuminatione valtus 
tui. Quomodo ergo hic dicit, Convertere, ut sit propi- 
tius, quasi faciem averlisset iratus ; cum ibi sic insi- 
nuet iratum , ut non averterit faciem ab iniquitatibus 
et saeculo eorum quibus irasceretur , sed ea potius in 
conspectu suo et in illuminatione vultus sui posuerit ? 
Quod autem dicitur, quousque, verbum est orantis ju- 
stiti:, non indignantis impatientix. Sane quod hic po- 
situm est, deprecabilis esto ; alii verbum e verho, depre- 
care, interpretati sunt. Sed qui ait, deprecabilis esto, vi- 
tavitambiguumn ; quia deprecari commune vei bum est : 
nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille 
cui funditur ; dicimus euim , Deprecor te, et , depre- 
cor a tc. 

15. [vers. 14, 15.] Deinde illa bona quie futura sunt, 
spe anticipans , et. velut jam faeta deputans : flepleti 
sinus, inquit, mane nisericordia tua. Ergo in his velut 
nocturnis laboribus ct doloribus prophetia nobis ac- 
censa est, sicut, lucerna in obscuro loco, donec dies 
lucescat, et lucifer oriatur in cordibus nostris (1I Petr. 
1, 19). Beati enim. mundi corde, quia ipsi Deum vi- 
debunt. Tune replebuntur eo bono justi, quod nunc 
ecuriunt cL. sitiunt (Matth. v, 8, 6), cum per fidem 
ambulantes peregrinantur a Domino (1I Cor. v, 6). 
Unde et illud dicitur, Replebis me l&titiu cum vultu tuo 
( Psal. xv, 11). Mane astabunt et. contemplabuntur 
(Psal. v , 5); ct, sicut alii dixerunt interpretes , Sa- 
tiat sumus mane misericordia tua , tunc satiabuütur ; 
sicut enim alibi ait, Sctiabor, dum manifestabitur glo- 
1ia tua ( Psal. xvi, 15 ). Unde dicitur, Ostende nobis 
Patrem, et sufficit nobis; atque ipse Dominus ait, Osten- 
dam meipsum illi (Joan. xiv, 8, 21) : quod donec fiat, 
nihil boni nobis sufficit; nec sufficere dcbet, ne de- 
siderium nostrum in vía remaneat, quod donec per- 
veniat extendendum est. Repleti sumus mane miseri- 
cordia iua; et exsullavimus, et jucundati sunius * in om- 
nibus diebus nostris. Dies ille, dies est sine fine. Simul 
eunt illi omnes dies ; ideo satiant.. Non enim succe- 
dentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non ve- 
niendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes 
simul sunt, quia unus est qui stat et non transit : ipsa 
est x:ternitas. fli sunt dies de quibus dicitur : Quis est 
Áomo qui vult vitam , et diligit videre dies bonos (Psal. 
xxxint, 12)? Hi dies et alio loco anni appellantur, ubi 
Deo dicitur : Tu autem idem ipse es, et anni tui non de- 
ficient. Non enim anni sunt qui pro nihilo habentur , 


* fic in Fdd. additur, sapientes ; quod a Mss. abest. 
3. Plures Mss., delectati sumus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1í48 


aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt (Psot. ct. 
28, 12) : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum 
notum sibi fieri precabatur qui dicebat, Notum fac 
mihi, Domine, finem meum (quo perveniendo maueam, 
et nihil ulterius jam requiram), et numerum dierum 
meorum qui est ; utique qui est , non qui non cst. Quia 
dies isti, de quibus eL illic consequenter dicit, Ecce 
veteres posuisti dies meos ( Psal. xxxvmi, 5, 6), non 
sunt, quia non stant, non manent, celerrima muta- 
bilitate transcurrunt; nec una hora in cis invenitur in 
qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia 
ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dics 
non deficiunt, in quibus nec nos deficiemus, sed sine 
defectu reficiemur. Exzestuet anima nostra illorum die- 
rum desiderio , sitiat ardenter atque vehementer; ut 
illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hie prze- 
dieimus : Satiati suns mane misericordia (ua; et exsul- 
tavimus, et jucundati sumus in omnibus diebus nostris. La- 
tati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus 
vidimus mala. 

16. [vers. 16.] Nunc autem in. diebus achuc mali- 
gnis dicamus quod sequitur : Et respice in servos tuos, 
el in opera tua. Ipsi enini servi tui opera tua sunt, non 
solum ut hbmines sint, sed etiam ut sint servi tui, id 
est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmen- 
tim, non solum in Adam, sed ctiam creati in Christo 
Jesu, in operibus bonis, qu: przeparavit Deus ut in 
illis ambulemus (Ephes. n, 10). Deus est enim qui ope- 
ratur in nobis et velle et operari , pro bona voluntate 
(Philipp. u , 12). Et dirige filios eorum : ut sint. recti 
corde, quibus bonus cst Deus. Donus enim Deus Israel, : 
sed rectis corde. Non sicut ille cui commoti sunt pedes, 
quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat 
Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans , et 
ab humani generis gubernatione ! dissimulaus (Psal. 
Lxxi , 1-14). 

17. [vers. 37.] Et sit splendor Domini Dei nostri su- 
per nos. Unde dicitur , Signatum est super nos lumen 
vultus tui, Domine (Psal. w, 7). Et opera manuum uo- 
strarum dirige super nos : uL non ea pro rerum terrena- 
rum mercede faciamus ; tuuc enim non directa , sed 
curva sunt. Huc usque psalinum istum multi codices 
babent ; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, 
Et opus manuum nostrarum dirige. Cui versui diligen- 
tes et docti pronotant stellam , quos asteriscos vo- 
cant, quibus significant ea qua in hebrzo vel aliis 
interpretibus gr:zecis reperiuntur, in Septuaginta vero 
interpretatione non sunt. Quem versum si velimus 
exponere, id mihi videtur habere sententiz, quod om- 
nia bona opera nostra, unum opus est charitatis : 
plenitudo enim Legis charitas (Rom. xut , 10). Nam 
superiore versu cum dixisset, Et opera manuum no- 
strarum dirige super nos ; isto ultimo non opera, sed 
opus dixit manuum nostrarum dirige : tanquam ultimo 
versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id 
est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, 
€um ad hunc unum finem diriguntur : finis enim prie- 
cepti est charitas de corde puro, ct conscientia bona, - 


! Plerique Mss., c£ ab humana generatione dissimulans. 


M. 


ep ws 






1149 
et fide non ficta ( I Tim. 1, 5). Opus ergo unum est, 
in quo sunt omnia , fides quse per dilectionem opera- 
tur ( Galat. v, 6) : unde etiam Dominus in Evangelio 
dieit, Hoc est opus Dei, wt. credatis in eum quem ille 
misit (Joan. vi, 29 ). Cum ergo in isto psalmo, et vita 
vetus ei vita nova, et vita morlalis et vita vitalis, et 
anni qui pro nihilo habentur et dies habentes plenitu- 
dinem misericordiz» verzeque Letiti;zs, id est, et poena 
primi hominis et regnum secundi, satis aperteque dis- 
tineta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi no- 
men titulo cjus inscriptum, ut eis qui pie recteque 
scrutantur Scripturas, eo inodo intimaretur etiam le- 
gem Dei, qux per Moysen miuistrata cst, ubi pro. bo- 
nis operibus sola vel pene sola premia terrenorum 
bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere 
sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus osten- 
dit. Scd cum quisque transierit ad Christum , aufere- 
tur velamen (1I Cor. 1, 16), et revelabuntur. oculi 
ejus, ut consideret mirabilia de lege De: ; donante illo 
cui dicimus, Revela oculos meos, et considerabo mirabi- 
lia de lege tua ( Psal. cxvii, 18). 





IN PSALMUM XC 
ENARRATIO. 
SERMO 1. 


1. Psalmus iste est de quo Dominum nostrum Je- 
sum Christum diabolus tentare ausus est. Audiamus 
ergo , ui possimus instructi resistere tentatori, non 
presumentes in nobis , sed in ipso qui prior tentatus 
est, ne nos in tentatione vinceremur. llli enim tenta- 
tio non erat necessaria : tentatio Christi , nostra do- 
etrina est. Si autem attendamus quid responderit dia- 
bolo, ut hoc et. nos respondeamus , quando similiter 
tentat ; iutramus per januam, sicut audistis lectionem 
Evangelii. Quid est enim intrare per januam ? lntrare 
per Christum. 1pse euim dixit, Ego sum janua (Joan. 
X, 7). Quid est autem intrare per Christum ? lhmitari 
vias Christi.In quo imitaturi sumus vias Christi ? uum- 
quid in ea magnificentia qua Deus erat in carne ? aut 
ad hoc nos exhoriatur, aut hoc a nobis exigit, ut ta- 
lia miracula, qualia fecit ipse, faciamus ? Aut vero 
Dominus noster Jesus Christus non et modo et sem- 
per cum Patre totum mundum gubernat ? Et numquid 
vel ad hoc vocat hominem faciens eum imitatorem 
suum, ul cum illo gubernet coelum et terram, et om- 
nia qu: in eis. sunt; aut ut sit et ipse creator, per 
quem fiant omnia, sicut per Christum facta sunt om- 
nia? Neque ad ista opera te invitat Deus salvator 
Dominus noster Jesus Christus, quie fecit ab initio, de 
quibus scriptum est, Omnia per ipsum facta sunt ( 1d. 
1, 3) , neque ad illa quie fecit in terra. Non hoc tibi 
dicit, Non eris discipulus meus, nisi ambulaveris su- 
per mare (Matth. xiv, 25), aut nisi. suscitaveris 
mortuum quatriduanum ( Joan. xi, 58-44) , aut nisi 
Ocuios esci nati aperueris (Id. ix, 1-7). Nee hoc. 
Quid est ergo intrare per januam? Discite a ie quia 
mitis sum et humilis corde ( Matth. x1, 99). Quod fa- 
cius est propter te, hoc in co debes attenocre, ut 
1 


ENARRATIO IN PSALMUM XC. 


1150 
imniteris. Miracula enim et nondum natus de Maria 
fecit : quis enim. unquam fecit, nisi ipse de quo di- 
ctum est, Qui facit mirabilia magna solus ( Psal. xxx, 
18) ? In ipsius enim virtule, et antea qui fecerunt, 
potuerunt aliquid facere : in virtute. Cliristi Elias 
mortuum suscitavit (HI. Reg. xvu, 92). Nisi forte 
major est Petrus quam Christus, quia Christus voce 
suscitavit :»grotantem ( Joan. v, 5-9 ), Petrus autom 
eum ransiret, umbra ipsius tangendi profere- 
bantur z;groti (Act. v, A5 ). Potentior ergo. Petrus 
quam. Christus? Quis hoe dementissimus dixerit? 
Quare ergo tanta potentia in Petro? Quia Christus in 
Petro. Ideo dixit, Omnes qui venerunt, fures sunt et la- 
trones (Joan. x, 8) : id cst, qui venerunt sua. sponte, 
à me non sunt missi, qui venerunt. sine me , in qui- 
bus ego non fui, quos ego non introduxi. Quotquot 
ergo miracula facta sunt, sive a pricedentibus, sive 
a consequentibus, idem ipse Dominus fecit , qui fecit 
el prxsentia sua. Nec ad ipsa ergo miracuia horiatur, 
qui ipse fecit et antequam esset homo : sed quo te 
hortatur? Ut. imiteris quod non posset, nisi factus 
lioino. Tolerarc enim passiones numquid. posset, nisi 
liomo? Mori et crucifigi et humiliari non posset, nisi 
liomo. Sic! ergo etu molestias hujus szeuli cum pate- 
ris, quas facit diabolus, sive aperte per homines, sive 
occulte sicut Job, sis fortis, sis tolerans?; habitaus ? in 
adjutorio Altissimi, sicut dicit iste "psalmus : quia si 
recedas ab adjutorio Altissimi, te ipsum non valens 
adjuvare, cades. 

2. Multi enim fortes sunt , quando ab hominibus 
patiuntur persecutionem, et vident eos aperte s:vire 
in se ; el putant quia tunc imitantur passiones Chri- 
Sti, s$ aperte eos homines persequantur : si autem 
occulta diaboli persecutione feriantur, putant se noa 
coronari a Christo. Noli timere quando imitaris Chri- 
Stu, Nam et. quando teníavit diabolus. Dominum, 
nullus homo fuit in eremo, occulte illum tentavit ; sed 
superatus est, etaperte s:rviens superatus est ( MattA. 
1v, 4 1i ). Sic et tu fac *, si vis intrare per januam, 
quando occulte teniat inimicus , quando postulat ho- 
minem ut aliquid ei noceat per corporales molestias, 
pec febres, per :»egritudines, per aliquos labores cor- 
poris, sicut laboravit Job. Diabolum non videbat, sed 
potestatem Dei intelligebat. Noverat quia diabolus 
in eum nihil posset, nisi ab illo cujus summa potestas 
est, permitteretur : totam gloriam Deo dabat, poten- 
tiam diabolo non dabat. Nam et quando abstulit dia- 
bolus omnia, hoe dixit : Dominus dedit, Dominus abs- 
tulit. Non. dixit, Dominus dedit, diabolus abstulit : 
quia nihil abstulisset diabolus, nisi permisisset Domi- 
nus. Ideo autem permisit Dominus, ut bomo probare- 
tur, diabolus vinceretur. Et quando eum plaga percus- 
sit, ille permisit. Quia cum a capite usque ad pedes in 
putredine * vermium fiueret, nec tunc tribuit diabolo 
aliquam potestatem Job : sed cum ei suggessissct uxoz 


! Sic nonnulli editi.  B., sí. — M. 

? puo WMss., sicut Job fortissime toleras. 

3 (n B., habitabis. Er. Ven. el Lov. secuti sumus. M. 

* 1n B. omittitur verbuni, fac, quod ex Er. Ven. et Lov. 
restituimus. M. i 

5 Meligris uoti». Mss., putredinem: 


101 
jjus , quam solam: reliquerat diabolus , non consola- 
tricem. mariti, sed adjutricem sui, et dixisset ci, Dic 
aliquod verbum in Deum, et morere; dixit ei, Locuta 
ez lanquam. una de insipientibus mulieribus : si bona 


suscepimus de manu Domini, maía non sustinebimus 
(Job n, 0-10)? 


8. [rers. 1, 2.| Ergo qui sic imitatur Christum , ut * 


folerelL omnes molestias hujus sxculi, spes ejus in 
Dco sit, ut nee illecebra capiatur, nec timore franga- 
tur, ipsc est qui habitat in adjutorio Alüssimi, et in pro- 
tectione. Dei eoi commorabitur : sicut audistis psal- 
mum, et eantastis ; nam inde incipit Psalmus. Quibus 
autem verbis tentavit Dominum diabolus, cum ad ipsa 
venerimus, agnoscetis : nota sunt enim. JDicet Do- 
mino, Susceptor ineus es üt , et refugium meum , Deus 
mens. Quis hoe dicit, Domino? Qui habitat in adjutorio 
Altissimi. Quis est qui habitat in adjutorio Altissimi ? Qui 
nou habitat in adjutorio suo. Quis est qui habitat 
in adjutorio Altissimi ? Qui non est superbus, quomodo 
ili qui manducaverunt ut esseut quasi dii, et perdi- 
derunt, quod erant facii homincs immortales. In adju- 
iorio enim suo habitare voluerunt, non in adjutorio 
Altissimi : ideo. suggestionem serpentis audierunt, 
prozceptum Dei contempserunt; et invenerunt hoc 
evenisse in se quod minatus est Deus, non quod pro- 
misit diabolus (Gen. 1 ). 

&. [|vers. 5.] Ergo sie et tu die, Sperabo in. eum; 
quoniam ipse eruet ine, nou ego me. Vide si aliud ali- 
quid docet, nisi ut tota spes nostra non sit jn nobis, 
non sit ia homiue. Unde te eruet? De muscipula venan- 
tium, et a verbo aspero. De muscipula venantium, 
magnum aliquid est : a verbo aspero, quid magnum ? 
Multi in muscipulam venantium per verbum aspe- 
rum ceciderunt. Quid est quod dico ? Tendit diabo- 
lus ct angeli ejus, tanquam venantes tendunt muscie 
pulas ; et longe ab ipsis muscipulis ambulant homines 
qui in Christo ambulant : non audet enim in Christo 
tendere muscipulam; cirea viam ponit, in via non 
ponit. Via autem tua Christus sit, et tu non cades in 
muscipulam diaboli, Aberranti a via, jam ibi est 
muscipula. Hinc atque hine ponit laqueos, hine atque 
inde ponit muscipulam; inter laqueos ambulas. Sed 
vis securus ambulare? Noli declinare in dexteram 
neque in sinistram ; et sit tibi via ille qui tibi ! factus 
est via (Joan. xiv, 6), ut perducat te ad se per se; et 
non timebis Jaqucos venantium. Sed quid est, a verbo 
aspero? Multos per verbum asperum misit in muscipu - 
Jam diabolus : verbi gratia , qui voluerint esse Chri- 
stiani inter Paganos, insultatores patiuntur Paganos; 
erubescunt inter insultatores, et à verbo aspero re- 
cedentes de via, incidunt in laqueos venantium. Et 
quid tibi facturum est verbum asperum ?eNihil. Num - 
quid nibil tibi faeturus est laqueus, quo te compellit 
inimicus per verbum asperum ? Quomodo retia. ple- 
rumque tendantur, ad caput sepis tenduntur avibus, 
ei lapides mittuntur in sepem : lapides illi nihil fa- 
cturi sunt avibus. Quando enim ferit avem , qui lapi- 
dem mittit in sepem ? Timens autem avis inanem so- 


* Mio Edd. addunt, pro te ; quod a Niss. abest. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1152 
num, cadit in retia : sic homines timentes insultato- 
rum verba vana et inania, et erubescentes conviciis 
superfluis, cadunt in laqueos venantium, et captivan- 
tur a diabolo. Sed cur non dico, fratres, quod non est 
tacendum, quod me cogit Deus dicere? Quomodolibet 
hoc accipiatis, cogit me Deus dicere ; et si uon dixero, 
ego cado in laqueos venantium : si enim detractiones 
hominum timeo, ut non dieam; ego ipse a verbo 
aspero cado in laqueos venantium, qui vos moneo ut 
non timeatis verba hominum. Quid est ergo quod 
dicturus sum? Quomodo inter Paganos qui fuerit 
Christianus, a. Paganis audit verba aspera, quibus si 
erubuérit, cadit in muscipulam venantium : sic inter 
Christianos qui voluerint esse diligentiores et melio- 
res, ab ipsis Christianis audituri sunt. insultationes. 
Et quid prodest, frater, quod aliquando invenis civi- 
item, ubi nullus est paganus? Nemo ibi insulizt 
christiano quod christianus est, qui» non ibi invenitur 
paganus : sed sunt multi male viventes christiani , in- 
ter quos qui voluerit bene vivere, et inter ebriosos 
sobrius esse, et inter fornicarios castus esse, et inter 
consultores mathematicorum Deui sinceriter colere 
et nihil tale requirere, et inter spectatores nugacium 
theatrorum * noluerit ire nisi ad ecclesiam, patitur 
insultatores ipsos christianos, et patitur verla aspera; 
el dicunt, Magnus tu, justus, tu es Elias, tu es Petrus, 
de celo venisti. Insultant; quocumque se verterit , 
audit hinc atque inde verbum asperum. Quod si timet 
et recedit a via Christi , cadit in laqueos venantium. 
Quomodo autem. eum audiuntur Iizec verba, non re- 
ceditur a via? Quid est, non recedere a via? Quando 
audit verba aspera, unde sibi babet faeere solatium - 
ut non curet verba aspera, noe recedat a. via , et ine 
tret per januam? Dicat : qualia verba audio, servus , 
peccator? Dominus meus audivit: Demonium habes 
(Joan. vii, 48). Modo audistis verbum asperum quod 
dictum est in. Dominum : non opus erat ut Dominus 
hoc audiret, sed te monuit adversus verba aspera ne 
incidas in laqueos venantium. 

5. [vers. 4.] Iuter scapulas suas obumbrabit tibi , e 
sub alis ejus sperabis. Hoc dicit, ne tua protectio a te 
übi sit, ne putes quia tu te potes protegere ; ille te 
proteget, ut eruat ; et eruet de muscipula venantium; 
et a verbo aspero. Ipter scapulas suas obumbrabit tibi, 
et a tergo potes intelligere, ct a pectore : scapulae 
enim cirea caput sunt. Sed quia dicit, sub alis ejus 
sperabis, manifestum est quia protectio alarum ex» 
pansarum facit te esse inter scapulas Dei, ut hine at- 
que hinc al: Dei te ponant in medio : et non timebis 
ne quis tibi noceat; tantum tu noli inde recedere, quo 
nullus inimicus audet acccdere. Si gallina protegit 
pullos suos sub alis suis; quànto magis tu sub alis 
Dei tutus eris, et adversus diabohnn et angelos cjus, 
quie aere:& potestates tanquam  acecipitres eircumvo- 
liant, ut infirinum. pullum auferant? Neque enim 
siue causa comparata est gallina ipsi Sapiente Dei ; 
nam Christus ipse Dominus noster et salvator tanquam 
gallinam se dixit : Jerusalem, Jerusalem, quoties voii 


5 Alter e Corb. Mss, angarunm (eatricarian. 


1155 
colligere filios tuos, tanquam gallina pullos suos, et no- 
luisti (Matth. xxm, $7)? Noluit illa Jerusalem; veli- 
mus nos. Ilia rapta est ab aereis potesiatibus fugiens 
alas gailinz:e, presumens de viribus suis, cum esse 
infirma : nos confitentes infirmitatem nostram, sub 
alas Dei fugiamus; erit nobis enim tanquam gallina 
proiegens pullos suos. Non est enim injuriosum no- 
men gallin:e. Attendite caeteras aves, fratres : mult 
aves anite nos fetant, calefaciunt pullos suos ; nulla 
sic avis infirmatur cum pullis, quomodo gallina. At- 
tendat Charitas vesira : hirundines, passeres ! et ci- 
conias videmus extra nidos suos, nec cognoscimus 
utrüm fetus habeant; at vero gallinam cognoscimus 
in infirmitate voeis, ip reiaxatione plumarum : tota 
mutatur affectu pullorum ; quia illi infirmi sunt, in- 
firmam se facit. tuia ergo et nos infirmi eramus, in- 
firmam se fecit Sapientia Dei; quia Verbum caro 
factum est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 14), ut sub 
alis ejus speremus. 

6. [vers. 5, 6.] Scuto circumdabit te veritas ejus. Quae 
Sunt alÉ, hoc est scutum; quia nec alo sunt, nec 
scutum. Si aliquid horum proprie esset, numquid 
ala scutum esse possent, vel seutam al? Sed quia 
figurate per similitudines dici omnia ista possunt, 
ideo et ali€ et scuium esse potuerunt. Si vere lapis 
esset Christus, ]eo nor. esset ; et si leo esset, agnus 
non esset : ideo et leo (Apoc. v, 5), et agnus (Joan. 1, 
99), et lapis (Áct. 1v, 10, 11), et vitulus, et si quid 
hujusmodi; quia nec lapis, nec leo, nec agnus, uec 
vitulus, sed salvator omnium Jesus Christus. lstze 
enim similitudines sunt, non proprietates, Veritas 
ejus, inquit, circumdabit ie. Tanquam scutum veritas 
ejus est; ut non misceal eos qui in seipsis sperant , 
cum eis qui in Deo sperant. Peccator est, ei peccator: 
Sed da peccatorem de se presumentem, contemneatem, 
peccata sua non confitentem, et dicet, Si Deo displice- 
rent peceata mea, non permilteret me vivere. Alius 
autem oculos non audebat levare, sed percutiebai pe- 

eius suum, dieens, Domine , propitius esto mihi pec- 
catori (Luc. xvii, 15). Et ille peccator, et ille : sed ille 
irridens, iste plangens ; ille contemptor, hie confes- 
Sor peceatorum suorum. Veritas autem Dei qux non 
personas accipit, discernit poenitentem a defendente, 
discernit humilem a superbo, discernit przesumentem 
de seipso a prsumeote de Deo. Ergo veritas ejus 
tanquam scuto circumdabit te. 

7. Non timebis a timore nocturno , a sagiita volante 
per diem , a negotio perambulante in tenebris , a ruina 
et demonio meridiano. Duobus qux supra dixit, red- 
duntur dio qu infra dixit. Non iimebis a iimore 
nocturno, a sagitta volante per diem : et propter tmo- 
rem nocturnum, a negotio perambulante in tenebris ; et 
propter sagiliam volantem per diem, a ruina et de- 
monio meridiano. Quid est timendum in nocte, et quid 
in die? Cum quisque ignorans peccat, tanquam in 
nocte pezcat : cum autem sciens peccat, tanquam in 
die peecat. Duo ergo illa leviora; ipsa sunt graviora, 
que repetita sunt. Intendite, ut diligenter hoc, si 


! MSS , UASET'ES. 


ENAIRATIO fN PSALMUM XC. 


1151 


Dominus annuerit, exponatur vebis: obscurum est 
enim , et erit magnus fructus si intellexeritis. 'fenta- 
ionem que fit iu ignorantibus levis, timorem noctur- 
num appellavit; et tentationem quie fit in seientibus 
levis, sagilamr volantem per diem appellavit. Quae 
sunt leves tentationes? Qu:e non sic instant, non sie 
urgent, u! eogani, sed possunt cito declinata trans- 
ire. Eadem rursus fae gravia. Si persecutor instat, et 
vehementer terret ignorantes, id est nondum (irinos 
in fide, nec scienies quod ad hoc sunt christiani , ut 
futuram vitam sperent; cum coeperint terreri de ma- 
lis temporalibus, putant quod deseruit illos Christus, 
et sine causa sunt ehristiani; non norunt enim, ut 
dixi, quia ad hoe sunt christiani, ul presentia su- 
perent, et futura sperent : invenit illos negotium 
perambulans in ienebris, et capit cos. Sunt autem 
quidam qui noveruut se ad futuram spem vocatos ; 
quia quod nobis promisit Deus, non cst de ista terra, 
non est de ista vita ; quia ist: omnes tentationes tole- 
rand:xs sunt, ut illud aceipiamus, illud aequiramus 
quod nobis promisit Deus in seternum ; norunt ista ; 
sed quando coeperit persecutor instare vehementius, 
agere minis, poenis, tormentis, aliquando cedunt, et 
scientes tanquam in die cadunt. l 

$. Quare autem in meridie? Quia multum fervet 
persecutio : majores :wstus dixit meridiei. Attendat 
hoe Charitas vestra de Seripturis me probantem. 
Quando de seminante dicebat Pominus, quia exiit 
seminans seminare, et aliud cecidit in viam, aliud in 
petrosa, aliud inter spinas ; dienaius est ipse expoiere 
similitudinem, et cum venisset ad petrosa, hoc ait : Hi 
sunt qui audiunt verbum , et ad horam gaudent ad ver- 
bum ; et in tribulatione que [it propter verbum, continuo 
scandalizaniur. Quid enim dixerat de his quie exierant 
in petrosis? Exorto sole, inquit, arweruit, quia non ha- 
bebant allam radicem (Matth. xii, 5:25). Hi sunt ergo 
qui ad horam gaudent ad verbum , ei cum persecutio [a- 
cía fuerit. propter verbum, arescunt.. Quare arescunt? 
Quia non habebant firmem radicem. Qux est radix ? 
Charitas : hoc enim dieit Apostolus, Ut in charitate 
radicati et [undazi (Ephes. yu, 47). Quomodo enim ra- 
dix omnium malorum cupidiias (1 Tim. vi, 10), sie 
radix omuium bonorum charitas est, Nostis hoc, et 
Spe dictum est : sed quare hoe volui commemorare? 
Ut inielligatis Psalmum, quia dàemonium meridianum 
propter 2stum vehemoentis persecutionis positum est. 
Sic enim Dominus dicit : Ortus est sol, et aruit herba, 
quia radicem non habebat, Et exponens nobis quid est 
à sole herbam arescere, dixit, quia persecutione facta 
non manent illi * , quia altanj. radicem non habebant. 
Recte hic intelligimus damonium meridianum perse- 
cutionem vehementem. Qualis fuit illa persecutio ali- 
quando, fratres, commemorem, unde Dominus libe- 
ravit Eeclesiam suam , dignetur attendere Charitas 
vestra. Primo, quod imperatores et rcges s»culi pu- 
laverunt se persequendo tollere posse de terra nomen 
Christi et nomen Christianorum , jusserunt ut quis- 
quis se confiteretur christianum, feriretur. Quicumque 


1 pic Edd. addunt , n fide; quod a Mss. plerisque abest, 


1155 


noluit feriri, negavit se christianum, sciens quid mali 
faceret; pervenit ad illum sagitta volans per diei. 
Quicumque autein non curavit presentem vitam, sed 
certüs speravit futuram, declinavit sagittam volantem 
per diem , confessus est sé christianum : pereueds 
earne, liberatus est spiritu ; exspectare coepit positus 
apud Deum in quiete, etiam redemptionem corporis 
cui in resurrectione mortuorum : evasit a tentatione 
illa, a sagitta volante per diem. Ergo, Quicumque se 
confessus fuerit christianum , feriatur; quomodo sa- 
gita volans. per diem fuit. Nondum erat d:emonium 
meridianum, flagrans veheinenti persecutione, el fa- 
ciens magnos xstus etiam fortibus. Audite enim quid 
secutum sit ; cum vidissent inimici quod multi festi- 
narent ad martyrium , et tanto plures crederent in 
Chrisium, quanto plures patiebantor, dixerunt apudse, 
Nos oceisuri sumus genus humanum, tot millia quae 
credunt in hoc nomine, si occiderimus omnes, prope 
nullus in terra remanebit. Cepit fervere sol, ecepit 
fervere ;estus. Audite enim quid jusserint : quomodo 
antea jusserant, Quicumque confessus se fuerit chri- 
stianum, feriatur ; jusserunt postea, Quicumque con- 
fessus se fuerit christianum , torqueatur, €i tamdiu 
torqueatur, donee neget se esse christianum (a). Gom- 
parate sagittam volantem per diem, et dxmonium 
meridianum. Sagitta volans per diem quid erat ? Qui 
se confessus fuerit christianum, feriatur. Quis fidelis 
eam mortis celeritate non declinarct ! ? Hlud autem, 
Si se confitetur christianum, non oceidatur ; sed tor- 
queatur, donec neget ; si se negaverit, dimittatur : die- 
monium meridianum erat. Muiti ergo non negantes, 
in tormentis deficiebant; tamdiu enim torquebantur, 
donec negarent. Perseverantibus autem in non ne- 
gando Christum, quid facturus erat gladius, uno ictu 
occidendo corpus, znimam ad Deum mittendo? Hoc 
faciebant et diuturna tormenta : sed quis tandem in- 
veniretur qui duraret adversus tantos et tam longos 
cruciatus ? Multi defecerunt : et, credo, illi defecerunt 


qui de se prassumpserunt, qui non habitabant in ad- - 


jutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli ; qui non 
dixerunt Domino , Suscepter meus es; qui non sub 
umbra alarum ejus speraverunt, sed viribus suis mul- 
tum dederunt. Dejecti sunt à Deo, ut ostenderet illis 
quia ipse protegit, ipse temperat tentationes, ipse tan- 
ium venire permittit, quantum polest ferre cui venit. 

9. [vers. 7.] Multi ezgo ceciderunt a demonio me- 
ridiano. Quam multi, vultis nosse ? Sequitur, et dicit : 
Cadent a latere tuo mille, et dena millia a dextris tuis : 
ad te autem non appropinguabit. Cui dicitur hoc? cui, 
fratres, nisi Domino Jesu Christo? Dominus enim 
Jesus, non solum in se, sed et in nobis. Recordamini 
verba illa : Saule, Saule, quid me persequeris (Act. Ww, 
4)? Quando ipsum nemo tangebat, et dicebat, Quid 
me persequeris? numquid non in nobis seipsum com- 
putabat? Quando dicebat, Qui fecit uni ex minimis 
nicis , mihi fecit (Matth. xxv, 40); nonne in nobis 

1 Lov., celeritatem declinaret. Er., celeritatem non decli- 
naret. At meliores Mss., celeritate non. declinaret, scilicet 


sagittam volantem per diem. : 
(a) vid. Tertullianum ii Apologetico, c. 2, 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1156 
seipsum computabat? Non enim divisa sunt ab invicem 
ménmbra, caput et corpus. Quid est caput et. corpus? 
Salvator et Ecclesia. Quomodo ergo dietum est, Cadent 
a laiere tuo mille, et dena millia a dextris tuis ? Cadent 
enim a d:emonio meridiano. Magnus terror, fratres, à 
latere Christi cadere, a dextris Christi cadere Quomodo 
cadent a latere ? Quare iili a latere, illi a dextris? Quare 
millea latere, et dena millia a dextris ? Quid est, a la- 
tere mille ? Quia pauciores sunt mille, quam dena mil- 
lia quiz? a dextris cadent. Quisuntisti ? Modo planum 
erit in nomine Christi, modo apertum erit. Quibus- 
dam promisit Christus quia cum illo judicabunt; 
Apostolis scilicet, qui dimiserunt omnia, et seeuti 
sunt eum. Nam Petrus ait illi, Ecce nos dinusimus 
omnia, et seculi sumus te; et boc illis promisit, Sede- 
bitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus 
Israel (1d. xix, 97, 98). Nolite putave quia ipsis 
solis promisit Dominus. Übi enim sedebit Paulus 
apostolus, qui plus omnibus illis laboravit (I Cor. xv, 
10), sinon ibi sedebunt nisi duodecim? llle enim 
tertius decimus est. Nam de duodecim cecidit Judas ; 
iniocum autem Jud: traditoris Matthias ordinatus 
est : in Actibus Apostolorum legimus (Act. 1, 45-96). 
Implete sunt duodecim sedes. Non ibi sedebit qui 
plus omnibus illis laboravit? An duodecim sedes 
perfectio est tribunalis (a)? Nam millia sedebunt in 
duodecim sedibus. Sed unde milii probas, ait aliquis, 
quia et Paulus inter judices erit ? Audi illum dicen- 
tem : Nescitis quia angelos judicabimus (l Cor. v1, a)? 
Judicabimus, inquit. Etipse non dubitavit in pro- 
sumptione, qua credidit, computare ! se inter illos 
qui judicabunt cum Christo. Qui ergo judicabunt 
cum Christo, principes Ecclesi» sunt, perfecti sunt. 
Talibus dixit : Si vis esse perfectus, vade, vende omnia 
tua, el da pauperibus. Quid est, Vis esse perfectus ? 
Vis mecum judicare, et non judicari. ille contristatus 
abscessit (Matth. xix, 21, 22); sed multi hoc fece- 
runt, et multi hoc faciunt : ergo isti eum illo judi- - 
cabunt. Sed multi promittunt sibi quia judicabunt 
cum Christo, quia dimittunt omnia sua et sequuntur 
Christum , sed habent przesumptionem de se, habent 
quemdam typhum et superbiam, quam Deus solus 
potest nosse, et non possunt evitare dzemonium me- 
ridianum, id est, casum ferventis caloris nimiae per- 
secutionis. Tales multi cum essent illo tempore, qui 
disribuerant omnia sua pauperibus, et sibi jam pro- 
mittebant quia sessuri erant cum Christo, et judica- - 
turi gentes, fervente calore persecutionis tanquam a 
d:xinonio meridiano defecerunt in tormentis, et ne- 
gaverunt Christum. lpsisunt qui a latere ceciderunt : 
tanquam sessuri cum Christo ad mundum judican- 
dum, ceciderunt. 
10. A dextris autem dieam qui eadunt. Nostis quia 
cuin apparuerit ipsum tribunal, ubi cum Christo Do- 
mino judieabunt qui voluerunt esse et vere fuerunt 


! Sic Mss. At Edd., quia credidit computari se. 

(a) tine Magister, sent. 4, dist. 47, cap. Non atitem :« Per- 
fectio tribunalis, id est, universalitas judicantium intelltigi- 
tur, Scilicet omnes. perfecti, qui, relictis onmibus, secuti 
SuuL Christum. » 


) 


TW" 


1157 ENARRATIO IN PSALMUM XC. 


perfecti, radicati et fundati in charitate, ut non. are- 
scerent de sole et demonio meridiano, hoc ait Domi- 
uus, Congregabuntur ante eum omnes gentes, et dividet 


illos ab iwicem, sicgt. pastor dividit oves ab. hedis ;. et. 


oves ponet a dextris, havdos autem a sinistris ; ct judi- 
cabuntur. Multi erunt. qui judicabunt, sed pauciores 
erunt quam illi qui ante tribunal stabunt : quia illi 
tanquam mille, illi tanquam dena millia. A dextris 
positis quid dicturus est? Esurivi, et dedistis mihi 
manducare ; hospes fui, et suscepistis me. Manifestum 
est quia his dicet qui habent substantiam hujüs s:x- 
culi, unde ista bumana faciant. Tamen et ipsi cum 
illis regnabunt : quia illi tanquam milites, illi tan- 
quam annonam prxbentes Provinciales (a) , sub uno 
tamen Imperatore et miles et provincialis in regno 
est. Miles fortis, provincialis devotus : miles fortis 
orationibus pugnat adversus diabolum, dovotus pro- 
vincialis annonam tripuit. militibus. Intelligat Chari- 
tas vestra. Et audient in fine ad dexteram positi : 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vo- 
bis paratum est ab origine mundi. Erant ergo illo tem- 
pore multi, quando graviter inferbuerat sol persecu- 
lienis et d:emonium ineridianum, eraut quí sibi pro- 
mittebant quia judicatur] erant. cum Christo ; non 
petuerunt ferre 3ostum persecutionis, et ceciderunt a 
latere ipsius : erant ibi alii, qui non sibi promitte- 
bant sedes judicantium ; sed per eleemosynas pro- 
mittebant sibi quia ad dexteram futuri erant, quibus 
dicturus erat Christus, Venite, benedicti Patris mei, 
percipite regnum. quod. vobis paratum est ab origine 
mundi. Ei quia multi de spe illa judicandi cecide- 
runt, multi autem et multo plures de spe illa dexter 
ceciderunt, ideo dietum est Christo: Cadent a latere 
tuo mille, et dena millia a dextris tuis. Et quia snulti 
erunt cum illo, qui omnia illa non curarunt, cum 
quibus tanquam membris unus est Christus : Ad te 
autem, inquit, non appropinguabit. Numquid ad solum 
caput dixit, non appropinquabit ? Non utique ; sed nec 
ad Petrum, nee ad Paulum, nec ad omnes Apostolos, 
nec ad omnes martyres, qui in tormentis non defe- 
cerunt. Quomodo ergo non appropinquab&? cur sic 
lorti sunt. Propinquavit carni tormentum, sed non 
pervenit ad locum fidei. Itaque longe erat fides ipso- 
rum 3 terrore torquenuiam. Torqueant, nec appro- 
pinquabit terror ; torqueant , sed irridebunt tormen- 
ium, pr:iesumentes in illo qui prior vicit, ut ceteri 
vincerent. Et qui vincunt, nisi qui de se non prz- 
sumpserunt ? Intendat Charitas vestra; ad hoc enim 
dixit omnia superiora. Dicet Domino, Susceptor meus 
e$ tu, et refugium meum ; et, Sperabo in eum; quo- 
niam ipse eruet me de muscipula venantium, !pse eruet 
me, non ego me. uter scapulas suas obumbrabit tibi : 
sed quando? Quando sub alis ejus sperabis. Scuto 
circumdabit te veritas ejus. Quia ergo in illo pri:sum- 
psisti, et fotam spem tuam in illo posuisti, sequitur, 
quid? Non timebis a timore nocturno, a sagitta. vo- 
lante per diem, a negotio perambulante in tenebris, a 

(a) &ou:er Tractatum 122 in Joannem, n. 5, ubi Fvange- 
li przedieatores, milites Christi; fideles vero a quibus illi 
supenidium debitum aecijiuut, provinciales Christi appellat. 


E 


1158 


ruina et deinonio meridiano. Quis non timebit ? Qui 
non in se, sed in Christo prissumit.. Qui autem de se 
proesumnnt, etsi jam sibi sperabant latus Christi tan- 
quam judieaturi, etsi futuros se jam sperabat a dex- 
tris Christi, quasi diceret illis, Venite, benedicti Pa- 
tris mel, percipite regnum quod vobis paratum cst. ab 
origine mundi ; venit daomonium meridianum, id est, 
fcrvens ssius persecutionis, vehementer terrens, et 
ceciderunt multi a spe sedis judiciarie, de quibus 
dictum est, Cadent a latere tuo mille; et multi a spe 
remunerationis obsequiorum suorum, de quibus di- 
ctum est, Et dena millia a dextris tuis. Ad te autem, 
id est, ad caput et corpus, non appropinquabit, vuina 
et demonium meridianum ; quoniam novit Dominus 
qui sunt ejus (II Tim. n, 19). 

11. [vers. 8.] Verumtamen oculis tuis considerabis, et 
retributionem peccatorum videbis. Quid est hoc? quare 
verumtamen ? Quia licuit impiis superbire in servos 
tuos , lieuit impiis persequi servos tuos. Impune ergo 
erit impiis, quia persecuti sunt servos tuos ? Non erit 
impune. Quamvis enim tu permiscris , et magis inde 
tui coronati sint; Verumtamen oculis tuis considerabis, 
el vetributionem peccatorum videbis. Malum enim quod. 
voluerunt, non bonum quod per nescientes acetum est, 
eis retribuetur. Modo opus est ut oculos fidei habea- 
mus, et videamus quia exaltantur ad tempus, et plan- 
gent in :ternum ; et quibus datur potestas in servos 
Dei temporaliter, dicetur eis : Jte in ignem eternum , 
qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 52- 
41). Sed si habeat quisque oculos, sicut dixit , oculis 
tuis considerabis; non est leve videre impium florentem 
in hoc sxculo, et habere ad illum oculos, ut conside- 
res fide quid ille passurus est in fine, si se non coi- 
rexerit : quia qui modo tonare volunt, postea fulini- 
nantur. Verumtamen oculis tuis considerabis, et retribu- 
liunem peccatorum videbis. 

12. [vers. 9. ] Quoniam tu es , Domine , spes me«. 
Ecce veuit ad illud, quare non cadat a ruina. et d:e- 
monio meridiano : Quoniam tu es , Domine , spes mea; 
altissimum. posuisti refugium. tuum. Quid est quod. in 
alto est refugium tuum? Multi cnim sie sibi faeiunt re- 
fugium Dei , quo fugiant a. temporalibus :stibus. ln 
alto est enim refugium Dei , valde in occulto est , quo 
fugias ab ira ventura. Intus « altissimum posuisti re- 
fugium tnum. Non aecedent ad te mala , et flagellum 
non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam Ange- 
gcelis suis mandavit de te, ut eustodiant te in omuibus 
viis tuis. In manibus tollent te, nequando offendas ad 
lapidem pedem tuum. » Ista sunt verba qux diabolus 
dixit Domino Jesu Christo, quando illum tentavit. Sed 
quia diligentius consideranda sunt, ne vos fatigemus, 
differomus in crastinum ( quia et crastino debetur 
vobis sermo * ), ut ab isto loco Psalmi rursus incipia- 
mus, propter tedium vestrum; ne cum volumus linire 
res obscuras, pr:cipitemus, ei non perveniant ad 
intelligentiam vestram. 

SERMO il. 
1. Sicut non dubito meminisse Charitatem vestram, 


! Sic potiores et plerique Mss. Alii quidam cum Edd., quia 
et crustino, sà Donunus voluerit, inde vobis erit sermo. 


1159 
qui hesterno die sermoni adfuistis , psalmum quem 
cacperamus exponere, ne ad terminum perveniret, an- 
gustia temporis impedivit ; et dilata est pars ejus in 
hodiernum diei. lloc qui heri adfuistis, recordamini, 
qui non adfuistis, cognoscite. Propterea fecimus 
ipsam lectionem Evangelii recitari , ubi Dominus ten- 
tatus est per ea verba Psalini, qux hic audistis (MattAi, 
1v, 6). Ideo tentatus est Christus, ne vincatur a tenz 
tatore christianus. llle quippe magister in omnibus 
tentari voluit, quia tentamur ; sicut mori voluit, quia 
' morimur; sicut resurgere voluit, quia resurrecturi su- 
mus. llla enim qu: ostendit in homine, qui factus est 
propter nos homo, cum esset Deus per quem facti su- 
mus, propter nos ostendit. Et sepe commendavimus 
Charitati vestre, quod nos spe iterare non piget ; ut 
quia forte multi vestrum legere non possunt, quia non 
cis vacat legere , aut litteras non norunt, saltem assi- 
due audiendo non obliviscantur salubrem fidem suam. 
Certe ea repeteido quibusdam molesti videamur, dum 
tamen quosdam :edificemus. Novimus enim multos 
esse et imenioria pri:valeutes, et lectionis divinz stu- 
diosos, qui ea qu:e.dietari sumus noverunt ; et forte 
nos ea volunt dicere qux: non noverunt. Sed si cele- 
riores sunt, intaeantur quia eum tardioribus ambulant 
viam. Quando autem duo coniites unam viam ambu- 
lant, quorum est unus celerior, alter tardior, in pote- 
state celerioris est ut cum illo ambulet tardior , non 
iu potestate Lardioris; quia si velit celerior tantum 
facere quantum potest , tardior illum non sequitur. 
Opus est ergo ut celerior refrcnet celeritatem svam , 
et non relinquat comitem tardiorem. Hoc est ergo quod 
dixi me sxpe dixisse, et nuuc iterum dico : sicut 
dicit Apostolus, Eadem scribere vobis, mihi quidem non 
pigrum , vobis autem tutum ( Philipp. m, 1). Dominus 
noster Jesus Christus, tanquam totus perfectus vir, et 
eaput, et corpus : caput in illo homine agnoscimus , 
qui natus est de Maria virgine , passus sub Pontio Pi- 
lato, sepultus , resurrexit, asceudit in coelum , sedet 
ad dexteram Patris , inde iilum exspectamus judicem 
vivorum atque mortuorum ; hoc est caput. Ecclesise 
(Ephes. v, 95). Corpus liujus capitis Ecclesia est, non 
qux hoc loco est, sed et qux: hoc loco et per totum 
orbem terrarum : nec illa qu:e hoc tempore, sed ab 
ipso Abel usque ad eos qui nascituri sunt usque in 
finem et credituri in Christum, totus populus sancto- 
rum ad unam civitatem pertinentium ; quie civitas 
corpus est Cliristi , cui eaput est Christus. Ibi sunt et 
Angeli cives nostri : sed quia nos peregrinamur, la- 
boramus ; illi autem in civitate exspectant adventum 
nostrum. Et de illa civitate unde peregrinamur , lit- 
ter:e nobis venerunt ; ipse sunt Seripturz , qui nos 
hortantur ut bene vivamus. Quid dicam venisse litte- 
ras? Ipse rex descendit, et factus est nobis via in pev- 
egrinatione; uL in illo ambulantes, nec erremus, nec 
deficiamus , nec in latrocinantes incidamus , nec 
in laqueos irruamus, qui ponuntur juxta viam. Talem 
ergo scientes Christum totum atque universum simul 
cum Ecclesia; ipsum autem solum natum de virgine, 
capnt Ecclesim , mediatorem scilicet inter Deum et 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1160 
homines Christum Jesum (I Tim. n, 5) : ad hoc me- 
diatorem , ut eos qui recesserant, per re reconciliet ; 
medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a 
majestate Dei , et peccato nostro offenderamus eum : 
missus est Filius mediator, qui sanguine suo solveret 
peccata nostra, quibus separabamür a Deo ; et inter- 
positus redderet nos ei et reconciliarel , a quo aversi 
in peccatis nostris et delictis tenebamur. lpse est ca- 
put nostrum, ipse est Deus axqualis Patri, Verbum Dei 
per quod facta sunt omnia (Joan. 1, 5) : sed Deus ut 
crearet , homo ut recrearet ! ; Deus ut faceret , homo 
ut rcficeret, Hunc intuentes, sic audiamus Psalmum : 
intendat Charitas Vestra. Disciplina est ista et doctri- 
na schol» hujus, quae vobis valeat non ad unum psal- 
mum intelligendum , sed ad multos , si teneatis hanc 
regulam. Aliquando psalmus , ron solum psalmus , 
Scd et omnis prophetia, aliquando sic loquitur de 
Christo, ut caput solum commendet , et aliquando a 
capite it ad corpus, id est ad Ecclesiam , et non vide- 
lur mutasse personam ; quia non seporatur caput a 
corpore , sed tanquam de uno loquitur. Videat enim 
Charitas Vestra quod dico. Manifestus est certe omni- 
bus psalmus ubi de passione Domini dicitur: « Fode- 
runt manus meas et pedes; dinumeraverunt omnia 
ossa mea : diviserunt sibi vestimenta mea , et super 
vestimentum meum riserunt sortem. » Hoc et Judiei 
quando audiunt erubescunt ; evidentissime enim pro- 
phetia de passione Domini nostri Jesu Christi prolata 
est. Delicta autem non habebat Dominus noster Jesus 
Christus; et tamen in capite ipsius psalini dicit : Deus, 
Deus meus, utquid me dereliquisti? Longe a salute mca 
verba delictorum meorum (Psal. xxi , 17, 48 , 19,9). 
Videtis ergo quid dicatur ex. persona capitis, quid ex 
persona corporis. Delicta ad nos pertinent, passio pro 
nobis ad caput perüinet : sed propter passionem illius 
pro nobis, et quod ad nos pertinet delictorum solvi- 
tur ?. Sic et in isto psalmo. 


2. [vers. 1-8.] Jam istos versus hesterna die tracta- 
vimus : breviter. commemoremus illos. Qui habitat in 
adjutorio Altissimi , in. protectione Dei coli commorabi- 
tur. Hoc commendavimus Charitati Vestri iu istis ver- 
sibus, ne quisquam in se spem ponat, sed totam spem 
suam in illo ponat , in quo sunt vires nostra ; ex ad- 
jutorio enim ejus vincimus , non ex nostra presum- 
ptione. Protegit ergo nos Deus coli, si dicamus 
Domino quod sequitur : Dicet Domino, Susceptor meus 
es tu, et refugium meum, Deus meus, sperabo in eum; 
quoniam ipse eruet me de muscipula venantium , et a 
verbo aspero. Diximus quia multi timentes asperum 
verbum incidunt in muscipulam venantium. Insultatur 
homini, quia christianus est; et poenitet illum, quia 
christianus factus est, et ab aspero verbo incidit in 
muscipulam diaboli. Insultatur eiiam homini, quia 
inter multos christianos melius vivit; et timens aspera 
verba insultatorum, incidit in laqueos diaboli, ut non 
sit tritieum in area, sed paleam sequatur. Qui autem 


! Mss., Deus ut creuremur, homo ut recrearemur. : 
* Sic Am. et Mss. At Er. et Lov., delictorum debitum soluit, 


116) 
In Dco sperat, eruitur a muscipula venantium et a 
verbo aspero. (Juomodo autem te protegit Deus? In- 
ier scapulas suas obumbrabit tibi : id est, ante pectus 
suum tc ponet, ut alis suis te protegat ; si modo agno- 
seas infirmitatem tuam, ut quasi pullus infirmus fu- 
gias sub alas matris, ne a milvo rapiaris. Milvi sunt 
enim aerex potestates, diabolus et angeli ejus : ra- 
pere volunt infirmitatem nostram. Fugiamus sul alas 
matris Sapientizx, quia et ipsa Sapientia infirmata est 
propter nos; quia Verbum caro factum est (Joan. 1, 
14). Sicut infirmatur gallina cum pullis suis, ut pro- 
tegat eos alis suis(Mait.. xxin, 57) : sic Dominus 
noster Jesus Christus, qui cum in forma Dei esset, 
non rapinam arbitratus est esse :qualis Deo, ut in- 
firmaretur nobiscum, et alis snis protegeret nos, se- 
metipsum exinanivit formam servi accipiens, in simi- 
litudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo 
(Philipp. u, 6 et). Et sub alis ejus sperabis. Scuto cir- 
cumdabit te veritas ejus ; non timebis a timore nocturno. 
Tentationes ignoranti: , timor nocturnus; peccata 
scientiz, sagitta volans pcr diem : in nocte enim igno- 
rantia intelligitur, in die manifestatio. Sunt qui igno- 
yantes peccant, sunt qui scientes peccant : qui igno- 
yantes peccant, a timore nocturno supplantantur ; qui 
Scientes peccant, a sagitta volante per diem percussi 
sunt. Ic autem cum in gravioribus persecutionibus 
fiunt, quousque perveniatur tanquam ad meridiem, 
quicumque illo calore ceciderit, tanquam a d:emonic 
meridiano cadet. Et multi a calore isto ceciderunt, 
sicut jam exposuimus hesterno die Charitati vestrae ; 
quia fervente persecutione dictum cst, Torqueantur 
Christiani, donec negent quod christiani suat. Cum 
antea solerent confessi percuti, ad hoe postea torque- 
bantur ut negarent : et cum omnis reus tamdiu tor- 
queatur, quamdiu neget; Christianorum confessio 
torquebatur, negatio dimittebatur. Erat ergo tunc 
magnus :stus persequentium. Quicumque in illa ten- 
tatione ceciderunt, tanquam a d::monio meridiano 
ceciderunt. Et quanti ceciderunt ! Multi qui se spera- 
baut sessuros cum Domino et judicaturos, illi a latere 
ceciderunt. Item multi qui se sperabant ad. dexteram 
futuros, in plebe saneta stipendiaria tanquam provin- 
ciales, qui annonam nilitibus probent, quibus dici 
liabet, Esurivi, et dedistis mihi manducare (ad dexte- 
ram enim erunt multi) ; et de ipsa spe ceciderunt, et 
plures inde, quia plures ibi. Pauciores enim qui cum 
Doinino judicabunt, ct plures qui stabunt ante illum : 
Sed non una corditio eorum. Alii ad sinistram, alii 
ad dexteram ; alii ut regnent, alii ut puniantur; alii 
ut audiant, Venite, benedicti Patris mci, percipite re- 
gnum ; alii ut audiant, te in ignem eternum, qui pra- 
paratus est diabolo et angclis ejus (Matth. xxv, 52-41). 
K.rgo qui ! a ruina et demonio meridiano cadent, wille 
& latere, et dena millia a dextris, Ad te autem non ap- 
propinquabit : quid? Dx:smonium meridianum te non 
dejicit. Quid mirum si caput non dejicit ? Scd non de- 
jicit et illos aui sic hx:rent capiti, quomodo ait Apo- 
stolus, Novit Dominus ya. sunt ejus (Ul. Tim. n, 19). 


! Apud Fr. Ven. et. Lov. deest, qui. «w. 


TParnorL, XXXVII 


ENAGRATIO JN PSALMUM XC. 


1163 
Sunt enim quidam ita prxedestinati, ut noverit Don- 
nus qui perüincant ad corpus ipsius. Cum ergo ad 
lios non accedet illa tentatio, ut dejiciat eos; isti iu- 
telliguntur in eo quod scriptum est, Ad te autem non 
appropinquabit. Sed ne illi peccatores quibus tania li- 
cuit exercere in Christianos, attendantur a quibusdam 
infirmis, et dicatur, Ecce, quid voluit Deus, ut tàn- 
tum impiis et sceleratis liceat in servos Dei ? modicum 
considera oculis tuis, oculis fidei, et videbis retribu- 
tionem peccatorum in fine, quibus modo tanta per- 
mittuntur, ut exercearis. IHloe enim sequitur : Verum- 
tamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccato- 
rum videbis. 

3. [vers. 9-12.] Quoniam tu es, Domine, Spes mena, 
altissimum posuisti refugium tuum. Non accedent ad a 
maía. Domino dicit : Quoniam tu es, Domine, spes 
mea ; altissimum posuisti refugium tuum. Non accedent 
ad te mala ; et flagellum non appropinquabit tabernaculo 
tuo. Deinde jam verba quie audistis dicta a diabolo : 
Quoniam Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te 
in omnibus viis tuis. In. manibus tolleut te, nequando 
o[fendas ad lapidem pedem tuum. Cui hoc dicit? Cui 
dixit, Quoniam tu es, Domine, $pcs mea. Jam puto non 
esse exponendum Christianis quis sit Dominus. Si 
Deum Patrem intelligunt, quomodo illum tollent Au- 
geli in manibus, ne offendat ad lapidem pedem suum? 
Videtis ergo quia et Christus Dominus, dum loqueretur 
de corpore, subito ccepit loqui de capite. Caput no- 
strum appellatum est modo, cum diceretur : Quoniam 
(u es, Domine, spes mea; altissimum posuisti refugium 
tuum. ldeo posuisti altissinum refugium tium, quoniam 
tu es, Domine, spes mea. Quid sibi hoc vult? Attendat 
Charitas vestra : Quoniam tu vs, Domine, spes mea; 
altissimum posuisti refugium tuum. Jai non est. mi- 
randum ; propterea enim sequitur, Non uccedont ad 
te mala, quia altissimum posuisti refugium. tuum; et 
flagellum non appropinquabit tabernaculo 10, quia al- 
tissimum posuisti refugium tuum. Non. autem legimus 
in Evangelio quia alicubi Angeli portaverunt Domi 
num, ne offenderet ad lapidem : et timen intellizi- 
mus. Hac enim jam facta sunt, et noa. sine causa 
prop/hetata sunt, nisi quia: futura. eraut. Et non pos-- 
sumus dicere, Postea venturus cest Christus, ut non of- 
fendat ad lapidem pedem suum : judicaturus enim 
veniet. Ubi ergo completum esi? Intendat Charitas vc- 
Stra. 

4. Primo hos versus audite : Quoniam tu e$, Do- 
mine, spes mea; altissimum posuisti refugium. tuum. 
Genus humanum mori hominem noverat, resurgere 
non noverat : ideo quod timeret habebat, quod spe- 
raret non habebat. Ut ergo ille qui propter discipli- 
narm fecit timorem mortis, propter pramium futur;e 
viue zternz daret spem resurrectionis, prior resur- 
rexit Dominus noster Jesus Cliristus. Mortuus est 
post «nultos ; resurrexit ante omnes. Iloc passus est 
moriendo quod jam. multi. passi erant; hoc jam fecit 
resurgendo, quod nullus ante illum : quando enim 
hoc accipiet Ecclesia, nisi in fine? Prxecessit in ca- 
pite quod membra sperent : novit enim Charitas va- 


(Trente-scpt.) 


1165 


stra quomodo inter se dicant. Dicat ergo Ecclesia 
lomino suo Jesu Christo, dicat corpus capiti suo, 
( voniam tu es, Domine, spes mea; altissimum posuisti 
re[ugium tuum : |d est, ideo resurrexisti a mortuis, et 
in ccelum ascendisti, ut altum poneres refugium tuum 
ascendens, ct fieres spes mea, qui in terra despera- 
bam, et me resurreeturum esse non credebam ; modo 
jun credo, quia ascendit in coelum caput mcum ; quo 
caput prxcessit, et membra secutura sunt. Puto jam 
manifestum esse qued dictum est, Quoniam iu es, 
Domine, spes mea ; altissimum posuisti refugium. tuum. 
lloc planius dixerim. Ut haberem spem reaurrectio- 
nis quam non habebam, ideo prior resurrexisti, ut 
quo przcessisti, illuc me secuturum sperarem. Vox 
cnim est Ecclesi: ad Dominum suum, vox est corpo- 
ris ad caput suum. 
5. Noli ergo mirari: Non accedent ad te mala, et 
flagellum non. appropinqaabit tabernaculo tuo. Taber- 
naculum Dei caro est. In carne inhabitavit Verbum, 
et caro facta est tabernaculum Deo : in ipso taberna- 
culo Imperator militavit pro nobis; in ipso taberna - 
cujo ab hoste tentatus est, ne miles deficeret. Et quia 
-]psam carnem ostendit oculis nostris, quia oculi nostri 
ista luce gaudent, et visibili lumine isto delectantur, 
quia in mauifestatione posuit carnem suam, ut omnes 
viderent ; ideo psalmus dicit, 1n sole posuit taberna- 
culum suum. Quid est, in sole? In aperto, in manifesto, 
jn luce terrena; id est, in luce quxe terras de ccelo 
perfundit, ibi posuit tabernaculum suum. Sed quo- 
modo ibi poneret tabernaculun) suum, si non tanquam 
sponsus procederet de thalamo suo? hoc cnim sequitur. 
ln sole posuit tabernaculum. suum : et quasi diceretur 
€i, Quomodo? Et ipse, inquit, tanquam sponsus pro- 
cedens de thalamo suo ; exsultavit ut gigas ad currendam 
viam (Psal. xvin, 6). Quod. est tabernaculum, ipsa 
e«t sponsa. Verbum sponsus, caro sponsa, et thala- 
mus eterus virginis. Et quid dicit Apostolus? Et erwit 
duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est; ego 
autem dico in Christo et in Ecclesia (Ephes. v, 51 e152). 
Et quid ipse Dominus in Evangelio? Jgitur jam non 
suni duo, sed una caro (Matth. xix, 6). Ex duobus unum, 
ex Verbo et carne unus homo, unus Deus. Hoc autem 
tabernaculum cjus sensit flagella in terra ; manifestum 
est quia flagellatus est Dominus (1d. xxvn, 96). Num- 
quid in ccelo sentit * flagella? Nequaquam ?. Quare ? 
Quia altissimum posuit refugium suum, ut esset. spes 
nostra ; et non ad eum accedent mala, nec flagellum 
rropinquabit tabernaculo ejus. Longe est super omnes 
coelos, sed pedes babet *a tevra : caput in ccelo est, 
Corpus in terra. Cur: autem pedes ipsius flagella-. 
rentur et calcarentur a Saulo, clamavit caput : Saule, 
Saule, quid me persequeris (Act. 1x, 4)? t;ccc caput ne- 
mo persequitur, 2cce capnt in coelo : quia Christus rc- 
surgens a mortuis, jan! non moritur, et mors ei ultra - 
non dominabitar (Rom. wi. 9), Non accedent ad. te 
mala, et flagellum non appropmquabit tabernaculo tuo. 


! Fr. Ven. et Lov., sensit. M. 
* In B. deest vox, nequaquam ; hanc ferunt Er. Ven et 
tov. X. 


S. AUGUSTIN] EPISCOPI 


4104 


Sed no putemus quia separatum est caput a corpore : 
discretum est enim locis, sed junctura est affectu ; ipsa 
affectus conjunctio. clamavit de ccelo, Saule, Saule, 
quid me persequeris ? Prostravit enim eum voce objur- 
gante, et levavit dextera miserante. Qui corpus Christi 
persequebatur, factus est menibrum Christi ; ut quod 
&ciebat, ipse ibi pateretur. 

6. Quid ergo, fratres? de capite nostro quid dietum 
est? « Quoniam tu es, Domine, spes mea; altissimum 
posuisti refugium tuum, Non aecedent ad te mala, 
ei flagellum non appropinquabit tabernaculo tuc. » 
Dicta sunt h:ec. « Quoniam Angelis suis mandavit da 
te , ut custodiant te in omnibus viis tuis. » Audistis 
modo, cum Evangelium recitaretur ( Matth. iw, 4-11) : 
attendite. Baptizatus Dominus jejunavit. Quare ba- 
ptizatos ? Ut non aspernaremur baptizari. Nam cuim 
ips: Joannes diceret Domino, Tu ad me venis baptizari ; 
ego a te debeo baptizari ; e( Dominus, Sine modo ; sic 
enim decet nosimplere omnem justitiam (1d. 11,14 et 15): 
voluit implere humilitatem, ut ablueretur qui sordes 
non habebat. Utquid hoc? Propter superbiam -futu- 
rorum. Existit. enim aliquando aliquis catechumenus 
qui forte doetriua et moribus vincit multos fideles ; 
attendit jam baptizatos multos imperitos, et multos 
non sic viventes quomodo ipse vivit, non in lanta 
continentia, non in tanta castitate ; jam illenec uxorem 
qu:rit, et videt aliquando fidelem, si non fornicantem, 
tamen uxore intemperantius utentem : potest erigere 
cervicem superbi:e, et dicere, Quid mihi jam opus e-t 
baptizari, ut hoc accipiam quod iste habef, quem jam 


et vila et doctrina przcedo? IIuic Don inus, Quid 


przecessisti ? quantum pr:ecessisti ? tantumme quantum 
ego te? Non est servus super dominum suum , neque 
discipulus super magistrum suum : sufficit servo ut sit 
sicut dominus ejus, et discipulo ut sit sicut. magister ejus 
(Id. x, 24 et 25). Noli extolli , ut non quxras Bapti- 
smum. Baptismum quzres Domini, ego servi qu:e- 
sivi. Baptizatus est ergo Dominus, et post baptismum 
tentatus. est, jejunavit quadraginta diebus in. myste- 
rio, quod s:epe vobis commemoravi. Non omnia uno 
tempore dici possunt , ne occupent necessaria tem- 
pora. Post quadraginta dies esurivit. Poterat et nun- 
quam esurire : sed quomodo tentaretur ? Aut si ille 
non vinceret tentatorem , quomodo disceres tu cum 
tentatore pugnare ? Esurivit : et jam tentator, Dic lapi- 
dibus istis ut panes fiant, si Filius Dei es. Quid magnum 
erat Domino Jesu Christo de lapidibus panem facere, 
qui de quinque panibus tot millia sataravit ( Id. xiv, 
17-21 )? De uihilo fecit panem. Tanta enim multitudo 
esee , qux» saturaret. tot millia, unde processit? 
Fontes panis * erant in manibus Domiui. Non est mi- 
rum : nam ipse fecit de quinque panibus multum pa« 
nis unde saturaret tot milla, qui facit quotidie in terra 
de paucis granis messes ingentes. Ipsa enim sunt mi- 
racula Domini ; sed assiduitate viluerunt. Quid ergo, 


! Edd., fontes panes erant : et paulo post, de quinque pa- 
nibus mullos panes. At Weg. et hemig. proba not» Mss. , 
fontes panis crant : atque intra cum aliis Mss. babent, rud- 
tum panis, 


"TENE ww IW 
^ E TN 


ie 


4165 


fratres, impossibile erat Domino de lapidibus panes 
facere ? Homines fecit de lapidibus, dicente ipso Joanne 
Baptista : Potens est. Deus. de lapidibus istis suscitare 
filios Abrahe (Matth. 11, 9). Quare ergo non fecit ? Ut 
ie doceret respondere tentatori , ut si forte in aliqua 
angustia positus fueris, et suggesserit tibi tentator, Si 
christianus esses etad Christum perltineres, descreret te 
modo ? non tibi misisset auxilium ? Et forte adhuc me- 
dicus secat, et ideo deserit : sed non deserit. Quomodo 
Paulum ipsum ideo non exaudivit, quia exaudivit. 
Nam dicit Pauias non se esse exauditum de stimulo car- 
nis sus angelo satan:e, a quo colaphizari se dixil : 
Propter quod. Dominum ter rogavi ut. auferret eum a 
me , el dixit mihi , Sufficit tibi gratia mea ; nam virtus 
in infinnitate. perficitur (Wl Cor. xu , 7-9 ). Tanquam 
medico diceretur, posito forte epithemate : Molestum 
est mihi hoc emplastrum ; rogo te, tolle illud. Et mc- 
dicas : Non, opus est diu ibi sit; non enim aliter sa- 
nari poteris. /Kgrotum non exaudivit medicus ad vo- 
luatatem , quia exaudivit ad salutem. Ideoque fortes 
estote , fratres; et quando aliqua inopia teatamini , 
Deo flagellante et erudiente vos, quibus et parat et 
Servat :teraam hzreditatem, non vobis suggerat dia- 
bolus : Si justus esses, nonne tibi per corvum mitteret 
panem, quomodo mi-it Eli: ( IIl. Reg. 17, 6)? ubi 
est quod legisti , Nwiquam vidi justum derelictum, nec 
semen ejus querens panem ( Psal. xxxvi, 25)? Tu. rc- 
sponde diabolo : Verum dicit Scriptura, Nunquam vidi 
justum. derelictum , mec semen ejus quareus panem; 
habeo enim panem meum quem tu non nosti. Quem 
panem ? Audi Dominum : Non in solo pane vivit homo, 
sed in omni verbo Dei. Putasne verbum Dci panem ! ? 
Si non esset panis Verbum Dei per quod facta sunt 
oninia, non diceret : Ego sum panis vivus, qui de celo 
descendi (Joau. vi , 41 ). Didicisti ergo quid respon- 
deas tentatori in angustia famis. 

1. Quid, si te sic teutat, ut dicat tibi : Si christia- 
nus esses, faceres miracula , quomodo fecerunt multi 
christiani ? Tu jam suggestione mala deeeptus, tenta- 
res Dominum Deum tuum, ut diccres Domino Dao 
nostro : Si christianus sum , et eum ante oculos tuos, 
et in aliquo numero tuorum me computas , faciam et 
ego aliquid, qualia multa fecerunt sancti tui? Tentasti 
Deum, quasi non sis christianus si hoc. non facias. 
Multi talia desiderantes ceciderunt. Nam Simon ille 
magus talia desideravit ab Apostolis, qui Spiritum 
sanctum pecunia vcluit comparare ( Act. viri, 18, 19). 
Amavit potentiam miraculorum, et uoa amavit imita- 
tionem humilitatis. Ideo quidam discipulus, vel quidam 
de turba cum vellet sequi Dominum, attendens mira- 
cula quie faciebat ; vidit illum Dominus superbum non 
querere viam bumilitatis, sed tgphum potentis , et 
ait : Vulpes foveas habent , et volucres celi nidos ; Fi- 
lius cutem hominis non habet ubi caput reclinet (Matth. 
vin, 20). Vulpes jiu. te. foveas habent ; volucres coeli 
nidos in te habent. Vulpes dolus est; volucres cai 
superbia est : sicut enim volucres alta petunt, sic su- 
perbi ; ut et vulpes caveraas habenc aolosas, ita omnes 
! Sie NSs. AL Edd., Putasne verbum. Dci non sit panis ? 





ENARRATIO IN PSALMUM XC. 


1166 


insidiatores. Quid ergo respondit Dominus ? Potest in 
te habitare superbia et dolus ; Cliristus non habet ubi 
in te habitet, ubi reclinet caput suum. Quia reclinatio 
capitis , humilitas Christi est. Nisi reclinaret caput , 
non justificareris. Talia desiderantes et discipuli , et 
volentes jam appetere ! sedem regni , antequam viam 
humilitatis caperent, quando illi sugzestum est a ma- 
tre discipulorum , Dic ut unus sedeal ad dexteram , et 
alius ad. sinistram iuam ; potentiam quarebant : sed 
per passionem * lumilitatis venitur ad potentiam 
regni. Ait Dominus : Potestis bibere calicem quem ego 
bibiturus sum (Matth. xx, 21,22)? Quid cogitatis aliitu- 
dinem regni , et non imitamini humilitatem meam ? 
Ergo quid , si sic te tentet , Fac miraeula ? ne tu ten- 
tes Deum , quid debes respondere? Quod respondit 
Dominus. Ait illi diabolus. Mitte te deorsum; quia 
scriptum est, Angelis suis mandavit de te, ut in manibus 
tollant te, ne forteoffendas ad lapidem pcdem tuum. Si te 
miseris, Angeli te suscipient. Et posset quidem fieri, 
fratres, ut si 8e misisset Dominus, obsequia Angelorum 
susciperent carnem Domini: sed quid illi ait? Jte- 
rum scriptum est , Non tentabis Dominum Deum tuum. 
Hominem me putas. Ad hoc enim accessit diabolus , 
ul tentaret utrum Filius Dei ipse esset. Videbat car- 
nem; séd majestas in operibus apparebat. Angeli tc- 
etimonium dixerant. llle videbat mortalem , ut tenta- 
ret, ut Christo tentato doceretur christianus. Quid 
ergo scriptum est ? Non tentabis Dominum Deum tuum. 
Itaque non tentemus Dominum , ut dicamus: Si ad te 
pertinemus , miraculum faciamus. 

8. Redeamus propter verba Psalmi. Angelis stris, in- 
quit , mandavit de te, ut cuslodiant te in omnibus viis (uis. 
In manibus tollent te , nequando offeudas ad lapidem 
pedem tuum. Sublatus est Christus in manibus Ange- 
lorum, quando assumptus est in caelum ; non quia, 
Si non portarent Angeli , ruiturus erat; sed quia ob- 
sequebantur regi. Ne forte dicatis : Meliores sunt qui 
portabant, quam ille qui portabztur. Ergo meliora 
sunt jumenta quam homines? Sed quia infirmitatein 
hominum portant jumenta ; nec lioc debemus dicere : 
eienim jumenta si se subtrahant , cadunt qui sedent. 
Sed quomodo debemus dicere? Nam et de Deo dictum 
est : Colum mihi sedes est (1sai. Lxvi, 1; Act. vit, 49). 
Quia ergo caelum poriat, et Deus sedet , ideo melius 
est coelum ? Sie ergo et de ohsequio Angclorum in 
hoc psalmo intelligere poterimus, non ad iufirmitatem 
Domini pertinet , sed ad illorum ? honorificentiam , 
ad illorum servitutem. Resurrexit autem. Dominus 
jesus Christus , propter quid? Apostolum audite. 
Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propler 
justificatonem. nostram ( Rom. 1v, 25). ltem de Spi- 
ritu sancto Evangelium : Spiritus, inquit, nondium erat 
datus, quia Jesus nondum erat clarificatus ( Joan. vit, 
59 ). Qux est elarificatio Jesu ?* Resurrexit , et ascen- 
dit iu coelum. A Deo clarificatus ascensione in caelum, 
misit Spiritum suum sanctum dic Pentecostes. ln 


! Sic Am. Er. et Mss. At Lev. apparere. 
* puo MSs., patientiam. - 
? Sjc Am. Er. et Mss. At Lov., illius, 


110i 
Lege autem, in libro Moysi Exodo, a die agni occisi 
et manducati quinquaginta dies numerantur; ct data est 
Lex in tabulis lapideis scripta digito Dei ( Exod. xii, 
19, ctc.). Quid sit digitus Dei, Evangelium nobis expo- 
nit : quia digitis Dei Spiritus sanctus est. Quomodo 
probamus? Dominus respondens eis qui illum dice- 
baut in nomine Beelzebub cjicere d:emonia, ait, Si 
cgo in Spiritu Dei ejicio demonia (Matth. xn, 28) : 
alius evangelista cum hoc narraret, Si ego, inquit, 
in digito Dei cjicio demonia. (Luc. xi, 20). Quod ergo 
positum est in uno aperte , positum est in altero ob- 
scure : nescicbas quid sit digitus Dei, exponit alius 
evangelista, dicens eum esse Spiritum Dei. Digiio 
crgo Dei scripta Lex data est die quinquagesimo ab 
occisione agni, et Spiritus sanctus venit. die quinqua- 
gesimo a passione Domini nostri Jesu Christi. Occi- 
sus est agnus, factum est Pascha, impleti sunt quin- 
quaginta dies, data est Lex. Sed Lex illa ad timorem, 
non ad amorem : ut autem timor converteretur in 
amorem, occisus est justus jam in veritate ; cujus ty- 
pus erat ille agnus quem occidebant Judxi. lesur- 
rexit; et a die Pasch:xe. Domini, sieut a die Poschze 
agni occisi, numerantur quinquaginta dies ; et veuit 
Spiritus sanctus. (Aet. n, 1-4), jam in plenitudine 
amoris, non in poena. timoris. Quare hoc dixi? Ad 
Tioc ergo resurrexit Dominus et glorificatus est, ut 
mitteret Spiritum. sanctum, Et dixeram jamdudum 
quia caput in ccelo est, pedes in terra. Si caput. in 
coelo , pedes in terra ; quid est , pedes Domini in ter- 
y, nisi ! sancti Domini in terra? Qui sunt pedes Do- 
nini? Apostoli missi per totum orbem terrarum. Qui 
sunt pedes Doinini ? Oinnes Evangeliste, in quibus 
peragrat Dominus universas gentes. Metuendum erat 
ne Evangelistie offenderent in lapidem : illo enim in 
xolo posito capite, pedes qui in terra laborabant, 
possent offendere in lapidem. In. quem lapidem? In 
Legem in tabulis lapideis datam. Ne ergo Legis rei 
fierent, non accep!a gratia, eL in Lege rei tenerentur ; 
ipsa est enim offensio reatus : quos Lex tenebat reos, 
ihsolvit Dominus, ut jain in Legem non offenderent. 
Ne pedes hujus capitis incurrerent. in Legis reatum, 
missus est Spiritus sanctus ut amorem faceret, et sol- 
veret a timore. Timor Legem non implebat, amor 
'jmplevit. Timuerunt. homines, et non impleverunt; 
amaverunt et. impleverunt. Quomodo timuerunt, ct 
van impleverunt; amaverunt, et impleverunt? Time- 
baut homines, et rapiebant res alienas; amaverunt , 
ct donaverunt suas. Ergo non est mirandum quia ideo 
ju manibus Angelorum assumptus est Dominus in 
colum, ne offenderet ad lapidem pcs ejus : ne illi 
qui in Lerra laborabant in corpore ejus, peragrantes 
totum orbem terrarum fierent rei Legis , subtraxit ab 
tis timorem, etimplevit eos amore. Timore Petrus 
ler negavit (Matth. xxvi, 69-75) ; nondum enim ac- 
eeperat Spiritum sanctum : accepto postea Spiritu 
sancto, cum fiducia ccepit predicare. Qui ad vocem 
aneillz ter negavit; accepto Spiritu sancto, inter fla- 


' In. B. omittitur vox, nisi, quam ex Er. ven. et Lov. re- 
eliluius. M. 


S. AUGUSTINI EbiscÓi d 


1163 
gella principum confessus cst quem negaverat (Act. 
nt, v, etc.). Non mi"um; quia Dominus ipsum trinum 
timorem (rino amorc dissolvit. ltesurgen$ enim a 
mortuis ait Petro : Petre, amas me? Non dixit : Tincs 
me? Nam si adhuc timeret, offenderet ad lapidem pc- 
dem suum. Amas me? inquit; et ille : Amo. Sufficie- 


bat semel. Forte mihi sufficeret, qui cor non video ; 


quanto magis sufficeret Domino , qui videbat quibus 
medullis viscerum suorum dicebat Petrus : Amo? Non 
sufficit Domino respondere semel ; interrogat iterum, 
et respondet. ille ; Amo. Interrogat. tertio, et jam 
tedio affectus. Petrus, quasi dubitaret Dominus de 
amore ipsius : Domine, tu, inquit, scis omnia, tu scis 
quia amo te (Joan. xxi, 15-17). Sed Dominus cum illo 
sic.egit, tanquam diceret : Ter me negasti timendo, 
ter confitere amando. Isto amore et ista charitate rc- 
plevit discipulos suos. Quare? Quia aliissimum posuit 
refugium suum ; quia clarificatus misit Spiritum san- 
ctum, solvit credentes a reatu Legis, ne in lapidem 
offenderent pedes ejus. 

9. [rers. 15.] Jam extera. manifesta sunt, fratres, 
quia szpe tractata sunt. Super aspidem et basiliscum 
ambulabis, et conculcabis leonem et draconem (a). Quis 
sit serpens, nostis : quomodo super illum calcet Ec- 
clesia, quie. non vincitur, quia cavet astutias ipsius. 
Quemadmodum autem sit leo ct draco, puto et hoc 
nosse Charitatem vestram. Leo aperte sxvit; draco 
oceulte insidiatur : utramque vim et potestatem ha- 
bet diabolus. Quando martyres occidebantur, leo eral 
seviens : quando hxrctici insidiantur, draco est sub- 
repens. Vicisti leonem , vince et draconem : non te 
Ircgit * leo, non te decipiat draco. Probemus quia 
leo erat, quando aperte sxviebat. Exhortans martyres 
Petrus ait : Nescitis quia adversarius vester diabolus 
lanquam leo rugiens circuit, quarens quem devoret 
(1 Petr. v, 8)? Aperte sxviens leo quxrebat quem 
devoraret : draco quomodo insidiatur? Per hzereticos. 
Tales timens Paulus, ne ab illis corrumperetur Ec- 
clesia a virginitale fidei , quam gestat in corde, ait : 
« Desponsavi enim vos uni viro virgiaem castam 
exhibere Christo; et timeo ne sicut serpens Evam 
seduxit astutia sua, ità et mentes vestri? corrum- 
pantur a castitate qu: est in Christo » (II Cor. x1,2 et 
$5). Virgiuitatem corporis paucx femina: habent in 
Ecclesia ; sed virginitatem cordis omnes fideles ba. 
bent. Iu ipsa fide virginitatem cordis timebat cor- 
rumpi a diabolo; quam qui perdiderint, sine causa 
sunt virgines corpore. Corrupta corde quid servat in 
corpore? Adeo mulier catholica praecedit virginem 
h:ereticam. ]lla enim non est virgo in corpore , ista 
mulier facta est in corde, et mulier non a marito 
Deo, sed a serpente. Quid autem Ecclesia? Super 
aspidem eL basiliscum ambulabis. Rex est serpentium 
basiliscus, sicut diabolus rex est daimoniorum. Eti 
conculcabis leonem et draconem. 

10. [vers. 14.] Jam verba Dei ad Ecclesiam : Quo- 


! Sic Fr. Ven. et. Lov. In B. deest, 4nio. M. 
* Nostri omnes Mss., frangat. 
(a) ve hoc versu jam supra, in Enarr. sol. xxxix, u. 4. 


á———HÓ" Vw" 


1169 ENARRATIO IN F'SALMUM XC. 


mix dn me speravit, cruam cum. Non solum ergo 
caput, quod modo sedet in celo, quia altissimum 
posuit refugium suum, ad quod non accedent mala , 
et flagellum non appropinquabit tabernaculo ejus; 
sed et nos qui laboramus in terra , et adhuc in tenta- 
tionibus vivimus, quorum gressus timentur, ne in la- 
qucos incidant, audiamus vocem Domini Dei nostri 
consolantis nos, et dicentis nobis : Quoniam in me 
speravit, eruam eum ; prolegam eum , quoniam. cogno- 
vit nomen meum. 

11. [vers. 15.] Invocabit * me, et ego exaudiam eum ; 
cum ipso sum in tribulatione. Noli timere quando tri- 
bularis, ne quasi non tecum sit Deus. Fides sit te- 
cum, et tecum est Deus in tribulatione. Fluetus sunt 
maris, turbaris in navigio, quia dormit Christus. Dor- 
miebat in navi Christus, peribant homines (Matth. 
vin, 24, 25). Si fides tua. dormit in corde tuo, tan- 
quam in navi tua dormit Christus : quia Christus per 
fidem in te habitat. Cum turbari ccperis, excita 
Christum dormientem ; erige fidem tuam, et noveris 
quia non te deserit. Sed ideo putas te deseri , quia 
non quando (a) vis eripit. Eripuit tres pueros de 
igue (Dan. n, 49, 50). Qui eripuit tres pueros, dese- 
ruit Machabxeos (1l Machab.vir)? Absit. Et illos eripuit, 
et illos : illos corporaliter , ut. infideles confunderen- 
tur; istos spiritualiter, ut fideles imitarentur. Cum 
tpso sum in tribulatione ; et eximain eum , ct glorificabo 
eun. 

12. [ vers. 16. ] Longitudine dierum replebo cum. 
Qu: est longitudo dierum? Vita :terna. Fratres, 
nolite putare longitudinem dierum dici, sicut sunt 


"hieme dies minores, zestate dies majores. Tales dies 


nobis habet dare? Longitudo illa est qux? non habet 
finem , :terna. vita qux: nobis promittitur in diebus 
longis. Et vere, quia sufficit, non sine causa dixit, 


replebo eum. Non nobis sufficit quidquid longum est - 


in tempore , si habet finem; et idco nec longum di- 
cendum est. Et si avari sumus, vitz :eternze debemus 
Jsse.avari : talem. vitàm desiderate, quie non. habet 
4inem. Ecce ubi extendatur avaritia nostra. Argen- 
tum vis sine fine? Vitam aternam desidera siue 
fine. Non vis ut habeat finem possessio !ua? Vitam 
xternam quere. Longitudine dierum replebo eum. 

13. Et ostendam illi salutare. ineum. Nec hoc , fra 
tres, breviter prxtereundum est. Ostendam illi salu- 
tare meum : hoc dicit, Ostendam illi ipsum Christum. 
Quare? non est visus in terra? Quid maguum nobis 


' habet. ostendere? Sed non est visus tali visu , quali 


videbimus. Tali visu visus est, quali qui viderunt, 
crucifixerunt : ecce qui viderunt , crucifixerunt ; nos 
non vidimus, et credidimus *. ]l!i oeulos habebant, 
nos non habemus? Imo et nos cordis habemus; sed 
per fidem adhuc videmus 5, nou per speciem. Quan- 
do erit species? Quando videbimus facie ad faciem, 


! Sic Reg. Ms. At Edd., rvocavit. 
3 Edd., videmus ei credimus. Plures Mss., vidimus et crc- 
didiinus. 
3 omnes prope Mss., vivints. 
. (a) Forte, quomo«o : id est, quia noa cerporaliter eri- 
pit. 


1170 
quod dicit Apostolus (I Cor. xi , 12) : quod. nobis 
pronittit Deus in. magno praio omnium laborum 
nostrorum. Quidquid laboras, ad hoc laboras, ut 
videas. Nescio quid magnum est quod visuri sumus, 
quando tota mereces nostra visio est: ct. ipsum ma- 
gnum visum hoc cst, Dominus noster Jesus Christus. 
Ipse qui bumilis visus est, ipse videbitur magnus, ct 
ketifieabit nos, quomodo videtur modo ab. Angelis - 
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, 
et Deus erat Verbum (Joan. 1,1). Auendite qui hoc 
promisit, ipsum Dominum in Evangelio diceutem 
Qui diligit me, diligetur a. Patre meo, et ego. diligent 
eum. Et quasi diceretur ei, Et quid ei dabis qui dili- 
git te? Ostendam, inquit, meipsum illi (1d. xiv, 21). 
Desideremus , et aineimus : flagremus, si sponsa su- 
mus. Sponsus abseus est, sustineamus : veniet quen 
desideramus. Tantum pignus dedit, non timeat spon- 
sa ne deseratur ab sponso : non dimittit, pignus 
suum. Quod pignus dedit? Sanguinem suum fudit. 
Quod pignus dedit? Spiritum sanctum misit. Talia 
pignora dimittet ille sponsus? Si non amaret, talia 
pignora non daret. Jam amat. O si sie amaremus ! 
Majorem dilectionem nemo habet , quain ut animam 
Suam. ponat pro amicis suis (Joan. xv, 15) : ct ios 
quomodo possumus ponere animas nostras pro ilio? 
Quid illi prodest , quando jam altissimum posu:t re- 
fugium suum, et flagellum non appropinquat taberna- 
eulo ejus? Sed quid dicit Joannes? Sicut. Christus 
pro nobis animam posuit, sic ct nos debemus pro fratri- 
bus animam ponere (1 Joan. 11, 16). Unusquisque 
ponens pro fratre animam, pro Cliristo ponit ; quo- 
modo pascens fratrem , Christum pascit : Cum uni cx 
minimis meis fecisiis, mihi fecistis (Matth. xxv, 40). 
Ainemus, et imitemur ; eurramus post unguenta ejus, 
quomodo dicitur in Canticis canticorum : Post odorem 
unguentorum tuorum curremus (Cant. 1, 5). Venit enim 
et olevit, et odor ipsius implevit. mundum. Unle 
odor? De coelo. Sequere ergo ad coelum, si non. fal - 
sum respondes cum dicitur, Sursum cor, sursum co 
gitalionem , sursum amorem, sursum spen ; ne pu- 
trescat in terra. Triticum. non audes ponere in Lu- 
mida terra, ne putrescat, quia laborasti ct imcssuisti, 
triturasti et ventilasti. Quaeris locum tritico tuo, et 
non quieris locum cordi tuo? non queris locum the-- 
sauro tuo? Fac quidquid poteris in. terra : croga , 
non perdes, sed recoides. Et quis servat? Christus 
qui et te servat. Te novit servare , thesaurum. tuum 
non novit servare? Quarc autem vult ut locum mutes 
thesauro tuo , nisi ut locum. mutes cordi tuo? Nemo 
enim cogitat nisi de thesauro. suo. Quam multi lie 
sunt qui me modo audiunt, et nou est cor eorun ni:i 
in saccellis suis? In. terra. estis, quia. in terra. est 
quod amatis : mittatur in colum , et erit ibi cor ve- 
strum. Uhi enim fucrit thesaurus tuus, ibi erit et coe 
tuum (Matti! Ni, 21). 


ài, 


itt 





IN PSALMUM X€I1 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 


i. Atiendite ad. Psalmum : det nobis Dominus 
aperire mysteria qux hie continentur; cum propter 
fastidium animorum eadem diverse varieque tractan- 
tur, Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi 
fidei, spei, et charitatis : ut. fides nostra firma sit in 
ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum 
quem non videmus, ui gaudeamus cum viderimus, et 
fidei nostrxe succedat species lucis ejus , ubi jam non 
nobis dicetur, Crede quod non vides ; sed, gaude quia 
vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figa 
tur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sic- 
ut ipse Deus in quo figitur , non potest agitari. Spes 
enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tam- 
diu enim vecaturspes, quamdiu non videtur quod 
speratur, dicente Apostolo : Spes autem. qua videtur, 
non est spes : quod. enim videt. quis, quid sperat? Si 
aulem quod non videmus speramus, per. patientiam ex- 
spectamus (Rom. vi, 24 et 25). Modo ergo patientia 
necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. 
Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur de 
homine patientia, in malis agit: quando dieitur, Pa- 
tiens esto, tolera, susiine, molestia est, sub qua te 
Deus vult esse fortem, tolerantem , longanimem, pa- 
tientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus 
exserit ferrum ad secandum vulnera , et dicit ei quem 
secturus est, Patiens esto, sustine, tolera : in. dolo- 
ribus exigit patientiam, sed post dolores promittit sa- 
lutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi 
sibi proponat sanitatem , quam nondum habet , defieit 
in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto 
s;'eulo , intus, foris; prorsus non cessant , abundaut 
scaudala : nemo illa sentit, nisi qui graditur viam 
Dei. Ei dieitur in omnibus divinis paginis, ut tolezet 
priesentia, speret. futura, amet quem non videt , ut 
amplectatur cum viderit. Charitas enim qu: tertia 
nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra 
fidem et spem (I Cor. xni, 15) : quia fides rerum est 
qu: non videntur; erit autem species ! cum vise 
fuerint: et spes rei est qux: non tenetur; qux» adve- 
niente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non 
sperabimus : charitas autem non novit nisi crescere 
magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, 
quomodo amaturi sumus eum viderimus ? Desiderium 
ergo nostrum crescat. Christiani non sumus ?, nisi pro- 
pter fiturum sxculum : nemo proesentia bona speret, 
nemo sibi promittat felicitatem mundi, quia christianus 
cst ; sed utatur felicitate prresenti, ut potest, quomodo 
potest, quando potest, quantum potest. Cum adest, con- 
solationi Dei gratias agat : cum deest, justitiz Dei gra- 
tias agat. Übique sit gratus, nusquam ingratus : et Patri 
consolanti et blandienti gratus sit; ei Pati emen- 
danti et flagellanti et disciplinam dani gratus sit ; 

* Sic Mss. Fdd. vero, erunt autem species. —— 

? Sic Am. et aliquot MSs. AL ET. el Lov., nón sinuts. 

(a) d populum habitus die sabbati, ex n. 2. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1172 


amst enim ille semper, sive. blandiatur, sive mino- 
lür : et dicat quod audistis in Psalmo, Bonum est con- 
fiteri Domino, et psallere nomini luo, Altissiime. 

2. [vers. 1.] Titulus Psalmi habet, Psalmus cantici 
in diem ' sabbati. Ecce et hodiernus dies sabbati est ; 
hune in praesenti tempore otio quodam corporaliter 


. languido et fluxo et luxurioso celebrant Juda. Vavant 


enim ad nugas; et cum Deus praceperit. sabbatum 
(Exod. xx, 8), illi in his qux Deus prohibet exercent 
sabbatum. Vacatio nostra a malis operibus, vacatio 
illorum a bonis operibus est. Melius est enim arare, 
quam saltare. Illi ab opere bono vàcant; ab opere 
nugatorio non vacant. Nobis sabbatum indicit Deus. 
Quale? Primo ubi sit videte. !ntus est, in corde est 
sabbatum nostrum. Multi enim vacant membris, et 
tumultuantur conscientia. Omuis homo malus, sabba- 
tum habere uon potest : nusquam enim illi conquie- 
scil conscientia ; necesse est in perturbauonibus vi- 
vat. Cui autem bona est. conscientia, tranquillus est; 
et ipsa tranquillitas sabbatum est cordis. Attendit 
enim promissorem Dominum ; et si laborat in pra- 
senti, extenditur spe futuri, e serenatur omne nubi- 
lum tristiti:e ; sicut. dicit Apostolus, Spe gaudentes 
(Hom. xu, 12). Ipsum autem gaudium in tranquilli- 
tate spei nostre, sabbatum nostrum est. Hoc com- 
mendatur, hoe cantatur in isto psalmo, quomodo sit 
homo christianus in sabbato cordis sui, id est, in va- 
catione et tranquillitate et serenitate conscientizx su:e 
non perturbatus. Inde dicit hie , unde solent pertur- 
bari homines , et. docet te agere sabbatum in corde 
tuo. dd 

9. [vers. 2.] Primum est, ut tu ipse, si aliquid pro- 
fecisti, Deo confitearis ex eo quod profecisti , quia 
munera ipsius sunt, non merita tua. Hinc incipe sab. 
batum, non tibi tribuendo quasi non aeceperis quod 
accepisti (I Cor. 1v, 7); neque excusando te ab eo 
quod facis mali, quia ipsa sunt tua Perversi enim ho- 
mines et perturbati, qui non agunt sabbatum , mala 
sua Deo tribuunt, bona sua sibi. Si quid boni fecerit, 
Ego feci, dicit : si quid mali fecerit, qu:rit quem ac- 
euset, ne confiteatur Deo ?. Et quid est, Qurit quem 
accuset? Si non est valde impius, ad manum habet 
satanani quem accuset : Satanas fecit, dicit , ipse mihi 
persuasit: quasi satanas babeat potestatem cogendi. 
Astutiam suadendi habet. Sed si satanas loqueretur , 
ettaceret Deus, haberes unde te excusares : modo 
aures tu: posite sunt inter monentem Deum, et sug- 
gerentem serpentem. Quare huc flectuntur., hinc 
avertuntur? Non cessat satanas suadere malum ; sed 
nec Deus cessat admonere bonum. Salanas auteni 
mon cogit invitum : in tua potestate. est consentire, 
aut non consentire. Si aliquid persuadente satana 
mali feceris ; dimitte satanam , accusa te, ut aecusa- 


tione tua Dei misericordiam merearis. Expetis ? illum - 


accusare qui non habet veniam ? Te accusa , et accipis 
indulgentiam. Deinde multi non accusant satanam, 


! Sic meliores Wss. jnxta Grec. LXX. AUEdd., in die. 
? plures Mss., (0n confitetur. Deo. 
3 Mss. , Lxvspectas. 





E 
^ 


"m 


sed accusant fatum. Fatum meum me duxit, dicit. 
Uum dixeris illi , Quare fecisti? quare peccasti ? Et 
iile : Fato meo malo. Ne dicat, Ego feci , jam manus 
ad Deum tendit ; lingua blasphemat. Nonduui quidem 
hoc aperte dicit, sed tamen attende, et vide quia hoc 
dicit. Qu:eris ab illo quid sit. fatum ; et dicit , Stellae 
mal. Quxris ab illo quis fecit stellas, quis ordina- 
vit stellas ; non habet quid tihi respondeat, uisi Deus, 
Restat ergo ut sive per transennam , sive per cannant 
longam, sive per proximum *, Deum accuse ; et cum 
Deus puniat peccata , Deum faciat auctorem peccato- 
rum suorum. Non potest enim fieri ut puniat. quod 
fecit : punit quod facis, nt liberet quod fecit. Aliquan- 
do autem, dimissis omnibus, omnino directe eunt in 
Deum; et quando peccant, dicunt : Deus hoc voluit ; 
sí nollet Deus, non peccarem. Ad hoc monet ut non 
solum non audiatur ut non pecces, sed accusetur quía 
peccas ? Quid ergo nos docet psalmus iste? Bonum est 
confiteri Domino. Quid est , confiteri Domino? In utra- 
que re ,-et in peccato tuo, qwa tu fecisti, et in bono 
facto, confitere Domino, quia ipse fecit. Tunc psalles 
nomini Dei altissimi : quzerens gloriam Dei, non tuam; 
nomen ipsius, non tuum. Si enim tu quxris nomen 
Dei, querit et ipse nomen tuum: si autem tu ne- 
glexeris nomen Dei, delet et ipse nomen tuum. 
Quomodo autem dixi, Quaerit nomen tuum ? Quomo- 
do dixit discipulis snis venientibus, posteaquam misit 
eos evangelizare. Cum fecissent multa miracula, et in 
nomiue Christi d:emonia ejecissent, redeuntes dixe- 
runt : Domine, ecce demonia nobis subjecta sunt. Dixe- 
runi quidem, in nomine tuo ; sed ille vidit in eis quia 
ipsa glorificatione gaudebant, et extollebant se, et 
ibant inde in superbiam, quia licuit illis expellere 
dx»monia. Vidit illos qu:rere gloriam suam , et ait 
illis, quxrens ipse, imo conservans nomina eorum 
apud se : Nolite gaudere in hoc ; gaudete autem quod 
nomina vestra scripia sunt in celo (Luc. x, A7, 90). 
Ecce ubi babes nomen,si tu nomen Déi non nesligas. 
Psalle ergo nomini Dei , ut fixum sit apud Deum no- 
men tuum. Psallere autem quid est, fratres? Psalte- 
rium organi genus est; chordas habet. Opus nostrum, 
psalterium nosirum est : quicumque manibus opera- 
tur opera bona, psallit Deo ; quieumque ore conlitetur, 
cantat Deo. Canta ore, psallo operibus. Ad quam rem? 

4. [vers. $.] Ad annuntiaudum mane misericordiam 
tuam, et veritatem tuam per noctem. Quid sibi vult quia 
mane annuntianda est misericordia Dei, et per noctem 
veritas Dei? Mane dicitur, quando nobis bene est : 
nox dicitur, quando tristitia tribulationis est. Quid 
ergo dixit breviter? Quando tibi bene est, gaude Deo, 
quia misericordia ipsius est. Jam tu forte diceres : 
Si ergo gaudeo Deo, quando mihi bene est, quja mi- 
sericordia ipsius est; quando in tristitia, in tribula- 
tione sum, quid facio? Misericordia ipsius est, quando 
mihi bene est; crudelitas ergo ipsius quando male 
est ? Si laudo misericordiam , quandv 5sne est; re- 
prehendam ergo crudelitatem , quando male est? 
Non. Sed quando bene est, lauda misericordiam ; 


! Plures optimi noli? Mss, proxinum. 


ENARRATIÓO IN PSALMUM XCI. 


4114 


quando male, lauda veritatem : quia peceata flagel!a!, 
non est iniquus. In nocte erat Daniel, quando orabat : 
erat enim in captivitate Jerusalem, erat iu potestate 
liostium. Tune multa mala sancti patiebantur : tunc 
ipse in lacum leonum missus est , tunc tres pueri in 
iguem prreipitati sunt (Dan. vi, m). IE:ec patiebatur 
in captivitate populus. Israel : nox erat. Per noctem 
confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, 
Peccavimus , impie egimus, iniquitatem f»cimus : tibi , 
Domine, gloria, nobis confusio (1d. 1x , 5, 1). Verita- 
tem Dei annuntiabat. per noctem. Quid est, veritatem 
Dei annuntiare per noctem ? Non. accusare Dcum, 
quia pateris aliquid. mali; sed tribuere illud pecca- 
tis tuis, emendationi ipsius : Ad annuntiandum mane 
misericordiam ipsius, et veritatem per. noctem. Cum 
misericordiam annuntias mane, et veritatem per 
noctem, semper laudas Deum, semper confiteris Deo, 
et psallis nomini ejus. 

5. [vers. 4.] In decachordo psalterio, cum cantico in 
cithara. Decachordum psalterium non modo audistis. 
Decachordum psalterium signifieat. decem pr»cepia 
Legis. Sed cantare in illo opus est, non portare psal- 
terium. Nam et Judei habent Legem ; portant, non 
psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum 
est : qui operantur eum tristitia, nondum psallunt. Qui 
sunt qui psallunt? Qui eum hilaritate faciunt bene. In 
psallendo enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus ? 
Hilarem enim datorem diligit Deus (W Cor. 1x, 7). Quid- 
quid facis, cum hilaritate fac : bonum tunc et bcne facis, 
Bi autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et por- 
tas magis psalterium, non cantas. In psalterio deca- 
chordo, cum canticoin cithara : hoc est, verbo et operc. 
Cum cantico, verbo ; in cithara, opere. Si verba sola di- 
cis, quasi canticum sorum habes, citharam non habes : 
si operaris, et non loqueris, quasi solam citliaram ha- 
bes. Propter hoc et loquere bene, et fac bene, si vis 
habere canücum cum cithara. 

6. [vers. 5.] Quia jucundasti me, Domine, in factura 
tua, et in operibus manuum tuarum | exsultabo. Videtis 
quid dicat. Tu me fecisti bene viventem , tu me for- 
masti : si quid forte boni facio, in factura manuum 
tuarum exsultabo : quomodo dicit Apostolus, Jpsius. 
enim sumus figuientum, creati in operibus bonis (Ephes. 
n, 10). Nisi enim te formaret ad opera bona, non 
nosses nisi opera tua mala. Qui enim loquitur menda- 
cium, de suo loquitur (Joan. vii, 44) : hoc Evangelium 
dicit. Omne peccatum mendacium est. Contra legem 
enim et contra veritatem quidquid est, mendacium 
dicitur. Ergo quid ait? Qui loquitur mendacium , 
de suo loquitur; id est, qui peccat, de suo peccat. 
Attendite sententiarh contra. Si enim qui loquitur. 
mendacium, de suo loquitur; restat ut qui lo- 
quitur veritatem , de Dei ! loquatur. Ideo dicitur in 
alio loco : Deus solus veraz ; omnis autem homo mendaz - 
(Rom. m, 4). Non tibi dicitur in hac sententia, Vede, 
securus mentire, quia homo es : imo vide te homi- 
nem, quia mendax es; et ul sis verax, bibe veritatem, 


1 Sic Mss, AL Fdd., de Deo : meudum quod jam supra Cor 
Teximus. 


15 
it de Deo ructes , ut sis verax. Quia de tuo illam non 
potes habere *, restat ut inde illam bibas, uude fluit. 
Quomodo si a luce reccesseris, ia tenebris es : quo- 
modo lapis non de se fervet, sed vel à sole vel ab 
igne, si eum calori subtraxeris *, frigescit; ibi appa- 
ret, quia quod fervebat, non erat ipsius; sed fervebat 
vel a sole vel ab igne : sic et tu si a. Dco recesseris, 
frigesces ; siad Deum accesseris, fervesces; sicut dicit 
Apostolus, Spiritu ferventes (Rom. xu, 11). Item de luce 
quid dicit? Si ad eum accesseris, in lumine eris ; 
ideo psalmus dicit : Accedite ad eum, et illuminamini ; 
et. vulus vestri non. erubescent. (Psal. xxxi, 5). Quia 
ergo nihil boni potes operari , nisi illuminatus a lu- 
miue Dei, et fervefactus a Spiritu Dei ; quando vi- 
deris te bene operantem, confitere Deo, et dic quod 
ait Apostolus, dic tibi ne extollaris : Quid enim habes 
quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris 
quasi non acceperis (1 Cor. 1v, 7)? Hic ergo confitetur 
Deo et docet nos bonam confessionem , quia dicit ? : 
Jucundasti me, Domine, in factura tua, et. in operibus 
manuum tuarum exsultabo. 

7. Quid sgimus de illis qui male vivunt, et floreni? 
line enim perturbatum animum habet qui perdit 
sabbatum * : videt se in bonis operibus quotidie ver- 
sintem , et laborantem in angustia rerum , forte in 
inopia rei familiaris, forte in fame et siti et nuditate, 
(orte se in carcere bona facientem, et illum a quo in 
carcerem missus es! et mala facientem et exsultantem ; 
et subintrat cor pessima cogitatio adversus Deum , 
et dicit : Dcus, quarc tibi servio? quare obedio verbis 
tuis? Non rapui aliena, non furtum feci, non hominem 
oceidi, non cujusquam rem concupivi, non falsum 
testimonium adversus aliquem dixi, non patri vel ma- 
iri injuriam feci, non ad idola inclinatus sum, non 
accepi nomen Domini Dei in vanum : servavi me a 
peccato. Enumerat decem chordas, id est, decem 
przecepta Legis (Exod. xx, 4-17), et interrogat se se- 
cundum singula, et videt se non peccasse, nec in 
uno; et contristatur quia talia mala patitur. Et illi 
«ui , non dico, aliquas chordas tangunt, sed nec tan- 
gunt ipsum psalterium, et nibil boni operantur, con- 
sulunt idola : et forte tunc videntur christiani, quando 
nihil mali patitur domus eorum; quando autem aliqua 
jbi tribulatio est, currunt ad pythonem , aut sortile- 
gum, aut mathematicum. Dicitur illi nomen Christi ; 
subsannat, torquet os. Dicitur illi : Fidelis , consulis 
mathematicum? Et fle : Recede a me : ipse mihi 
prodidit res meas; nam perdidissem , et in planctu 
remansissem. Homo hone, nonne signas te signo 
crucis Christi? Et lex omnia ista prohibet. Gaudes 
«quia res tuas invenisti ; nun es tristis quia tu peristi ? 
Quanto melius tunica tua periret quam anima tua? 
Subsannat in his omnibus; contumeliosus est paren- 
tibus, odit inimicum , insectatur usque ad mortem , 


1 Sio Am, Er. et Mss. AL Lov., bibere, 

3 Tres Mss., si ei calorem subtraxeris. 

3. Aliquot Mss., qua dicit. kr 4 

* Sic potiores Mss. At Lov., Hi enim perturbatum animum 
h.ibent, et perdunt sabbatum. Et qui perdit sabbatum, videt 
se, etc. Nec secus Er., nisi quod habet, Et perdit sabbatum, 
q:ii vidct se, etc. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1176 


furatur ubi cteasionem invenerit, a fal:o testimonio 

nón cessat, insidiatur matrimonio alieno, concupiscit 
rem proximi sui : facit hx c omnia, et floret in divitiis, 
in honoribus, in excellentia mundi hujus. Videt euin 
ille miser bene operans, ct mala patiens; perturbatur 
et dicit : Deus, puto, mali tibi placent, et bonos 
odisti, amas eos qui faciunt iniquitatem. Si commotus 
fuerit, et illi cogitationi consenserit, perdet sabbatum 
de corde : jam incipit ad psalterium hoc non atten- 
dere ; deviavit inde, sine causa cantat, Bonwn est con- 
fiteri Domino, et. psallere nomini tuo, Altissime. Jam 
perdito sabbato ab interiore homine et exclusa quiete 
cordis, et bona cogitatione repulsa, incipit jam imi- 
tari illum quem videt in malis florentem ; ct conver- 
tit se et ipse ad facienda mala. Deus autem patiens 
est, quia zeternus cst, et. novit diem judicii sui, ubi 
omnia examinat. 

8. [vers. 6.] Hoc nos docens quid ait? Quam ma- 
gnificata suni opera tua, Domine! Nimis profunda 
facte sunt cogitationes tug, Revera , fratres mei , 
nullum mare tam profundum est quam est ista 
cogitatio Dei, ut mali floreant, et boni laborent : 
nihil tam profundum, nihil tam altum ; ibi naufra- 
gat omnis infidelis, in isto alto, in isto profundo. 
Vis transire profundum hoc? A ligno Christi noli 
resilire; non mergeris. : tene te ad Christum. Quid 
est quod dico, tenete ad Christum? Ideo voluit ipse in 
terra laborare. Audistis, cum : propheta legeretur , 
non avertisse eum scapulas a flagellis, non avertisse 
eum faciem a.sputis hominum, non avertisse maxil- 
lam a psalmis eorum (/sai. t, 6) : quare omnia ista 
pati voluit, nisi ut consoletur patientes? Et poterat ct 
ipse in fine resuscitare carnem suam; sed tu qui no3 
videras, non esset quod sperares : non distulit resur- 
reciionem suam , ne tu adhuc dubitares. Eo ergo fine 
patere et tolera tribulationes in mundo, quem * atten- 
disti in Christo ; et non te moveant qui faciunt mala, 
et in isto sxculo florent. Nimis profunde facta suut 
cogitationes Dci. Ubi est * cogitatio Dei ? Ad przsens 
habenas laxat; sed postea astringet. Noli gaudere ad 
piscem qui in esca sua exsultat ; nondnm traxit hamum? 
piscator : nam jam ille hamum habet in faucibus. Et 
quod tibi videtur longum, breve est : omnia ista cito 
transeunt. Quid est longa vita hominis ad sternila- 
tem Dei? Vis esse longanimis? Vide :eternitatem Dei. 
Nam attendis ad dies tuos paucos, et diebus tuis pou- 


.eis vis impleri omnia. Qux omuia? Ut damnentur 


omnes impii, et coronentur omnes boni. Istis diebus 
tuis vis hxc impleri? Implet illa Deus tempore suo. 
Quid tu t:edium pateris et. facis *? /Eternus est ; tar- 
dat, longanimis est : tu autem dicis, Ideo ego non 
sum longanimis, quia temporalis sum. Sed in pote- 
state habes : junge cor tuum. :eternitati Dei ,.e£ cuim 
illo »ternus eris. Quid enim dictum est de temporali? 


! Er., quemadmodum. Am. et. Lov., quas. AU Mss., quens 
subintellige, finem. 

? Aliquot Mss , ibi est, etc. 

? plerique MSS., manum. E 

* plures probx note Mss., Quod autem diu pateris ct 


facis. 


1177 


bus? Qnmnis caro fenum, et omnis cluritas carnis ut flos 
[eni : fevum aruit , et flos decidit (Isai. xy, 6-8). Om- 
nia ergo arescunt et decidunt; non verbum illud: 
Verbum enim Domini manet in eternum. Transit. fe- 
num , transit claritas feni ; sed habes quo te teneas : 
Verbum Domini manet in eternum. Dic ergo illi : Nimis 
profunda factg sunt cogitationes tuc. "Venuisti lignum, 
transis pee istam profunditatem. Vides ibi aliquid? in- 
telligis ibi aliquid? Inteltigo, dicis. Si fam ehristianus 
eS, et. bene eruditus, dicis : Deus judicio suo reservat 
oinnia. Doni laborant, quia flagellantur ut. filii : mali 
exsultant, quia damnantur ut alieni. Duos filios habet 
homo; alterum castigat , alterum dimittit : facit unus 
malc, et non corripitur a patre ; alter mox ut se mo- 
verit , colapbis e:editur , flagellatur. Unde ille dimit- 
titur, ille c:editur, nisi quia huic cxso hiereditas ser- 
vatur, ille autem. dimissus exhzredatus est? Videt 
eum non habere spem , et dimittit eum ut faciat quod 
vult. Puer autem qui flagellatur, si cor non habuerit, 
et imprudens fuerit et stultus , gratulatur fratri suo 
qui non vapulat ; et gemit de se, el dicit in corde suo : 
Tanta mala facit frater mcus, quidquid vult facit con- 
tra prixcepta patris mei , et nemo illi facit. verbuin 
durum ; ego, mox ut me movero , czedor. Stultus est, 
imprudens est; attendit quid patitur , non attendit 
quid illi servatur. 

9. [vers. 7, 8.] ldeo cum dixisset , Nimis profunde 
[uci sunt. cogitationes tue ; subjecit statim , Vir im- 
prudens non cognoscel, et stuítus non intelliget ea. Qux 
sunt qu:e. non intelliget. stultus , et quie non coguo- 
scet imprudens? Cum exoriuntur peccalores sicut. fe- 
num. Quid est, sicul fenum ? Virent cum hiems est; 
sed arescent :xstate. Auendis florem feni. Quid citius 
trausit ? Quid lucidius? quid viridius? Non te delectet 
viriditas ipsius, sed time aridititem ipsius. Audisti 
peccatores sicut fenum, audi et justos : Quoniam ecce *, 
Iuterim videte peccatores; sicut fenum florent, bene: 
sed qui sunt qui non cognoscunt? Stulti et impruden- 
tes. Cum exoriuntur peccatores sicut fenum, et prospe- 
zerint omnes. qui operantur iniquitatem. Omues qui in 
corde suo non recta sentiunt de Deo, prospexerunt 
peccatores exorientes sicut fenum, id est, florentes ad 

, tempus. Quare illos prospiciunt? Ut intercant. in sa- 
culum saeculi. Attendunt enim florem ipsorum tempce 
ralem, imitantur illos, et volentes cum illis florcre ad 
tempus, intereunt in aeternum : hoc est, Ut iutereant 
in seculum seculi. 

40. [ vers. 9, 10. ] Tu autem Altissimus in eternum 
e$, Domine. Expectans desuper ex :eternitate tua 
quando transeat tempus iniquorum , ct veniat tempus 
justorum. Quoniam ecce. Intendite, fratres. Jam et 
ipse qui loquitur * (loquitur enim ex persona nostra, 
loquitur ex persona corporis Christi : Christus enim 
loquitur in corpore suo, id est, in Ecclesia sua), jam 
junxit se :ternitati Dei : sicut vobis paulo ante di- 
cebam , longanimis est Deus et patiens, omnia ista 


* Apud Er, Ven. et Lov., Quomodo ? Ecce interim, etc. M. 
* Sic Mss. przeter. alterum. e Corb. qui habet, et. ipsum 
Qui. At Edd., et ipse loquitur ; omisso, qai. 


ENARBATIO IN PSALMUM XCL 


11:6 

que videt mala a malis fier! tolerat. Quare? Quia 
i?elernus est, et videt quid illis servet. Vis et tu ess 
longanimis et patiens? Junge te xvternitati Dei ; cum 
illo exspecta illa quae iufra te sunt : cum enim adhic- 
serit cor tuum Altissimo, iufra te erunt omnia mor- 
talia; et dic quod sequitur, Quoniam ecce inimici (ui 
peribunt. Qni modo florent, postea peribunt. Qui sunt 
inimici Dei? Fratres, forte illos solos putatis inimicos 
Dei qui blasphemant? Sunt quidem et ipsi , ct atroces 
isti qui nec lingua nec cogitationibus malis parcunt 
injuriis Dei. Et quid faciunt Deo excelso , sterno ? Si 
pugno in columnam ferias, tu lxederis : et putas quia 
blasphemia Deum percutiens non tu disrumperis ? 
nim nihil facis Deo. Sed inimici Dei aperte blasphe- 
matores sunt, et quotidie occulti inveniuntur. Cavct 
tales inimicitias Dei. Quosdam enim occultos inimi- 
cos Dei Scriptira aperit ; ut quia non illos potes nosse 
corde tuo, noveris illos in Scriptura Dei , et caveas 
inveniri cum illis. Aperte dicit Jacobus in Epistola 
sua : Nescitis quia amicus. hujus mundi, inimicus Dci 
constituitur (Jacobi w , 4)? Audisti. Non vis esse ini- 
micus Dei? Noli esse amicus hujus mundi : nam si 
amicus fueris hujus mundi , inimicus eris Deo. Quo- 
modo enim non potest fieri adultera conjux , nisi ini- 
mica sit viro suo : sic anima adultera amore rcrum 
secularium, non potest nisi inimica esse Deo. Timet, 
Sed non amat : poenam (imet, non justitia delectatur. 
Ergo inimici Dei omnes amatores mundi , Omnes in- 
quisitores nugarum, omnes consultores sortilegorum, 
mathematicorum , pythonum. lntrent ! ecclesias, non 
intrent ecclesias; inimici Dei sunt. Ad tempus possunt 
florere sicut fenum; peribunt autem , cum ille inspi- 
cere ceperit, et judicium suum in omnem carnem 
adduxerit. Junge te Scripturze Dei , ct dic illud cum 
isto psalmo : Quoniam ecce inimici tui peribunt. Nou 
ibi inveniaris, ubi peribunt. Et dispergentur omues 
qui operantur iniquitatem. 

11. [vers. 11.] Quid tu qui laboras modo, si inimici 
Dei peribunt, et dispergentur omnes qui operantur 
iniquitatem ? tu qui inter ista scandala, inter iniqui- 
tates humanas gemis, qui tribularis in care, scd gau- 
des in corde, quid tu? qu:e tibi spes, o corpus Christi? 
O Christe, qui in ccelis sedes ad dexteram Patris, sc 
pedibus tuis et membris tuis laboras in terra, et dicis, 
Saule, Saule, quid me persequeris (Act. 1x, 4)? tu quam 
spem habebis , si inimici Dei peribunt, et dispergen- 
tur omnes qui operantur iniquitatem ? quid tibi erit ? 
Et exaltabitur sicut. unicornis cornu meum. Quare di- 
xit , sicut unicornis? Aliquando unicoruis significat su- 
perbiam, aliquando unicornis exa!tationem unitatis si- 
gnificat : quia unitasexaltatur, omnes hzereses cum ini- 
micis Dei peribunt. Et exaltabitur sicut unicoruis coruu 
meum. Et quando erit? Et senectus mea. in. misericor - 
dia pingui. Quid dixit, senectus mea? Novissima mea. 
Quomodo in ztatibus nostris novissima senectus cst ; 
sic totum hoc quod modo patitur corpus Christi ia 
laboribus, in xerumnis, in vigiliis, in fame, in sili, 
in. scandalis , in iniquitatibus, in pressuris , juventus 

! Sjc Am. Er. et pj lerique Mss. At Lov., Intrant. 


111) 
ipsius est : senectus ipsius, id est , novissima ipsius 
in Extitia erunt. Et intendat Charitas vestra , quia di- 
xit sencetutem, ne. putetis et mortem : homo cnim 
in carne idco senescit, ut moriatur. Senecta Eccle- 
Six candida crit recte factis, morte autem non. cor- 
rumpetur. (Quod est caput scnis, hoc erunt opera 


nostra. Videtis quemadmodum cancscat caput , ct in- 


albescat, quantumcumque senectus accedit. Qui bene 
seneseit ordiue suo, quiris illi aliquando in capite 
capillum nigrum, et non invenis : sic cum fuerit vita 
nostra talis , ut. quxratur nigritudo peccatorum, et 
non inveniatur; senecta ista juvenilis est, senecta ista 
viridis est, semper virebit. Audistis de feno peccato- 
rum, audite de sencela justorum : Senectus in mea ini- 
sericordia' pingui. 

12. [vers. 12.] Et respexit oculus meus in inimicis 
meis *. Quos dicit inimicos suos? Onines qui operan- 
tur iniquitatem. Noli attcndere quia amicus tuus est 
iniquus *: incurrat negotium , et ibi illum probas. 
Incipis venire contra iniquitatem ipsius, et ibi videbis, 
quia quando tibi blandiebatur, inimicus erat; sed 
nondum pulsaveras, non ut institucretur in corde 
quod non erat, sed ut cerumperet quod erat. Et respe- 
ail oculus meus in inimicis meis; et in eis qui insurgunt 
in me malignantibus, audiet auris mea. (uando ? In se- 
necta. Quid est, in senecta? In novissimo. Et quid 
audiet auris nostra? Stantes ad dexteram audiemus 
quod dicetur eis qui sunt ad sinistam : Ite in ignem 
eternum, qui paratus est diubolo et angelis ejus (Matth. 
xxv, 41). Ab isto auditu malo justus non timebit. 
Scitis quia dictum est in quodam psalmo : « In ine- 
moria zeterna erit justus ; ab auditu malo non timebit» 
(Psal. cxi, 7). Quo auditu malo? Ite in ignem zeter- 
num, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et in 
cis qui insurgunt in me malignantibus , audiet. auris 
mea. » 

13. [vers. 15.] Transit fenum, transit flos peccato- 
rum : quid de justis? Justus «t palma florebit. Vli ex- 
oriuntur sieut fenum ; justus ut palma florcbit. In pal- 
ma altitudinem significavit. Forte et hoc significavit 
in palma, quia in novissimis suis pulchra est ; ut ini- 
tium ejus a lerra ducas, finem ipsius in cacu- 
mine, ubi habet totam pulchritudinem : aspera radix 
videtur iu terra, pulchra coma sub colo est. Erit 
ergo et tua pulehritudo in fine. Radix tua fixa sit: sed 
sursum versus habemus * radicem nostram. Radix 
enim nostra Christus cst, qui ascendit in coelum. 
Iluniliatus exaltabitur. Velut cedrus in Libano , mul- 
tiplicabitur. Videte quas arbores dixit: Justus ut palma 
flórcbit; velut. cedrus in. Libano, multiplicabitur. Num- 
quid cum sol exierit , arescit palma? numquid arescit 
cedrus ? Cum autem sol candens aliquando fuerit, are- 
scit fenum. Veniet ergo judicium, ut arescant peeca- 
tores, et virescant fideles. Velut cedrus in Libano, mul- 
tiplicabitur. 

14. [vers. 14-16.] Plantati in domo Domini, in atriis 


! Sic meliores Mss. juxta. LXX. At Edd., oculus mcus 
inimicos meos. 

? Er. Ven, et Loyv., quia iniquus est tii aniicus.. M. 

3 sic Arn. Et MSS. AL Er. et Lov., Ataecaimnus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1430 


domus Dei nostri florebunt, Adhuc multiplicabuntur in 
senecta uberi ? et tranquilli erunt , ut annuntient. Woc 
cst sabbatum quod vobis paulo ante comimnendavi, unde 
habet titulum Psalmus. Trasquilli ernut, wt annun- 
tient. Quare. tranquilli annuntiant ? Non. illos movet 
fenum peccatorum : cedrus et palma nec in tempesia- 
tibus curvantur. Ergo tranquilli. sint, ut annuntieut : 
et vere, quia modo annuntiandum est et subsannanti- 
bus hominibus. O miseri homines amatores mundi ! 
annuntiant vobis qui plantati sunt in domo Domini ; 
qui eonfitentur Domino in cantico et cithara, in verbo 
et opere , annuntiant vobis, et dicunt vobis : Nolite 
seduci felicitate iniquorum, nolite attendere florem 
feni; nolite attendere ad tempus beatos , iu aeternum 
miseros. Nec ista beatitudo qux» modo foris videtur, 
vera est; nec in corde beati surt, quia torquentur 
mala conscientia. Tu autem tranquillus esto, speraus 
de promissis Domini Dei tui. Quid cnim annuntiabis 
in tranquillitate? Quoniam rectus Dominus Deus, et 
non est iniquitas in eo. Attendite, fratres , si plantati 
estis iu domo Domini, si vultis florere sicut palura, et 
mulüplicari sicut cedrus Libani, et non arescere sic- 
ut fenum sole eandente ; sicut hi qni videntur florere 
sole absente. Si ergo non vultis esse fenum, sed pal- 
ma et cedrus, quid annuntiabitis !? Quoniam rectus 
Dominus Deus, et non est iniquitas in illo. Quomodo 
nun est iniquitas ? Tanta mala facit? ; sanus est, filios 
habet, plenam domum, abundat gloria, exaltatur ho- 
noribus, de inimicis vindicatur, et omnia mala com- 
mittit : alius innocens sui negotii *, non rapiens aiie- 
n^, non contra quemquam faciens, laborat in vinculis, 
in carceribus, in inopia aestuat et suspirat. Quomodo 
non est iniquitas in eo ? Esto tranquillus, et iuteliiges ; 
nam perturbaris, et in eubiculo tuo obscuras tibi lu- 
cem. Radiare tibi vult z:eterous Deus ; noli tibi facere 
nubilum de perturbatione. Esto iranquillus in te, ct 
vide quid tibi dicam. Quia Deus xcternus est, quia mo- 
do parcit malis , adducens illos ad peenitentiam ; fla- 
gellat bonos, erudiens illos ad regnum eaelorum ; uon 
est iniquitas in eo : noli timere. Ecce ego flagellatus 
sum tantum, manifestum cst , confiteor, peccavi : non 
enim dico me justum. Moc enim dicunt plerique. 
Quando est forte quisquam in aliqua miseria, in dolo- 
ribus, intras consolari illum : et ille, Peccavi, fateor, 
sunt peccata mea , agnosco illa; sed numquid tanta 
peccavi, quanta ille? Ego novi quanta fecit ille, ego 
novi quanta commisit : peccata mea sunt, fateor illa 
Deo, sed minora sunt quam illius ; et ecce ille nihil 
mali patitur. Noli turbari, tranquillus esto , ut scias 
quoniam. rectus. Dominus , et. non est. iniquitas in co. 
Quid., si te propterea. flagellat modo, quia non tibi 
servat ignem. sempiternum? Quid, si illum propterea 
dimittit modo, quia auditurus est, /te in ignem eter- 
num? Sed quaudo ? Cum tu positus fueris ad dexte- 
ram, tunc dicetur positis ad sinistram : Ite in ignem 
eternum , qui paratus est. diabolo et angelis ejus. Non 

' Aliquot Mss., et cedrus qui annuntietis. ezius liber, 
et cedrus, videte quid annunttetis. 


? Fr. Ven. et. Lov., facit quis. M. 
* probi noto Mss., uutocens negotii , omisso, si. 


LEE 
te ergo ista moveant : tranquillus esto, sabbatiza, et 


annuntia quoniam rectus Dominus Dcus, ct non est ini- 
quitas in eo. 





IN PSALMUM XCH 
ENARHRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Psalmi hujus titulum, cum pronuntiaretur, audi- 
vimus ; et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoe est 
ex libro Genesis , non est difficile cognoscere : in ti- 
tulo enim tanquam admonemur in limine quid intus 
quxramus. inscriptus ergo est ita : Laus cantici ipsi! 
David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra. 
Recordantes ergo per omnes dies auid fecerit Deus, 
quando creavit et ordinavit universa a primo die us- 
que ad sextum diem (septimum enim sanctificavit , 


. quia in illo requievit post omuia opera, que fecit bo- 


Wa valde), et invenimus eum sexto die fecisse (qui 
dies hie commemoratur, quia dicit, ante sabbatum ) 
omnia animalia iu terra : deinde ipso die feeit homi- 
nem ad imaginem et similitudinem suam. Non autem 
sine eausa illi dies sie sunt ordinali, nisi quia et s- 
eula sic cursura erant, antequam requiescamus in 
Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera bo- 
na. Ad hoe exemplum seriptum est de Deo, fiequievit 
Deus septimo die, cum fecisset omuia opera bona val- 
de (Gen. 1, et n, 4-5). Nou enim fatigatus est, ut re- 
quiescere, aut modo non operatur ; cum aperte Do- 
minus Christus dicat : Pater meus usque nunc operatur 
(Joan. v, 47). Dicit illud enim Judais, qui carnaliter 
sentiebant de Deo, nec intelligebant quia Deus cum 
quiete operatur, et semper operatur, et semper quie- 
tus est. Ergo et nos, quos in se voluit Deus tunc figu- 
rare, post omnia opera bona habebimus requiem. Et 
quidem opera bona nostra, fratres, quz hic operamur 
in szculo ante requiem , quasi cum labore sunt; et 
requies illa in spe est, nondum tenetur in re : et nisi 
essel in spe, deficeremus in labore; sed transeunt 
opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam 
porrigere panem esurienti? et quod audiebamus mo- 
do, cum Evangelium legeretur, quid tam bonum, 
quam id quod admonebat generaliter, Omnis qui habet 
duas Lunicas, det non habenti ; et qui habet escas, pascat 
esurientem (Luc. 11, 13)? Nudum vestire, bonum opus 
est : numquid. semper erit hoc opus bonum? Habet 
aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe fu- 
turze quietis. Quantum autem laborem habet quod ve- 
stis nudum ? Bon. m opus non multum laborat : ma- 
lum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si 
liabet unde faciat, non laborat : si non habet unde fa- 
ciat, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus 
bona voluntatis ( Id. 1i , 14). Qui autcm vult spoliare 
vestitum, quantum laboret, quis numerat ? Et tamen 
et ista transitura sunt, eum venerimus ad illam re- 
quiem, ubi nemo esurit qui pascatur, nemo nudus 
est qui vestiatur. Ideo quia et ista transitura sunt opera 
bona, et sextus iste dies, quaudo perficiuntur opera 


3 Sic Nis. Edd. vero, ipsius. 


ENARRATIO IN PSALMUM XC, 


1132 
bona valde, habet vesperam. In sabbato autem non 
invenimus esse vesperam, quia requies nostra non 
habebit finem : vespera enim pro fine ponitur. Sicut 
ergo sexto die feeit Deus hominem ad imaginem 
suam; sic invenimus sexto seculo venisse Dominum 
Jesum Christum, ut reformaretur homo ad imaginem 
Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab 
Adam usque ad Noe : secundum tempus, tanquam 
secundus dies, a Noe usque ad Abraham : tertium 
lempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad 
David : quartum tempus, tanquam quartus dies, a 
David usque ad transmigrationem Babylonix : quin- 
tum tempus, tanquam quintus dies, 3 transmigratione 
Babyionix usque ad prxdieationem Joannis. Sextus 
dies jam a przedicatione Joannis agitur usque ad f(i- 
nem, et post (inem sexti diei pervenimus ad requiem. 
Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, 
videte quid habeat titulus : In diem ante sabbatum, 
quando fundata est tcrra. Jam audiamus !* ipsum Psal- 
mum ; ipsum interroremus quomodo fundata est 
terra, ne forte tunc facta est terra : nec in Genesi sie 
legimus. Quando ergo fundata est terra ? Quando, nisi 
cum fit quod lectum est modo in Apostolo : Si tamen 
statis in fide, ait, stabiles et immobiles (1 Cor. xv, 58)? 
Cum omnes qui credunt per universam terram immo- 
biles sunt in fide, fundata est terra : tune fit homo ad 
imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Ge- 
nesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fun- 
data est terra? Christus venit, ut fundaret terram. 
Fundamentum enim nemo potest ponere prater id quod 
positum est , quod est Christus Jesus ( Id. 10, 414 ). De 
illo ergo cantat Psalmus : 

9. [vers. 4.] Dominus regnavit, decorem induit; in- 
duit Dominus [ortitudinem , et pracinctus est. Videmus 
quia duas res induit, decorem et fortitudinem. Ut- 
quid autem? Ut fundaret terram. Sequitur enim : 
Etenim con[irmavit orbem terre, qui non commovebitur. 
Unde confirmavit? Quia decorem induit. Non confir- 
maret , si solum decorem indueret , non et fortitudi- 
nem. Quare ergo decorem? quare fortitudinem ? 
Utrumque enim dixit : Dominus regnavit, decorem in- 
duit; induit. Dominus fortitudinem; et pracinctus. est. 
Nostis, fratres, quia Dominus noster cum venisset in 
carne, his quibus? prodicabat Evangelium regni, 
aliis placebat, aliis displicebat. Nam divis: sunt ad- 
versus se lingua: Judzeorum : A/ii dicebant , Quia bo- 
nus est ; alii dicebant , Non, sed seducit turbas (Joan. 
vi, 12). Alii ergo bene loquebantur ; alii detrahebant, 
lacerabant?, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo 
quibus plaeebst, decorem induit: ad cos quibus dis- 
plicebat, fortitudinem induit. Imitare ergo ct tu Do- 
minum tuum, ut possis esse vestis ipsius : esto cum 
decore ad eos quibus placent hona opera, tua; esto 
fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum 
imitantem Dominum suum , quomodo et ipse habuit 
decorem , habuit fortitudinem. Christi bonus odor su- 


vetus liber Corb., audivinus, 
Plerique Mss., 2t carnen, quibus. 
uic addunt Edd., latraban?; quod abest a Mss, 


e) €" o£ 


1135 S. 
vius , iuquit , in omni loco , et in his qui salvi fiunt, et 
in his qui pereunt. Quibus enim placet bonum , salvi 
fient ; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat , 
ille odorem habehat bonum ; imo bouus odor erat : 
sed vx miseris qui et bono odore moriuntur. Non 
enim ait, lllis bonus odor sumus, illis malus odor su- 
mus ; sed, Christi bonus odor sumus, ait, in omni loco, 


et in his qui salvi fiunt , et in his qvi pereunt. Subjecit 


statim , Aliis quidem sumus odor vile in vilam, aliis 
odor morüis in mortem (VW Cor. wu. 14-16). Quibus erat 
odor vit: in vitam, decorem induerat : quibus erat 
odor mortis in mortem, fortitudinem induerat. Si au- 
tem tunc gaudes, quando te laudant homines, et pla- 
cent illis bona opera tua ; cam autem vituperaverinut, 
deficis in bonis operibus , et quasi fructum bonorum 
te perdidisse arbitraris, quia invenis reprehensorcs : 
non stetisti immobilis; non pertines ad orbem terra- 
rum, qui non commovebitur. Induit Dominus fortitudi- 
ncm, et pracinctus est. De ipso decore et fortitudine 
habet alium locum apostolus Paulus : Per arma justi- 
tiam dextra et sinistra. Vide ubi decorem, ubi fortitudi- 
nem : Per gloriam, et ignobilitatem. In gloria decorus, 
in ignobilitate fortis. Apnd alios gloriosus przdicaba- 
tur; apud alios ignobilis contemnebatur. Decorem af- 
ferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus cos 
quibus displicebat. Et sie enumerat omnia usque in 
finem, ubi dicit : Quasi nihil habentes, et omnia possi- 
dentes (1d. vt, 7, 8, 40). Cum omnia possidet, decorus 
est; cum nihil babet, fortis est. Non ergo mirum, si 
sequitur, Etenim confirmavit orbem terre, qui non com- 


movebitur, Quomodo enim non commovebitur orbis . 


terrarum ? Cum credunt in. Christum omnes fideles , 
e! parati sunt ad utrumque ; gaudere cum laudantibus, 
fortes esse adversus vituperantes; non mollesccre 
linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 

$. Forte quxramus et de hoc verbo, quare dixit, 
pracinctus est, Cinclio opera signilicat : tunc enim se 
quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non 
dixit, Cinctus est; sed, precinctus est? Dicit enim in 
alio psalmo : Accingere gladium tuum circa femur, poten- 
tissime; populi sub te cadent (Psal. xuw, 4, 6). Nec ibi 
dixit, Ciagere, neque, prxcingere, sed, accingere : ac- 
cingeris enim quando aliquid adjungis lateri tno per 
cinctionem ; ideo, Accingere gladium tuum. Gladius 
Domini unde debellavit orbem terrarum, occidendo 
nequitiam, Spiritus Dei est! imveritate sermonis Dei. 
Quare circa femur accingere dicitur gladium? Aliud 
quidem ex alio* de alio psalmo ad cinctionem dixi- 
niu$; sed tamen quia commeinoratum cst, non est 
prietermittendum.. (Qeiid est. aecinetio gladii circa fe- 
iuur? Per femur carnem significat. Non enim aliter 
debellaret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem 
veniret gladius veritatis. Ilic ergo quare pracinctus 
cs1? Qui se prxcingit, ante se ponit aliquid quo pr:e- 


! Mss. omittunt, es$ — et post vocem, sermonis, non ad- 
dunt, Dei. At hegius lio*r habet sic: Undc debellavit or- 
bem terrarum? Occidendo nequilias spiritus in verilate ser- 
nonis. 

? Am. omittit, ex alio : sed est in Mss. e quibus nonnulli 
iu ya habent, accinctioncm diximus, vel, dicimus. 


AUCUSTINE EPISCCPI 


1155 


cingitur : unde dictum est, Pracinctus cs! linteo, et la- 
vit pedes discipulorum suorum. Quia cnim tunc humilis 
fuit, quando linteo pracinctus est, lavit pedes disci - 
pulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humili- 
late; quia fragilis est omnis superbia : ideo cum «e 
fortitudine diceret, addidit, pracinctus est; ut recolas 
Deum prazcinetum humilem, quando pedes discipulo- 
rum lavit. Et exhorruit Petrus Dominum suum, magi- 
strum suum (minus dixi magistrum suum, cum dixis- 
sem Dominum suum) curvantem se ad pedes suos, 
ct lavantem sibi pedes, expavit, et dixit : Domine, uon 
lavabis mihi pedes. Et ille: Quod ego facio, tu nescis 
modo; scies autem. postea. Et. ille: Non lavabis mihi 
pedes in eternum, Et ille; Si non lavero te, non habe- 
bis partem mecum. Qui primo Petrus expaverat Domi- 
num lavantem sibi pedes, plus expavit, Non habebis 
partem mecum ; et credidit non sine causa hoc facere 
Dominium, nisi quia aliquod erat iliud forte sacramen- 
tum, etait: Domine, non pedes tantum, sed et caput, et to» 
tum. Et ille : Qui lotus est semel, non habet necessitatem 
iterum lavandi, sed est mundus totus. Non ergo ad sa- 
cramentum tanquam munudationis pertinebat, quod 
lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis : hoe 
enim dixerat, Quod enim ego facio, nescis; scies autem 
postea. Videamus si scierunt postea, videamus si apc- 
ruit illis quod faciebat, ut videamus Dominum prz- 
cinctum fortitudine ; quia in humilitate est tota forti- 
tudo. Cum lavisset eis pedes, rursus discubuit, et ait 
illis : Dicitis me Magistrum, el verum dicitis ; sum enim; 
dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim : si 
ergo ego Magister et Dominus vester. lavi vobis pedes, 
quomodo oportet vobis invicem faciatis (Joan. xit, 
4415)? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite ti- 
mere superbos. Huiniles tanquam petra sunt : petra 
deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi 
fumus : etsi alti sunt, evanescunt. Ergo ad humilita- 
tem. Domini referre debemus quod pr:ecinctus cst, 
secundum commemorationem Evangelii, quod pra» 
cinctus est, ut laváret pedes discipulis suis. 

4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. 
Diximus quia qui se przcingit, ante sc ponit quod sibi 
adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt no- 
bis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post 
dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino 
faciebant pendenti in cruce, Si filius Dei est, descen- 
dat de cruce (Matth. xxvu, 40) : non opus habes forti- 
tudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non 
audis, nec sentis ; si autem in faciem tibi dicat, opus. 
cst ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne 
forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percu- 
tis pugno victus convicio, Non est ista fortitudo, si 
convieiatus percutias, quoniam ab ira victus cs? : et 
valde stultum est, hominem victum fortem dicere, 
cum dicat Scriptura, Melior est qui vincit iram, quam 
qui cayit civitatem (Prov. xvi, 32). Meliorem dixit ir:e 
vietorem, quam civitatis captivatorem. llabes ergo 


. 1$ 8ic Am, et Mss. At Er. et Lov., tantum. 


. ? Am. et nostri omucs Vss., si victus percutias, eim. a6 
ira victus es. 


1185 
adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio 
ira eueperit surgere, ut reddas malum pro malo, re- 
cordare verba Apostoli : Non. reddentes malum. pro 
malo, neque maledictum pro maledicto (1 Petr. nt, 9). 
lis verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; 
et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum 
iuum, przecinctus es illa. 

5. Jam extera audiamus : brevis est Psalmus, Et- 
enim. confirmavit orbem terra, qui non commcvebitur. 
Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna 
turba est : et iamen in liac magna turba, audistis mo- 
do cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus 
ferens palam in manu sua, ct mundabit arcam suam; 
frumentum reccondet in horreo, paleas coniburet igni 
inexstinguibili (Matti, m, 12). Sunt ergo per totam 
terram. et boni et mali :*boni grana sunt, mali palea, 
In are2in intrat tribula ; paleam concidit, triticum pur- 
gat. Quis est ergo orbis terrarum qui 2on commovebi- 
tur? Quod utique non diceret, nisi esset et orbis ier- 
rarum qui commovebitur, Est orbis terrarum qui non 
Ccommovebitur, est orbis terrarum qui commovebitur. 
Quia et boni qui stabiles sunt in fide, orbis terrarum 
est; ne quis diceret, In parte sunt: et mali, qui non 
siant in fide cum senserint. aliquam tribulationem, per 
orbem terrarum sunt. Est ergo orbis terrarum mobi- 
lis, est orbis terrarum immobilis : dequo ! dicit Apo- 
stolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de 
quibus dicebat Apostolus, « Ex quibus est Hlymenzus 
et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicen- 
tes resurrectionem jam factam esse, et fidem quo- 
rumdam subvertunt? » Numquid isti ad orbem terra- 
rum pertinebant, qui non commovebitur? sed palea 
erant: Et fidem, inquit, quorumdam subvertunt. Non 
dixit, Omnium ; et si omnium diceret, omnes intelii- 
gere d: beremus pertinentes ad civitatem Babyloniam, 
qua: habet damnari cum diabolo : tamen fidem quorum- 
dam dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest re- 
sistere? subjecit statim : Firmum autem fandamentum 
Dei stat. Ecce habes orbem terrarum qui non commo- 
vebitur. Habens signaculum hoc. Quod signaculum 
habet firmum fundainentum ?. Novit Dominus qui sunt 
ejus. Iste est orbis terrarum qui non commovoebitur : 
Novit Dominus qui sunt ejus. Et quod signaculum ha- 
het? Et recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen 
Domini (IM Tim. n, 17-19). Modo ab iniquitate rece- 
dat : ab iniquis enim non potest recedere, quia mixta 
est palea tritico usque dum venületur. Quid dicimus, 
fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico : rece- 
dit a palea, cum exspoliatur ; et non recedit ab area, 
cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? 
Cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe ter- 
rarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos 
vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate 
recede. ftecedat ab iniquitate omnis qui nominat no- 
men Domini ; et erit in orbe terrarum qui non com- 
movebitur. 

6. [ vers. 2.] Parata est sedes tua, Deus, ex illo *. Ex 


! Forte, de utroque. , 
? |a plerisque Mss., Parata est sedes tua. ex. illo, sedes 
fue Deus ex illo. Ex iilo quid est. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCII, 


M$G 
illo, quid est? Ex tunc. Tanquam si diceret, Qux cst 
sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse 
sedes Dei? Para locum in corde tno ubi sedeat. Qua: 
cst sedes Dci, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, 
nisi in tempto suo? Quod est templum ejus? Parieti- 
bus instruitur? Absit. Mundus iste est forte templum 
ipsius, quia valde magnus est, ct digna res qu: capiat 
Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capi- 
iur? In anima quieta, in anima justa : ipsa illum por- 
tat. Magna rcs, fratres : certe magnus est Deus ; for:- 
libus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Su- 
perbos, qui quasi habent prisumptiouem virium 
suarum. Nam infirnitas illa in humilitate major forti- 
tudo est. Audi Apostolum dicentem, Quando infirmor, 
tunc potens sum (1 Cor. xii, 10). Hoc est quod. com- 
mendavi*, quia Dominus przecinctus est. fortitudine, 
quando humilitatem docebat. Ergo ipsa est sedes Dei, 
quie aperte alio loco in propheta dicitur, Super quem 
requiescet Spiritus meus? id est, ubi requiescet Syiri- 
tus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat 
ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoraiam do- 
mun, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et 
fulgore teetorum *. Audi quid sibi paret Deus: Super 
quem requiescet. Spiritus meus? Super humilem ct quie- 
tum, et trementem veróa mea (1sai. uxvi, 2). Ecce hu- 
milis es ct quietus, et in te habitat Deus?. Altus est 
Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe 
altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et (re- 
mens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem 
domum, quia ipse illam firmat. Parata est sedes. tua, 
Deus, ex illo. Ex illo, id est, ex tunc; id est, quasi 
quoddam tempus significat. Ex. tunc, ex quo? Forte 
ex die ante sabbatum. Ex illo, quia titulus Psalmi pr:- 
scribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, lempore 
bujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo 
ergo, plaue ex illo secundum hominem, ex illo cx 
utero. Quid enim dicit alius psalmus? 1n splendore 
sanctorum ez utero. In splendore sanctorum, id est, ut 
illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et pur- 
getur cor, unde videatur in divinitate. /n splendore 
sanctorum ex utero. Sed quid ibi sequitur? Ne forte 
ex utero inde incipere putares esse Christum : Aute 
luciferum genui te (Psal. cix, 5). Cum dixisset, Iu 
splendore sanctorum ex. utero, subjecit «tatim, ne pu- 
tares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus 
est, sicut. coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, 
Ante luciferum genui te : ante omne quod illuminatur *. 
Per luciferum enim, aut stellas omnes Siguificat, ct 
per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa 
temporum (Gen. 1, 14), ut ante tempora invenias na- 
tum esse Christum : et utique qui natus est ante tom- 
pora, non potest videri natus ex tempore; quia et 
tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per 


!* Fdd., commendavit Evangelium. At Mss. quidsm, com- 
mendavi ; et nonnulli cum Am., commendavit .. ed non ad- 
dunt, Evangelium. j 

? Sic Mss. Edd. vero, amplam, spatiosam, atriorum magni- 
tudine et fulgore tectorum. ( 

? Fr. Ven. et. Lov. sic legunt hunc locum : Ecce humilis 
esto ei quietus, ut etin te habitct Deus. — M. 

* Regius Ns. , ante omaia que illuminant, 


1187 
ipsum facta sunt (Jo«n. 1, 5) et tempora per ipsum 
facta sunt. Aut certe ante omuem spiritum qui illumi- 
natur, de Sapientia dixit, Ante luciferum genui te. 
Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixis- 
set, Eg utero, veluti pr:ecavens fidei nosteze, ne inde 
putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis 
natus est; subjecit statim, Ante. [uciferum. genui (o : 
sic et hic cum dixisset, Ex illo, id est, ex quodam 


teinpore, ex die ante sabbatum, ex illà sexta at.to 


inundi, quando venit Dominus Christus, et in carne 
natus est, quia dignatus est, homo factus propter nos, 
Deus! non solum ante Abraham, sed ante ccelum et 
terram, qui dixit, Ante Abraham ego sum (1d. vi, 58): 
non solum ante Abraham, sed ante Adam ; non solum 
ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et 
terram, quia oninia per ipsum facta sunt : subjecit, ne 
tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus 
est, putares ex illo esse coepisse, Parata est sedes tua, 
Deus. Sed quis Deus? À seculo tu es : ab eterno dixW 
&xb «16705; Sic liabet graecus : at» aliquando seculum 
ponitur, aliquando xternum ponitur. Ergo, o tu qui ex 
illo videris natus, ex :eterno es. Non autem nativitas 
humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo 
capit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelinm. 
Klegit discipulos, implevit illos, coeperunt przedicare 
discipuli. Forte hoc est quod consequenter dicit. 

7. [vers. 5-4.] Elevaverunt flumina voces suas. Quo 
sunt ista flumina qui elevaverunt voces su»s? Non 
audivimus : neque quando natus est Dominus , audi- 
vimus locuta flumina, neque quando baptizatus est , 
neque quando passus est; non audivimus flumina lo- 
€uta. Legite Evangelium , non invenitis quia locuta 
sunt flumina. Param est quia locuta sunt, elevaverunt 
voces suas : non solum locuta sunt , sed fortiter, ma- 
gne, excelse. Quae sunt ista flumina qux locuta sunt? 
Diximus quod in Evangelio non legimus ; tamen ibi 
quieramus. Nam si ibi non invenimus , ubi invenie- 
mus? Ego vobis fingere potero : et subito ero non cer- 
1us dispensator *, sed ineptus fabulator. In Evangelio 
quaeramus, simul quxramus qui sunt flumina quie 
vlevaverunt voces suas. Stabat Jesus, et clamabat , 
4lietum est in. Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam 
ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vit:e unde 
sunt flumina cursura , levavit prior vocem suam. Et 
quid stans Jesus clamabat ?? « Qui credit in me, sic- 
ut Scriptura. dicit, flumina aquas vive de ventre cjus 
fluent. 1 Evangelista sequitur statim : « Hoc autem 
dicebat de Spiritu, quem aecepturi erant. hi qui in 
eum erant credituri. Spiritus autem nondum erat da- 
tus , quia Jesus nondum erat glorificatus (Joan. vn, 
:$1-39). Cum autem glorificatus esset Jesus in resur- 
rectione et ascensione in coelos , sicut nostis, fratres ; 
impletis ibi decem diebus propter quoddam sacra- 
mentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit 
discipu:os (Act. u, 4). Ipse Spiritus magnum flumen, 


? Sic meliores Mss. At Er. et Lov., Et quia dignatus est 
homo fieri propter nos Deus, non solum, etc. 

* Quatuor Mss., dispidotor. s 

* dn B., stabat Jesus c£ clamabat. Er. Ven. et Lov. secuti 
*unus. M, 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1188 


unde impleta sunt multa flumina. De ipso fiumine di- 
eit psalmus alio loco : Fluminis impetus latificat ci- 
vitatem Dei (Psal. xyv , 5). Ergo facta sunt flumina 
currentia de ventre discipulorum, cum aeceperunt 
Spiritum sanctum : ipsa flumina accepto Spiritu 
sancto. Unde flumina ! elevaverunt voces suas? quare 
elevaverunt? Quia primo timuerunt. Petrus nondum 
fuit lumen, quando interrogatione ancille ter. Chri- 
stum negavit : Nescio hominem (Matth. xxvi , €9-74). 
llic? timens mentitur ; nondum elevat vocem , non- 
dum est flumen. Ubi autem impleti sunt Spiritu san- 
cto , accersierunt eos Juda, et praceperunt eis ne 
om:ino loquerentur , neque docerent in nomine 
Jesu. Petrus autem et Joannes dixerunt ad eos : « Si 
justum. est coram. Deo, ut vobis obediamus magis 
quam Deo, judicate : non enim possumus qu:e. vidi- 
mus et audivimus non loqui. Elevaverunt » ergo « flu- 
mina vocem suam, a vocibus aquarum multarum. » 
Ad ipsam elevationem) vocis pertiuet quod ibi seri- 
ptum est, « Stetit autem Petrus cum undecim , et 
elevata voce dixit ad eos , Viri Jud:i » (Act. m , 14); 
ct czetéra quibus annuntiat Jesum sine timore cum 
magna fiducia. Elevaverunt enim flumina vocem suam, 
a vozibus aquarum multarum. Nam et cum dimissi 
essent Apostoli de concilio Judeorum , venerunt ad 
Suos , el indicaverunt quanta eis sacerdotes et. senio- 


res dixerunt : at illi audientes levaverunt vocem una- 


nimes omnes ad Dominum , et dixerunt , Domine, tu 
es qui. fecisti caelum et terram , et mare, et omnia qua 
in eis sunt. (1d. iv , 18-24) ; et cietera qui dicere po- 
tuerunt flumina elevantia vocem suam. KMfirabiles sus- 
pensure maris. Cum enim illi elevassent. voces suas 
discipuli, crediderunt multi, et acceperunt multi 
Spiritum sanctum, et. cacperunt. multa. flumina cla- 
mare de paucis. ldeo sequitur, A vocibus aquarum 
mullarum mirabiles suspensurg maris : id. est, hujus 
sceculi. Cum cepisset Christus tantis vocibus praedi- 
cari , caepit irasci iare , coeperunt crebrescere perse- 
cutiones. Cum elevassent ergo flumina vocem suam , a 
vocibus aquarum mullarum mirabiles suspensura: maris. 
Suspensurz , exaltationes sunt; quia quando irasci- 
tur imare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus 


quantum volunt , fremat mare quantum vult ; mirabis. 


les quidem suspensurg maris , mirabiles minx , mira- 
biles persecutiones , sed vide quid sequitur : Mirabi- 
lis in excelsis Dominus. Compescat se ergo mare, et 
aliquando tranquilletur , detur pax. Christianis. Tur- 
babatur mare , fluctuabat navicula. Navicula Ecclesia 
est, mare s&eeulum est. Venit. Dominus , ambulavit 
super mare , et pressit fluctus (Matth. xiv , 94, 95). 
Quomodo ambulavit Dominus super mare? Super capita 
istorum fluctuum magnorum spumantium. Potestates, 
et reges crediderunt, subjugati sunt Christo. Ergo non 
terreamur , quia mirabiles suspensurg maris : Mirabi- 
lis in excelsis Dominus. 

8. [vers. 5.] Testimonia tua credita facta sunt nimis. 

! Sic Am. eL Mss. AL Er. et Lov., 7psa [lunina. accepte 
Spiritu sancto, unde elevaverunt, ew. 


? Quidam Mss., Nescio hominem hunc. Timens, etc. £t 
nonnulli, Hoc mens mentitur. 


1189 


Magis quam '* mirabiles crant suspensurze maris , ct 
mirabilis in excelsis Dominus. « Testimonia tua. cre- 
dita faceta sunt nimis. Testimonia tua, » quia dixerat 
iilud 2nie : « Haec dico vobis, ut in me pacem ha- 
beatis, in mundo autem pressaram. » Ergo quia 
mundus pressuram vobis facturus est, dico vobis. 
Coeperunt pati, et confirmarunt in se quod illis prx- 
dixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum 
enim videbant impleri in se passiones, sperabant 
compleri in se et coronas : et ideo « mirabiles sus- 
peusur:x maris; mirabilis in excelsis Dominus. Ut in 
me.» inquit, « pacem habeatis, in mundo autem 
pressuram. » Ergo quid facimus? Sxvit mare, ex- 
tolluntur fluctus , et rabidi fremunt; pressuras pali- 
mur : nonne forte deficimus? Absit. « Mirabilis in ex- 
celsis Dominus. » Adeo et ibi cum diceret, « ut in me 
pacem habeatis, in mundo autem pressuram ; » quasi 
dicerent, Putas non premet nos mundus , ct exstín- 
guet nos ? statim subjecit , Sed gaudete, quia ego vici 
seculum (Joan. x v1, 53). Si ergo ait, ego vici seculum, 
adlixrete illi qui vicit seculum, qui vicit mare. Gau- 
dete ad eum , quia * mirabilis est in excelsis Domi- 
nus , et testimonia (ua credita facla sunt nimis. Et quid 
factum est de his omnibus? Domum tuam decet. san- 
clificatio, Domine. Domum tuam, totam donium 
tuam : non hie, aut hic, aut ibi; sed domum tuam 
totam , per totum orbem terrarum. Quare per totum 
orbem terrarum?Quia correxit orbem terr; , qui non 
commovebitur (Psal. xcv , 10). Domus Domini fortis 
erit ; per totum orbem terrarum erit : multi cadent, 
sed domus illa. stat; multi turbabuntur, sed. domus 
illa non movebitur. Domum tuam | decet sanctificatio, 
Domine. Numquid parvo. tempore? Absit. Jn longitu- 
dinem dierum. 





IN PSALMUM XCIII 
ENABAATIO. 
sEnuo (a). 

4. Sicut intentissime audivimus, cum psalmus iste 
legeretur; ila intente audiamus, cum revelat Dominus 
que hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim 
clauduntur quadam sacramenta Scripturarum , non 
ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo 
affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille 
aperiet (Matth. vit, 7) qui videt unde pulsetis. Notum 
»st omnibus nobis ( atque utinam de numero eorum 
non simus), multos murmurare adversus Dei patien- 
tiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere 
in hac terra , vel etiam plurimum posse ; et quod est 
amplius , plerumque plurimum posse malos adversus 
bonos, et sepe malos premere bonos ; malos exsul- 
tare , bonos laborare ; malos superbire, bonos humi- 
liari. Attendentes talia in genere humano ( abundant 
enim) , pervertuntur impatientes et infirmi animi , 
quasi frustra sint boni ; quia Deus avertit vel avertere 
videtar oculos suos a bonis operibus piorum et fide- 

* Aliquot Mss., quia. 


? Nonnulli, qid. ——— 
(a) ui aliena dieecesi habitus, rogante episcoporum coetu, 


Sicuti ex fine intelligitur. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCIII. 


1190 


lium, et augere malos in his qux diligunt. Putantes 
ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad 
imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspi- 
ciunt : aut si per infirmitatem vel person: su:e vel ani- 
mi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges 
S:eculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, 
ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab 
hominibus , abstinent se quidem 24 factis malis , sed 
non se abstinent à cogitationibus malis. Et inter co- 
gilationes eorum iniquas , pr:cipue caput iniquitatis 
illa tenet impietas , qua videtur cis Deus negligere et 
non curare res humanas; ct aut equaliter habere bo- 
nos et malos ; aut etiam , quod est perniciosius cogi- 
lare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, 
eisi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in 
scipsum impius est ; ct iniquitate sua non kedit Deum, 
sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timi- 
di sunt qui talia cogitant; sed tamen bomieidia eorum, 
adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, 
et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint , 
ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ot non 
videat voluntatem. Tales si oceasiones inveniant, non 
mali (iunt , sed manifestan'ur : non ut sentias quod ! 
natum sit manifestum , sed ut intelligas quod latebat 
inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die vi- 
derunt ise homines , et probaverunt etiam qui tarde 
intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad 
tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, 
ei castigatum est inde genus humanum ; si cognoscat 
flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum 
ergo esset hic eadem domus magna , multi sub illa 
gemebant , murmurabant , reprehendcbant , detesia- 
bantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, 
et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias 
cordis sui (Rom. 1, 24)? Subito fiebant ipsius domus * 
illi qui murmuürabant de ipsa domo ; et ab eis talia 
homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus pau- 
lo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando 
potest male facere , non facit ; de quo scriptum est : 
Qui potuit transgredi, el non est transgressus ; et facere 
mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum ? Fe- 
cit enim mirabilia in vita sua (Eccli. xxx1, 10, 9). Lo- 
quebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lu- 
pus enim tantum vult nocere, quantum leo : dissimi- 
liter nocent , sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim 
non solum contemnit canem latrantem ; sed etiam fu- 
gat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus 
rapit quod potest : lupus non audet inter latratus ca- 
num. Numquid propterea quia non potuit auferre a 
canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo 
Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore 
poena, sed amore justitizs. Tunc enim liber est inno- 
cens, et verus est innocens. Qui autem timore inno- 
vens fit, non est innocens , quamvis non noceat cui 
vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, 
sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quo- 
modo sibi noceat , audi Scripturam : (Qui autem amat 


! Er. Ven. Lov., quid. M. H 
? sic probie uota? Mss. At Edd., Subito. evertebant. ipsam 
domum, 


5121 
iniquitatem, odit animam: suam (Psal. x, 6). £t revera 
multam errant homines qui putant injustitiam suam 
aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit ini- 
quitas cujuslibet , ut corpori noceat, ut rem familia- 
rem kedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, 
ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud 


possidet *. Ad hoe profertur ad alterum illa iniquitas. —. 


Ergo iniquitas tua alicno corpori nocet, tuo animo 
nou nocet? 

9. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, 
qua insinuatur. hominibus bouis , ut ipsam justitiam 
diligant, et ex ea placere Deo velint ; ab illo * intelli- 
gant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, 
ut faciant justa opera, et illam lucem sapienti:e om- 
nibus qux in szculo diliguntur. preeponant : contra 
istam doctrinam talia murmura sunt hominum ; et si 
non procedunt in. voce, roduntur in corde. Quid ergo 
dicunt ? Vere placiturus sum Deo per justitiam ? aut 
justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? 
'l'anta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut 
si forte evenit aliquid mali ; quid tibi dieunt illi, cum 
cis coeperis dicere : Ecce quanta fecit mala, quomodo 
ili redditum est? qualem exitum habui? lucipiunt 
ili cogitare justos quibus mala evenerunt , et oppo- 
nunt nobis , et. dieunt : Si illi propterea mali aliquid 
accidit, quia iniquus fuit ; illi quare accidit, qui tam 
juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam 
»:ulta bona eperatus est in Ecclesia , quare talem 
sortem invenit? quare talem exitum habuit , qualem 
ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autein 
jsta dicunt, ut ostendant se propterea non facere ma- 
le, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid 
velit cor , lingua testatur : et quidem , etiamsi lingua 
obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret 
jutus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem 
lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut 
etiam erumpentes in verba vel facia , curat iste psal- 
mus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. 
Atque utinam in hac multitudine tota que nunc est 
iuter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, 
nulla sint talia vulnera. qu: curentur ; utinam nulla 
sint. Non tamen rem superfluam facimus diccre , si 
nulla ibi sunt vuluera. Instruantur corda ad sanandos 
alios, eum audire talia coeperint. Credo euim quia 
vausquisque christianus , cum audierit aliquem talia 
dicentem , si bonus fidelis e:t, et bene credit Deo, et 
spes ejus est in futuro sxculo, non in hac terra, non 
in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor 
fiabeat ; irridet et dolet talia murmurantes , et dicit 
fibi : Deus novit quid agat, nos non possumus nosse 
consilium ipsius , quare parcit malis ad tempus , vel 
quare laborant boni ad tempus ; sufüicit mihi tamen 
hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, el ad tem- 
pus floret malus. Qui ergo talis est , securus est ; et 
patienter fert omnes felicitates malorum , et labores 
bonorum patienter fert, tolerat , donec finiatur hoc 
$rcnlum , donec transeat iniquitas. Jam talis beatus 


! Lov., si quid alivd. possit. Coeteri. libri, si quid aliud 
2ossidet. 
? Mss., ab illa, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


41.93 
est, et erudivit eum Deus de lege soa , et mitigavit 
eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. 
Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domi- 
no placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius 
videt vulnus quod curet. 

$. Psalmus hunc titulum habct, id est hanc inscri« 
ptionem : Psalmus ipsi David , quarta sabbatorum *. 
Docturus est psalinus iste patientiam in labori*us ju- 
storum : contra iniquorum felicitales patientiam docet, 
patientiam :edificat. Hoc habet totus a capite usque in 
finem. Quare ergo talem habet titulum, in quarta sab- 
bati ? Una sabbati, dies dominicus est; secunda sab- 
bati, secunda feria , quem sxculares diem Lunse vo- 
cant ; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis 
vocant. Quarta ergo sabbatorum , quarta feria , qui 
Mercurii dies dicitur a Paganis , et a multis Christia- 
nis : sed nollemus ; atque utinam corrigant , el non 
dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. 
Non enim et in omnibus gentibus ista dicuntur : multe 
gentes alie atque ali:e aliter atque aliter vocant. Me- 
lius ergo de ore christiano ritus loquendi ecclesia- 
Slicus procedit. Tamen si quem forie consuetudo 
traxerit , ut illud exeat ex ore quod improbat corde , 
intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata 
sunt sidera , homines fuisse , nec ex co esse caisse 
ista sidera in cclo, ex quo illi cceperunt : et ante 
ibi fucrunt; sed per beneficia qui:edam mortalium 
mortalia , illi homines pro tempore suo , quia pluri- 
mum potuerunt et eminuerunt in hoc szculo, cum 
chari essent hominibus, non propter vitam zeternam, 
sed propter commodum temporale , deferebantur eis 
divini honores, Veteres enim sxculi decepti ?, et de- 
cipere volentes , in corum adulationem qui sibi ali- 
quid secundum amorem szculi przstitissent , sidera 
ostendebant in ccelo, dicentes quod illius esset. illud 
sidus, et illud illius : homines autem qui antea non 
aspexerant , ut viderent quia ibi erant et illa sidera 
antequam nascerentur , decepti crediderunt; el. con- 
cepla est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris 
diabolus confirmavit, Christus evertit, Nos crgo se- 
cundum quod loquimur , quarta. sabbatorum qyartug 
dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Clia- 
ritas vestra quid sibi velit iste titulus : hic grande 
mysterium , et revera occultum, Nam pleraque ipsius 
l'salmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito 
intelliguntur ; hic autem. titulus, quod fatendum est , 
habet non parum obscuritatis : scd. aderit Dominus , 
serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte 
Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus 
iste, Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum. Iu limine 
est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titu- 
lum cognoscere, et sie domum intrare. Recolamus 
ergo Scripturam sanctam in Genesi , primo die quid 
sii factum; invenimus lucem : secundo die quid 
sit factum ; invenimus firmamentum, quod appellavit 
Deus ccelum : tertio die quid sit factum ; invenimus 

* Sic Mss. AL Edd. hic, sabbati deinceps vero conveniunt 
cum Mss. 


? Sic Am. et Mss., paucis exceptis qui habent, « sacculo 
decepti. M Er. et Lov., r'eeres enim vales decepti. 


1195 


speciem terrx el maris , et segregationem, ut omnis 
congregatio aquarum vocaretur mare, te. arida voca- 
retur terra. Quarto die, luminaria feeit Deus in coelo 
(Gen. *, 5-19); solem in potestatem diei , lunam ct 
stellas in potestatem. noctis (Psal. cxxxv, 8, 9): 
hoe quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto 
die accepit Psalmus titulum ; in. quo psalmo doceter 
patientia adversus felicitates malorum, et labores bo- 
norum ? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis 
fidelibus r6boraiis in Christo : « Omnia. facite sine 
murmuratione et. disceptatione ; ut sitis irreprehen- 
sibiles , et sinceres !, immaculati filii Dei in medio 
nationis tortuos:e et perversa, in quibus apparetis 
sicut luminaria in. mundo , verbum vitz habentes » 
(Philipp. u, 14-16). Similitudo de luminaribus data 
est ad sanctos , ut sine murmuratione sint in natione 
lortuosa et perversa. 

4. Sed ne quisquam propterea putet colenda esse 
etadoranda luminaria coeli, quia inde aliqua similitudo 
ducta est ad significationem sanctorum ; prius hoc ex- 
plicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, 
ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut 
stelle, aut ccelum , quia aliqua de illis similitudo du- 
cta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt 
de quibus ducta est similitudo ad siguificandos satctos, 
quie non 2dorantur. Si enim quidquid est unde simili- 
tudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas ; adora 
montes et colles, quia dictum est : Montes exsultave- 
runt velut arietes, et colles vebu agni ovium (Psal. cxttt, 
4). Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. 
Adora leonem, quia dictum est, Vicit leo de tribu Juda 
(Apoc. v, 8) : adora petram , quia. dictum est , Petra 
autem erat Christus (Y Cor. x , 4). Si autem non ado- 
ras in Christo ista terrena, quamvis de illis similitudo 
quedam data est; ad significandos sanetos de qua- 
cumque creatura ducta fuerit. similitudo , tu iutellige 
similizudinem creaturz, et adora artificem creature, 
Dictus est sol. Dominus noster Jesus Christus ( Sap. 
v, 6) : numquid iste sol quem et minutissima animalia 
nobiscum vident? Sed de quo dictum est : Erat lumen 
verinn , quod. illuminat omnem hominem venientem in 
hunc mundum (Joan. 1, 9). Nam lux ista non homi- 
nem solum illuminat, sed et jumenta ct pecora et 
omnia animalia : quod autem illuminat omaen  ho- 
minem , in corde illuminat, ubi intellectum solum 
habet. 

5. Intelligat ergo Charitas Vestra, quibus divit Apo- 
Slolus, In natione tortuosa et perversa , id est , inter 
iniquos, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, 
verbum vite habentes : quodam modo admonuit nos et 
istum psalmum intelligere, et prienoscere titulum 
ipsius. Tales enim sancti in quibus est verbum vite, 
de conversatione quam habent in calo , despiciunt 
omnia iniqua qux. fiunt in terra : et quomodo lumi- 
naria in ccelo per diem et per noctem procedunt, per- 
agunt itinera sua, eursus suos certos habent, et com- 
mittuntur tanta mala, nec deviant desuper stell: fixe 
jn colo, agentes per tractus coelestes , qux illis pra- 


3 eic Am. Er. et nostri omnes Mss. At Lov., sinceri. 


PATROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN. PSALMUM XCIII. 


1194 


stituit et constituit Creator ipsarum ; sie deben! saacti, 
ted si in coelo. figantur corda eorum , si non frustra 
audiant et respondeant sursum se habere cor, si imi- 
tentor eum qui 3it, Nostra autem conversatio in. collis 
ost (Philipp. wr, 90). Quia erzo sunt in supernis, et de 
supernis eogitant , sieut dictum est, Ubi est tiesaurus 
Luus, ibi est et cor tiun ( Matth. vi, 21); de ipsis co- 
gitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid 
in terra committitur, sie non eurart, donec peragant 
itinera sua, quemadmodum non curant luminaria 
cceli , nisi quomodo exerceant dies et noctes, quamvis 
tanta mala videant fieri supcr terram. Sed facile est 
forte, ut ferant justi iniquitates malorum, qua non in 
ipsos fiunt : sed sicut ferunt quie in alios fiunt, sic 
ferant et qux in ipsos fiunt. Non enim propterea de- 
bent ferre et tolerare, quia in alios fiunt : et si in se 
fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui per- 
diderit tolerantiam, cecidit de ccelo : qui autem fixum 
habet cor in. coelo , terra ipsius laborat in terra. 
Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines , et 
patienter ferust? Quo. modo justi patienter debent 
ferre omnes etiam. de se falsas criminationes. lloc 
ipsum quod jam dudum dixi, quia illa stella Mercurii 
est , et illa stella Saturni est , et illa stella Jovis est, 
convicia fiunt stellis. Quid? illo cum audiunt tanta 
convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus 
suos ? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa 
habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in 
colo *. Quanti. qui sibi videntur honorare solem , de 
illo mentiuntur? Qui dicunt, Christus est sol, mentiun- 
tur de sole. Novit sol Dominum suum esse Christum 
et Creatorem suum. Et si. indignari potest , acerbius 
iudignatur contra falso honorantem, quam contra 
contameliosum. Servo enim bono major contumelia 
est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus 
quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. 
Quare? Quia in colo sunt. Colum autem quid 
est? Nec hoe pr:itermittamus : quanta mentiuntur 
homines, quando vident obscurari lunam, ct dicunt , 
Malefiei illain deponunt? cum certis temporibus defe- 
ctum suum habeat secundum Dei dispositionem. Non 
curat tamen isla verba hominum illa qux in ccelo 
est. Sed quid est, lu calo? In firmamento coli est. 
Cujus ergo cor iu firmamento libri Dei est , istà non 
curat. J 

6. Nam coelum , id est , firmamentum , intelligitur 
per figuram Liber Legis. !deo quodam loco dicitur , 
Eaxtendit celum sicut pellem ( Psal. cut, 29). Si exteu- 
ditursicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. 
Transaeto autem tempore non legitur ?. Propterea 
enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sa- 
pientiam qu:xe implet corda et mentes intuentium : et 
non opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo 
quod nobis legitar , syllab:e sonant et transeunt : ilia 
lux veritatis non przeterit, sed fixa permanens ine- 
briat corda videntium ; quomodo dictum est, 7nebria- 
buntur ab ubertate domus tug , et torrente. deliciarum 
. * Sic duo Mss. Alii cum Edd., in seculo. 

* Fr, Ven. et Lov., tempore quo legitur lez propterea. v. 

(Trente-huit) 


4195 


tiartan potabis 605; qvoniam apud te est, Domine, fons 
vite. Et vide ipsum fontem : £n. Gunine , inquit, tuo 
videbimus. lumen ( Pscl. xxsv, 9, 10). Modo ergo le- 
etio necessaria est, quamdiu ex parte cognoscimus, et 
ex parte prophetamus , sieut dicit Apostolus : cum au- 
tein venerit quod. perfectum est, auferetur quod ex parte 
est (V Cor. xin, 9, 10). Non enim ' in illa. civitate 
Jerusalem , ubi Angeli vivunt , unde nos modo perc- 
grinamur, et peregrinatio nostra gemit; gemit autem, 
gi scimus quia peregrinamur ; nam odit valde patriam, 
qui putat sibi bene. cssc eum peregrinatur : numauid 
in illa civitate ubi sunt. Angeli, Evangelium tegitur , 
aut Apostolus? Verbo Dei pascuntum; quod Verbum 
Dei, ut sonaret nobis ad tempus, Verbum caro factum 
est, et habitavit iu. nobis (Joan. 1, 14). Sed tamen 
ipsa Lex , qus seripia est , firmamentum nobis est : 
ibi si sil cor nostrum , non convellitur * iniquitatibus 
hominum. Dieium est ergo, Extendit celum sicut pel- 
fein. Cum autem transeunt tempora necessitatis libro- 
rum, quid dietum est? Caelum plicabitur ut liber ( 15ai. 
xxxiv, 4). Qui ergo. sursum habet cor, ipsum eor 
ipsius jumiaare est : in. ceelo fulget, nec vincitur te- 
ncbris. Infra enim sunt tenebrz : tenebrie autem ini- 
quitas ; non iacommutabiles tenebrm. Jam et hesterno 
die eommeimoravimus. Sed qui hodie tenebrae sunt , 
si velint, eras lux erunt: qui tenebra huc ingressi 
euut. sb velint, jam lux esse possunt. Aperte 
enim Apostolus, ne quis putaret. naturales esse ini- 
quiates, qua mutui nom possunt: PFuistis enim, 
inquit, aliquando tenebre; nunc auten lux in Domino: 
sicut. fil lucis ambulate (Ephes. v, 8). Lux , inquit, 
iu Domino : non in vobis. Cor ergo in libro: si eor in 
libro, cor in firmamento celi. Si ibi est cor, inde lu- 
eet, et non. movehiter iniquitatibus. subterpositis : 
nou quia ibi est in colo per carnem, sed quia ibi est 
per conversationem , sccundum quod dictum est, 
Nosira aulem. ronversatio in calis est. Non potes cogi- 
tare illam eivitatem, quia nondum vides. Vis cogitare 
colum? Librum Dei cogita. Audi psalmum : Er in 
lege. ejus meditbitur die ac nocte. Et ibi beatus dictus 
est qii non abiit in consilio impiorum, et in via peccato- 
eum non stelit, et ia cathedra pestilentia non sedit ; sed 
in lege Donrui fuit voluntas ejus ( Psal. 1, 1, 2). Vide 
juminare in celo : ££ in. lege ejus meditabitur die ac 
nocte, Vult patienter ferre. omnia? Non. descendat 
do coelo, e£ in lege ejus meditetur die ae nocte. Ergo 
iu eaclo cor ejus : si in ecelo cor ejus, omnes iniqui- 
tates quie fiunt im terra. ad tempus , omnes felicitates 
jaslorum homioum, omnes labores justorum meditanti 
die a€ nocte legem Dei , nulli sunt ; et patienter to- 
lerat omnia, et erit bestus eruditus a Deo, Et quo- 
modo in firmamento celi? Quia. lex. firmamenium 
c-i. Beatus vir. quem iu erudieris , Domine, et. ex lcge 
tuu docueris eum : ut. mitiges eum a diebus malignis , 
donec fodiotur peccalori fovea. Attendite ergo lumi- 
naria quomodo procedunt, et occidunt, et redeunt, 

oie additum fuit apud am. fegentus ; et ia aliis exeusis, 
über neccssorius erit, teque legemus, quod a Mss. abest. — 


* Sic potiores Mss. Alii vero cum Am. et Er., compellitur, 
Lov., àmpellitur. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1488 


agunt cursus suos, distinguunt. diem et noctem , vol- 
vunt annos et tempora ;. et tanta mala fiunt in terra, 
illis quietem in ego habentibus. Quid est ergo quod 
nos docet Deus? Jam attendamus Psalmum. 

7. [vers. 4.] Deus ultionum. Dominus, Deus ultionum 
fidenter egit. Tu putas quia. non. vindicat? Vindicat 
Deus uliionum. Quid est, Deus ullionum ? Deus vindi- 


 ctarum. In eo. certe murmuras, quia non. vindieatur 


in malos. Noli murmurare, ne inter illos sis in quos 
vindicatur. facit ille furtum, et. vivit * ífu nmur- 
inuras adversus Deum, quia non moritur qui tibi 
furtum. fecit. Si jam non facis furiu;m, vide : si 
enim jam non facis, vide ne aliquando fecisti, Si 
jm dies es, reeole noctem tuam :si jam (fixus in 
coelo es, recole terram tuam. Invenis te furem forte 
fuisse aliquando; et aliquem alium forte stomacha- 
tum , quia et tu furtum faciens vixisti, et non es mor- 
tuus : quomodo autem tu quando faciebas, idco vixisti 
ut postea non faceres; noli quia tu transisti, velle 
misericordixze Dei pontem subvericre. Nescis illac 
multos transituros, qua et tu transisti? Esses modo 
qui murmurares, si adversus te audiretur qui prior 
de te murmuravit? Et tamen et nunc optas vindictam 
Dei in malos, ut fur moriatur, et murimuras adversus 
Deum, quia fur non inoritur. Áppende in statera 
vquitalis furem. et blasphemum : jam dicis quia fue 
non es; sed murmurando adversus Deum, blasphe- 
:us es. Hle captat somunm bominis, ut aliquid in- 
volet; et tu dieis quia dormit Deus, et hominem non 
videt. Ergo vis ille ut corrigat manum , prior tu lin- 
guam corrige : vis ille ut corrigat cor adversus lomi- 
nem, tu. corrige cor adversus Deum ; ne forte cum 
optas vindictam Dei, si venerit, te priorem inveniat. 
Nam ille veniet, veniet et. judicabit perseverautes in 
nequitia. sua, ingratos przrogationi misericordize 
ipsius, iugratos patientiae ipsius, thesaurizautes sibi 
iram in die irz et revelationis justi judicii Dei, qui 
reddet unicuique secundum opera sua (ton. n, 4«0): 
quia Deus ultionum. Dominus, Deus ultionum, ideo fi- 
denter egit. Nulli enim pepercit, quando hic locutus 
est : ipse Dominus erat in carnis iufirmitate, sed in 
virtute sermonis. Non aecepil personas principum 
Judzorum. Quanta in illos dicit? ei, quomodo dictum 
esi *, vere in fiducia : quia scriptum est in Psalmis 
de illo, Propter miseriam inopi. et. gemitum paupes 
rum, nunc exsurgam , dicit Dominus. Qui sunt paupe- 
res? qui sunt inopes? Qui spem non habent nisi in 
illo solo, in quo solo spes non fallitur. Attendite, fra- 
ires, qui sunt pauperes €t inopes. Non omnino pau- 
peres qui nihil habeut, videntur diei ab Scriptura, 
quando laudantur pauperes. Invenis enim paupercut 
hominem, qui quando patitur aliquam injuriam, non 
attendit, nisi patronum suum, in cujus forte domo 
manet, cujus inquilinus est, eujus colonus est, cujus 
clions est ; eL ideo se indigue pali asserit, quia ad 
illum pertinet : cor ipsius in homine, spes ipsius iu 

! da Am. et Mss. át Lov., quomodo dictum est, fidenter 


egit? Vere in fiducia. — Ee. ov., quomodo dictum est, fidcn- 
ter ? Egit vere in fiducia. — M. 


IM v 


) 
















" 


' 


« 
- 


1197 


homine, cinis in cinere, Sunt autem. alii qui opulenti 
sunt, et honoribus secundum tempus bumanis ful- 
eiuntur; et tàmeun nec in peeunia sua «pem. ponunt, 
nec in fundis suis spem ponunt, nec in faiailia sua 
spem ponunt, ncc in claritate trausitorie dignitatis ; 
sed totam spem in illo ponunt, cui non. succeditur, 
qui mori non potest, qni. falli et. qui fallere non po- 
tesL : dudes etsi multa videntur habere sceundum se- 
culum, bene ea tamen gubernant ad refectionem indi- 
gentium ; intcr pauperes Domini numerantur; Vident 
enim perienlo:e so vivere in lae vita, sentiunt sec 
esse peregrinos : sic diversantur in opulentia divitia- 
rum suarum, quomodo viator in stabulo , transiturus, 
non possessurus. Ergo quid Dominus? Propter mise - 
riam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgan, dicit 
Dominus : ponam in salutari. Salutaris noster, Salvator 
noster est : ia illo volui! ponere spem amnium inopam ct 
egentium *. Et quid ait? Fiducialiter agam in eo (Psal. 
xi, 6). Quid est, F'iducialiter agam ? Non timebit, non 
parce: vitiis et concupiscentiis hominum. Vere modi- 
cus fidelis, medicinali ferro se. monis instructus, se- 
cuit omnia vulucra. Ideo qui. (alis prid eius eb prae- 
nuntiatus, talis etiam ioven:us est Loquebatur in 
monte, ubi dixit . Beati patperes spiriti, quonim ips2- 
rium est regnum colori. li beati. dicti suit qui per- 
seculionem patiuntur propter justiliam ; in ipso sermone 
dixit, Quia ipsorum est regntun celorum. Et ut. faceret 
illos luminaria, id est, patienter tolezantes oninia ista 
jmiqua, quie trauscunt : Beati eritis, inquit, cum vos 
persecuti fuerint, et. dixerint. omue malum: aáversunt 
vos : gaudete el exsultate, quia merces vestra magna es! 
in celis (Matth. v, $, 10, 113, 12). Deinde in progressi 
sermonis cum. docere inciperet, quamvis eum tarba 
cirenmdaret, dixit talia discipulis suis, quae ferirent 
facicm Phariszieorum ct Judieorum, qui quasi prima- 
tus hahebant exponendarum. Scripturarum omnium ; 
qui sibi quasi justi videbantur, vel videri se arbitra- 
bantur, ei ad quorum primatum plebis obsequium 
videbatur obtemperare : non pepercit, et dixit, 
Quando oratis , non eritis sicut hypocrita, qui amant in 
synagogis et angulis platearum stantes orare, vl videan- 
tur ab. houkinibus (1d. vi, 3); ct extera talia. Teligit 
omnes, non timui aliquem. Et cum terminasset 
ipsum sermonem, conclusit de illo scriptara Evange- 
lii sie : « Faciuin est, » inquit, «cum consummasset 
Jesus verba hxc, adinirabantur turb v super doe:r.na 
ejus. Erat enim docens cos tanquam potestatem ha- 


beus; nom quasi Scribe eorum et Pharissi » (Id. vit, . 


-. 98 e! 99). Quanta ergo ille de quo dictum est, Erat do- 
cens cos tanquam potestatem hiabens, quanta dixit: Ve 


- wobis, Scribie et Dhariscri hypocritae (1d. xxi, 15, etc.) 


quanta in illos coram in. facien ? Neminem timuit. 
Quare ? Quia Deus ultionum est. Ideo non parcebat in 
verbo, ut essent postea quibus parceret in judicio : 
quia si. nollent accipere verbi medicinam, incursuri 
erant utique et inventuri * judicis sententiam. Quare? 
. Quia dixit, Deus ultionum Dominus, Deus ultionum fi- 


—. 1 Sie Mss. ^t Edd., spem et gemitutn omniim inopuni. 
-.* aliquot Mss. , in venturi : recte, si expungatur parücu- 
, a, el. 


ENARRATIO IN PSALMUM XClil. 


4198 


denter egit : id est, mulli pepereit in. verbo. Qui in 
verbo non pepercit passurus, parect in. sententia ju- 
dicaturus? qui neminem timuit in huiililate, timehit 
quemquam io claritate? Ex. eo qued ^jam fidenter 
egit, cogita quomodo sit acturus in fine. sveuli. Noli 
ergo murmurare adversus Deum, qui quasi parcit 
malis ; sed esto bonus cuj forie ad tempus in flagello 
non pareat, et in fine pareat in. judicio. Deus ultio- 
mum Dominus, Deus ultionum fidenter egit. 

8. |vers. 2.] Et quia fidenter egit , illi non tulerunt 
fiduciam ejus : et quia humilis venerat, et carne mor- 
tali indutus erat, cet mori venerat ; non facere. quad 
peccatore, sed pati quod peccatores ; quia propterea 
venerat, ctun fidenter egisset, et ilii ferre non possent 
fiduciam ejus in. verbo, quid fecerunt? Tenucrun*, 
flagellaverunt, illuserunt, colaphizaverunt , - sputis 
illinierant, spinis coronaverunt, in cruce levaverunt , 
postremo occiderunt. Sed quid sequitur quod fidenter 
egerit? Exallare, qui judicas terram. Puta quia tenue- 
runt humilem, tenebunt excelsum ? Puta quia jadica- 
veru:t mortalem, noune ab immortali judicabuntur ? 
Quid ergo ait? Exaltare, tu qui fidenter egisti, et fi- 
dueinm verbi tui non sunt passi iniqui, et putaverunt 
se aliquid egisse, quia te comprehendentes crucifixe- 
runt ; qui te deberent fide. comprehendere, compre- 
henderunt persecutione : tw ergo. qui. fidenter egisti 
inter iniquos, et neminem timulsti, et quia passus es, 

cxellare ; id est, resurge, vade in ccelum. Patiatur et 
Ecclesia patienter, quod passum est caput. Ecclesie 
patienter. Exaltare, qui judicas terram ; redde rctribu- 
lionem. superbis.. Redditurus est, fratres. Quid cst 
euim quod dictum est, Exaltare, qui judicas terram ; 
redde retributionem superbis ? Prophetis cst pra dicen- 
tis, non audacia jubentis. Non euim quia dixit. Pro- 
pheta, Exaltare , qui judicas terram,  obtemperavif 
Propheaoe Cbristus, et resurgeret et iret in coelum ; 
sed quia hoe faetürus erat. Christus, hoc praedixit 
Propheta: non. idco fecit. Chriswus, quia Propheta 
praedixerat; seid ideo Propheta pridixerat, quia. ille 
faeturus. crat. Videt humilem Christuni in spiritu, 
videt humilem ; nemiuem timentem, nulli parcentem 
in verbo, et dicit : Fidenter egit. Videt. illum quam 
fidenter egit, videt illum comprehensum, videt. illum 
crucifixum, videt. illum humiliatum, videt illum re- 
surgentem ct cuntem in coelum, et venturum inde ad 
jodicium eorüm , inter quorum manus passus cst 
onmia mala : Exaítafe, inquit, qui judicas terram ; 
redde vetributionem | superbis. Superbis reddet, non 
humilibus. Qvi sunt superbi? Quibus parum est quo i 
mala faciunt, e&t defendere peceata sua volunt. Naimn- 
que de his qui crucifixerunt Christum | faeta. suit 
postea miracula, quando de ipso numero Judhvorum 
crediderunt, et donatus est. illis sauguis Christi. im- 
pias manus el eruentas de sanguine Christi poria- 
bant: lavit eas ipse cujus sanguinem fuderant. Ad- 
juncti sunt corpori ipsius, id est Ecclesi;e, qui corpus 
ejus mortale, quod viderant, persecuti sunt. Fuderunt 
pretium suum, ui biberent pretium suum. Namque 
postea plures conversi sunt. Cum multa miracula fic- 


1129 
rent sh Apostolis, aliquot. hominum millia uua die 
crediderunt : et tam in. propinquo inventi sunt, ui 
omuia gua que liabebaet: venderent, et. pretium re- 
rum Suarum ad peles Apostotorum ponerent ;: et 
anieubque distribuebatur quomodo opus erat; et erat 
illis nna anima ei eor unum in Deum; de ipsis cruci 
lixcribus Domini *. Sed quare nou illis redditun . est ? 
Quia, ftedde retributionem superüis, dictum est; ilti 
antem. noluerunt esse superbi. Etenim eum viderent 
uiia miraeuta fieri per nomen Christi, quem se pu- 
tabant interfecisse ; eommoli miraculis, audierunt a 
Petro in cujus nomine illa fierent : non enim sibi ar- 
rogare servi voluezunt. potentiam Domini sui, ut dice- 
renta se factum esse quod ille in ipsis faciebat. Ho- 
norem ergo dederunt. servi. Domino suo : dixerunt 
quia qua illi mirabantur, in nomine fierent ejus quem 
illi erucifixerunt. Et. facti suut. humiles, compuncti 
sunt corde, conturhati sunt confitentes. peccatum 
suum ; et consilium quiesierunt, dicentes : Quid ergo 
fuciemus ? Non desperaut de salute, sed quzrunt me- 
dicinam. Tunc ait illis Petrus : Agite penitentiam, et 
baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri 
Jesu Christi ( Áct. n, 1v ). Qui egerunt. poenitentiam, 
humiles fuerunt : non. ergo illis redditum est. Quia, 
vide quid dicat psalinus iste : Exaltare, qui judicas 
terram ; redde. retributionem superbis. Ab illo numero 
ergo excepti. erant illi ; in ilis valuit vox illa Domiui 
pendentis iu. cruce, et dicentis : Pater, ignosce illis, 
quia nesciunt. quid faciunt ( Luc. xxui, 55 ). Exaltare, 
qui judicas terram ; redde retribulionen: superbis. Mgo 
redditurusest reiributioem ? Redditurus, sed superbis. 
9. [eers. 5, &.] Sed quando? quando reddet? Inte- 
rha mali tiumphant, et exsultant mali, blasphemaat 
mali, enia. mala faeiunt.. Movet. te? Cum pietate 
quere, non cum superbia reprehende. Movet ie? 
Compatitur übi et Psalinus, quaerit tecum, non quia 
neseit; sed ideo tecum qurit quod seit, ut in illo in- 
venias quod nesciebas. Quomodo qui vult. aliqueni 
consolari, uisi condoleat cum illo, non illum erigit : 
prius eum ito dolet, et sic eum reficit sermone con- 
solatorio. Si auteni intret ad illum ridens luctum ejus, 
nou faeit quod. modo lectum est, dicente Apostolo : 
Gandere cum. gaudentibus, flere cum flentibus (Rom. 
xu, 15). Ergo ut gaudeat tecum, prius fles cum illo ; 
contristaris cum illo, ut reficias eum : sie et Psalmus 
et Spiritus Dei, utique omnia sciens, querit tecum, 
quasi verba tua. dieit. Usquequo. peccatores, Domine, 
usquequo peccatores gloriabuntur ;. respondent, et lo- 
gucutur iniquitatem; loquentur. omnes qui. operantur 
injustitiain ? Quid loquentur, nisi contra Deum, qu; 
dicunt : Quid nobis prodest quia sic vivimus? Quid 
dicturus es? Vere curat istà quie facimus Deus? Quia 
enim vivant, putant Deum nescire quod faciunt. Vide 
quid mali illis contingat! Quia si staüionarius (a) sciret, 


! picin tribus Mss. additur, eraat. 

(4) Stationarios vocabant milites et apparitores prasi- 
dum ceriis locis per provincias et civitates coustitutos, qui 
notoria erimina deauntiabant. magistratibus, ex lI. 4, C. de 
Curios, eL stationar, libro 12, et ex l. 31, de episc, et cler. 
in Cod. Theod, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI ize 


. dicunt. sibi : 


leueret illos ; et ideo vitant oculos stationarii, ne sta- 
üm teneantur : oculos eniin Dei vitare nemo potest ; 
quia noa solum in eubiculo videt, sed et intima cordis 
tui, Cogitant et ipsi quia nihil potest latere Deum ; et 
quia faciunt, et sciunt auid fecerunt, et vident se vi- 
vere sciente Deo, qui non viverent sciente stationario, 
Placent ista Deo; ct revera si illi 
displicerent facta nostra, quomodo displicent judici- 
lius, quomodo displicent regibis, quomodo displicent 
imperatoribus, et quomodo displicent commentariensi- 
bus (d), numquid. quomodo illorum oculos vitamus, 
vitare possemus oculos Dei? Ergo. placent. ista Deo. 
Ideo in alio psalmo peecatori. dicitur, Hec fecisti, ei 
Lacu ; suspicatus es iniquitaten,, quod ero tibi similis. Quid 
est, ero. tibi similis? Ut quomodo tibi placet factum 
tuom malam, sie putes quia et mihi placet. Et mina- 
tur in posterum : Árguam te (Psal. xuix, 21). Ergo 
non facet qui dixit, tacui. Cum dicerct, Hac fecisti, et 
lacti ; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis ; e 
nou tacuit *. Cun enim nos loquimur, ille non tacet ; 
cum enim leetor lcgit, ile non tacet; cum Psalmus 
ista cantat, ille non tacci : et iste. omnes voces Dei 
per orbem tervaruin fiunt. Quomodo ergo tacet, quo- 
modo ion tacet ? Non tacet in verbo, facct in vindieta. 
Quid est ergo, lc fecisti, et tacui ? Tee fecisti, et 
non vindicavi. Suspicatus es iniquitatem, quod. ero tià 
similis. De ipsa vindicte taciturnitale, id est, de ce-- 
satüone vindiete, alio loco dici: Tacui; numquid 
semper (acebo (Isci. xtu, 14). Usquequo peccatores, 
Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ; respondent, 
et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operaniur 
injustitiem ? Et dieit oinnia opera. Piespondent, et 1o- 
quentur iniquitatem. Quid est, respondent ? Contra ja- 
sium: liabent quod respondeant. Venit jastus aliquis, 
ct dicit: Noli facere iniquitatem. Quare ? Ne moriaris. 
Ecce feci iniquitatem ; quare non morior ? lile fecit ju- 
stütiam, et mortuus est : quare mortuus est? Ego feci 
iniquitatem ; quare me non abstulit Deus ? Ecce, ille fe- 
cit justitiam ; ct quare sic in illum vindicavit? quare 
ille sic laborat ? respondent ; hoc est, respondent, quia 
habent quod dicant; quia parcitur illis, de patientia Dei 
inveniunt argumentum responsionis sux. Pareit ille 
propter alind, respondent illi propter aliud, quia vi- 
vunt, Quare enim parcat ille, dicit Apostolus, exponit 
consilium patientiz Dei : Existinas,inquit,qui talia agis, 
quia tu effugies judicium Dei? An divitias benignitatis et 


Jonganimitatis ejus contemnis, ignorans * quia patientia 


Dei ad. poenitentiam (e adducit ? Tu autem, id est, ille 
qui respondet et dicit, Si displicerem Deo, non mihi 
parceret Deus : vide quid sibi facit, audi Apostolum : 
Tw autem secundum duritiam cordis tui el cor impamni- 
tens, ihesaurizas tibi iram in die ire et revelationis justs 
judicii Dei, qui reddet. unicuique sccundum opera sua 
(Rom. w, 5-6). Tile crgo auget longanimitatem, et tu 


* gr. Ven. et Lov.: cum dicil, hec... non lacet. M. 

* Edd., ignoras. At melioris note Mss., ignorans. 

(a) Commentarienses dicebantur carcerum  prafecti, et 
notarii, quorum erat rationes custodiarum ac reorum cout - 
cere, et eriminun inscriptiones recipere, 


12(1 


auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna ! 
misericordia in cos qui non contempserunt misericor- 
dinm; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et 
quod ponis quotidie per modieum, postea massam 
inventurus es : minutatim ponis, sed cumulum iuve- 
nies. Noli attendere minuta. peccata tua. quotidiana ; 
d? minutissimis guttis flumina impleutur. 

10. [vers. 5, 8.] Quid autem illi faciunt, qui respon- 
dent ei loquentur iniquitatem, quia faciunt et parcitur 
eis? Populum tunm, Domine, huniliaverunt ; id. est, 
omnes qui juste vivunt, in quos volunt superbire 
omnes mali. Popslim tutum,  Donine, humiliaverunt, 
et haveditatem tuam vexaverunt : viduam et pupillos in- 
terfecerunt, et proselytum occiderunt : id est, perogri- 
num, advenam, adventitium ; ipsum dicit proselytum. 
Manifesta sunt ista singula, nec opus est in. his ini- 
morari. 

4t. [vers. 7.] Et dixerunt, Non videbit. Dominus. 
Non attendit istà, negligit ista, alias res curat, non 
intelligit, iLe enum dux voces sunt malorum : una 
quam jam dixi, fec fecisti, et tacui: suspicatus es ini- 
quitaiem, quod. éfo libi siwilis. Quid est, quod. ero tibi 
similis? Potas quia video facta tua, et placent mihi, 
quia non vindico. Alia est. vox iniquorum : Quia nec 
attendit ista Deus, nec advertit ut sciat quemadmo- 
dum vivam, non me curat f'eus. Érgo inter aliqua 
me computat Deus ? aut vere me numerat Deus ? aut 
ipsos homines numerat? Infelix homo ut esses cura- 
vit; ut bene vivas non curat? Ístorum ergo isia vox 
est. Et dizerunt, Non videbit Dominus, neque intelliget 
Deus Jacob. 

19. [vers. 8.] Intelligite nunc qui insipientes estis in 
populo, et stulti aliquando sapite. Populum suum eru- 
dit, cui possunt commoveri pedes, quando felicitates 
iniquorum videt bomo, jam bene vivens in numero 
sanetorum Dei, id est in numcro filiorum Ecclesix : 
videt quia florent mali, ct faciunt iniquitatem, et 
semulatur eos, et adducitur ut imitetur facta ipsorum; 
quia videt quasi nibil sibi prodesse quod bene vivat 
herilis, hic sperans mercedem. Nam si illam eporet 
futuram, non illam perdit; quia nondum venit tempus 
ut accipiat eam. In vinea operaris, fac opus tuum, el 
accipies mercedem tuam. A patrefamilias non exige- 
res antequam operareris, et a Deo exigis antequam 
opereris ? Et ista tolerantia ad opus tuum pertinet, et 
hoc ad mercedem pertinet : minus vis facere in vinea, 
qut non vis tolerare ; quia et ipsa tolerantia ad ipsam 
operationem pertinet, ut invenias mercedem. Quod si 
dolosus es, vide ne non solum non accipias mercedem, 
sed et ponam invenias ; quia voluisti esse operarius 
&olosus. Et quidem operarius dolosus ut incipiat non 
bene faccre, oeulos patrisfanilias attendit, ad illum 
aspicit qui conduxit ad. vineam, ut cum ille averterit 
O6culos, cesset, et non bene operetur; cum autem 
flle converterit oculos, bene operetur, Deus autem 
qui te conduxit, non avertit oculos ; non tibi licet 
dolose operari : super te semper sunt oculi patrisfa- 
milias ; quxere ubi illum fallas, et cessa si potes. Ergo 


! Sic Mss. Edd. vero, in sempiternum. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCIIIL, 


1202 
si qui forte aliquid cogitabatis, quando videbatis ma- 
los florere, et cogitationes vestra faciebant nuta.e 
pedes vestros in via Dei ; vobis loquitur psalmus iste : 
si aulem nulius vestrum talis est, per vos aliis loqui 
Ur, dicens, Intelligite nunc ; quia dixerunt illi, Non 
videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. 1 ntelligite. 
iuquit, nunc qui insipientes estis in populo, et s'ulti 
al'quando sapite. 

13. |vers. 9, 10.] Qui plantavit aurem, aon audiet? 
Non habet unde audiat, qui tibi fecit unde audias ? 
Qui pluntavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculim, 
won considerat? Qui erudit gentes , non arguet? Auen- 
diic hoc magnopere, fratres mei, Qui erudit gentes, 
uon arguet ? Hioc modo facit Deus, erudit geutes : ideo 
misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, 
misit per Angelos, per Patriarchas, per Proplietas, 
per servos, per tot procones antecedentes judicem. 
Misit et ipsum Verbum suum, misit et ipsum Filiuin 
Suum ; misit servos Filii sui, et in ipsis servis Filium 
suum, Per totum orbem terrarum przedicatur ubique 
verbuin. Dei. Ubi non dicitur hominibus : Relinquite 
iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera 
recta? jdeo parcit, ut vos corrigatis ; ideo heri non 
vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non 
ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non ju- 
dicaturus est quibus sermonem praemisit el prxeseini- 
navit ? In schola si esses, acciperes, et non redderes ? 
Utique quando accipis a magistro, erudiris : coinmit- 
üt tibi magister quod priebet ; et non exigot quando 
reddis? aut cum caperis reddere, sine metu eris pla- 
garum ? Modo ergo accipimus ; postea statuimur aute 
magistrum, ut reddamus omnes pr:xteritas noswas !, 
id est, ui rationem reddamus de his omnibus qua nuo- 
bis modo erogantur. Audi Apostolum dicentem : 
« Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut illic veci- 
piat unusquisque secundum ea qu: per corpus gessit, 
sive bonum, sive malum (Bom. xiv, 10; ct Hl Cor, v, 
10 ). Qui erudit gentes, non arguet; qui docet homi- 
nem scientiam? » Ipse uon scit qui te focii scire; 
« qui docet homiuem scientiam ? » 

14. [vers. 11.] Dominus scit. cogitationes. honiiuiim, 
quoniam vang sunt. Nam elsi lu. nescis cogitationes 
Dei, quoniam just» sunt; ille scit cogitationes honmi- 
nvin, quoniam vana suat. Et homines scierunt cogita- 
tiones Dei : sed quibus jam amies factus est, prodit 
consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos eon- 
temuere : si cum fide aeceditis ad Dominum, auditis 
cogitaiiones Dei ; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, 
et ad hoe instruimini quare parcat modo Deus malis, 
ne murmuretis advers:s Deum, qui docel. hominem 
scientiam. Dominus scit cogitationes hominun, quoniam 
vane sunt. Relinquite ergo cogitationes hominuni, 
quis van: sunt; ut coinprehendatis cogitationes Dei, 
quie sapientes sunt. Sed quis est. qui comprehendit 
cogitationes Dei? Qui ponitar im firmamento eot. 
Jam hoc cantavimus, jun. hoc diximus et exposui- 
nns. 

15. [vers. 12, 15.] Beatus vir quem tu erudieris, Do- 


xt 


! Duo MSS., pra terita nostra. 


1205 
mine, el ex lege ta docueris eum : ut mitiges eum a 
diebus malignis, donec fociutur peccatori fovea. Ecce 
babes eousilium Dei, quare parcat nalis : foditur fo- 
vea peceatori. Tu Jam vis illum sepelire : adliuc fovea 
Ml foditer; noli. festinare. sepelire. Quid est, donec 
fodiutur peccatori fovea? Aut quem ponit peccatorem? 
uium hominem ? Non. Quid crgo? Omne genus homi- 
num peccatorum, sed superborum ; jam euim praemi- 
sit, Redde retributionem superbis. Nam et ille peccator 
fuit Publieanus, qui oculos eliserat in terram, el per- 
eutiebat pectus suum, dicens, Deus, propitius esto 
milii peccatori : sed quia non superbus erai, Dcus au- 
tem reddet retributionem superbis ; non illi, sed tali- 
bus foditar fovea, donec reddat retributionem super- 
bis. Ergo quod ait, Donec fodiatur peccatori fovet, 
superbos intellige. Quis est superbus? Qui non con- 
fessione peccatoram agit penitentiam, ut sanari per 
huniilitatem possit. Quis est superbus? Qui illa. ipsa 
pauca qui videtur hahere bona, sibi vult arrogare, et 
derogat misericordix Dei. Quis est superbus? Qui 
etiamsi Deo tribuat bona qua foeit, insultat tamen eis 
qui illa non faciunt, et extollit se super illos. Nam et 
ille Pharis:eus, Gratias tibi ago, iuquit : non dixit, Evo 
facio. De his qui faciebat, gratias Deo agebat : sen- 
tiebat ergo et bene se facere, ct ab illo se facere. Unde 
ergo improbatus est? Quia. insultabat Publicano. Ut 
perficiamini attendite. Primo pricedere debet, sive 
virum, sive feminum confessio peccatorum , salubris 
poenitentia qux valeat ad corrigendum hominem, non 
ad irridendum Deum : cum autem post poenitentiam 
bene vivere ceperit, habet adhuc quod cogitet, ne 
sibi tribuat quod bene facit, sed illi agat gratias, cujus 
gratia factum est ut bene viveret ; quia ille illum vo- 
cavit, ille illum illuminavit. Ergo iste jam perfectus 
est? Non ; adhuc deest illi aliquid. Quid illi deest? Ut 
non superbiat super eos qui necdum sic vivunt, quo- 
modo ipse vivit. Qi talis fuerit, securus sit; non illi 
redditur retributio de qua dietum est, Redde retribu- 
tionem superbis : non est inter illos quibus foditur fo- 
vea. Nam videte illum qui dicebat, Gratias tibi ago, 
quia non sum sicut. ccteri. homines, injusti, raptores, 
adulteri, sicut ct Publicanus íste : quantum se extulit, 
cum dicit, Quia non sum sicut et Publicanus iste? lle 
autem clisa facie, percuticbat pectus suum , dicens : 
Deus, propitius esto mihi peccatori. Mlle superbus crat 
in. bouis factis, ille humilis in malis factis. Videte, 
frates, plicuit Deo magis humilitas in malis factis, 
quam superbia in bonis ficiis : sic odit Deus super- 
bos. Et ideo sic conclusit : Amen dico vobis, descendit 
justificatus Publicanus magis quam Phariseus. Et dicit 
quare : Quia ommis qui se exaltat , humiliabitur ; et 
omnis qui se humiliat, exaltabitur (Luc. xvin, 10-14). 
Fratres mei, vel hine sotum nos discimus * quia humi- 
litatem. nos docuit Christus, quia Deus factus cst 
homo. Ipsa est humiitas qux displicet Paganis ; unde 
nobis insultant : Qualem Deum colitis qui natus est? 
qualem Denm colitis qui crucifixus est? Humilitas 
Christi superbis displicet : tibi autem christiano. si 
! Plerique Mss , non discimus. Quidam, nui disimus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1206 
plaeet, imitare. Si imitatus fueris, non laborabis ; 
quia ipse dixit, Venite ad me, omnes qui laboratis et 
onerati estis, el discite a me, quoniam mitis sum et hu- 
milis corde (Matth. xy, 98, 29). HIl:ec est ergo disciplina 
christiana : nemo faeit aliquid bene, nisi gratia ipsius. 
Quod facit homo male, ipsius est hominis : quod facit 


: bene, de beneficio Dei facit. Cum ceperit ficere bene, 


non sibi tribuat : eum non sibi tribuerit, gratias agat 
ei a quo acceperit. Cum autem bene facit, non insul- 
tet illi qui illud non facit, aut extollat se super eum : 
non enim in illo finita est gratia Dei, ut ad alium non 
perveniat. 

16. Ut miiiges eum a diebus malignis, donec fodiatur 
peccatori fovea. Mitis ergo esto, quisquis christianus 
es, à diebus malignis. Maligni enim sunt dies quibus 
videntur florere peccatores et laborare justi ; sed la- 
bor justorum flagellum est Patris, et felicitas pecca- 
torum fovea ipsorum est. Quia enim mitigat vos Deus 
3 diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea; 
non cogitetis quia modo in aliquo loco stant Angeli 


cum bidentibus, et fodiunt istam foveam maguam quie - 


possit capere omne genus iniquorum ; et quia videtis 
multos esse iniquos, et dicatis vobis carnaliter : Re- 
vera tantam muliitudinem iniquorum, tantam turbam 
peccantium quai fovea potest capere? quando foditur 
talis quxe omnes capiat, quando exhauritur? ideo par- 
cit Deus. Non est hoc : fossa peccatorum , ipsa felici- 


ias peccatorum est; in illam enim cadent tanquam in. 


foveam. Intendite, fratres, quia magna res ut felicitas 
fovea diealur : Donec fodiatur peccatori fovea. Parcit 
enim illi Deus, quem novit peccatorem et impium, 
occulta justitia sua; et hoc ipsum quod ei parcit 
Deus, per impunitatem facit eum elatum. Ille se alum 
putat, et cadit : in eo ipso cadit, quo se altum putat. 
Hoc se ille. putat sublimiter ire, et Deus hoc fossam 
vocat. Fossa ad ima tendit, non ad ccelum : peccato- 
res autem superbi quasi in colam eunt, et in terram 
nerguntur. Contra, humiles quasi in terram se de- 
primunt, et in celum ascendunt. Mitesce ergo, quis- 
quis es fidelis, si eruditus es ex lege Dei, ut sit cor 
tuum in firmamento cceli : quia Deus fecit luminaria 
quarlo die, qui dicitur quartu sabbati, unde titulum 
psalmus iste percepit. Quomodo vides luminaria cum 
tota patientia dirigere eursus suos, et non curare quae 
in se dicant homines ; sic et tu non cures quidquid 
tibi fecerit. caro. Omnis enim hono caro et sanguis 
est. Non enim vilis es in comparatione alterius carnis, 
a qua videris premi ; quia pro te ille suscepit carnem, 
et pro te ille fudit sanguinem , qui et te et illum ad 
suum est perducturus examen ! : et si tanta przroga- 
vit, cum esses impius, quid servat fideli ? Hinc mite- 
sce. Quemadmodum mitescis ? Cum dicis : Quia Deus 


hoe vult, ideo florent mali *; parcere vult malis, ad. 
poenitentiam adducit eos quibus parcit, sed illi nou 


corriguntur : novit ille quomodo de illis judicet. Im- 
initis est autem homo, eum vult contradicere aut bo- 
nitati Domini, aut patienti, aut potestati, aut justitiz 


! Am. et nostri Mss. carent his verbis, qui te. et lum ad 


auum est perdacturüs examen. 
? istud, ideo [loi ent mali , abest a Mss. et ab Am. 





1205 


judicis. Erigitur superbus in Deum, mergit illum 
Deus; et in eo ipso mergitur, quo erigitur in Deum. 
Nam in alio psalmo sic ait : Dejecisti eos, dum extolle- 
rentur (Psal. uxxu, 48). Nou dixit, Dejecisti eos, quia 
elati sunt ; aot, Dejecisti eos, postcaquam clati sunt ; 
ut. aliud sit tempus elationis eorun, aliud. temps de- 
jectionis : sed in eo ipso quo extelicbantur, ihi d: Ji- 
eiebantur. Quantum enim. 3üperbum. cor hominis, 
tantum recedit a Uco ; et si recedit à Deo, io. profun- 
dum it. Contra, cor buiile de ecgele adducit Deum, ut 
proximus fiat. Certe altus est Deus, super omnes ede 
los est Deus, transeendit omnes Angelos : quani 
habes erigi, ut. attingas ad. illum exeelsum ? Nolo te 
rumpas exiendendo te ; aliud eousilium tibi do, ne in 
iMta extensione forte. crepes per saperbiam : certe 
altus est Deus ; tu humilia te, et descendet ad tc. 

41. [vers. 14.] Audivimus quare. parcat malis ; hoc 
ipsum fossa ipsorum est. Dicit tibi Deus : Quomodo 
illis foditur, ct quare illis foditur fovea, non est tuum 
cognoscere ; sed ex lege mea disce patientem te esse 
debere, donec fodiatur peccatori fovea. Et quid de me, 
inquis, qui laboro, et laboro inter ipsos peccatores ? 
Respondetur tibi quod sequitur : Quia mon repellet 
Dominus plebem siam. Exercet, non repellit. Quouiodo 
enim dicit alio loco Scriptura ? Quoniam quem diligit 
Deus, corripit; flagellat autem omnem fibum. quem ve- 
cipit (Hebr. xu, 6). Hlc (lagellatum recipit, tu dicisqui: 
repellit? Videmus homines in (iliis suis facere illud ; 
aliquando jam desperatos filios suos dimittunt vivere 
quomodo volunt; cos qui spem habent, flagellant ; 
illos quos omnino viderint sine spe et indomitos esse, 
dimittunt uL faciant quod volunt. Jam quem dimittit 
facere quod vult, non. vult admittere ad hereditatem 
suam : eum autem flagellat filium cui ipsam hiredi- 
tatem servat, Cum autein. flagellat Deus filiuin, cur- 
rat sub manu ! Patris flagellantis ; quia qui flagellat, 
ad hoxreditatem erudit : 2b hireditite ncn. repellit 
filium suum quem  eastigat; sed ideo flagellat, 
ut recipiat. Non sit tam vano sensu et puerili, ut di- 
cat : Plus amat pater meus. fratrem meum , cui per- 
mittit facere quidquid vul; ego si ine movero contra 
jussionem patris mei, flagella invenio. Tu gaude sub 
flagellis; quia tibi servatur hiered.tas ,| Quia non re- 
pellet Dominus plebem suam. Ad tempus emendat, nou 
in zsternum damnat : illis autem ad tempus parcit, in 
zternum illos dauimabit. Elige tibi : temporalem vis 
liborem, 3n. sempitern2m poenam ? temporalem | feli- 
eitatem, an sempiternam vitam ? Quid ininatür Deus? 
Sempiternam poenam. Quid promittit Deus? Senpi- 
termam. requiem, lu. quo flagellat bonos , temporale 
est : in quo parcit malis, temporale est. Quia non re- 
pellet Dominus plebem suam, et hgrreditatem suam uon 
dereliuquet. 

48. [vers. 15.] Quousque justitia, inquit, convertatur 
in judicium et qui habent eam omnes vecto sunt. corde, 
Auende modo, et habe justitiam ; quia judicium non- 
dum potes habere. Prius est ut habeas justitiam ; sed 
ipsa justitia tua. convertetur in. judicium. Habuerunt 


* Aliquot Aiss., sHD. ninm. 


ENARRATIO IN 


PSALMUM XCIIL. 


hie justitiam Apostoli, e! pertulerunt iniquos. Scd 
quid illis dieitur? Sedebitis super duodecim sedes, judi- 
cantes. duodecim. tribus Israel ( Matth. xix, 98). Ergo 
justitia ipsorum convertetur in judicitn. Modo enim 
justus quisquis hie fuerit, ad hoe est ut patiatur mala 
et ioleret : patiatur. tempus passionis, et veuit dies 
judicationis. Sed quid dico de servis Dei? Ipse Demi- 
nus qui judex est omnium vivorum et mortuorum, 
primo judicari voluit, et sic judicare. (Quousque justi- 
lia convertatur. in. judicium : et qui habent cam omncs 
recto sunt corde. Qui habent medo justitiam, nonduni 
judicant, Primo est enim habere justitiam, et postea 
judicare : primo patitur males, et postea judieat ina- 
los. Modo justitia sit; postea convertetur in judicium. 
Et tamdiu patitur homines malos, quamdiu vult Deus, 
quamdiu illos perferet Ecclesia Dei, ut erudiatur per 
malitiam. ipsorum. Non tamen repellet Deus plebem 
suam, quousque justitia convertatur in judicium : et qui 
habent eum , omues recto. sunt corde. Qui suni recto 
corde? Qui hioc volunt quod Deus vult. Parcit pecca- 
toribus , tu vis ut jam perdat peccatores. Distorti cor- 
dis es et prave voluntatis, quando aliud. vis , aliud 
vult Deus. Vult autem Deus parcere maltis, tu nou vis 
parci : patiens est Deus peccatoribus , tu non vis to- 
lerare peccatores. Sed ut dicere cceperam , aliud vis 
tu, aliud Deus : converte cor tnum, et dirige ad Deut; 
quia et Dominus infirmis conpassus est. Vidit iu cor- 
pore suo, id est in Ecclesia sua infirmos , qui prinio 
voluutatem suam sequi tentareut ; sed cua viderent ! 
voluntatem Dei aliam esse, dirigerent se et cor suum 
ad suscipiendam et sequendam voluntatem. Dei. Ne 
voluntatem Dei velis torquere ad. voluntatem tuam , 
sed tuam corrige ad voluntatem Dei, Voluntas Dei 
sic est quomodo regu'a : ecee, puta, torsisti regulam; 
unde habes corrigi? llla autem integra manet: regula 
est enim incommutabilis. Quamdiu integra est regula, 
habes quo te convertas et corrigas pravititem. tuam, 
habes ünde corrigas quod iu te tortum est. Quid au- 
tem volunt homines ? Parum est, quia voluntatem suan 
toriuosam habent ; etiam volunt voluntatem Dei tor- 
tam facere secundum eor suum , ut hoc faciat Deus 
quod ipsi volunt, cum ipsi hoc debeant facere quod 
Deus vult. 

19. Quomodo autem complexus est Doniiuus ex 
duabus voluntatibus unam factam in homine quem 
portabat? Profigurans in corpore suo, id est in Ec- 
clesia sua, futuros quosdam qui voluntatem suam vel- 
lent facere, sed sequerentur postea Dei ; quia infirmos 
quosdam ostendit quod ad ipsum pertineant, et cos 
priefiguravit in se. Nam ideo et toto corpore sangui- 
nem sudavit ( Luc. xxn, 44), quia. iu corpore suo, id 
est in. Ecclesia sua, martyrum souguinenm ostendit. 
Toto corpore sanguis exibat : ita. Ecclesia ejus habet 
martyres; per totum corpus ejus fusus est sanguis. 
Quosdam ergo infirmos in se priígurans, vol* 
|n eorpore suo; ex persona iufiemorum, conpaüens 
illis, ait : Pater, si fieri potest, transeat a. ime caliz ista. 


1205 


* Er. Ven. et Lov., vident, et paulo post, dirigunt. M, 
? Er. Ven. et. Lov., id ex, pro, vel. M. : 


1201 


Ostendit hominis voluntatem : si in ipsa voluntate 


permaneret, jam pravum cor videretur estendere. 
Sed si compassus est tibi, et te liberat in se; imitare 
quod sequitur, dieens : Verum, non quod ego volo, scd 
quod tu vis, Pater (Math. xxvi, 59). Si coeperit tibi 
subrepere voluntas humana , O , si occidat Deus ini- 
mieum istum meum, ut non me persequatur ! o, si 
posset. fieri ut non ab illo paterer tanta !. jam si per- 
severaveris , ct hoc tibi placuerit , et vides quia nou 
hoc vult Deus , pravus corde cs, non babes justitiam 
quie convertetur in judicium : qui enim illam habent, 
onmes recti sunt corde. Et qui sunt , recti corde? Qui 
sie inveniuntur quomodo inventus est Job, qui ait : 
Dominus dedit, Dominus abstulit ; sicut Domino placuit, 
ita. factum est : sit nomen. Domini benedictum ( Job 1, 
91). Ecce rectam cor. Iterum in gravi. vulnere quid 
dixit uxori, quam propterea reliquerat diabolus et 
non occiderat, ut ipse haberet adjutricem, non ut ma- 
ritus consolatrieem ? Menminerat enim quia per illam 
Evam deceptus erat Adam (Gen. 1m, 6), et necessa- 
rium Sibi putabat hanc Evam. Accessit ad Job illa, 
tanquam Eva; sed Adam ! mclior fuit in stercore 
victor quam Adam victus in paradiso : quid enim re- 
spondit illi mulieri? Vide cor paratum, vide cor re- 
ctum. Numquid non patiebatur persecutiones, et gra- 
ves? Et omncs Christiani patiuntur ; et si non szviunt 
homines, sevit diabolus : et si christiani facti sunt 
iniperatores, numquid diabolus christianus factus est? 
Intendat ergo Sanctitas Vestra quid sit, rectum cor. 
Accessit ad eum, et ait: Dic aliquid in Deum, et no- 
rere. Einumeravit omnes wrumnas vel ipsius vel suas : 
Dic aliquid, inquit, in Deun, et morere, Etille jam co- 
euosecns Evam, redire volens unde lapsus est; fixo 
cordc in Deo tanquam luminare in firmamento, habi- 
tans corde in libro Dei : Locuta es , inquit , tanquam 
una ex insipientibus mulieribus ; si bona suscepimus de 
manu Domini, mala non. tolerabimus (Job n, 9, 10)? 
Quia fixum cor in Deo, ideo rectum : quia enim re- 
clus est Deus, quando in illo figis cor, forma tibi sit, 
nt sit tibi cor rectum, Fige ergo cor tuum in illo, ct 
rectum cor erit. Sed subrepebat voluntas liumana ; 
neseio quid de carnis infirmitate lactabat * mentem 
tuam : noli jam desperare. Te praxsignavit Dominus 
in sua infirmitate, non se : non enim timebat Domi- 
hus pati, tertio die resurrecturus. Si prorsus quo- 
modo homo pateretur, et non quomodo Deus pati ve- 
nirct, etsi seiret se post triduum resurrectarum, nullo 
medo formidaret moriturus, quod non formidavit 
apostolus Paulus, in fine s:culi resurrecturus. Ait 
enim : Compellor autem. ex duobus : concupiscentiam 
habens dissolvi et. esse cum Christo , multo enim magis 
optimi; manere im carne mecessarium propler vos 
(Philipp. y, 95 (94). Tedium enim illi erat manere 
in carne, ex duobus patiebatur ardorem ;. dissolvi et 
esse cum Christo , multo megis opimum dicobat, 
Adeo cum appropinquaret ipsa passio, quomodo ex- 
sultabat ! quomodo gloriabatur ! Bonum certamen cer- 


* Sie Mss. At Edd., Job. 
? (umes prope Mss., jactabat. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1208 
tavi, cursum cousummvi, fidem servavi ; de catero sa- 
per esi mihi corona justitia, quam reddet mihi Dominus 
in illa die justus judex (M Tim. wv, 7 et 8). Iste gnudet 
coronandus, et tristis est. ille corenaturus. : gaudet 
sic Apostolus, et dicit Christus Dominus noster, Pa- 
ler, si fieri potest, transeat hic calix. Sed tristitiam sie 
assumpsit quomodo carnem. Nolite enim putare quia 


hoe dicimus, non fuisse tristem Dominum. Si enim 


fioc dixerimus, quia non erat tristis, cum Evangelium 
dicat, T'ristis est aima mea usque ad mortem ( Matth. 
xxvi, 38, 29) : ergo et quando dieit Evangelium, 
Dormivii Jesus (Id. vin, 24) , non dormivit Jesus ; 
et quando Evangelium dicit, Manducavit Jesus (Lue. 
XIV, 4, etc.), non mauducavit Jesus : subrepit vermicu- 
lus putredinis, et nihil sanum relinquit, ut dicatur quia 
et corpus non erat verum, et cirnem veram non habuit. 
Quidquid ergo de illo scriptum est, fratres, faetum 
est, verum est. Ergo tristis fuit? Prorsus tristis , sed 
voluntate suscipieus tristitiam, quomodo voluntate 
suscipiens carnem; quomodo voluntate carnem ve- 
ram, sic voluntate tristitiam veram. Sie ergo voiun- 
late * ostendit in se, ut si forte subrepserit tibi liu- 
mana infirmitas, ct coperit aliud velle quam Deus 
vult, videas pravitatem cordis tai extra regulam, figas 
illud ad regulam, et dirigatur in Deum cor tuum, 
quod in homine ceperat esse pravum. Sic ergo Do- 
minus te ostendens dixit, Tristis est anima meu usqua 
ad mortem; ct dixit, Pater, si fieri potest transeat a 
me calix iste. Sed statim fac quod ideo fecit ut te do- 
ceret : Verum, non quod ego volo, sed quod tu vis, Pa- 
ter. Si enim hoc feceritis, justitiam habebitis : si ju- 
stiiam habebitis, rectum est cor; si rectum est cor, 
justitia illa quae modo tolerat, convertetur in judi- 
cium, et postea judicante Domino tuo, non solum non 
expavesces mala, sed etiam eloriaberis de corona. 
Tunc videbis * quomodo profecerit patientia Dei , vel 
ad illorum ponam, vel ad tuam coronam : modo non 
vides; ercde quod nondum vides , ne erubescas cum 
videris. (Quousque justitia convertatur in judicium : et 
qui habent eant, omnes recto sunl corde. 

90. [vers. 16.] Quis exsurget mihi adversus malignan- 
tes ? aut quis consistet mihi adversus operantes. iniqui- 
tatem? Persuadent multi multa mala, susurrare ser- : 
pens non desinit , ut facias iniquitatem : quacumque 
te converteris , forte si profecisti, quzeris cum aliquo 
bene vivere, ei vix invenis; multi mali te cireum- 
dant, quia pauca grana, multa palea, Habet hzee area 
grana sua, sed adhuc laborant. Separata ergo a palea 
tota massa grandis erit : pauca grana sunt, sed in 
comparatione palearum ; multa autem in se. Ergo 
eum undique mali perstrepant, et dicant, Quare sic 
vivis ? tu solus christianus es? Quare non facis quod 
faciunt et alii ? quare non spectas, quemadmodum et 
alji? quare non remedia et. ligaturas adhibes ? quare 
non mathematicos ct aruspices consulis, sicut et alii ? 


1 Fdd.: sic trisitiam. ergo voluntate. At Miss. carent voce, 
tristitiam ; €t loco, voluntate, nonnulli habent, volumtatem : 


et sic Am. " , 
3 Sic alter e Corb. Mss. Alii cum Edd., vides. 


1209 
ct tu signas tc, ct dicis, Christianus sum, ut repellas 
istos nescio quos: sed adversarius premit, urget ; 
quod pejus est , exemplo christianorum suffocat chri- 
stianos. Sudatur, xstuatur; tribulatur anima chri- 
$üjana : vincere habet tamen; sed numquid de sc? 
Ideo vide quid dicat. Respondet enim , Quid mihi 
prodest quia modo mihi facio remedia, et lucror pau- 
€os dies? exeo hinc de isto seculo , et vado ad Do- 
minum meum ! , et mittet me in igncm ; quia przpo- 
sui paucos dies vitze future, mittet me in gehennas. 
Quas gehennas? JElerni judicii Dei. Vere, nisi putas 
quia Deus curat quomodo vivant homines? Et lioc 
forte non in platca tibi dicit amicus, sed in domo 
uxor, aut forte maritus uxori fideli bon: et sancte, 
deceptor ipsius. Si mulier marito, Eva est illi; si vir 
uxori, diaboles est illi : aut ipsa tibi Eva est, aut tu 
jMi serpens es. Aliquando vult convertere pater co- 
gila!'ionem suam vel ad filium : invenit et ipsum ma- 
lum, nequissimuin ; :xstuat, fluctuat, quivit quomodo 
vincat, prope sorbetur, prope consentit, sed adsit 
Deus. Audite ergo Psalmum : Quis exeurget mili, in- 
quit, adversus malignantes? Tam multi sunt ; quacum- 
que respicio, ipsi occurrunt. Quis occurret principi 
iniquitatis diabolo, et angelis ejus, el hominibus se- 
ductis ab eo? 

21. [vers. 17.] Nisi quia Dominus , inquit, adjuvit 
- me, paulo minus habitaverat in inferno. anima mea. 
Prope rueram in illam fossam qu:e paratur peceato- 
ribus : hoc est, paulo minus in inferno habitaverat ani- 
ma mca. Quia jam nutabat, jam prope consentiebat, 
respexit ad Dominum. Ut puta , verbi gratia, insul- 
tabatur illi, ut faceret iniquitatem. Aliquando enim 
congregant se mali, et insullant bonis ; maxime si 
fucrint illi plures, et ceperint illum unum, quomodo 
aliquando multa palea est cirea unum granum (tunc 
non erunt simul cum fuerit massa. ventilata) : capi- 
lur inter multos iniquos ille, insultatur illi, circum- 
venitur; superponere se volunt illi , exagitant quasi 
justum, et insultant. quasi de ipsa justitia : Magnus, 
inquiunt, apostolus ; in coelum volasti, quomodo Elias, 
Faciunt homines ista, ita ut aliquando attendens. ad 
linguam humanam, erubescat esse bonus inter malos. 
Resistat ergo malis; sed non de viribus suis, ne ef- 
ficiatur superbus , cum vult evadere superbos, et au- 
gent numerum superborum. Sed quid dicat? « Quis 
exsurget mihi adversus malignantes ? aut quis consi- 
stet mihi adversus operantes iniquitatem ? Nisi quia 
Dominus adjuvit me, paulo minus habitaverat in iu- 
ferno anima mea. » 

92. |vers. 18, 19.] Si dicebam, Motus est pes meus ; 
muisericordia tua , Domine , adjuvabat me. Vide quo- 
modo confessionem amat Deus. Movetur pes tous, et 
non dieis, Movetur pes meus ; sed stare te dicis, euin 
jam ruas. imo si jam caepisti moveri, si jam copisti 
fluctuare, confitere inotum , ne plangas ruinàu!; ul 
adjuvet te ille, nc in inferno sit anima tua. Confes- 
$ionem vult Deus, humilitatem vult. Motus es , ut 
homo ; adjuvat te ille, ut Deus : sed dic tamen, Mo- 


1 Mss.: Exco tlluc ad. Dominum, ctc. 





ENARHATIO IN PSALMUM XCili. 


12i0 
lus e5t pes meus. Quare jam moveris , et dicis , Sto? 
Si dicebam, Motus cst pes meus; misericordia tua, 
Domine, adjuvabat me. Quomodo prxsumpsit Petrus, 
non in viribus suis. Videbatur Dominus ambulare 
super mare, caleans capita omuium superborum ia 
isio s:culo. Ipsum iter suum calcantis capita super- 
borum, significavit ambulans super tumidos fluctus. 
Calcat et. Ecclesia : nam ipsa est Petrus. Non tamen 
ausus est Petrus per seipsum ambulare super aquas : 
sed quid ait? Domine , si tu es, jube me venire ad te 
super aquas. lle in potestate sua , Petrus in jussu 
ilius. Jube, inquit, venire me ad te. Respondit ille : 
Veni. Caleat cnim et Ecclesia capita superborum ; 
sed quia Ecclesia est et habet infirmitatem humanam, - 
uí compleretur, Si dicebam , Motus est pés meus, 
titabavit Petrus in mari, et exclamavit : Domine, per- 
£0. Quod ergo hic positum est, Si dicebam, Motus 
est pes meus ; hoc ibi positum est, Domine, pereo. Et 
quod hic positum est, Misericordia iua , Domine , ad- 
juvabat me; hoc ibi positum est, Porrexit manum Je- 
$us dicens, Modica fidei, utquid dubitasti (Matth. xiv, 
25-51)? Mirum est quomodo probat Deus homines : 
ipsa pericula nostra ! dulciorem nobis faciunt lihe- 
rantem. Nam videte quod sequitir. Quia dixit, Si di- 
cebaim, Motus est pes meus ; misericordia tua, Domine, 
adjuvabat me : dulcis illi. utique. facius est Dominus, 
eripiens illum a periculis; et ideo exponens ipsam 
dulcedinem Domiui, exclamat dicens, Domine, se- 
cundum mullitudinem: dolorum meorum in. corde meo, 
exhortaliones tue jucundaverunt animam meam. Multi 
dolores, sed mult: consolationes ;: amara vulnera, 
sed suavia medicamenta. 

23. [vers. 90.] Numquid adharet tibi sedes iniquita- 
tis, qui. (ingis dolorem in precepto? Moc dixit, Nemo 
sedet tecum iniquus, nec tu sedem iniquitatis habe- 
bis. Et unde hoc inielligat, reddit rationem : Qui 
fingis, inquit, dolorem in precepto. Ex hoe enim intel- 
ligo quod non ibi adbzret sedes iniquitatis , quia 
nec nobis pepercisti. Habes hoc in Epistola apostoli 
Petri, et ad hoc testimonium posuit de Scriptura : 
Tempus est, ait, inchoationis judicii ex domo Domini ; id 
est, terüpus est ut modo jndicentur qui pertinent ad 
domum Domini. Si flagellantur filii , quid debent spe- 
rare servi nequissimi ? Ideoque addidit : Si autem 
ínitium a nobis, quis finis corum qui non credunt Dei 
Evangelio? Deinde adjungit illud testimonium : Et 
si justus via salvabitur, peccator et impius ubi parebunt 
(1 Petr. 1v, 17, 18)? Quomodo ergo erunt tecum ini- 
qui , quando nec Luis fidelibus parcis , ut exerceas et 
erudias eos? Sed quia propter hoc non parcit, ut 
erudiat; ideo dixit, Qui fingis dolorem in precepto. 
Fingis enim est, Facis formas, plasmas ;. unde et 
figuli dieuntur, el vas fictile dicitur : non fictum illud 
quod mendaciem est; sed quod formatur ub sit, et 
habeat aliquam formam, sicut jamdudum dixit , Qui 
finxit oculum, non videbit? Nuniquid , finait oculum, 
imendacium est? 'Sed intelligitur , Plasmavit oculum, 


* Mss.: Mirum est, quod Deus probal hominibus, ipsa pe- 
ricula, eic. Sic ctiam editio Am. 


LESS 
lecit oculum. Nonne figulus est , cum fragites, infir- 
rios, €t terrencs ! facit? Audi Apostolum dicentem : 
Hlibemus thesaurum iston. in vasis. ficiilibus ( Cor. 
iv, 7). Sed forte alius nobis fecit hc vasa ? ipsum 
audi dicentem : « O homo, tu quis es qui respondeas 
Deo ? Nunquid dicit figmentum ei qui sc finxit, Quare 


sie me fecisti? Annon habet potestatem. figulus luti - 


ex eadem massa faeere aliud. vas in. lionorem , aliud 
in contumeliam » (Rom. ix , 90, 21)? Vide et ipsum 
Dominum Christum , quia ostendit se figulum. Nam 
quia de limo hominem fecevat (Gen. 1, 7), de limo 
ininxit eui minus in utero oculos fecerat (Joan. iX, 
1-6). Ergo quod dixit, Numquid adheret tibi sedes ini- 
quitatis , qui fingis dolorem in prevepto? sic dicamus, 
Numquid adh:eret. tibi sedes iuiquitatis , qui formas 
dolorem in praxepto? Formas , inquit, dolorem in 
prscepto, id est, de dolore prieceptum nobis facis, 
ut ipse dolor przeceptum sit. nobis. Quomodo nobis 
dolor est preceptum? Quando te flageilat qui pro te 
mortuus est, et non tibi promittit * beatitudinem in 
ista vita , et fallere uon potest, et hie nen dat quod 
quais. Quid dabit? ubi dabit? quantum dabit, qui 
hie non dat, qui hie erudit, qui fingit. dolorem iu 
precepto? Labor est hic tuas, et requies tibi promit- 
titur. Attendis te habere hie laborem; sed attende 
qualem ille requiem pollicetur. Numquid cogitare, 
potes? Si illam posses cogitare, videres te nihil labo- 
rare ad compensationem. Audi eum qui illud ex parte 
cernebat, qui dixit, Nunc scio ex parte (I Cor. xut, 
19) : quid ait Apostolus? « Etenim quod est ad prz- 
seus temporale et leve tribulationis nostrae, juxta in- 
credibilem modum , et in ineredibilem modum, zter- 
num glorie pondus operatur nobis. » Quid est, 
« 3ternum glori: pondus operatur nobis? » quibus 
operatur? « Non respicientibus qux» videntur, sed 
quie non videntur : quie enim. videntur , temporalia 
sunt; quie autem non videntur , eterna ». (ll Cor. 1v, 
17, 18). Noli esse piger in labore breviter, et gau- 
debis incessabiliter. /Eternam vitam tibi daturus est 
Deus : cogit* quanto labore emenda sit. 

24. Intendite, fratres; venale est. Venale est quod 
habeo, dicit tibi Deus; eme illud. Quid habet venale? 
Requiem venalem habeo; eme illam de labore. In'en- 
dite, ut simus in nomine Christi fortes christiani ? ; 
jum. modicum est quod restat in Psalmo, won fatige- 
mur. Quomodo enim fortis poterit esse in faciendo, 
qui deficit in audiendo? Aderit Dominus ut vobis quod 
reliquum. est, explicemus. Attendite : quodammodo 
Deus proposuit venale regnum ccelorum. Dicis illi : 
Quantuin. valet? Pretium ipsius labor. est : quomodo 
si diceret, Pretium ipsius aurum est, non sufficéret 
hoe solum dicere, sed quiereres quantum aurum. 
Nam et solidus aurum est, et semiuncia, et libra, ct 
tale aliquid. Ideo dixit pretium, ne laborares qu:erere 
quamdiu invenires^. Hujus rei pretinm labor est: 


1! Sic Am. Er. et nostri Mss. At Lov. cum tribus e suis Mss., 
(Plernos. ; 

2, Se Am. Er, et Mss. At Lov., permittit. XA 

? Pieriqne Mss, jn nomine Christi, featres, Christiari. 

* $ie Regius Ms. Alii cam Fdd., quami hujus ret pre- 
lium, ete., amisso verbo, invenies, 


S. AUCUSTIM t PISCOP 


1212 
quautus labor est? Jam. quire ta. quantum laboran- 
ds sit. Nondum dicitur tibi quantus futurus sit la- 
bor iste, vel quantum laboris de te exigatur : illud 
tibi dieit. Deus, Ego ostendo quanta sit illa requies ; 
ti judiea quauto labore emenda sit, Dicat ergo Deus 
quanta futura sit ipsa requies. Beati qui habitant in 
domo tua; in. secula seculorum laudabunt te, ( Psal. 
Lxxxim, 5). Ile est requies sempiterna : sine fine 
erit requies ista, sine fine erit gaudium hoc, sine fiue 
erit ketitia istà, sine fine erit incorrüptio ; vitun aet9re 
nam habebis ; requiem quas non habet finem. Quanto 
inbore digna. est requies qua: non babet finem? Si 
verum vis comparáre, et verum judieare, :eterna re- 
quies :eterno labore recte emitur. Verum huc est : 
sed noli timere, misericors est Deus. Si enim haberes 
aderium: laborem, nunquam. pervenires ad :eternaun 
quietem. Semper laborans quando perventurus eras 
ad illud quod digne quidem potest emi sempiterno 
labore, quia sempiterna requies est? Aqua pretium : 
a&lerno certe labore digna est ;eterna quies comparari. 
Sed si setiper laborares, nunquam ad requiem perve- 
nives. Ergo ut aliquando pervenias ad id quod emis, 
non in :eternum laborandum est : non quia noa valet 
tanti, sed ut possideatur quod emitur. Dizna est qui- 
dem emi labore perpetuo; sed necesse cst ut labore 
temporali ematur. Certe tantus. debuit esse, id. est 

sempiternus labor pro requie sempiterna. Decies cen- 
tena millia annorum in labore quid valent? Decies 
centena millia annorum hahent finem : Quod tibi 
dabo, dicit Deus, non habebit finem. Qualis miseri- 
cordia Dei? Nec dicit, Decies centena millia annorum 
labora; non dieit, vel mille annos labora; non dieit, 
quingentos annos labora : eum vivis labora, in paucis 
annis; inde jam requies erit, et (inem non habebit. 
Et adhuc audi consequentia! : Domine, secundum 
multitudinem dolorum meorum in corde meo, exhorta- 
tiones tue jucundaverunt. animam. mem, Et. paucos 
annos laboras, et in ipsis laboribus non deest conso- 
Jatio, non desunt gaudia quotidiana. Sed noli gaudere 
in seculo : gaude in Cliristo, gaude in verbo ejus, 
gaude in lege ejus. Ad ipsa gaudia pertinet quod lo- 
quimur, et quod auditis. Quan';e ergo sunt ist: con- 
solatio1es in tantis laborilius? Verum est ergo quod 
dixit Apostolus, « Etenim quod ad prxesens temporale 
est et leve tribulationis nostrz, juxta incredibilem 
modum, et in incredibilem moduin , ziernum glori;e 
pondus operatur nobis. » Ecce quantum pretium da- 
mus, quodam modo unam siliquam ad accipiendos 
thesauros sempiternos : siliquam laboris ad requiem 
incredibilem, secundum quod dictum est, Juzia in- 
credibilem modum, et in incredibilem modum, eternum 
glorie pondus operatur. Gaudes ad tempus; noli ibi 
fidere : tristis es ad tempus; noli desperare. Non te 
corrumpat felicitas, et non frangat adversilas : ne 
forte dicas in animo tuo, Non potest fieri, ut Deus ad- 
mittat ad se iniquos, qui justes ipsos emendat, ut sal- 
vet; qui idco emendat, ut erudiat. Si Justus viz sulvus 


1 Sic Am. Er. cU Mss. ^? Lov., comsoncniig. 







1215 
fiet ; peccator ei impius ubi parebunt? Nunquid ad&ce- 
ret (ibi sedes iniquitatis? id est, Numquid adhaeret tibi 
Sedes impiorum; qui fugis dolcrem in precepto, qui et 
istos filios sic voluisti exercere et erudire, sie voluisti 
€is prxcepta dare, ut non essent sine Limore, ne aaa- 
rent aliquid aliud, et obliviscerentur te verum bonum 
suum ? Bonus est Deus : si cessaret Deus, et nou mi- 
seeret. amaritudines felicitatibus svculi, obli:iscere- 
mur eum. 

95. Sed ubi angores molestiarum faciunt. (luctus 
animae, fides illa qux ibi dormiebat, exeitetur. Tran- 
quillum enim erat, quando dorinivit Christus in mari : 
illo dormiente tempestas orta est, et. coeperunt peri- 
ctítari. Ergo ia corde christiano el tranquillitas erit, 
eipax; sed quamdiu vigilat fides nostra : si autem 
dormit fides nostra, periclitamur. Hoc enim sigüificat 
dormiens Christus, quia quidam obliviscuntur fidem 
Suam, et periclitantur. Sed quomodo illa navis cum 
fluetuaret, excitatus est. Christus a. fluctuantibus, et 
dicentibus, Domine , perimus; surrexit ille, iniperavit 
tempestatibus, imperavit fluctibus, cessavit periculum, 
facta est tranquillitas ( Math. viu, 25-26) : sic et te 


€um turbant coneupiscentiie male, persuasiones ma- 


lm, fluctus sunt, tranquillabuntur. Jam. de-p-ras, et 
putas te non pertinere ad Dominum : evigilet fides 
tuia, excita Christum in corde tuo; surgente fide, jam 
agnoscis ubi sis : et si forte tentant. fluctus concupi- 
scentix, intueris quid promisit Deus; et dulcedo pro- 
iuis-orum faciet te contemptorem dulcedinum s:eculi : 
et si forte mulie urgent min: potentiura malorum, 
et ipso te expelluit de justitia ; attendis quod minatur 
Deus , Jte in ignem aternum qui paratus est diabolo el 
angelis ejus ( [d. xxv, 44 ), et non dimittis justitiam : 
limens ergo ignem sempiternum, contemnis dolores 
temporales ; et pro eo quod promisit Deus, coutemuis 
ieimporalem felicitatem. Promisit requiem ; patere 
molestiam : minatur ignem :eternum; contemne do- 
lores temporales : et evigilante Christo tranquilietur 
€or tuum, ut ad portum quoque pervenias. Non. enim 
non pr:epararet portum, qui paravit navem. Numquid 
adheret tibi sedes iniquitatis, qui fingis dolorem in 
precepto? De hominibus malis exercet nos, et de 
illorum insecutionibus nos erudit. De malitia mali fla- 
gellatur bonus, et de servo emendatur filius : ita fin- 
gitur dolor in przccepto. Quod illos posse Deus permit- 
tit, hoe faciunt 1ali homines, quibus ad tenipus parcit. 

96. [vers. 21.] Quid enim sequitur? Captabunt in 
animam justi. Quare captabunt? Quia verum crimen 
uon inveniunt quod objiciant. Quid enim captaverunt 
in. Domino? Concinnaverunt falsa crimina (Id. xxvi, 
59), quia vera invenire non potuerunt. Et sangui- 
ncm innocentem. condemnabust. Quare hoc totum fiat, 
iu consequentibus dcelarabit. 

93. [vers. 92.] Et factus. est, inquit, milii Donünus 
in refugium. Non quareres tale refugium, si non pe- 


rielitareris : sed. ideo periclitatus es, ul quiereres ; 


quia ile fingit dolorem in. precepto. Facit inihi de 
malitia malorum tribulatiouem ; punctus. tribulatione 


0 up querere refugium «quod iu iita. felieiiate sxeulari 
- -- 


ENARRATIO IN PSALMUM XCIII. 


1914 
desieram qu:erere. Quis enim facile recordatur Deum, 
qui semper felix est, et spe prosenti gaudet? [tecedat 
Spes s:cculi, et accedat spes Dei; ut possis dicere, Et 
factus est mihi Dominus in refugium : ad h.c doleum, 
ut liat mihi Dominus in refugium. Et Deus meus in auxi- 
lium spei meg. Modo enim Dominus spes quamdiu 
enim hie sumus, in spe sumus, nondum in re. Sed ne in 
spe deliciamus, adest promissor erigens nos, et tem- 
peraus ipsa maia qux patinur. Non enim frustra di- 
€tuin est, à Fidelis Deus, qui non sinet vos tentari 
supra quam potestis ferre; sed. faciet cum tentatione 
eiiam exitum, ut possitis sustiuere » (1 Cor. x, 13), 
sic mittat in fornacem tribulationis, ut eoquatur vas , 
non ut frangatur. Et factus est mili Dominus in refu- 
gin , et Deus meus in auxilium spei meat, Cur. ergo, 
quid tibi videbatur quasi injustus essc, quia parcit 
malis? Vide quomodo jam corrigitur Psalmus, et tu 
cum Psalmo corrigere : ideo enim voces tuas habebat 
Psahinus. Qua: sunt voces? Usquequo peccatores, Do- 
nine, usquequo peccatores gloricbuntur? Psalinus voces 
tuas habebat : modo ergo (e habeto voces Psalini. 
Qu:e sunt voces Psalmi? Et factus est. mihi Dominus 
in refugium, et Deus meus in auxilium spei mea. 

23. [vers. 95.] Et reddet illis Dominus secundum 
opera eorum ; et secundum malitiam eorum disperdet il- 
los Dominus Deus noster. Nou vacat quod ait , secun- 
dum malitiam eorum. Mihi de illis pr:statur; et tamen 
malitia eorum dicitur, non beneficia eorum. Certe 
enim de malis exercet nos, flagellat uos. Ad quam 
rem flagellat? Utique ad regnum coelorum. 'lagellat 
enim omnem filiwin quem recipit : et quis est filius cui 
non det disciplinam pater ejus (Hebr. xn, 6, 7)? Quod 
cum facit Deus, ad hxredititem. sempiternam nos 
erudit; et hoc nobis praestat. siepe de malis homini- 
bus, in quibus exercet ct perficit dilectionem nostram, 
quam vult extendi usque ad inimicos. Neque enim est 
perfecta dilectio christiani, nisi cum implet. quod 
Christus pr:ecepit : Diliyite inimicos vestros, benefacite 
his qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequun- 
tur (Matth. v, 44). Hinc ipse diabolus vincitur, hinc 
vietori: corona percipitur. Ecce quanta nobis Deus 
prasstat de malis hominibus : nec tamen seeundum id 
quod de illis nobis pr:estat, sed secundum malitiam 
corum retribuet eis. Videte enim quanta nobis pr:e- 
sitit de ipso immanissimo scelere Jud:e traditoris. 
Judas quippe tradidit ad passionem Filium Dei, et 
per passionem Filii Dei omnes gentes redemptz sunt 
ad salutem : nec tamen pro salete gentium merces 
reddiia est Judie , «ed pro ejus malitia debitum sup- 
plicium retributum est... Nam si. traditio Christi, ct 
non tradentis animus considerandus est, hoc fecit 
Judas quod fecit Deus Pater, de quo scriptum est, 
quia Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus 
tradidit illum (Bom. vm , 52). Hoc fecit Judas , quod 
feeit ipse Dominus Christus, de quo scriptum est , 
Qi seipsum tradidu pro nobis oblitionem et hostiam 
Deo in odorem suavitatis : et iterem , Sicut Christus, 


* pr, Yen.: Cum ergo qui tibi. Vcv.; Cur ergo tii. M. 


1215 
iuquit, dilexit Ecclesiam , et. scipsium | trcdidit pro. ea 
(Ephes. v, 2, 95 ). Et tamen gratias agimus Deo Pa- 
tri, qui unieo Filio non pepercit, sed pro nobis tradi- 
dit eum ; gratias agimus ipsi Filio, qui seipsum tra- 
didit pro nobis, et in eo votuntatem Patris implevit: 
el detestamur. Judam , de cujus facto. nobis tantum 


beneficium praestitit Deus ; et recte dicimus , l'egdi- . 


dit ei Dominus seeundum iniquitatem ejus, et secun- 
dom malitiam ejus disperdidit eum. Non enim ille 
pro nobis tradidit Christum, sed pro argento quo ven- 
didit eum : quamvis traditio Christi sit nostra rece- 
ptio *, et Christi venditio sit nostra redemptio. Sic et 
illi qui martyres persecuti sunt, persequendo in terra, 
in ecelum mittebant; et scientes quidem presentis 
vite damnum inferebant, nescientes auiem futurae 
vite lucrum conferebant : quicumque tamen perse -e- 
raverunt in odio injusto justorum, reddet eis Dominus 
secundum iniquitates corum , et secundum malitiam 
corum disperdet eos. Sicut enim malis obest bonitas 
justorum, sic bonis prodest iniquitas impiorum. Nam 
et Dominus dicit, Ego veni, ut qui non vident videant , 
et qui vident ceci fiaut (Joan. Xx , 99) : et Apostolus , 
Aliis quidem, inquit, sumus odor vite in vitam, aliis au- 
tem odor mortis in. mortem (W Cor. wu, 16). Malitia 
vero iniquorum , sinistra sunt arma justorum ; Sicut 
idem dicit apostolus, Per arma justitie dextra et sini- 
stra, id est, per gloriam et ignobilitatem (1d. vi, 7, 8): 
atque ita deinceps cziera exsequitur, dextra arma 
deinonstrans, gloriam Dei, famam bonam, veritatem* 
qua cognoscebantur quod vivebant, quod non morti- 
ficabantur, quod gaudebant, quod multos ditabant, 
quod omnia possidebant; sinistra vero, quod ignobi- 
les et mala famae habebantur, quod seductores puta- 
bantur, quod ignorabantur, occidebantur, coerceban- 
tur, contristabantur, egere ac nihil habere videban- 
tur. Et. quid mirum si milites Christi et dextris et 
sinisiis armis diabolum expugnant? Sicut autem pax 
hominibus bonzx voluntatis (Luc. n, 44), et quando 
sunt aliis odor mortis in mortem ; sic interitus homi- 
nibus malis voluntatis, et quando justis arma sinistra 
aunt ad salutem. [taque reddet illis non secundum 
nostram utilitatem , qux de ipsis fit; sed secundum 
ipsorum iniquitatem, quam diligendo oderunt animas 
suas : et non secundum beneficium quod nobis de ipsis 
prostat, honorat eos, qui etiam malis bene utitur ; 
sed secundum inaliiam eorum disperdet eos Dominus 
Deus noster. 

29. Toleret ergo justus injustum ; toleret tempora- 
lem impunitatem injusti , temporalis labor justi : sed 
justus ex fide vivit (Rom. 1, 17). Non est enim alia 
justitia hominis in hae vita, nisi ex fide vivere, quae 
per dilectionem operatur (Galat. v, 6). Si autem ex 
fide vivit, credat et sibi futuram requiem post pre- 
sentem. laborem, et illis sempiternos cruciatus post 
pepesentem exsultationem. Et si fides per dilectionem 
operatur, diligat etiam inimicos , et quantum in ipso 


1 Sic jn Mss. At in Fdd., redemptio. : ) 
? sic Rezius liber. Alü Wss., fiinam, veritatem ; ornisso, 
bonam. At Fild., fe mam veritalis qua, ete. 


S. AUGUSTIN: EPISCOPI 


1316 
cst; prodesse illis velit : ita enim faciet ne sibi ohsiut 
ili, cum hoc velint. Et quando forte potestatem aeece- 
perint quasi nocendi et dominandi; sursum cor ba- 
beat, ubi ci nemo nocet, edoctus et eruditus ex. lege 
Dci, ut mitigetur a diebus malignis, donec fodiztur 
peccatori fovea. Si enim in lege Domini voluntas ejus 
cst, et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psal. 1, 
2), cujus conversatio in coelis est (Philipp. u1, 20); 
de firmamento Incet super terram : unde iste psalmus 
titulum de quarta sabbati accepit, quando facta suut 
luminaria (Gen. 1, 14) ; ut omnia faciat sine murmu- 
ratione, verbum vit» habens in natione tortuosa et 
perversa. (Philipp. v, 44-16). Sicut enim stellas in 
calo non extinguit nox ; sic mentes fidelium inh:eren- 
tes firmamento Scripturze Dei non vincit iniquitas. Et 
hoc ipsum quod nostra terrena dantur aliquando iu 
potestatem malorum, non solum ad nostram pertinet 
eruditionem , ut fiat nobis Dominus in refugium, et 
Deus in auxilium spei nostre ; scd etiam ad ipsius 
peccatoris foveam proficit, de quo in alio psalino di- 
citur : Inclinabitur et cadet, cum dominabitur pauperum 
(Psal. wx, 10). 

30. Forte onerosa fuit vobis iougitudo sermonis : 
quanquam in ista alacritate studii vestri non hoc ap- 
pareat. Scd etsi ita est, ignoscite : primo, quia jussus 
feci; nam Dominus Deus noster per eos mihi fratres 
jussit. in quibus habitat. Non enim jubet Deus , nisi 
de sede sua. Deinde, quia tantum avidi fuistis nostri, 
confitemur, et nos avidi fuimus vestri. Consoletur 
ergo Deus noster laborem istum, ut sudor iste noster 
sit vobis in provectum salutis, non in testimonium 
aecusaüionis. IToc dico, fratres, ut ex eo quod audi- 


'stis, proficiatis, et ruminetis vobiscum : non vos per- 


mitiatis oblivisci, non solam ista recogitaudo et col- 
loquendo, sed etium ita. vivendo. Dona vita enim ex 
preceptis Dei qu:e agitur, tanquam stilus est , quod 
auditur scribens in corde. Si in cera scriberetur, fa- 


cile deleretur : scribite illud in cordibus vestris, mo« 


ribus vestris, et nunquam delebitur. 





IN PSALMUM XCIV 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 

1. [vers. 4.] Ego vellem, fratres, ut patrem nostrum 
petius audiremus; sed et lioc bonum est ut patri obe- 
diíamus. Quia ergo jussit nobis, qui dignatur orare 
pro nobis, de prxsenti psalmo quod Dominus Deus 
omnium nostrum donare dignabitur, loquar Charitati 
Vestra. Est autem Psalmi titulus, Laus cantici ipsi 
David. Laus cantici et hilaritatem significat, quia can- 
tus est; et devotionem, quia laus est. Quid enim ma- 
gis homo dehet laudare, quam id quod sie placet, ut 
non possit sibi displicere ? Securitas ergo laudis in 
jaude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet 
ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cante» 


(a) mabitus jussu Aurelii Carthaginensis : vel potius Va- 


lorii Hipponensis episcopi, adeoque Augustino recens epi- 


Scopo, aut adliue preshytero. 


AT 


mus; hoc est, cum hilaritate et eum laetitia laudemus. 
Quid autem laudaturi sumus, ipse Psaluius sequenti- 
bus versibus indicat nobis. 

3. Venite, exsultemus Domino. Invitat ad magnas 
epulas exsultandi, non seculo, sed Domino. Nisi enim 
esset in hoc sxeulo exsuitatio mala, qua distinguenda 
est ab exsultatione bona , sufficeret dicere , Verite, 
exsultemus : sed breviter distinxit. Quid est bene et- 
sultare? Domino exsultarc. Ergo exsultatio mala est, 
exsultare sxculo; exsultatio bona est, exsultare Do- 
mino. Pie debes Domino exsullare, si vis securus 
mundo insultare. Quid est autem, Venite? Ünde vocat 
ui veniant, cum quibus vult exsultare. Domisio ; nisi 
quia longe suni ut veniendo propinquent, propia- 
quando aecedaut, accedendo exsulteit? Ünde autem 
longe suit? Numquid locis longe potest homo esse ab 
eo qui ubique est? Vis esse ab eo ionge? Quo ibis, ut 
longe sis? Nam quidam peceator quidem, sed tamen 
cum spe salutis poeuiteus et dolens de peccatis, et 
metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio 
palino loquitur : Quo ibo ab spiritu tto? et a. facie tua 
quo [ugiain? Si asceidero in celum, tu ibi es. Quid ergo 
restat? Dia si ascenderit in eacdum, ibi invenit Deum : 
ut longe fugiat a Deo , quo iturus est? Vide quid di- 
cat : Si descendero ad infernum , ades (Psal. cxxxvun, 
1,8). Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum ; 
descendendo in infernum, non fugit Deum : quo iturus 
est, quo fügiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum pla- 
catum ? Et tainen, cum omuino nemo possit fugere ab 
illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, 
non diceretur : Populus iste labiis me honorat, cor au 
tem eorum longe est a me (1sai. xxix , 45). Non ergo 
loco quisque longe esi a Deo, sed dissitailitudine. 
Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. 
Si eniin bonis moribus propinquatur Deo; malis mo- 
ribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo cor- 
pore stans uno loco, et amando Deum accedit. ad 
Deum, et amando iuiquitatem recedit a Deo : nusquam 
pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. 
Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. 
Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amo- 
rem liabuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne 
plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissinii- 
lia : Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte 
homines comparamus, duos equos, duas vestes, et 
dixeril aliquis, Similis est. h:ec vestis, «alis est qua- 
lis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius 
dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid 
est, longe est ab ilio? Dissimilis est illi, Et. juxta 
stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui 
pares vita et moribus, si unus sit in Orienie, aiter in 
Occidente, juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, 
alter sit in Oriente, alter in Occidente, secum sunt, 
quia in Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, 
etiamsi uma catena ligentur, multum a se separati 
sunt. Ergo si dissimilitudine reeedimus a Deo, simi- 
litudine accedimus ad. Deum. Qua similitudine? Ad 
quam faeti sumus, quam in nobis peccando corrupe- 
ramus, quam peccatorum remissione recepimus, qux 


ENARRATIO IN PSALMUM XCIV. 


1213 
in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam rescul- 
patur in rummo, id cst, in anima nostra imago Dei 
nostri, et redeamus ad thesauros ejus. Nam unde, 
fratres, de nummo voluit Dominus noster Jesus Chri- 
stus ostendere Lentatoribus suis quid querat Deus? 
Quando enim de tributo Ciesaris , qu»rentes causam 
ealumniie , consulere magistrum veritatis voluerunt, 
ei consulendo tentare uirum liceret tributum dart 
Caesari; quid ille ait? Quid me tentatis , hypocrite? 
Petiit afferri sibi nummum , et allatus est. Cujus ha- 
bet, inquit, imaginem ? Responderunt : Cesaris. Et ille: 
Beddite ergo Cesari que Cesaris sunt, et Deo que Dei 
sunt (Mail. xxu, 15-21). Tanquam diceret: Si Cesar 
quirit in nummo imaginem suam , Deus non quxrit 
in homine imaginem suam? Ad hane similitudinem 
nos Dominus noster Jesus Christus invitans, imperat 
nobis ut nostros etiam inimicos diligamus ; et dat 
exempl de ipso Deo : Sicut Pater vester, aii, gui in 
colis est, qui solem sum oriri facit super bonos et ma- 
los, et pluit super justos et injustos. Estote ergo sicut 
Pater vester perfecti (Ed. v, 45, 48). Cum dicit, Estote 
sicut ille. perfecti, ad. similitudinem nos invitat. Si 
ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissi- 
iniles existenda recesseramus a f!eo, et facti erainus 
longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per 
similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum cst, 
Áccedite ad Deum , et. itluminamini (Psal, xxxin , 5). 
Ergo quibusdam longe positis et inale viventibus psal- 
mus iste dicit, Venite, ezsultemus Domino. Quo itis? 
quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando 
mundo? Venite, exsuliemus Domino. (uo itis exsullare, 
ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo a quo facti 
sumus. Venite, exsultemus Domino. 

S. J'ubilemus Deo, salutari nostro. Quid est jubilare? 
Gaudium verbis non posse explicare, et tamen voce 
testari quod intus conceptum est el verbis explicari 
non potest : hoc est jiubilare. Nam consideret Chari- 
tas Vestra qui jnbilani in cantilenis quibusque , et 
quasi in certamine quodam Letiti: secularis; et vi- 
detis quasi inter cantica verbis expressa exundante$ 
latitia, eui lingua dicendo non sufíicit, quemadino- 
dum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi af- 
fectus, verbis explieare non valentis quod corde con- 
cipitur. Si ergo illi de gaudio terreno jubilant; nos de 
gaudio celesti junilare non debemus, quod vere ver- 
bis explicare non possunius ? 

4. [rers. 2] Preoccupemus faciem ejus in confessio- 
ne. Confessio quidem duobus modis accipitur iu Seri- 
pturis. Est confessio laudanlis, est coufessio gemen- 
tis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus 
qui laudatur : eonfessio gementis, ad poenitentiant 
pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homi- 
nes, cum laudant Deum : confitentur, cum accusant 
se ; et nihil dignius facit lingua. Vere puio quod ipsa 
sint vota, de quibus dicit in alio psa!mo. Reddam tibi 
vola mea , qua disiinxerunt labia mea (Psal. Lxv, 45, 
14). Nihil ista distinetione sublimius, nili! tam neces- 
sarium et ad. intelligendum et ad faciendum | Quo- 
modo ergo distinguis vota quà reddis Deo? Ut illum 


1219 
laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut 
peceata nostra dimittat. Nam si vellet. pro meritis 
agere, non inveniret nisi quos damnaret. Venile ergo 
dixit *, ut recedamus jam a peccatis nostris , et non 
nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tan- 
quam tabulz novz fiant, incensis omnibus chirogra- 
phis debitorum nostrorum, Quanta ergo illius laus, 


quanta misericordia , confiteamur , utique laudantes. : 


Nam si semper confessio poeenitentis esset, non dice- 
retur in Evangelio de ipso Domino : In illa hora ezsul- 
tavit Jesus in Spirit sancto, et ait, Confiteor tibi, Pa- 
ter, Domine coli et terre, quia abscondisli hc a sapien- 
tibus et prudentibus , et revelasti ea. parvulis (Luc. x, 
91). Numquid quia Christus confitebatur, poenitens 
erat? Illum nihil ponitere.poterat , quia nihil culpa- 
biliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo 
quia et hie exsultationis locus est , forte iilam debe- 
mus intelligere confessionem qux est in laude Dei : 
uude et Laus cantici, ut non hic intelligamus confes - 
sionem peenitentium , sed laudantium. Et quid est 
quod continmo nos admonet de quadam confessione 
cum ait: Preveniamus faciem ejus im confessione ? 
Quid est, Preveniamus faciem ejus in confessione? 
Venturus est ; Preveniamus faciem ejus in confessione , 
prius : autequam veniat, nos confitendo damnemus 
quod fecimus, ut ille quod coronet, non quod damnet, 
inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad lau- 
dem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero 
maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime per - 
tinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laudatur me- 
dicus, quanto. plus desperabatur zxgrotus. Confitere 
itaque peccata tua , quo magis desperabas de te pro- 
pter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est igno 
tcentis, quanto major exaggeratio est peccata confi- 
tentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude 
cantici, si hanc confessionem hie intelligimus, qua 
confitemur peccata nostra : et hoc ad laudem cantici 
pertinet; quia cum peccata nostra cognoscimus, Dei 
gloriam commendamus. Praveniamus faciem ejus in 

confessione. 

5. Et in psalmis jubilemus illi. Jam diximus quid 
sit jubilare; repetitum est, ut conürmetur in faciendo: 
ipsa repetitio exl;ortatio est. Non enim jam obliti su- 
mus, ut jam moneri nos velimus , qua dicta sint su- 
perius, ut jubilemus : sed plerumque in affcctu animi 
repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, 
sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem ; repetitur 
enim ad intelligendum affectum dicentis. Inde est 
quod dicit Dominus, Amen, amen dico vobis (Joan. 1, 
51) ; sufficiebat Amen. unum; quare, Amen , amen , 
nisi quia ipsa repetitio confirmatio est? In. psaliis 
ergo, inquit , jubilewus illi. Ki que dicemus in psal- 
mis? quae dicemus, vel polius sentiemus in jubil: i- 
tione? quae sunt quie pertinent ad landem cantici hu- 
jus? Jam audite : Quoniam Deus magnus est Dominus, 
et vex magnus super omnes deos : propterea ergo juhi- 
lemus illi. Quoniam: non repcllet Dominus plebem suam : 


! plerique Mss.: erit ergo dicens. ^m. et Vr.: r'euit ergo 
docens. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1220 


iubilemus illi. Quoniam in manu ejus ! fines terra , et 
altitudines montiwn ipsius sunt : in his omnibus jubi- 
lemus illi. Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit Mud, 
et aridam terram manus ejus finxerunt : jubilemus illi, 
Sed hxc omnia quid sibi velint, si congruenter discu- 
tiantur, tempus forte non sufficit : sed rursus si peni- 
tus negligantur, debitores remanebimus. Breviter 
ilaque pro tempore, quantum perstringere potueri- 
mus, accipite; quia et pauca semina uberrimam mes- 
sem referunt, si sit terra fructifera. 

6. [vers. 5.] Primum quare jubilemus , quare lau- 
demus, hoc posuit : Quoniam Deus magnus est Domi- 
nus, el rex magnus super omnes deos. Sunt ergo dii su- 
per quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui 
exsultamus, cui laudes cantici dicimus ; sunt, sed 
non nobis. Apostolus enim ait : « Nam etsi sunt 
qui dicuntur dii, sive in culo, sive in terra, quem- 
admodum sunt dii multi et domini multi : nobis ta- 
men unus Deus, ex quo omnia, et nos per ipsum, 
et unus Dominus uoster Jesus Christus, per quem 
omnia, et nos in ipso » (I Cor. viu, 5et 6 ). Si ergo 
non Aaobis, quibus ? Audi ex alio psalmo : Quo- 
niam dii Gentium damonia; Dominus autem celos fe- 
cit (Psal. xcv, 5). Maguificentius et brevius tibi com- 
mendare non potuit Spiritus sanctus per Prophetam 
Deum et Dominum tuum. Parum enim erat quia ter- 
ribilis super omnia d:emonia Deus : quid magnum, 
esse super omnia dismonia? Quia dii Geatium demo- 
nia. Ubi autem Deus tuus? Dominus autem celos fe- 
cit. Hlad fecit Dominus tuus, ubi non possunt labitare 
diemonia : de eodlis enim dejecta sunt daemonia. Coeli 
priponu;tar dàemoniis, Dominus tuus et coelis; quia 
Dominus tuus et. celos fecit. Quanto ergo altior d:e- 
moniis diis Gentium, qui altior est ccelis , unde ceci- 
derunt angeli , ut fierent diemonia ? Et tamen gentes 
omnes sub daemonibus erant : demonibus templa fa- 
bricata sunt, daemonibus arz construct:e, d:emonibus 
sacerdotes instituti, dz2emonibus oblata sacrificia, dze- 
monibus arreptitii tanquam vates inducti. llaec omnia 
dxmonibus gentes exhibuerunt; h»c omnia vera 
nonnisi uni magno Deo debentur : templum fecerunt 
gentes d:»monibus ; habet. Deus templum : sacerdo- 
tes fecerunt gentes dxemonibus ; habet Deus sacerdos 
tem * : sacrificium exhibuerunt gentes da'monibus ; 
habet Deus sacrificium. Etenim illi d&mones volentes 
videri dii , non sibi ista exigerent ut fallerent , nisi 
quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est de- 
beri vero Deo, quod sibi exigit filsus dcus. Ergo ve- 
rum templum Dei agnoscimus. Templum enim Dei 
sanctum | est , inquit, quod estis vos (1 Cor. vit, 17). Si 
ergo nos sumus templum Dei ; àra Dei anima nostra 
est. Saenficium Dei quid est? Forte loc. facimus 
modo , imponimus in ara saerificium , quando Deui - 
laudamus ; docet enim. nos psalmus , dicens : Sacri- 
ficium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostendam 
illi salutare Dei (Psal. xuxx, 25). At vero sacerdotem 


! Apud. Lov. additum est, omnes; quod ab aliis Edd. et a 
Mss. abest. 
* sjc Mss. AL Edd., sacerdotes. 






1224 ENARRATIO IN l'SALMUM XCIV. 


si requ'ras , super. colos est ; interpellat pro te , qui 
im terra mortuus est prote (ftem. vi, 31). Ergo 
Deus magnus est Dominus, et rez magnus super omnes 
deos. Mic aceipe homines deos : non éuim rex Domi- 
nus super d:émonia. Et hiuc habemus Seripturz te- 
stimoninm : Deus stetit in synagoga deorum ; in m«dio 
autesm deos discernere * (Psal. txxxt, 3). Deos. dixit 
participatione, non. natura ; gratia , qua. voluit facere 
deos. Quanius Deus est qui facit deos? Xut quales dii 
sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos fa- 
ciendo , tam isti nihil qui ab homine faeti sunt. Deus 
verus facil deos credentes in se, quibus dedit pote- 
statem filios Del fieri. (oan. 1, 12). Ft ideo ipse ve- 
rus Deus, quia Deus non faetus est : nos autem facti, 
nan veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. 
Quoniam simulacra Gentium. argeutum et aurum, 
opus :annunm  bominim : os habent, et non loquen- 
tur ; oculos habent et non videbrut (Psal. cxut, 4, 5). 
Nobis autem Deus no-ter octilos videntes fecit. Nec in 
eo tamen nos deas fecit , quia videntes oculos nohis 
fccit ; nam feeit hoc et pecoribus : sed ideo nos dcos 


. fecit , quia interiores oeulos nostros illuminavit, 


Ergo sit laus illi, confessio illi, sit. jubilatio illi : 
Quia magnus est. Dominis, et rcx magnus super. omnes 
deos. 

1. Quia non repellet Dominus plebem suam : laus illi, 
jubilatio ili , Quam. plebei non. repellet ? Hic uobis 
interpretari aliquid uon licet : pr:sceriptum habemus 
3b Apostole, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum 
(Hom. x1, 1). Erat enim plebs Jud:ea, plebs ubi fuc- 
runt. l'rophetze, plebs ubi.fucrunt Patriarcha: , plebs 
eliaim secundum. carnem propagata de semine: Abra- 
he; plebs in qua preeesserant omnia sac.amoenta 
falvatorem nostrum promittentia ; plebs ubi institit- 
tum est templum, unctio, sacerdos * ad figuram , ut 
cum omnesipswe umbra prieterirent, ipsa lux adves 
niret , erat erge ista plehs Dei; ad eam Prophet 
missi in illa nati qui missi ; ei tradita et.credita elo- 
quia Dci. Quid ergo? totum illud damnatum est? 
Absit. Arbor oliva ipsa dieta est Apostolo , ccpit 
enim ista arbor a. Patriarchis : sed fuerunt ibi rami 
aridi, quia nimis a!ti per superbiam; przcisi ergo 
propter sterilitatem , insertus oleaster propter humi- 
litatem. Verumtamen, charissimi, ne superbiret olea- 
ster insertus, quid ait Apostolus? « Si t ex naturali 
iucisus eleusiro, et contra naturam insertus es in 
bonam olivam ; quanto magis qui secundum naturam 
sunt, inserentur su:xe olivz » (Jbíd., 16-24) ? Ut quo- 
modo tu non permanens in infidelitate , meruisti in- 
seri in. olivam, cum esses oleaster; sic isti corrceti 
facilius su: olive naturaliter inserantur : hoc de illis 
Apostolus. Ergo ipsa est arbor ; etsi aliqui ex ramis 
f-acti sunt, non omnes. Nam si omnes. rami frange- 
rentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thomas? 
unde Matthzeus? unde Andreas ? unde illi omnes Apo- 
stoli ? unde ipse Paulus apostolus qui laquebatur , et 


* Edd., discermit. A Mss., discernere : et sic xugustinus 


. jn Psal. 8t. 


* Aliquot Biss., unctto sacerdotis. 


12232 
suo fruetu. olivam ! testabatur? Nonne isti. omnes 
inde ? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Domi- 
nus post resurrection m apparuit (Cor. xv, 6)? 
unde tot millia ad vocem Petri , quando Spiritu san- 
eto repleti Aposto!i omniam gentium linguis locuti 
Sunt , Lanta aviditate Dei laudis et su:e accusationis 
conversi sunt, vt qui primo sanguinem Domini fude- 
runt sxvientes , bibere discerent jam credentes? Sie 
autem omnia illa conversa sunt millia hominum , ut 
res suas venderent, ei pretia rerum suarum ante pe- 
des Apostolorum poncrent (Aet. n, 1v). Quod dives 
unus nop fecit, quando ore Domini audivit , et a Do- 
mino tristis abscessit (Matth, xix, 91, 29) , hoc fece- 
runt subito tot millia eorum hominum, quorum mas 
uibus Christus fuerat crucifixus, Quanto majus vuluus 
erat in corde ipsorum , tanto avidius medicum qu:e- 
sierunl. Cum. ergo inde illi omnes fuerunt , de ipsis 
dicit modo Psalmus : Quoxium non repellet. Dominus 
plebem suam, Nai hoc tesiimonio Psalmi, eum hine 
loqueretur, usus est ^postoius, et dixit: « Quid ergo 
dicemus, fratres? Numquid Deus repulit plebem suam; 
quam prxescivit? Absit : nam et ego Israelita sum, ex 
semine Abrahze, de tribu Benjamin. Non repulit Deus 
plebem suam, quam pr»scivit» (ftom. xi, 1 e£ 9). Uti- 
que si repelleret Dominus plebem snam , non esset 
unde essel ipse Apostolus : uide antem ipse, inde et 
alii. In his plebs Pomini, uon in onmibus; sed, quem- 
admodum scriptum est, Reliquie salve erunt (1sai x , 
22; et Rom. ix, 27). Non. in omnibus ; sed area ven- 
tilaià, massa intro missa est, palea jacet (Math. wi, 
12). Totum quidquid vides Judzsorum reproborum , 
paleam vides. Uude vides istam paleam, jam inde 
exiit imassa , jam in^ horreo recondita est. Anibas res 
videanims, anibas discernamus. 

8. [vers. 4.] Quid Psalinus. adjungit? Quoniam in 
manu ejus fines terre. Agnoscimus. lapidem angula- 
rem; lapis augularis , Cristus. Non potest esse an- 
gulus, nisi duos in se copulaverit parietes : ad angu- 
lun de diverso veniunt, sed in angulo sibi non 
adversantur. Venit ex una parte circumcisio, venit ( x 
alia parte. praepntium : in. Christo ambo popu!i con- 
cordaverunt ; quia ille factus. est lapis , de quo scri- 
pium est, Lapidem quem reprobaverunt «'dificautes, hic 
factus est in. caput. anguli. (Psal. cxvi, 22). Si ergo 
Christus in caput anguli , non attendamus diversita- 
tem de longe venientium, sed propinquitatem in Chri- 


Sto coirerentium. dbi agitur, ibi videamus, Quoniam 


non repeliei Dominus plebem suam. Ecce unus paries, 
in quo jam, ut diximus , non repulit Dominus. plebem 
suam. Inde Apostoli , inde Israelite omnes qui credi- 
dcrunt, ac venditarum rerum suarum pretia ante pe- 
des Apostolorum posuerunt; voluntate pauperes, do 
Deo divites. Agnovimus unum parietem ; impletum 
esse ibi quod diximus, Quia non repellet Dominus yle- 
bem suain : videamus et alium. parietem. Quoniam in 
manu ejus fines terrm. Ecce alius paries in. omuibus 
geniíbus : 1n manu ejus fines terre, Venerunt. euam 
Omnes gentes ad. lapidem. angularem , ubi osculum 
! Sic Mss. At Edd., »liter. 


1225 
pacis agnoverunt ; in illum unum qui de duobus fecit 
uüum : non quemadmodum  hzretici, qui de uno fe- 
cerunt duo. Hoe enim idem ait apostolus de Domino 
Christo : Jpse est enim, inquil, paz nostra , qui fecit 
utraque unum. (Ephes. n, 44). Ergo jubilemus ilii. 
Quare ? Quia non repellet. Dominus plebem suam. Vc- 
rum quare? Quoniam in manu ejus. fines terra, et alti- 


Qudines montium ipsius sunt. Alütudines miontium, * 


sublimitates terrarum. Aliquando isti? sublimiiates , 
id est, ipse terrenx potestates, adversatze suut ÉEccle- 
sim; leges contra Ecclesiam promulgarunt , nomen 
christianum de terra delere conati sunt : sed po-tea- 
quam impletum est quod prophetatam est, Adorabunt 
eum omnes reges terre (Psal. vxxy, 11); facium est 
quod hie dictum est, Altitudines montium ipsius sunt. 

9. [vers. 5.] Sed forte tu de tentationibus satagis, 
ut constitutus in tanta gratia promissionum Dei, pro- 
pier scandala mundi turberis? Nec ipsa scandala ali- 
quid tibi. faciunt ; quoniam mensuram a Domino ae- 
ceperunt: Quoniam ipsius est mare. Est enim mare 
mundus iste, sed et mare Deus fecit: nec sxvire 
fluctus possunt , nisi usque ad littus, ubi ipse termi- 
num posuit. Nulla ergo tentatio , nisi acceperit men- 
suram 3 Domino. Sint ergo tentationes , sint tribula- 
iones; consummaris eis, non consumeris. Yide 
utrum ips» tentaliones non prosint. Attende Ápo- 
stolum : Fidelis Deus, qui non vos sinet tentari supra 
qsuam potestis ferre; sed. faciet cian. tentatione. etiam 
exitum, wt possitis sustinere (1 Cor. x , 15). Non ait, 
Non vos sinet tentari omnino. Si enim recusares ten- 
taiionem , recusares refectionem. Érgo reficeris; et 
si reficeris, iu manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, 
aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat : 
agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt seandala 
hujus smculi: tu. tautum de manu artificis noli ca- 
dere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Iioc 
permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis 
proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc con- 
jungentem : Sed faciet cum. teniatione etiam exitum t 
possitis sustinere. Ergo mare forte metuendum: tibi 
erat? Noli timere : Quoniam ipsius est mare , et ipse 
[écit illud. À gentibus times scandala ? Et ipsas gen- 
tes ipse fecit; non permittet illas ultra eam saevire 
quam novit ille mensuram, ex qua proficias. Nonne 
dicit alius psalmus , Omnes gentes quolquot fecisti , ve- 
nient ét adorabunt coram te, Domine (Psal. uxxxv, 9)? 
Si omnes gentes quotquot feeisti, manifestum est 
quia et gentes ipse fecit: ideo, Ipsius est. mare, et 
ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt. 
Esto tu arida terra, siti gratiam Dei, ut veniat super 
te imber duleis, inveniat in te fruetum. Non permittit 
fluctus operire quod sevit !* : Et aridam terram ma- 
"us ejus finxerunt, Ergo et hinc jubilemus ili. 

10. [vers. 6.] Nam quoniam hzc ita sunt, quoniam 
tanta explicavimus ad laudem Dei pertinentia, rcdite 
ad illud unde ceeperat : Venite, adoremus, et procida- 
vus ei, e& ploremus ante Dominum qui fecit nos, Ideo 


' sie aliquot Mss. At Am. et Er., quod servit. Lov., quos 
Servttt. 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1224 
enim exsultemus, quia fecit illud et illud. Et comme- 
moravit multa, et nunc repetit exhortationem : Ve- 
nite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Do- 
minum qui fecit nos. Jam commemoratis a me laudibus 
Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare, 
Venite, adoremus, et procidamus ei. Sed forte de pec- 
eatis vestis, qux vos longe fecerant a. Deo, solliciti 
estis ; faciamus sequentia : Et ploremus coram Domi - 
»o, qui fecit nos. Ardes forte conscientia delicti ; la- 
crymis exstingue flammam peccati, plora ante Domi- 
num: securus plora ante Dcum, qui te fecit; non 
enim opus, manuum suarum contemuit in te. Noli 
putare quia potes a te refici. À te deficere potes, tu 
teipsum reficere non potes : ille reficit. qui te fecit. 
Ploremus ante Dominum qui uos fecit ; lacrymare ante 
illum, confitere illi, prxveni faciem ejus in confessio- 
nc. Quis enim es tu qui illi ploras, et illi contiteris, 
nisi quem fecit? Non parvae fiducix est ad factorem 
res faeta, et nou quomodocumque facta, sed ad ima- 
ginem ct similitudinem ipsius : Venile , adoremus , et 
procidamus ei, et ploremus ante. Dominum , qui. fecit 
nos. 

41. [vers. 7.] Quoniam ipse est Dominus Deus noster. 
Ut autem securi ante illum procidamus et ploremus, 
nos quid sumus? Nos autem populus paseug ejus, et 
oves manmuan ejus. Vide quam eleganter verborum or- 
dinem commutavit, et lanquam non propria reddidit , 
ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non 
dixit, Üves pascux ejus et populus manuum ejus, 
quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad 
pascua pertinent : sed ait, populus pascua. Ergo po- 
pulus oves sunt, quia dicit, populus pascua ejus ; ipse 
populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habewus 
oves quas emimus , non quas fecimus ; dixerat autem 
superius, Procidamus ei qui fecil nos : recte dietum 
est, oves manuum ejus. Nullus hominum sibi facit oves 
emere potest, donari possunt, invenire potest, aggre- 
gare potest, postremo furari potest; facere oves non 
potest. Àt vero Dominus noster fecit nos; ideo popu- 
ius pascua ejus et oves manuum ejus, ipse sunt quas 
sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves 
laudat et in Canticis canticorum, perfectos quosdaun ! 
dicens tanquam dentes Eeclesix sanctze spons:» sux ; 
Denles tui sicut grex detonsarum ascendentium de lava- 
ero, qug geminos pariunt, et. sterilis non. est in. iilis 
(Cant. 1v, 9; et vi, 5). Quid est, Dentes tui? Per quos 
loqueris : dentes enim Ecclesi, per quos loquitur 
Ecclesia. Quales dentes tui? Tanquam grex detonsa- 
rum. Quare detonsarum ? Quia sarcinas sxeuli posuc- 
runt. Nonne detonsze erant oves ille, de quibus paulo 
ante dicebam, quos preceptum Dei totonderat , di- 
centis : Vade, vende omnia (ua, da pauperibus, et habe- 
bis thesaurum in calis ; et veni, sequere me (Math. xix, 
21)? Fecerunt hoe przceptum ; detonsi venerunt. Et 
quia baptizati sunt. credentes in Christum, quid ibi 
dicitur ? Ascendentium de lavacro; id est , ascenden- 
tium de mundatione. Et omnes geminos £reant ; quos 
geminos? Duo illa pr:ecepto , in quibus tota Lex peu- 


! puo Mss., perfectus quidam. 


1225 


cet et Prophetie. Nos ergo populus pascue ejus, et oves 
manuum ejus. 

12. [vers. 8. ] Ergo, Hodie si vocem ejus audieritis. 
O plebs mea, plebs Dei! Alloquitur plebem suam 
Deus, non solum illam plebem suam quam non repel- 
let, sed etiam omnem plebem suam. Loquitur enim 
in angulo utrique parieti ( Ephies. n, 90) ; id est, in 
Christo prophetia loquitur, et populo Judxorum , et 
populo Gentium. JJodie si vocem ejus audieritis , nolite 
obdurare corda vestra. Aliquando enim audistis vocem 
illius per Moysen, et obdurastis corda vestra. Per 
priconem locu us cst, quando obdurastis corda ve- 
stra; per se nunc loquitur, mollescant corda vestra. 
Qui pricones: ante se mittebat , ipse venire dignatus 
est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora 
Prophetarum. JIodie ergo sí vocem ejus audieritis, no- 
lite obdurare corda vestra. 

45. [ vers. 9. ] Quare dixisti , Nolite obdurare corda 
vestra? Quia meministis quid soleant (acere patres 
vestri. Nolite obdurare corda vestra : quemadmodum 
in illa amaricatione , secundum diem tentationis in de- 
serto. Recolitis certe, fratres, quod ille populus tenta- 
vit Deum ( Exod. xv1,2,5; et xvin, 2 7 ), acceperit 
disciplinam , et rectus sit in deserto tanquam ab opti- 
mio Sessore , frenis legum, frenis prieceptorum ; nec 
sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, nou solum 

beneficiis praesentihus, sed etiam virga emendationis 
non desistente. Nolite ergo obdurare corda vestra ? sic- 
iul in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, 
ubi tentaverunt. me patres vestri. Jam tales non sint 
patres vestri ; nolite eos imitari. Patres vestri erant ; 
sed si non. imitati fueritis, patres vestri non erunt : 
tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si 
Gentes. venientes ab extremo terra, sicut dicit Jere- 
inias, Ad te Gentes venient ab extremo terra, et dicent, 
Vere mendacia coluerunt. patres nostri , simulacra in 
quibus non est utilitas ( Jerem. xvi, 19) : si Gentes di- 
miserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum lsrael ; 
quos ipse Deus Israel de Egypto per mare rubrum 
duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit 
(Exod. xiv, 94 51); quos in deserium eduxit, manna 
pavit (4d. ,xvr, 15 55), nunquam virgam suam ab co- 
rum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordize 
subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum 
Geutes venerint ad Deum ipsorum? Ubi tentaverunt 
me patres vestri ; probaverunt *, et vidernt cpera mea. 
Quauraginta annis vidernnt opera mea, quadraginta" 
annis exacerbaverunt me : ante illos miracula in manu 
Moysi faciebam , et ip-i magis magisque corda obdu- 
rabant. 

14. (vers. 10.] Quadraginta annis proximts fui gene- 
*ationi huic. Quid est, proximus fui? Prisentavi me 
in signis et virtutibus meis : non uno die, non duo- 
bus; sed , Quadraginta annis proximus fui generationi 
huic; el dixi, Semper isti errant corde. Mov significave- 


! Edd., probaverunt me. Abest, me, a Mss. qui plerique 
Sic prosequun:ur, et tiderunt opera mea quadraginta andis. 
Viderunt opera nea quadraginta anms, et exacerbaverunt 


me. 
DATRODSONNNVAIE 


TEM 


ENARRATIO IN PSALMUM XLCIV. 


1996 
runt quadraginta anni , quod et semper. Quadragena- 
rius enim iste numerus indicat integritatem sxculo - 
rum, tanq.iam perficiantur secula per hune numerum, 
ldeo Dominus quadraginta diebus jejnavit, quadra- 
ginia diebus tentatus est in eremo ( Math. iv, 1-1 c 
et quadraginta diebus fuit cum discipulis post resur- 
rectionem ( Act. 1, $). Primis quadraginta diebus 
tentationem, posterioribus quadraginta diebus conso- 
lationem ostendit; quia cum tentamur, sine. dubio 


' consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia , ne- 


cesse est tentationes patiatur in hoc szeculo ; sed non 
deest ille consolator qui dixit : Ecce ego vobiscum sum 
"sque in consummalionem seculi ( Math. xxviu , 90 ). 
Et dixi, Semper isti errant corde. Ad. hoc cum illis fui 
quadraginta annis, ut ostenderem genus tale homi- 
num, quod me semper exacerbat usque in finem 
saculi : quia per illos quadragiuta anuos , totum sa- 
culum significare voluit. 

13. [vers. 11. ] Quid ergo? pro illis non erunt alii 
qi intrent in requiem Dei ? Improbati sunt illi quibus 
displicuit misericordia Dei , qui restiterunt Deo corde 
indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus 
populum suum ? Non erit verum, Potens. es! Deus de 
lapidibus istis suscitare filios Abrahe (Id. wt, 9)? Ergo, 
dizi, Semper isti errant corde. Et. isti non cognoverunt 
vias meas, quibus juravi in ira mea , Si introibunt. in 
requiein meam. Quibus juravi in ira mea , si introibuit 
in requiem mcam : magnus terror. Ab exsultatione co- 
pimus, sed ad. magnum timorem conclusit. psalinus 
iste : Quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem 
neam, Loqui Dominum magnum est; quanto magis 
jurare Deum? Jurantem. liominem debes timere , ue 
propter jurationem faciat quod contra voluntatem 
ejus est ; quanto magis Deum, qui nihil temere jurare 
potest? Jurationem ad confirmationem voluit. esse. 
Et per quem jurat Deus? Per semetipsum : non enim 
habet majorem per quem juret. ( Hebr. vi, 45). Per 
semetipsum confirmat promissa sva, per semetipsum 
coufirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo : Vc- 
rum est quod promittit; falsum est quod wminatur. 
Sicut verum est quod promittit, sie certum est quod 
minatur. Tam certus essc débes dc requie, de felici- 
tate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris prae- 
cepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de 
ardore ignis :eterni , de damnatione cum diabolo , si 
contempseris praecepta. ejus. Juravit ergo illis in ira 
sua, ne intrent in requiem ipsius : et lamen oportet 
aliquos intrare in requiem ipsius ; non euim nulli da- 
bitur requies ipsius. Illis ergo reprobaiis , nos intra- 
bimus : quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter 
dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem 
et humilitatem inseremur (Jtom. xi, 19020). Nos evgo 
intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi 
qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui nou corde ob- 
durato restiterunt? Quia verum est quod non. repedlet 
Dominus plebem suam. 


(Trente-weuf.) 


312277 
iN PSALMUM XCV 
ENARRATIO. 
SERMO (4). 

4. [vers. 1. Dominus et frater meus Severus(5) adhuc 
differt letitiam nostram de sermone quem nobis debet : 
nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes eaim 
Ecclesias quaecumque transitum fecit, Letificavit Do- 
minus per os ipsius ; multo magis ergo ista letifi- 
càndaest, de qua exteris eum Dominus propagavit. 
Sed quid facturi sumus, nis! ut serviamus voluntati ip- 
sius? Differre iilum tamen dixi, fratres, nou fraudare. 
fMaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum 
solverit. Advertat itaque Charitas vestra : quantum 
donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod 
quidem jam nostis ; sed dulcis est commemoratio veri- 
tatis. Forte. eum pronuntiaretur titulus ejus, cum 
admiralione aliqui audierunt. Inscribitur enim ti- 
tulus Psalmi : Quando. domus cdi[icabatur post ca- 
plivitatem. Iloc titulo pr»dicto, jam in ipso textu 
Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides procideren- 
tur de montibus, qu:e moles attraherentur, qux funda- 
menta jacerentur, qu:e trabes imponerentur, qua co- 
lumnw erigerentur. Nihil horum caniat: et si aliud 
aliq'iid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud 
portat in fronte, aliud in voce? Imo nihil aliud, sed im- 
tellectores quxrit. Loquitur enim de zdificatione do- 
mus. Omnes lapides ipsius domus intelligant! quod can- 
tirunt, Zdificatur enim domus Deo, non illo loco ubi 
axtificavit Salomon. Zdificovit enim templum (11I Heg. 
vi, y: et de ipso templo audistis modo qu:e dixerit 
Dominus. Cum saxa tein pli et moles ingentes admira- 
rentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem 
et stuporem suum ; et Dominus illis : Amen dico vobis, 
non relinquetur. hic. lapis super lapidem, qui mon. de- 
stretur (&Matth. xxiv, 1, 2). Non talis :edificatur do- 
mus. Nam videte ubi xdificatur, quia non. uno loco, 
aliqua in parte. Sic enim incipit : 

2. Cantate Domino canticum. novum, cantate Domino 
omnis terra. Si canticum. novum cantat omnis terra ; 
sie sxwhificatur, cum cantat : ipsum eantare, :edificare 
esi; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas 
earnis : novum cantat. charitas Dei. Quidquid eanta- 
veris de eupiditate, vetus cantas; etsi? sonant in ore 
verba cantici novi, non est speciosa laus in ore pec- 
catoris (Eccli. 1v, 9). Melius est ut iovus taceas, quam 
wi velus cantes; quia si fueris novus, et Lacueris, 
auribus hominum non sonat; nam cor tuum uon 
tacet cantieum novum ; et pervenit ad aures Dei, qui 
te fecit hominem novum. Diligis, et taces : dilectio 
ipsa vox est ad Deum, et psa dilectio canticum  no- 
vum est, Audi quia canticum novum' est : Domiuus 
dicit, Mandatum novum do vobis, ut vos invicem dili- 
gatis (Joan. xin, $4). Omuis ergo terra cantat can- 
ticum novum : ibi :difieatur domus*. Omnis ergo 





! Plerique Mss., inéeligunt. 

? Edd., ei si non sonant. Abest, «on, a Mss. 

? sic Mss. AL Edd., ubi a dificutur domus ? , 

(v) Habitus forte ante an. 405, quando per vim Cireum- 
cetlioaum regnabant Donatist, ex n. f1.— — EM 

(b) Scilicet Milevitanus ej iscopus, qui etiam in Pslmi 451 
&narrotione, proxiuo ante buuc sermonem die babita, lau- 


8S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1928 


terra est domus Dei. Si omnis terra domus Del, qui 
non bzret omni. terr;, ruina est, non domus; ruina 
illa vetus, cujus umbram habebat templum illud. ve- 
tus. Ibi enim diruebatur vetustas, ut novitas zedifica- 
retur. Et quomodo diruitur vetustas? Amen dico vobis, 
inquit, non relinquetur lapis super lapidem, qui non 
destruelur. Lapis Christus est : dicit autem Aposto- 
lus, Quotquot in Christo baptizati estis, Christum indui- 
stis (Galat. n, 97). Si Christum induit quisquis baptiza- 
tur in Christo , quis ponit lapidem super lapidem, nisi. 
qui Baptismum super Baptismum imponit ? Sed nolite 
terreri; non relinquetur. qui non destruetur. Lapides 
enim ad fabrieam novam, qux zxdificatur post ca- 
püvitatem , sic colliguntur, et sic illos charitas in 
unitate consiringit, ut non sit lapis super lapidem, sed 
unus lapis sint omnes lapides. Ne miremini : hoc fecit 
canticum novum, id est, hoc fecit innovatio charitatis. 
Ad ipsam structuram nos compingit Apostolus, et 
in illa unitate nos constrictos compaginat, dicens : 
Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare uni- 
tatem. spiritus, in vinculo pacis (Ephes. ww, 9, 5). Uli 
unitas Spiritus, unus lapis; sed unus lapis de multis 
factus. Quomodo de inulis unus factus? Sufferendo 
invicem in dilectione. ZEdificatur ergo domus Domiui 
Dei nostri, :edificatur : hoc fit, hoc agitur, hoc voces 
ist: agunt, hoc. lectiones, hoe pradicatio Evangelii 
loto orbe terrarum ; adhuc zedificatur. Crevit multum 
domus hxc, el multas gentes implevit : nondum ta- 
mien omnes gentes occupavit : crescendo multas 
tenuit, omnes occupatura est; et contradicitur ab eis 
qui domesticos ejus se esse gloriantur, et dicitur, Jam 
deerevit. Adhuc crescit, adhuc erediturie sunt omnes * 
gentes quie nondum erediderunt : ne quis dicat, Et 
ila lingua ereditura est? et Barbari credituri sunt? 
Et quid sibi vult quod Spiritus sancts apparuit in 
linguis igneis (Act. imr, 5), nisi quia nul'ius linguze du- 
ritia est que non illo igne solvatur? Neque enim non 
habemus jam raultas gentes Barbaras credidisse 
Christo : quo nondum porrectum est Romanum ime 
perium, jam Christus possidet; quod adhuc clausum 
est eis qui ferro pugnant, non est clausum illi qui ligno 
pugnat. Dominus enim regnavit a ligno. Quis est qui 
ligno pugnat? Christus. De cruce sua vicit reges, et 
subjugatis ipsam crucem in fronte fixit; et gloriantur 
de illa, quia ibi est salus eorum. Hoc agitur, sic cre- 
scit domus, sic :dificatue : et ut. noveritis, sequentia 
Psalini audite; videte operantes et. fabricantes do- 
inim. Cantate Domino canticum novum, cantate Do- 
mino omnis terra. 

9. [vers. 2, 5]. Cantate Domino *, benedicite nomcn 
ejus, bene nuntiate de die in diem salutare ejus. Quomo- 
do crescit ;cdificium? Bene, inquit, nuntiote de die. in 
diem salutare cjus. De die-in diem pr:edicetur; de 
die in diem, inquit, zdificetur; crescat, inquit 


* Edd., et benedicite. Particula, ef, abest a Mss. qui paulo 
post habent, bene nuntiate dicm ez die : sed aliis locis, de 
die in diem. 


datur hisce verbis : « Justum quidem erat, charissimi. ut 
« fratrem potius audiremus collegam meum, priseutem- 
« omniljus nobis: et modo non negavit; sed distulit, » etc. 


1229 


Deus, domus mea. Et quasi diceretur ab opera- 
riis, Ubi jubes zedificari ? ubi vis crescere do- 
mum tuam? Elige nobis aliquem. locum aequalem, 
aliquem locum spatiosum, si tibi amplam domum vis 
wdifieari. Ubi jubes ut bene nuntiemus de die in 
diem ? Ostendit locum : Aununtiatein gentibus gloriam 
ejus. Gloriam, iuquit, ejus annuniiate in gentibus : 
gloriam ejus, non gloriam vestram. O structores, glo- 
riam ejus bene nuntiate in gentibus. Si gloriam 
vestràm annuntiare volueritis, cadetis ; si ejus zedi- 
fieabimini, cum zedificatis. Ideo qui gloriam suam 
annuntiare voluerunt, noluerunt esse in ista domo ; 
et propterea non cantant canticum novum cum omni 
terra. Non enim communicant universo orbi terra- 
rum : et ideo non sunt :edificantes in domo, sed pa- 
rietem dealbatum erexerunt. Qüonta minatur Deus 
parieti. dealbato? Sunt testimonia Prophetarum in- 
numera, unde maledicit parieti dealbato!? Quid est 
paries. dealbatus, nisi hypocrisis, id est simulatio? 
Foris lucet, intus lutum est. Quod dicturus sum, 
jum dietum est, sed quia eo spiritu dictum est, 
quem nobis quoque Dominus impertire dignalus 
est, nos illud diximus; ct quidquid modo eodem 
Spiritu. dicimus , illi dixerunt. qui fuerumt ante 
nos, Non est ergo prx»termittendum , sed. dicen- 
dum est, quia dono Dci dictum est. Quidam de isto 
pariete dealbato cum diceret, hoe. ait : « Quouiodo 
in pariete non conjuncto aliis parietibus, sed singu- 
lariter erecto, si ostium facias, quisquis intraverit 
foris est; síc in illa parte qu:& noluit cantare cum 
domo * canticum novum, sed parietem voluit struere, 
et hunc. dealbatum, non solidatum ? quid valet quod 
habet januam? Si intraveris, foris inveniris. » Quia 
enim ipsi non. per januam introierunt, et janua ipso- 
rum non intromittit. Dominus cnim dieit : Ego sum 
janua ; per me intratur. Qui sunt qui inrant. per. ja- 
nunm? Qui gloriam Domini quxrunt, non suam. 
Qui intrant per januam? Qui faciunt quod dictum est, 
Bene nuutiate in. gentibus glorium ejus. Qui iutrat. per 
januam, pastor ovium est, ait Dominus; qui autem 
yer aliam partem. ascendit, ille [ur est et latro (Joan. x, 
7, 9, 1, 2). Qui per januam intrat, humilis est; qui 
per aliam partem ascendit, superbus est : ideo illum 
dixit intrare, illum ascendere. Sed ille intrando re- 
€ipitur ; ille ascendendo pr:icipitatur. Asntiute in 
gentibus gloriam ejus. Quid est, in gentibus? Forte gentes 
1ominantur et pauco; et adhue habet quod dicat 
illa pars qux erexit parietem dealbatum : Quare uon 
gentes suut Getulia, Numidia, Mauritania, Byzacium? 
Provinei: gentes sunt*. Auferat sermonem hypo- 
erisi * pazicti dealbato, sermo Dei, zedificans domum 
toto orbe terrarum. Parum est quod dixit, Annuntiate 


! plerique Mss., imminere se. dicit parieti dealbato. 

310v., cum Domino. verius Edd. alii el Mss., cum 
domo. 

3 sic Mss. At Edd., partem voluit struere, et hanc dealba- 
tam, non. solidatam : ac paulo post, janua ipsos non intro- 
mittit." 

* kdd., Non gentes sunt..... Lisantium provincia ? Centes 
sunt. Emendayimus ad Mss. 

5 sic aliquot Mss. At Edd., Aijpocrísis. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCV. 


1250 
in gentibus gloriam. ejus; ne. aliquas gentes exceptas 
putares, sequitur et dicit, 1n omnibus populis mirabi- 
lia ejus. 

4. [vers. 4.] Quoniam magnus Dominus et laudabilis 
uimis. Quis Dominus , nisi Jesus Christus , magnus et 
laudabilis nimis ? Nostis certe quia homo apparuit ; 
nostis certe quia in utero femin:e conceptis est, no 
siis quía ex utero natus cst , nostis quia laetatus est, 
quia manibus porlatus est, quia circumcisus, quia 
hostia pro illo oblata est, quia crevit ; postremo no- 
siis quia expaltaatus est, consputus, spinis coronatus, 
crucifixus est, mortuus est, lancea percussus est; 
nostis quia hzc omnia passus est : Magnus est et 
laudabilis nimis. Nolite contemnere parvun, intelli- 
gie magnum. Parvus faclus est, quià parvi eratis ; 
intelligatur magnus, et in illo magni eritis. Sie enim 
zedificatur domus, sie eriguntur moles in ipsa domo: 
crescunt lapides qui ducuntur ad xdificium. Crescite 
ergo, intelligite Chrisium magnum : et parvus ma- 
guus est, magnus nimis. Finivit verba : volebat di- 
cere quantam magnus ; etsi tota die diceret, Magnus, 
magnus, quid diceret ? Tota die dicens, Magnus fini- 
reí aliquando ; quia finitur dies : magnitudo illius 
ante dies, ulira dies, sine die. Ergo quid diceret ? 
Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis. Quid 
enim dietura est lingua parva ad laudandum ma- 
gnum ? Dicendo , nimis, einisit vocem, et dedit cógi- 
tationi quod sapiat : tanquam diceus, Quod sonàre 
non possum, iu cogita; ét cum cogitaveris, pàrum 
erit. Quod cogitatio nullius explicat, lingàüa. alicujus 
explicat? Magnus Dominus et laudabilis nimis. lpse 
laudetur, ipse praedicetur, ejus glorià nuntielur, et 
zdificatur domus *. 

5. Terribilis est. super omnes deos. Sunt enim dii 
super quos sit terribilis ille? Vidéamus ? «uos dicat, 
et videbimus quare dicat. Interim antequam dicat, 
charissimi , àdvertite. ille qui quasi tefritus videfur 
inter homines , terribilis est super omnes deos. Num- 
quid non frcmuerunt gentes? numquid non po- 
puli meditati sunt inania adversus Dominum et 
adversus Christum ejus ( Psal. n, 1)? Numquid illi 
tauri pingués non circeumdederunt. cum? numquid 
nou leo ille rugiens. fremuit super illum ( Psal. xxi, 
45, 14), et intrans in corda sxevientium exclamavit, 
Crucifige, crucifige (Matth. xsvii , 95) ; quasi ille. isto 
fremitu terreretur qui Zerribilis est, non super omnes 
homines, sed super omnes deos ? Übi enim vult adili- 
tare domum, locus ipse silvosus est, unde dictuin 
est hesterno die, Jnvenimus eam in campis silva (a). 
Domum enim ipsam quierebat, cum diceret, In cam- 
pis silve. Et unde silvosus cst locus ille? Simulacra 
colebant homines : non mirum quia porcos pasce- 
bant. Filius enim ille erat qui dimisit patrem, et 
omnia sua consumpsit in meretricibus, vivens pro 
dige ; pascebat porcos (Luc. xv, 12-15), id est, cole- 
bat d:emonia : et. ipsa superstitione Geniilium , silva 

* Sic aliquot Mss. At. Edd., et eedificetur domus. 

? Mss, quidam hoc et. proximo loco, videbimus. Nonmalli 


autem utroque loco, r2deamus : et sie Am. 
(a) vid. Vpare. in.Psal. eNNNU, o. 1. 


1251 


faeta erat omnis terra. Sed. exstirpat silvam qui zdi- 
liceat domum ; et propterea. dictum est, Cum donus 
cedificaretur post captivitatem. Tenebantur enim homi- 
nes captivi sub diabolo, et d:emonibus.serviebant ; 
sed redempti sunt a. captivitate. Vendere se potue- 
rünt, sed redimere non potuerunt. Venit edem tor, 
ct dedit pretium ; fudit sanguinem suum, emit orbem 
terrarum. Qusritis quid emerit ? Videte quid dede- 
rit, et invenite quid emerit. Sanguis Christi, pretium 
est. Tanti quid valet? Quid, nisi totus orbis? quid, 
nisi omnes gentes? Valde ingrati sunt pretio suo, 
aut multum superbi sunt, qui dieunt, aut illud tam 
parvum esse, ut solos Afros emerit ; aut se tam ma- 
guos esse , pro quibus solis illud sit datum (a). Non 
ergo exsultent *, non superbiant : pro toto dedit, 
quantum dedit. Novit quid emerit, quia novit quanti 
emerit. Jnde quia redempti sumus post caplivitatem 
wdificatur domus. Et qui sunt qui nós tenebant in 
captivitate ? Quia illi quibus dieitur , Annuntiate, ex- 
stirpatores silvae sunt : ut exstirpeut silvam, liberent 
de captivitate terram, et struant, zedificent , annun- 
tiaudo magnitudinem domus Domini. Unde silva dz- 
monum exstirpalur, nisi prxdicctur ille qui super 
omnes ext? firgo omnes gentes diemonia habebant 
deos : quos dicebant deos , daemonia erant , Apostolo 
dicente apertius, Quoniam que immolant gentes , da- 
moniis immolant, et non Deo (1 Cor. x, 20). Quia ergo 
ideo erant in captivitate, quia dzemoniis immolabant, 
el propterea tota terra silvosa remanserat; annun- 
tiatur iste magnus el laudabilis nimis. dr 

6. [vers. 5.] Et quomodo ostenditur magnitudo 
ejus, ut eradicet illas superstitiones , sub quibus 
captivus populus tenebatur , quem redimere advenit 
terribilis super omnes deos ? Et quasi diceretur illi, 
Quare dixisti, super omnes deos? sunt enim dii? 
sequitur et dicit, Quoniam omnes dii Gentiun dgmo- 
nia. Intendat Claritas vestra. Magnum aliquid dice- 
bat. panlo ante, Magnus Dominus ; et tanquam defi- 
ciens in laudi ipsins, et laudabilis nimis. Nonne hoc 
dixeram , quia dimisit tibi cogitare quod non poterat 
ipse verbis explicare? Explicans autem ipse verbis, 
quid magnum: mihi dixit de Domino Jesu Christo ? 
An quia super omnia dxemonia est? Cum enim dixis- 
ret, Terribilis super omnes deos ; subjunxit , Quoniam 
omues dii Gentium demonia. Non est. magnuin , esse 
super d:emonia : et tu; si volueris, eris ; sed si in 
illum credideris. Itane ipsa est illa magnitudo laudis, 
Magnus Dominus et laudabilis nimis? Volens enin 
explicare, ut poterat humana lingua, et quamvis 
magnus sit tactor organi Spiritus sanctus, tamen per 
angustias * spiritus humani syllabas sonat, sed cogi- 
tationes generat: explicare ergo per hanc linguam 
volens, quid ait? Magnus Dominus et laudabilis nimis. 
Die, dic , quantum laudabilis ; dic. Terribilis qst , in- 
quit, super omnes deos. Quare dixisti, super on:nes 
deos ? Qucniam omnes dii Gentium. demonia. Et ipsa 


! Tres Mss., frstllent. ; 
? Sic Ani. Er. et nosti Mss. ALLOv., per angustas. 
$a) Donatista:. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 1252 


est tota luus illius qui laudabilis est. nimis, quia 
superat omncs deos Gentium, qui sunt diemonia ? 
Exspecta, et audi quod sequitur : Dominus autàn 
colos [ecit. Jam ergo non super dowmnonia solum, sed 
super omnes coelos quos fecit. Si diceret, Super om- 
nes deos , quonium omnes dii Gentium daemonia , et ihi 
tantammodo remaneret laudatio Domini, minus dixe- 
rat quam nos solemus de Christo cogitare : eum au- 
tem dixit, Dominus autem. calos fecit ; videte quid 
intersit inter ceelos et d;emonia ; et videte quid inter- 
sit inter ipsos coelos et illum qui fecit eoelos; ecee 
quantum excelsus est Dominus, Non dixit, Dominus 
autem super coe!os sedet; fortasse enim alius illos 
fecisse putaretur, super quos sederet : sed diit, 
Dominus autem colos fecit. Si coelos fecit , etiam An- 
gelos fecit : ipse fecit Angelos, ipse fecit Apostolos. 
Apostolis cedebant damonia : sed ipsi Apustoli coeli 
erant, qui Dominum portabant. Et quem Dominum 
portabant ? A quo facti erant. Audi quia cali sunt ; 
Colli enarrant gloriam Dei (Psal. xvn, 2). lysis colis 
dicitar , Aununtiate in gentibus gloriam ejus, in omni- 
bus populis mirabilia ejus. Quoniam. maguus Dominus 
et laudabilis nimis, Lerribilis est. super onmes. d.os. 
Quos deos? Quoniam omnes dii Gentium. demonia. 
Et ipse est terribilis super omnes istos deos. Domni- 
nus autem colos. fecit. O caeli, quos fccit, annuntiate 
ingentibus gloriam ejus ! VEdi(icetur domus per omnei 
terram, cantet omnis terra canticum novum. 

7. [vers. 6.] Confessio et. pulchritudo in conspectu 
ejus. Pulchritudinem amas? vis esse puleher ? Con- 
(tere. Non dixit, Pulchritudo et confessio ; sed, Con- . 
fessio et. pulchritudo. Foedus eras, confitere ui sis 
pulcher : peccator eras, confitere ut sis justus. Fe:- 
dare te potuisti ; formosum te facere non potes, 
Qualis autem est sponsus noster, qui faedam amavit, 
vt pulehram faceret ? Quomodo, ait aliquis, feedan; 
amavit? Non veni , inquit , vocare justos, sed pecento - 
res. (Matth. 1x, 15). Quos vocas peccatores, ut rema- 
neant peccatores! ? Non, inquit. Et quomodo non 
erunt peccatores ? Confessio et pulchritudo in conspectu 
ejus. Confilentur enim. peccata. sua, vomunt mala 
que avide voraverant; non redeunt ad vomitum 
suum, sicut canis immundus (Il Per. n, 92) : et erit 
confessio et pulehritudo. Amamus pulchritudinem ; 
prius eligamus confessionem, ut sequatur pulchri- 
tudo. lterum existit qui amat potentiam, amat et 
magnificentiam ; vult esse magnus qu:modo Angel; 
sunt. Magniíicentia quidam est in Angelis ; et tanta 
potentia, ut si faciant Angeli quidquid possunt, susti- 
neri non possit. Et omnis homo desiderat potentiam 
Angelorum, sed justitiam Angelorum non amat. Prius 
justitiam dilige, et sequetur te potentia. Qu eni 
sequitur et hic ? Sanctitas et magnificentia in. sanctifi- 
catione ejus. Tu jam quarebas magnificentiam : prius 
dilige sanetitatem ; cum sanctificatus fueris, eris ct 
maguifieus. Nam si prwpostere prius esse volueris 


! Fr, Ven. Lov., Quos vocas peccatores? Anideo vocas ut 
reiuneant peccatores. M. 


1255 
magnificus, ante cadis quam surgas : non enim sur- 
gis, sed extolleris. Melius surgis , si te ille erigat qui 
non cadit. Descenait enim ad te ille qui non cadit : 
tu cecideras, ille descendit, porrexit tibi manum ; 
non potes viribus tuis surgere, amplectere manum 
descendentis , ut erigaris a forti. 

8. [vers. 7.] Quid ergo ? Si confessio et pulchritudo 
in conspectu ejus, sanctitas et maqunificentia in sanctifi- 
calione ejus (hoc annuntiamus , cum zedificamus do- 
niun; ecce jun annuntiatum est gentibus) ; quid 
debent facere gentes, quibus annuntiaverunt ! illi qui 
silvam exstirpaverunt ? Jain ad. ipsas gentes dicit, 
Afferte Domino patriae gentium, afferie Domino gloriam 
€t honorem : nolite vobis ; quia et illi qui vobis an- 
nuntia verunt, non suam, sed illius gloriam annuntia- 
verunt : et vos afferte Domino gloriam et honorem ; 
et dicite, Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini 
tuo da gloriam (Psal. cxui, 1). Nolite spem in homine 
ponere. Si baptizatur unusqstisque vestrum , dicat : 
Ille me baptizat, de quo amicus spousi dixit, Hic est 
qui baptizat (Joan. 1, 53). Si cnim liec dixeritis, affer- 
tis Domino gloriam et honorem : Afferte Domino glo- 
riam et honorem. 

9. |vers. $.]. Afferte. Domino gloriam: nomini. ejus. 
Nop nomini hominum, nou nomiui vestro, sed nomini 
ejus afferte gloriam. Tollite hostias, et iutroite in atria 
ejus. Tollite hostias : quid allaturi estis, ul iutroealis 
in atria ejus? Jami enim crevit domus, et facta. sunt 
atria; qui afferunt hostias , intrent ? in atria. Tauros 
allaturi sumus, hircos vel oves? Absit. Si voluisses 
sacrificium , dedissem utique. llle nobis hostiam com- 


mendabat, quam offerre debemus. Videte. ne illa sit. 


hostia, de quo jamdudum dixit , Con(essio et pulchri- 
ludo in conspectu ejus. Confessio hostia. est Dco. O 
ergo gentes, si vultis intrare in atria ejus, nolite 
vacua intrare, Tollite hostias. Quas hostias nobiscum 
portaturi sumus? Sacrificium Deo spiritus contribula- 
(us; cor contritum et. humiliatum. Deus. non. spernit 
(Psal. 1, 18, 19). Cum humili corde intra in domum 
Dei, et cum hostia intrasti. Si autem superbus es, 
inanis intras. Nam unde superbires, nisi inanis esses? 
Nam si plenus esses, non inflareris. Quomodo plenus 
esses ? Si tecum tolleres hostiam, quam portares. ad 
atria Domini. Jam ne diu teneamus, curramus co»te- 
ra. Videte crescentem domum , videte :edificium ire 
per totum orbem terrarum. Gaudete, quia intrastis 
in atria ; gaudete, quia :edificamini in templum Dei. 
Qui enim intraut, ipsi zdificantuz, ipsi sunt. donus 
pei : ille est inhabitator, cui. zedificatur domus toio 
orbe terrarum , et hoc. post captivitatem. Tollite ho- 
3lias, ei introite in atria ejus. 

10. [vers. 9, 10.] Adorate Dominum in atrio. sancto 
ejus : in catholica Ecclesia; hoc. est atrium Sanctum 
ejus. Nemo dieat, Ecce lic est Christus, ecce illic. 
Exsurgent enim pseudoprophete. Dic. cis istud , Lapis 
super lapidem non relinquetur , qi non desirualur 


! Sic Mss. AL Edd., quid debeant gentes. Quid annuntiave- 


runt illi, etc. ! 
3 sic plures Mss. ALEdd., inirant. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVY. 


4254 
(Math. xxiv, 25, 94, 9) :: ad parietem. dealbatuin 
vocatis ; in atrio sancto adoro Deum meum. 

11. Commoveatur a fncie ejus universa terra : dicite 
in nationibus, Dominus regnavit a ligno. Etenim corre- 
tit orbem terre, qui non. commovebitur. Que testimo- 
nia :edificationis domus Dei ! Intonant nubes coelorum 
per totum orbem terrarum zdificari domum Dei ; et 
clamant ran:e de palude, Nos soli sumus. christiani. 
Qus testimonia profero ? Psalterii. Profero quod 
surdus cantas : aperi aures, tu cantas ista ; cantas me- 
cum, et non. concordas mecum; lingua tua sonat 
quod sonat mea, et cor tnum dissonat a corde. nico. 
Nonne tu cantas ista? Vide testimonia orbis lerrarum : 
Commoveatur a facie. ejus. universa terra : et tu. dicis 
non commoveri? Dicite in nationibus, Dominus regnavit 
a ligno. An forte hic obtinebunt, et dicent se regnare 
a ligno, quia fustibus Cireumcellionum vegnant ? De 
cruce Christi regna, si a ligno regnatuvus es. Nam 
lignum hoe tuum ligneum te facit : lignum Christi 
per mare te trajicit. Audis Psalmum dicentem , Cor - 
rexit orbem terre, qui non commovebitur; et tu. dicis 
non solum motum post correctionem, sed etiam di- 
minutum. Tu. verum dicis; iste mentitur ? Pseudo- 
prophetas clamantes, Ecce hic est Cluistus, ecce illic, 
verum dicunt; et propheta iste mentitur? Fratres, 
contra istas apertissimas voces auditis in angulis strc- 
pitum, IHle tradidit, ct ille wradidit. Quid dicis? Voces 
iux audiend:e suut, au voces Dei? Etenim. correxit 
orbem terra, qui non commovebitur. Ego tibi orbem 
terrarum ostendo :dificatum ; tolle hostiam , iutra in 
atria Domini. IIastias nou. habes, propterea non. vis 
intrare. Quid est hoc? Si hostia. tibi indiceret Dous 
taurum, hircum, arictem, iuvenires quod : (feres : 
indixit tibi humile cor, et uou vis intrare. lloc enim 
in te non invenis, quia superbia tumuisti. Eteniot 
correxit orbem terre, qui-non commovebitur. Judicabit 
populos in equitate. Tunc se illi plangent, qui notuit 
modo diligere * :equitatem. 

19. [vers. 11.] Jucundentur coli, et. exultet. terra, 
Jucundentar coeli, qui enarrant gloriam Bei; jucun- 
dentur cci, quos Dominus fecit : exsultet. terra, 
quam eompluunt cceli. Cori enim praedicatores, terra 
auditores. Conunovectur. mare et plenitudo ejus. Quod 
mare? Sieeulum. Conmmiotum est mare, et. plenitudo 
maris : omue Srculum coneitatum est. adversus 
Ecclesiam, eum dilatarelur et zedilicaretur teto orbe 
terrarum. De ipsa commotione audistis in Evangelio, 
Tradent vos ad judicia (Marc. xui, 9). Commotui est 
mare ; Sed quando viuceret mare eum qui caolos 
fecit? 

15. vers. 12, 15.] Gaudebunt campi , et omnia qua 
in eis sunt, Omnes lenes, omnes mites, oues aqui, 
campi sunt Dei. Tunc exsnltabunt omiiia liqna silvarum, 
Ligua silvarum, Pagani sunt. Quare jam gaudent: 
Quia praxi: i sunt. de oleastro ?, et inserti in oliva 
(tom. xi, 47). Tunc exsultabunt omnia ligna silvartan : 
quia proecisie sunt ingentes arbores cedrini et evpa- 


! praecipui Mss., eligere. — ; 
? Ai. et nostri Mss., pracisi sunt oleasti. 


1255 
rissinz, ct imputribilia ligna translata sunt ad xdifi- 
cationem domus. Ligna silvarum erant, sed antequam 
irent in zedificium ; ligna silvarum eraut, sed ante- 
quam olivam parerent !. 

44. Tunc. exsultabunt omnia. ligna silvarum , ante 
[aciem Domini , quoniam venit, quoniam venit. judicare 
terram. Primo venit, et postea. venturus est. Primo 
venit in Ecclesia sua in nubibus. Quce sunt nubes qux 
eum portaverunt? Apostoli pr:zedicantes, de quibus 
audistis, cum legeretur Apostolus : Legatione, inquit, 
pro Christo fungimur, obsecrantes. pro Christo reconci 
liari Deo (1l Cor. v, 90). ipsie sunt. nubes in. quibus 
venit, excepto adventu suo posteriore, quo venturus 
cst judicare vivos et mortuos. Venit primo in nubibus. 
Hxc primo vox ipsius sonuit in. Evangelio : Amodo 
videbitis Filium hominis venientem in nubibus. Quid est, 
Amodo? Nonne Dominus postea venturus est, quando 
se plangent omnes tribus terrx? Prius venit in prze- 
dicatoribus suis, et implevit totum orbem terrarum. 
Non resistamus primo adventui, utnon expavescamus 
secupdum. Et vg tune pregnantibus et mammantibus. 
Audistis modo in. Evangelio : Cavete, quia nescitis qua 
hora veniat (Marc, xui, £6, 17, 53). In figura dicta 
sunt. Quie sunt pr:egnaites , et qu sunt lactantes ? 
Prognantes animae dicuntur, quie habent spem in 
sxculo. Qu:e autem adept:e sunt jam quod sperabant , 
pro lactantibus sunt posite. Verbi gratia: emere 
vult villam ; prxgnans est, nondum enim faetum est, 
tumet uterus in spe : emit ; peperit, adeo lactat quod 
einit. Ve pregnantibus et mammantibus : ve. qui. ha- 
hent spem in saculo , vx: qui haerent his rebus quas 
de szeculi spe pepererunt ?. Quid ergo dcbet facere 
cliristianus ? Ufi mundo, non servire mundo. Quid est 
lioc? Habentes tanquam. non habentes. Sic dicit, sic 
hortatur quos non vult inveniri a die illa tanquam 
prisgnantes et. mammantes, sic eos. hortatur : « De 
vaetero, fratres, tempus. breve est : reliquum est ut 
et hi qui habent uxores , tanquam non habentes sint ; 
et qui flent, tanquam. non. flentes; et. qui gaudent, 
lanquam non gaudentes; et. qui emunt, quasi. non 
tenentes ? ; et qui utuntur hoc mundo , tanquam non 
utentes : przeterit enim figura hujus mundi. Volo vos 
sine sollicitudine esse » (I Cor. vit, 29-52). Qui sine 
sollieitudine est, securus exspectat quando veniat 
Dominus ipsius, Nam qualis amor est Christi, timere 
ne veniat? Fratres, non erubescimus? Amamus, et 
timemus ne veniat. Certe amamus?àan peccata nostra 
plus amainus? Érgo ipsa oderimus peccata , et ame- 
mus cum qui venturus est ad punienda peccata. Ve- 
niet, velimus, nolimus : non. enim quia modo non 
venit, ideo venturus non est. Veniet, et quando 
nescis; et si. paratum te invenerit, nihil tibi obest 
quia nescis. Tunc exsultabunt omnia ligna. silvarum , 
ante faciem Domini, quoniam venit : prius. Et postea 
quid? Quoniam. venit. judicare terram. Et. exsultabunt 
ovinia ligna silvarum. Venit primo, et postea judicare 

' Lov., pararent. At plerique Mss., parerent. 

? sie Nis. AL Edil., de seculo pepererunt. 


3 Sie meliores Mss. At Am., nor. utentes. Lov., non enen- 
fes, Er., "04 ementes nec. tentes. 


S. AUGUSTINI EPISCO 


1256 
terram : exsullantes inveniet eos qui primo ejus 
adventui erediderunt, quoniam venit. 

15. Nam , Judicabit orbem terrarum in equitate ? 
non partem, quia non partem emit. Totum judicare 
babet, quia pro toto pretium dedit. Audistis Evange- 
lium, quia cum venerit, inquit, congregabit electos 
suos a qualuor ventis (Marc. xu, 97). Congregat 
electos omnes a quatuor ventis : ergo de toto orbe ter- 
rarum. Quia et ipse Adam [aliquando hoc dixeram (a)] 
orbem terrarum significat. secundum graxcam lin- 
guam. Quatuor enim litter:e sunt, À, D, A, et M. 
Sicut autem. Graci loquuntur, quatuor orbis partes 
has in capite litteras habent, Av«co3z» dicunt Orien- 
tem; Aócc,, Occidentem ; Apxcov, Aquilonem ; Mseyg- 
6c(a», Meridiem : habes, Adam. Ipse ergo Adam toto 
orbe terrarum sparsus cst. In uno loco fuit, et ceci- 


'dit, et quodam modo comminutus implevit orbem 


terrarum : sed misericordia Dei undique collegit 
fracturas, et conflavit igne charitatis, et fccit unum 
quod fractum crat. Novit illud facere artifex ille; 
nemo desperet : multum quidem est, sed qui sit 
ariifex , cogitate. Ille refecit, qui fecit; ille reforma- 
vit, qui formavit. Judicabit orbem terrarum in e'quitate, 
et populos in veritate sua. Qux est zequitas et veritas ? 
Congregabit secum eleetos suos ad judicandum , c:e- 
teros autem separabit ab invicem : positurus est enim 
alios ad dexteram. alios ad sinistram. Quid autem. 
euius, quid verius, quam ut non exspectent mise- 
ricordiam de judice, qui noluerunt facere misericor- 
diam, antequam veniret judex? Qui autem volueruut 
facere misericordiam, cum misericordia judicabuntur. 
Dicetur enim eis ad dexteram positis : Venite, bene- ' 
dicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum 
est ab origine mundi. Et imputat opera misericordie : 
Eswrivi enim , et dedistis milii manducare ; sitivi, et po- 
lastis me, et cietera. Rursus ad siuistram positis quid 
imputatur ? Quia noluerunt facere misericordiam. 
Et quo ibunt? Ite in ignem eternum. Iste auditus ma- 
lus magnum genitum faciet *. Sed quid dixit alius 
psalmus ? /n. memoria «terna. erit. justus; ab auditu 
malo non timebit (Psal. cxi, 7). Quid est, auditus 
malus? 11e in ignem eternum, qui paratus est diabolo et 
angelis ejus (Matth. xxv, 91-46). Qui gaudebit ad au- 
ditum bonum, non timebit ab auditu malo, Quomodo 
gaudebunt ad auditum bonum? Venite , benedicti Pa- 
tris mei. Et à. quo auditu non timebuut? 74e in ignem. 
alernum , qui paratus est diabolo et angelis ejus. Mac 
est &quitas, hiec. veritas. Judicabit enim orbem terra- 
rum in equilate, et populos in veritate sua. Àn quia tu 
injustus es, justus non erit judex? aut quia tu mendax 
es, verax non erit veritas ? Sed si vis habere miseri- 
cordem, esto misericors antequam veniat : dimitte si 
quid in te commissum est; da ex co quo abundas. Et 
de cujus das, nisi de illius? Si de tuo dares, largitio 
esset : cum de illius das, redditio est. Quid enim ha- 
bes, quod non accepisti (1 Cor. 1v, 7)? lIxe sunt hosti: 
Deo gratissimze , misericordia, humilitas , confessio , 


! puo Mss., liabet. , 
(a) Vid. Tract. 9 in Joan., n. 44; et Tract. 10, n. 12, 


1257 
pax, charitas. Has apportemus, et. sceuri exspectabi- 
mus adventum judicis, qui judicabit orbem terrarum 
in aquitate, et populos in veritate sua. 








IN PSALMUM XCVI 
ENARRATIO. 


SERMO AD POPULUM. 


1. Magna spectacula Deus probet cordi christiano, 
et quibus vere nihil possit jucundius inveniri ; si ta- 
men adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus 
eimnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde 
eredidistis, inesse Spiritum. ejus, qui vos delectet 
cum leguntur prophet, ante tot annos prolatze 
ex Ore sanctorum , et post tot annos implete in 
fide gentium. Magnam euim jucunditatem tunc carpe- 
bant ipsi sancti Prophet:e , cum ea videbant in spiri- 
tu , non jam impleta, sed adhue futura. Erat eis ma- 
gua delectatio : sed. tamen ei ipsi pro charitate. qua 
in nos accensi eraut, quos nondum videbant , et spi- 
riti parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc 
tempore nobiscum vivere, et videre impleta quie in 
spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis , 
jam ista videre incipientibus, ait : Multi justi et pro- 
phetg voluerunt videre qu: videtis, et non viderunt; et 
audire que auditis, et non audierunt ( Matth. xni, 17). 
Quamvis enim viderent ista. in spiritu, tamen futura 
illis quodam modo formibantur : Apostolis autem 
jun priesentia reddebantur, Unde ille Simeon, justus 
quidam senex , multum exsultavit videns iufantem 
Jesum, et agnoscens in parvo magnum , el in exigua 
earne cognoscens coeli et. terre Creatorem. Multum 
ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se 
exiturum esse de hac vita, priusquam videret salu- 
tare Dei. Agnovit ergo illum , jucundatus est, exsul- 
tavit gaudio ; et hoe ait: Domine, nunc. dimitlis ser- 
vum Gun in pace ; quoniam viderunt oculi mei salutare 
tuum (Luc. n, 25 50). Magna est ergo ista jucunditas; 
et hane facit charitas. Delecetati sumus, cum psalmus 
iste cantarctur : et quidam ibi ab omuibus intellecta 
sunt ; quedam vero, quantum arbitramur, aut a pau- 
cis, ant certe non ab omnibus. Simul ergo illum in 
isto sermone , in quo vobis servimus, consideremus , 
et videamus quanta dignatione nos Deus lxtificare 
volnit, prxsentando quie promisit , et nobis exhibeus 
veritatem promissis suis. 

2. [vers. 1. ] lnscribitur Psalmus, psi David , cum 
terra ejus restituta est. Totum ad Christum revocemus, 
si volumus iter rect» intelligenti: tenere : non rece- 
damus a lapide angulari. ( EpAes. n, 20) , uc intel- 
lectus noster ruinam faciat ; in illo solidetur, quod 
instabili motu. nutabat ; in illo incumbat, quod per 
incerta. pendebat. Quidquid dubitationis habet homo 
in animo auditis Scripturis Dei , a Christo non rece- 
dat ; cum ci fuerit in illis verbis Christus revelatus, 
intelligat se intellexisse : antequam autem perveniat 
ad Christi intellectum, non se prxsumat intellexisse. 
Finis enim Legis Christus est, ad. justitium. omni cre- 
doui ( liom. x , 4). Quid est ergo , et quomodo acci- 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVI. 


1238 
pitur in. Christo , Cum terra ejus restituta est? Nam 
quomodo David intelligatur Christus facile est agno- 
scere. Christus enim ex Maria ; €t ex semine David ; 
ct quia ex semine ejus futurus erat » propterea nomi- 
ne ejus in figura prophetabatur. Ergo Pavid Christus : 
quia et interpretatio David manu fortis est ; el quis 
tam manu fortis , quam qui de eruce mundum vicit ? 
Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, &cee- 
pto Spiritu sancto , loquentibus Apostolis variis lin- 
guis, commota multitudo eorum ipsorum qui eun 
erucifixerant, consilium quesivit salutis; accepit, 
eredidit ; iznotum est , donatus. est. reatus sanguinis 
Christi, impertitus est potus sanguinis Christi ; 
[icti sunt fideles cjus cujus fuerant perseeutores ; 
crediderunt in eum quem crucifixerunt, ct ante 
quem insullantes caput agitaverunt, eum ipsum ca- 
put habere. voluerunt ( Act. n). Yta ergo restituta est 
lerra. ejus , uod habet tirulus Psalmi.Terra enim ejus 
Judza: et perierat omnis Judiva, quando crucifixerunt 
Dominum suum ignorantes, phrenetici s;vientes in 
medieum, et salutem. insania repellentes. Tanquam 
ergo perierat Jud:ea. tota : quam tota 1? Ipsi etiam 
Apostoli. trepidaverunt. Petrus qui. audaci. dilectione 
sequebatur, timida trepidatione ter negavit. Resur- 
gens, in via quosdam loquentes secum de se, tales. 
invenit ipse Dominus Jesus Christus, ut. dicerent illi 
quxrenti unde colloquerentur : « Tu solus peregrinus 
es in Jerusalem, et non cognovisti qu:e facta sunt. in 
illa his diebus ? Quibus ille dixit : Que? Et dixerunt : 
De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta potens in 
opere et sermone , coram Deo et omni populo ; et 
quomodo eum tradiderunt summi sacerdotes ? et prin- 
cipes nostri in damnationem mortis, ct crucifixerunt 
eum. Nos autem sperabaihus quia ipse esset redem- 
pturus l:rael » ( Luc. xxiv, 18-21). Jam spem Christi 
perdiderant. Non enim dixerunt, Speramus eum re- 
dempturum ; sed, Sperabamus quod. essct redempturus 
Israel. lpse cum eis erat, et spes illius in illis non 
erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam exteris 
discipulis , visus, contrectatus, et inventus illis qui- 
bus jam perisse videbatur : revocata est (ides eorum 
qui ceciderant ; restituta est terra ejus. Deinde. factis 
eum eis quadraginta diebus, ascendil in ealum ( Act. 
1, 5, 9); et, sicut paulo ante commemoravi , misso 
Spiritu saneto fecit discipulos suos , idiotas homines, 
loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus 
non frustra dixerat, Pater, ignosce illis, quia nesciunt 
quid faciunt ( Luc. xxm , 54 ) , commoti , ut diximus, 
qu:esierunt salutem , consilium acceperunt ut in eum 
crederent ; crediderunt uno die tria millia , et rursus 
quinque millia ( Act. ar, 41 ; et iv , 4); caepit. fervere 
per Judam Eeclesia Chrisü , ubi ferbucrat oppro- 
brium Christi; et. resütuta. est. terra. ejus. Sed. quia 
dixerat ipse , Habeo aljes oves que non sunt de hoc 
ovili ; oportet me et. eas adducere , ul. sit. unus grez et 
unus pastor (Joan. x , 16) ; etiam ad. Gentes, ad 
qnas Prophetze missi non erant, Apostoli missi suat. 


* Sic Mss. At Edd., ciim qua tota ipsi ctiam, eto. 
? MsS., Simini sacerdotum. 


3259 
Quiesiti sunt. qui non. qua&ssierant , inventi sunt qui 
nihil exspectabant : quem non tenebant Deum polli- 
citatorem, invenerunt cedemptorem. Jam enim Judei 
tenebant. Deum  pollicitatorem , quia ibi Prophetae 
Christum priedicaverant, ibi Christum promiserant ; 
sed quem promissum audierant, presentem non co- 
guoverant : illis autem promissum nihil erat; sed 


tamen in' Prophetis etiam de fide ipsorum dictum . 


erat. Non dictum erat ipsis , sed dictum erat de ipsis. 
Missum est et ad illos : et audistis ex dispensatione 
Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibus 
Apostolorum, quomodo centurio Cornelius credidit. 
Cornelius enim centurio non erat de gente Jud:eorum. 
Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum 
deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum ; et 
missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod cleemo- 
syn: et orationes ipsius accepte fuerint apud Deum : 
credidit, advoeato ad se Petro (Act. x). Numquid non 
illum poterat docere augelus ? Misit illum ad Petrum, 
ut magis per hominem iili fides fieret; quia homines 
dignàlus erat Dominus. visitare : nec dedignabatur 
docere per homiisem, qui dignatus est esse homo. 
Sie ergo restitula est terra ejus, uno. pariete veniente 
de Jad:wis , altero pariete veniente de Gentibus ; qui- 
hus duobus parietibus de diverso venientibus essel ipse 
lapis angularis, ubi ambo copularentur (Ephes n, 90). 

9. Iterum quomodo accipimus, Cum terra. ejus re- 
stitueretur ? Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim 
intellectus, tamen a Christo non recedens, sic po- 
tesi nobis occurrere : terra restituta , caro resusci- 
tata. Post resurrectione; enim ipsius facta sunt ista 
omnia qui: cantantar in. Psalino. Audiamus jam de 
terre restitutione. Psalmum plenum gaudio. Kxcitet 
nobis ipse Dominus Deus noster dignam tante. vei 
exspectationem et jucunditatem ; ipse sermonem no- 
strum moderetur aptum cordibus vestris , ut quiquid 
lic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, per- 
ducat ad linguam , et inde. in aures vestras, deinde 
in cor vestrum , inde in facta vestra. 

4. Dominus regnavit. Ile-qui stetit ante judicem , 
ile qui alapas accepit, ille qui flagellatus est , ille 
qui ceusputus est, ille qui spinis coronatus cst , ille 
qui colaphis c:sus cst, ille qui in ligno suspensus est, 
ille cui pendenti in ligno insulvitutm est, ille qui in 
eruce mortuus est; ille qui lancea percussus est, ille 
qui sepultus est, ipse resurrexit. Dominus regnavit. 
Wuviant quantum possunt regna ; quid sunt. factura 
Megi regnorum , Domino omnium regum , Creatori 
omnium seculorum ? Arr ideo. contemnitur , qaia tam 
submissus, ct tam bumilis apparuit? Misericordia et, 
non impotentia : ille enim humilis apparuit, ut eum 
caperemus. Sed jam videamus : Dominus regnavit; 
evgultet terra , jucundentur insule multe. Vst quidem, 
quia verbum Dei non in sola continenti terra praedi- 
catum est, sed etiim in insulis qux constitute sunt 
in medio mari : et ipse plenae christianis, plen:e sunt 
servis Dei. Non enim separat mare eum qui fecit nia- 
re. Quo naves possur accedere, verba. Dei non pos- 
$uut? Implet:s sunt insule, Verumtamen possunt et 


S. AUCUSTINI. EPISCOPI 


1240 
in figura recte aceipi insule , omnes Eeclesike. Quare 
insuLle ? Quia cireumlatrantur fluctibus omnium tenta- 
tionum. Sed quomodo insvla undique cireumstrepen - 
tibus (luctibus tindi potest, frangi non potest, magis- 
que ipsa frangit fluctus venientes , quam frangitur 
ab eis:sic et Ecclesi; Dei pullulantes per totum 
orbem terrarum, passe. sunt  persecuiiones undi- 
que frementium infidelium , et ecce stant insule , - 
et jam plaeatum est iare. Jucundentur. insule multa. 

5. [vers. 2.] « Nubes et caligo in circuitu ejus ; ju- 
stitia et judicium directio sedis ejus. » Quibus « nu» 
bes et caligo in circuitu ejus? » Quibus « justita et ju- 
dicium directio sedis ejus? » Nubes et caligo impiis , 
qui cum non intellexerunt ; justitia et judicium fideli- 
bus, qui in eum crediderunt : illi enim per superbia 
non viderunt , illi per humilitatem dirigi meruerunt. 
Audi nubes et nebulam, e£ audi justitiam et judicium. 
Ipse Dominus ait : Jn judicium ego in hunc mundum veni, 
ut qui non vident videant, et qui vident ceci fiant ( Joan. 
1x, 59). Quid est, qui vident ceci fiant ? Qui sibi videre 
videntur, qui se sapieutes putant, qui non sibiarbitran- 
lur necessariam medicinam,ipsi exci fiant, ipsi non intel- 
lizaut. Qui autem gon vident,videant : qui c:ecitatem con 
litentur, illuminari mereantur. Sit! ergo à» circuitu ejus 
nubes et caligo , his qui eum non cognoverunt ; confi- 
lentibus autem et humiliantibus se, justitia et judicium 
directio sedis ejus. Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum 
crediderunt : de ipsisenim sibi fecit sedem, quia in eis 
sedet Sapientia; Filius enim Dei,Sapientia Dei est(I Cor. 
L1, 24). Audivimus ? autem ex alia Scriptura magnum 
hujus intelligeuti:e documentum. Anima jusii , sedes 
sapieutig. Vrgo quia. isti. facli sunt justi , qui in eum 
crediderunt ; justificati ex fide, facti sunt. sedes ip- 
sius : sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et. dirigens 
eos. Quare? Quia mansuctog invenit , veluti jumenta 
initia , non recalcitrantia, non collum superbum ad- 
versus jugum ejus exeutientia , non flagellum ejus 
reeusantia : facta sunt jumenta ejus bona, mau- 
sueta ; et meruerunt quod dictum est. in alio. psal- 
mo, Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vius suas 
(Psal. xxiv, 9). Propterea. ergo illis nubes. et caligo , 
quia non su.t recti ? ; mansuetis autem, justi'ia 
et judicium directio sedis ejus. 

6. | vers. 5. ] l'gnis ante eum praibit , et inflammabi 
in circuitu inimicos ejus. De quo igne dicit , fratres , 
]guis ante. eum praibit , et inflummabit in circuitu. iui- 
micos ejus? Non. arbitror de illo igne dici, in quem 
mittendi sunt impii illa ultitia judicii sententia, quibus 
ad sinistram separatis, sicut in. Evangelio leetum me- 
minimus , dicturus est, Jte in ignem eternum , qui pa- 
ratus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 41) : nou 
puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de 
quodam igue dieit, qui pr:eibit ante illum, antequam 
veniat ad judicium. Dictum est enim przire ignem et 
iuflammare in circuitu, id est per totum orbem terra- 
rum, inimicos ejus. Ille ignis post ejus adventum erit; 


! J(a Mss. AL Fdd., Sic. 
* Quatuor Xss., «ndianus. ! ) 
5 Aliquot Ms6., directi : et quidam, mansuetis 


1244 ENARRATIO IN PSALVUM XCVI 


-— 


iste autem ignis antc eum praibit. Quis est ergo iste 
ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum , 
possumus in salutem redemptorum. ín poenam malo- 
rum, quomodo? Quia cum  priedicaretur. Christus , 
'jrae sunt gentes , el coramoverunt persecutionem : 
quie ira ignis fuit, magis consumens eos qui perse- 
quebantur, quam eos quos persequebantur. Cum 
enim videmus duos, unum irascentem, alterum pa- 
tienter ferentem , quis eorum ardeat , vestrum est ju- 
dicarg. Potestis in genere humano tale spectaculum 
contueri. Ponite vobis ante oculos hominem iniquum, 
commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, 
scintillantibus verbis , ferri in hominis necem, in de- 
pr:dationem, in injurias , in contumelias, non se ca- 
pere, non se tenere; alterum patienter excipientem 
verba, plagas !, quidquid ille inferre voluerit , et per- 
cutienti maxillam, parantem et alteram : euin videris 
hine furias , inde lenitatem ; hinc iram , inde patien- 
tiam ; hinc flammas, inde tolerantiam; dubitabis pro- 
nuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? illene 
eujus corpus vexatur, an cujus animus vastatur? Pro- 
pterea et Isaias propheta dixil : Et numc ignis adversa- 
rios comedet. ( Isai. xxv1, 41). Quid est, Et nunc? 
Antequam veniat dies ille judicii magnus , jam furore 
suo ardent qui postea supp'icio sempiterni illius ignis 
arsuri sunt. Nisi forte putatis, fratres mei, quia inju- 
slitia, quie procedit ex homine ad Lledendum alterum 
liominem , illi ad quem. procedit nocet , et illi de quo 
procedit non nocet. Unde fieri potest? Aliquando fa- 
cula ardens apponitur ad lignum humidum et viride , 
et non illud incendit, ipsa tamen ardet : sic et inini- 
cus Laus. Si quis forte exist injustus qui tibi molia- 
tur insidias, vel przsparet aliquam molestiam, injustus 
- est : tu si viride lignum fueris , id est , si succo spiri- 
tuali vigens et virens, flammis inimicitiarum restiteris, 
orando pro illo qui te persequitur; ille ardct, tu manes 
integer ; et injustitia iliius illi nocet , tibi nihil nocet. 
Nisi forte putas quia nocet übi, si corpori tuo aliquid 
fecerit, et anima patiens et incorrupta ad Deum coro- 
manda pervenerit, sequens exemplum Domiui sui, qui 
pati maluit à Jud:is, et qui poterat non mori, mor- 
tuus est, quia et qui poterat non nasci, natus est. Tu 
enim conditione natus es, ille voluutate; tu conditione 
moreris , ille misericordia. Quomodo ergo illi nihil 
nocuerunt Judii; sic nec tibi quisquam persecutor 
inimicus , si tu elegeris esse membrum capitis 
ilius. 

T. Ecce intelleximus ignem ante eum przeeuntem , 
id est, hoe. tempore intelligendum ia. peeram quam- 
dam infidelium et iniquorum : intelligamus ignem, si 
possumus, et in salutein redemptorum ; iia enim pro- 
posueramus. Idem ipse Dominus ait : /gnem veni nit- 
tere in taram (Luc. xit, 49). Sic ignem, quomodo gla- 
dium : nam et quodam loco ait non se venisse pacem 
inittere in terram , sed gladium (Matth. x , 94). Gla- 
dium ad separationem , ignem ad ustionem : sed 
etrumque salubrem , quia et gladius verbi ipsius sa- 
lubriter nos separavit a consuetudine mala. Gladiumn 


1 Sic Xes. AL Lov., verbera. ac plagas. 





192 
enim a'ulit, et separavit unumquemque fidelium zt 
a patre suo qui in Christum non crediderat , ant a 
matre similiter. infideli ; aut certe , si de parentibus 
christaias natus est, saltem a. progenie. sua. priore 
Nemo enim nostrum non aut avum, aut pgroavum, aut 
aliquam antiquam originem in Gentibus habuit, et iu 
illa exsecrabili Deo infidelitate : separati sumus ab eo 
quod eramus ; sed gladius intercessit secernens , non 
interficiens. Hoc modo et ignis : Ignem veni mittere 
in lerram. Exarserunt homines credentes in eum, ac- 
ceperunt. flammam charitatis ; propterea et ipse Spi- 
ritus sanctus cum missus esset À postolis, sie apparuit : 
Vise sunt illis, inquit, lingua divise velut ignis , q«i et 
insedit swper wnumquemque. illorum ( Act. wt , 5 ). lsto 
igne inflammati cceperunt ire per mundum, et inilam- 
mare , et incendere in cireuitu inimicos ejus. Quos 


inimicos ejus ? Qui deserto Deo a cuo facti erant, ado- 


rabaut simulacra qui fecerant. Jpsi incendebautur, si 
mali erant, ad consumptionem ; si boni erant , "d re- 
parationem : aut ipse incendebatur , qui nolebat ere- 
dere, illo igue , audito verbo Dei facetus pejor, invidia 
$uà éxustus atque consumptus ; aut si converteretue 
et crederet , nec sic in illo nihil arsisset. Arserat enim 
feum, ut purgaretur aurum. Aurum fides cst, fenum 
carnalis concupiscentia est. Omnis caro fenum, Isaias 
dicit, et omnis honor carnis ut flos feni (Isai. xL, 6). 
Quidquid est ergo in homine carnali appetens vana et 
$vcularia , fenum est. Quam multi forte, ct fratres 
nostri ierunt ad theatrum? feno ducti sunt. Nonne 
optandus est illis iste ignis, ut fenum ardeat, et aurum 
purgetur ? Quod enim illis inest fidei, feno premitur. 
Bonum est ergo eis ardere sancto igne , ut feuo cou- 
sumpto, splendeat pretiosum quod redemit Christus. 
Ergo, / gnis ante eum praibit, et inflammabit in. circuitu 
inimicos ejus. Sunt. qui salubriter arserunt, hodic 
fideles ejus sunt; inimici ejus erant, et nunc jam fide- 
les ejus sunt : quieris inimicos, non sunt ; consumpti 
sunt, arserunt ; charitas consumpsit in eis quod perse- 
quebantur ! Christum, et purgavit in eis quod crede. 
rent in Christum : Et inflummabit in circuitu inimicos 
ejus. 

8. [vers. 4.] App'ruerunt fulqura ejus orbi terra. 
Magua exsultatio. Nonne videmus? nonne manifestum 
est? Apparuerunt fulgura cjus univers: terrm; iu- 
flammaii sunt inimiei, incensi sunt inimici. 'rsit quid- 
quid contradicebat, et apparuerunt. fulgura. ejus orbi 
terre, Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Un- 
de fulgura? De nubibus. Qu:e sunt. nubes Dei? Pr:e- 
dica'ores veritatis. Vides autem nubern, in carlo nebu- 
losam , obseuram , et labet intus nescio quid latens. 
Si coruscet de nube, emicat splendor : ex eo ipso quod 
contemnebas , inde exsilivit quod expavescas. Misit 
ergo Dominus noster Jesus Christus Apostolos suos, 
pridieatores suos , velut nubes : videbantur homines 
et contemnebantur ; quomodo videntur nubes, et con- 
temnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. 


! Am. et Mss., quod persequcbatur : ct infra, quod cre- 
deret. Sed videtur leg., quo persequebantur , quo credz- 
rent. 


1545 
Erant enim illi primum homines carnem portantes, 
infirmi; deinde idiotze; indocti, ignobiles : sed erat in 
illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. 
Accedebat Petrus homo piscator, orabat, ct surgebat 
mortuus. ( Act. ix , 40). Forma humana nubes erat , 
splendor miraculi coruscatio era. Sie in verbis, sic 


in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, 


Apparuerunt. fulgura ejus orbi terre. Vidit et commota 
est lerra, Si enim non est verum? si non tota terra 
jam christiana clamat, Amen, commota fulguribus de 
illis nuhibus erumpentibus? Vidit, et commota est terra. 

9. [vers. 5.] Montes. fluxerunt sicut cera a facie Do- 
mini. Qui sunt montes? Superbi. Omnis altitudo ex- 
tollens se adversus Deum, factis Christi et Christia- 
norum contremuit, succubuit, et quando dieo quod 
ilicium est, Fluxit, melius verbum inveniri non po- 
test. Montes fluxerunt. velut cera a. facie Domini. Ubi 
est altitudo potestatum ? ubi duritia infidelium ? Mon- 
tes fluxerunt. sicut cera a. facie Domini. Ignis eis fuit 
Dominus , illi ante faciem ejus sicut cera fluxerunt ; 
tamdiu duri, doncc ignis ille admoveretur. Compla- 
nata est omnis altitudo; modo blasphemare Christum 
non audet : et paganus non in cum credit, non eum 
i2men blasphemat; etsi nondum factus est vivus la- 
pis, tamen victus est durus mous, Montes. fluxerunt 
sicut cera a. facie Domini, a (acie Domini omnis terre : 
non Judzorum tantum, sed et Gentium , sicut dicit 
Apostolus ( Rom. ni, 29); non énim est Jud:orum 
tantum Deus, sed et Gentium. Dominus ergo univer- 
$e terr» , Dominus Jesus Christus in Judiea natus, 
sed non Judae tantum atus : quia et antequam na« 
tus omnes fecit; et qui omnes fecit, omnes refecit. A 
[acie Domini omnis terre. 

10. [vers. 6.] Annuntiaverunt celi justitiam ejus. et 
viderunt. omnes, populi gloriam. ejus. Qui coeli annun- 
tiaverunt? Coli enarrant. gloriam. Dei (Psal. xvm, 2). 
Qui sunt coli ? Qui facti sunt. sedes ipsius. Quomodo 
cuim in ccelis sedet Deus , sie sedet in Apo:tolis, sie 
sedet in pradicatoribus Evangelii. Et tu si vis, caelum 
cris. Vis esse coclum? Purga de corde tuo terram. Si 
terrenas conenpiscentias non habueris, et non frustra 
responderis sursum te habere cor, coelum eris. Si re- 
surrexistis cum Christo (fidelibus Apostolus loquitur) , 
qua sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei 
sedens ; qu£ sursum sunt sapite, non qua super lerram 
t Coloss. 11, 4 e(29 ). Coepisti sapere qux sursum sunt, 
et non quie super terram sunt; nonne factus es co- 
Iun? Carnem portas, et corde jam. coelum es : con- 
versatio enim Lua in coelis erit (Philipp. m, 90). Talis 
aununlias et tu Christum : quis enim fidelium tacet 
Christum? Intendat Charitas vestra : putatis quia nos 
$oli stantes hic annuntiamus Ghristum, et vos non 
aununtiatis ? Ünde ad nos veniunt, christiani volentes 
esse, quos nunquam vidimus, quos non novimus, qui- 
bus nunquam pr:edicavimus? Àn forte crediderunt 
vallo annuntiante ? ApoStolus dieit : Quomodo credent 
guem non audierunt , quomodo audient sine pradicaute 
(1tom. x, 14)? Ergo tota Ecclesia priedicat Christum, 
et annuntiant coeli justitiam ipsius ; quia omnes fide- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1214 
les quibus cura est lucrari Deo eos qui nondum ere- 
diderunt, et faciunt hoc ex charitate, eoeli sunt. In- 
tonat de illis Deus judicii sui terrorem ; et tremit qui 
infidelis erat, et pavescit, et credit. Ostendite hami- 
nibus quid potuit Christus per totum orbem terrarum, 
loquendo eis, et adducendo eos ad amandum Chri- 
stum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut 
ad pantomiimum, aut ad choraulam? Quare, nisi aman- 
do illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spe- 
ctacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se 
reprehensionis invenire , ille qui vicit seculum. Nan 
et aliquando quem amat quisque in theatro , vincitur 
in illo. Nemo vero vineitur in Christo : non est de quo 
erubescere. Arripite, adducite, at'trahite quos pote- 
stis : securi estote, ad eum adducitis, qui non displi- 
cet videntibus ; et rogate illum ut illuminet eos. et 
bene spectent *. Annuntiaverunt coli justitiam ejus, et 
viderunt omnes populi gloriam ejus. 

14. [vers. 7.] Confundantur ovines qui adorant scul- 
plilia. Nonne factum est? Nonne coufusi sunt? Nonne 
quotidie confunduntur? Sculptilia enim sunt manu fa- 
eia * idola. Quare jam confunduntur omnes qui ado- 
rant sculptilia? Quia viderunt omnes populi gloriam 
ejus. Jam omnes populi gloriam Christi confitentur : 
erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mor- 
tui erant, nos vivum lapidem invenimus : imo lapides 
illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur ; lapis 
autem noster vivus est, ct semper vixit apud Patreu, 
et pro nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors 
ei ultra non dominabitur (Rom. vi, 9). ifanc gloriam 
ipsius cognoverunt populi ; dimittunt templa, eurrunt 
ad ecclesias. Confundantur omnes qui adorant sculpti- 
lia. Adhuc quixruat adorare sculptilia? Noluerunt de- 
serere idola; deserti sunt ab idolis. Confundantur 
onmes qui adorant. sculptilia, qui gloriantur in simula- 
cris suis. Sed existit nescio quis disputator qui doctus 
sibi videbatur et ait : Non ego illum lapidem colo, 
nec illud simulacrum quod est sine sensu ; non enim 
Proplicta. vester potuit nosse quia oculos habent et 
non vident ( Psal. cxi, 5), et ego nescio quia illud 
simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec 
audit auribus : non ego illud colo ; sed adoro quod 
video, et servio ci quem non video. Quis est iste? 
Numen quoddam, inquit, invisibile quod prxsidet illi 
simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simula - 
cris suis, diserti * sihi videntur, quia non colunt idola, 
et eolunt d:emonia. Etenim , fratres, sicut dieit Apo- 
stolus, Que imiiolant Gentes , damoniis immolant , et 
non Deo. Nolo vos, inquit, socios fieri daemoniorum 
(1 Cor. x, 19, 20) : nam scimus quia nihil est idolum 
(1d. vm, 4). Ipse lioc dixil Aposto!us, Scimus quia 
nihil est idolum, sed qug immolant Gentes , damoniis 
immolant, et non. Deo : dixit, Nolo vos fieri socios de- 
moniorum. Non ergo hinc se excusent, quia quasi ido- 


! Sic vetustissimus liber Corb. At Fdd., exspectent : et 
Sic plerique Mss. sed qui hoc scribendi more, pro, specta 
et speciacula, passim proferunt, exspecto et exspectas 
cula. 

? Sic Am. et Mss. ALEr. et Lov., manifesta. 

? sic Er, el. plerique Mss. At Am. et Lov., deseri. 


1215 


lis insensatis dediti non sunt ; d:emoniis magis dediti 
stint, quod est periculosius. Nam si tantura idola eo- 
lerent, sicut eos non adjuvarent , ita illis nihil noce- 
rent; si aulem adores et servias d:emonibus , erunt 
domini tui. Et qui erunt domini tui? Invidi tui : liber- 
tati tuc necesse est invidcant, semper te velint pos- 
silere, scmper talem facere, qualem possint secum 
traliere, Est enim insita malevolentia quadam et per- 
nicies nocendi istis malis spiritibus : gaudent de malo 
hominum ; et de fallacia nostra, si nos fefeilerint, pa- 
scuniur. Et quid qux»runt? Non quibus in :eternum 
dominentur, sed cum quibus in xtternum damnentur ; 
quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. 
Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo 
ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Pcena illi 
non minuilur, sed malevolentia pascitur. Mecum mo: 
rTiatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium 
habet malum alterius. Talis est diabolus ; seducere 
vult illos qui cum illo puniantur : et quia non potest 
fallere judicem Deum ( non enim nominat apud illum 
innocentem ), vera crimina volens habere quie obji- 
ciat, peceata- persuadet. Ecce quales dominos sibi fa- 
ciunt qui colunt idola et dimonia : Que enim inimo- 
lant Gentes , dcemoniis immolant , el non Deo : nolo vos 
socios fieri daemoniorum, 

19. Nos autem qualem Deum habemus? Audite quid 
sequatur. Cum enim dixisset, Confundantur omnes qui 
adorant. sculptilia *, qui gloriantur in simulacris suis : 
ne existerent quasi reddentes rationem de simulacris, 
et dicerent, Non lapides, sed numina colimus ; Qux 
numina colis ? dic mihi, d: monia colis, an spiritus 
honos, juales sunt Angeli * Sunt enim Angeli sancti, 
et sunt spiritus maligni. Ego dico quia in templis tuis 
non coluntar nisi spiritus maligni : qui sibi exigunt 
superbe sacrificium , et volunt se coli tanquam Deos, 
maligni sunt, superbi sunt. Tales sunt etiam homines 
non boni, qui suam gloriam querunt, et Dei gloriam 
contemnunt. Homines autem sanctos aitendite , qui 
»sunt similes Angelis. Cum inveneris homiuem ali- 
quem sanetum servum Dei, si volueris illum calere 
et adorare pro Deo, prohibet te : non vult sibi arro- 
gare honorem Dei, non vult tibi esse pro Deo, sed 
tecum esse sub Deo. Fecerunt hoc apostoli sancti 

'aulus et Barnabas. Pradicabant verbum Dei in Ly- 
eaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaonizx, cives ejus- 
dem regionis adduxerunt victimas , et valuerunt illis 
sacrificare, dicentes Darnabam Jovem, et Paulum 
Mercurium; illi non sunt delectati. Àn forte ideo sibi 
immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari 
exsecrati sunt? Non , sed quia honorem divinum ex- 
hiberi hominibus horruerunt. Verba ipsorum indicant, 
non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, 
et dicit quomodo moti sunt : Tunc Paulus et Dar- 
nabas consciderunt vestimenta sua, el dixerunt, Viri 


! Hic in excusis habetur, addidit: quod merito abest a 
Nss. Quippe praemisso superius, Cum enim dixissct, notan- 
tur dug istz priores partes hujus y. 7 ; moxque ostenditur 
vonwa idololatras, ne se non lapides, sed numina colere 
ceusarentur, subjuneta esse isthaec verba, 4dorate eum 
gnines Angeli ejus. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVI. 1216 


fratres, quid facitis? Et nos homines sumus .passi- 
biles , similes vobis (Act. xiv, 45et44). Intendite. 
Quomodo ergo homines boni prohibent eos qui illos 
voluerant colere tanquam deos, et volunt potius ut 
Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni 
sacrificium offeratur, non sibi : sic et omnes sancti 
Angeli *, illius gloriam quierant , quem diligant ; ad 
ejus enltum, ad ejus adorationem , ad ejus contem- 
plationem omnes quos diligunt rapere et inflammare 
Sladent; ipsum illis annuntiant, non se, quomam 
Angeli sunt : et. quia milites sunt, non. norunt glo- 
riam querere nisi Imperatoris sui; si autem. suam 
gloriam quxsierint , ut tyranni damnantur. Talis 
exstitit diabolus et d;emonia, id est angeli ejus : arro- 
gavit sibi honorem divinum et omuibus dzemoniis ; et 
implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, 
et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne mclius 
erat ut Angelos sanctos, quam ut d:emones colerent? 
Respondent: Non. colimus mala. diemonia ; Angelos 
quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni 
et ministeria Dei magni, Utinam ipsos colere velletis : 
facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite an- 
gelum doctorem. Docehat quemdam discipulum Chri- 
sti, et ostendebat illi multa miracula in. Apocalypsi 
Joannis : ille autem. quo:dam sibi demonstrato mira- 
culo visionis expavit, et misit se ad pedes Angeli ; et 
ille angelus qui non qu:rebat. nisi gloriam Domini 
Sui, Surge, quid facis ? inquit, illum adora; nam el 
ego conservus tuus sum, et. [ratrum tuorum (Apoc. xix, 
10). Quid ergo, fraires mei ? Nemo dicat : Timeo ne 
irascatur mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. 
Tune tibi irascitur, quando ipsum colere volueris : 
bonus est enim, et Dcum amat, Quomodo. d:emones 
irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, 
si pro Dco colantur. Sed ne forte dicat sibi cor in- 
firmum, cor trepidum : Ergo si irascuntur dirmonia 
quia non eoluntur, timeo offendere d:emonia. Quid 
libi facturus est. vel princeps ipsorum diabolus? Si 
posset aliquid , nullus nostrum remaneret. Nonne 
quotidie tanta in illum dicuntur ore Christianorum, 
€t crescit seges Christianorum ? Quando irasceris ne- 
quissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis : Sata- 
nas, diahole; hoc illi dicis. Fortasse in hoe erras, 
quia homini hoc dicis , ct immoderata ira raperis ad 
conviciandam imaginem Dei : et. iamen hoc eligis 
quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille ,. 
non se vindicaret? Sed non permitiitur : et. tantum 
facit, quantum permittitur. Nam et Job tentare vo- 
luit, et nonnisi potestatem quiesivit (Job 1, 11); et 
nihil faccret, nisi potestatem accepissel. Quare non 
ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tibi 
nocet, et quo permittente emendaris, non everteris 
Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut ali- 
quis homo tibi noceat , aut aliquis spiritus tibi noceat, 
cemendabit te, ut clames ad eum : Emendans emen- 
davit me Dominus, sed morti mon tradidit me (Psal. 
cxvu, 18). Ergo, Confundantur omnes qui adorant 
sculptilia, qui gloriantur in. simulacris suis. Adorata 


! Edd., sancti vel. 41geli. Particula, vel, abest 3 Mss. 


1247 
ein omncs. Angeli ejus. Discant Pagani adorare Deum. 
Angelos volunt adorare ; Angelos imitentur, et illum 
sdorent qui ab Augelis adoratur. Adorate eum omnes 
Angeli ejus. Adoret angelus ille qui missus est ad 
Cornelium ; nam eum. adorans, Cornelium misit ad 
Petrum ( Act. x, 3, etc. ) : adoret Christum Dominum 
Petri *, et ipse conservus Petri. Adorate eum. omnes 
Angeli ejus. x : 

15. [vers. S.] Audivit, et jucundata. est Sion. Quid 
audivit Sion ? Quia adorant eum omnes Angeli ejus. 
Qvid audivit Sion ? ecce quid audivit : Aunnntiaverunt 
cali justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam 
ejus : confundantur omnes. qui adorant sculpiilia , qui 
gloriantur in simulacris suis. Etenim Eeclesia necdum 
erat in Gentibus ; in Jud;ea crediderant ex Judais, et 
putabant ipsi Jud:ei. qui crediderant solos se perti- 
nere ad Christum : missi sunt. Apostoli ad Gentes, 
praedicatum est Cornelio ; eredidit Cornelius , bapti- 
zatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. 
Sed ut baptizarentur, quid factum est, scilis : non 


quidem huc usque pervenit Lector, sed tamen aliqui. 


recordantur; ,et qui non recordantur, audiant à me 
breviter, Missus est angelus ad Cornelium , angelus 
Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Corne- 
lium. Et quia de Gentibus erat. Cornelius, et ipse et 
qui cum illo erant, non erant. cireumcisi : ne dubita- 
rent ergo illi tradere Evangelium nou circumcisis ; 
antequam baptizaretur ipse Cornelius et illi qui cum 
illo erant, venit Spiritus sanctus, et implevit illos, et 
eoeperuut loqui linguis, lu. nullum autem ceciderat 
Spiritus sanctus , uisi qui fuerat. baptizatus : in istos 
autem ante Baptismuin cecidit. Posset enim Petrus 
dubitare utrum incircumcisos baptizaret : venit Spi- 
ritus sanctus , coeperunt. loqui linguis ; donatum est 
donum invisibile, et tulit dubitationem deSacramento 
visibili ; baptizati sunt omnes. Et habes ibi scriptum: 
Audierunt autem Apostoli, et qui erant in Judwa. fra- 
tres, quoniam et Gentes receperunt verbum Dei, et be- 
nedicebant Deum. Woc est quod hic commemorat : Au- 
divit, et jucundata est Sion ; et exsultaverunt filie Ju- 
dea *. Quid audivit, et jucundata est Sion ? Quia re- 
ceperunt. Gentes verbum Dei. Ünus paries venerat, sed 
angelus nondum erat. Sio ipsa Ecclesia quie erat iu 
Judiea, proprie hie nominata. est. Audivit , et jucuu- 
data est Sion ; el exsullaverunt filie Jude. Sic. scri- 
ptum est : Audierunt. Apostoli, et. qui erant in. Judea 
[ratres. Videte si non exsultaverunt filig Judaea. Quid 
audierunt? Quia et Gentes receperunt verbum Dei. Ubi 
illud dixit iste psalmus ? Aununtiaveruut cali justitiam 
ejus, et. viderunt omnes populi gloriam ejus. Et quia 
Gentes crediderunt, a quibus colebantur idola ; sceu- 
tus ait : Confundantur onncs qui adorant sculptilia , qui 
gloriantur in. simulacris suis. Audivit, et jucundata est 
Sion ; et ezsultaverunt filie Juda w. Postea quidam de 
ciremnceisis calumiiari voluerunt. Petro, et dixerunt 


! Edd., nam eum adorans Cornelius misit ad Petrum, ado- 
rare christum Domüuun etri, etc. Loeuma. emendamus 
ad Mss. . 

! Edd., filie Jude. At plures Mss. juxta LXX, filie Ju- 
duX2. Sic etiani inelioris note codices iu Psal. 47, y. 12. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1218 
illi : Quare intrasti ad. Centiles incircumcisos, et nun- 
ducasli cum eis? llle autem reddidit eis rationem, quo- 
modo cum oraret demonstratus est illi discus pendens 
quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia anüna- 
lia, significabat. omnes Gentes. Ideo autem quatuor 
lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis , unde 
futuri populi erant : et ideo quatuor Evangelia prie- 
dicant Christum, ut gratia. ipsius ad omnes quatuor 
partes orbis pertinere intelligatur. Quia ergo tale vi- 
sum demonstratum fuerat. Petro , indicavit, aperuit 
illis omnia, quomodo credidit. Cornelius, quia prius- 
quam baptizaretur homo gentilis, venit super eum 
Spiritus sanctus. Hec eum audissent , tacuerunt , et 
magnificaverunt Deum , dicentes : Utique et Gentibus 
Deus pasuilentium ad vitam dedit (Act. x1, 1-18). Ecce, 
Audivit , et jucundata est. Sion ; et. exsultaverunt filie 
Jude, propter. judicia tua ,| Domine. Que. judicia ? 
Quia non est personarum acceptor Deus. Namque ipse 
Petrus cum. vidisset Cornelium centurione:n , et eos 
qui cum illo erant, adimpletos Spiritu sancto, exela- 
mavit, etait, In veritate comprehendo quia non est 


personarum acceptor Deus, Ergo, Exsultaverunt filie 


Judwe, propter judicia tua, Domine. Quid est, propter 
judicia tua ? Quia in omni gente , et in omni populo, 
quicumque illi servierit, acceptus est illi (Id. x, 51, 35). 
Quia non Jud:sorum Deus tantum, sed et Gentium 
(Jom. ur, 29). 

14. [vers. 9.] Videte si non hoc est unde exsulta- 
verunt filie. Jud. Et exsultaverunt. filie Judeew , 
propter judicia tua , Domine. Quoniam tu es Domiuus 
altissimus euper omnem terram. Non super solam Ju- 


d:eam, non super solam Jerusalem, non super solam 


Sion, sed super omnem terram. Muic universa terrae 
judicia Dei viguerunt, ut undique populos convocaret: 
quibus non communicant, qui se pr:xciderunt ; nec 
audiunt przdictam, nec vident impletum, (Quoniam tu 


£8 Dominus altissimus super omnem terram, Nimis 


exallatus es super omnes deos. Quid est, nimis ? Nam 
de Christo dicitur. Quid est ergo, nimis , nlsi ut in- 
telligaris :equalis Patri? Quid est, super omnes deos ? 
qui sunt ? Idola non habent sensum, non habent 
vitam : dimonia habent sensum, habent vitam : 
sed mala sunt. Quid magnum est quia exaltatus est 
Christus super idola? Exaltatus est super daezonia 
sed nec hoc valde magnum est : ddemonia quidem dii 
Gentium (Psal. xcv, 5), sed ille nimis exaltatus est 
super omnes deos. EL homines dicti sunt dii, Ego 
dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes : item scriptum 
est, Deus stelit in synagoga deorum ; in medio autem 
deos discernens (Psal. vxxxt, 6, 1). Super omnes ex- 
altatus est Jesus Cliristus Dominus. noster : nec tan- 


tum super idola, nec tantum super diemonia; sed su- 


per omnes homines justos; Et hoc parum est ; super 
omnes etiam Angelos : nam unde est, Adorate. eum 
omnes Angeli ejus ? Nimis exaltatus es super omnes deos, 

15. [vers. 10.] Quid ergo facimus omnes qui ad i!- 
lum convenimus, ad eum qui nimis exaltatus est su- 
per omnes deos? Breve praeceptum nobis dedit. Qui 
diligitis Dominum , odite malignum. Non est diguus 


1219 
Christus cum quo diligas avaritiam. Amas illum ; de- 
bes odisse quod odit. Homo est inimicus tuus, hoc est 
quod tu ; creati estis ab uno Creatore, in una condi- 
lone : et tamen si. filius tuus loquatur inimico tuo , 
et veniat ad do:nun, inimici tui , et assiduas collocu- 
tiones habeat cum illo , exh:eredare illum vis; quia 
loquitur cum inimico tno. Et quomodo? Quia justam 
vocem videris tibi habere : Amicus es inimici mei , 
ei quieris aliquid de re mea! Ergo attende. Diligis 
Christum, inimica Christi est avaritia ; quare cum 
illa loqueris ? Non dico, loqu.ris cum illa ; quare illi 
servis? Nain multa jubet Christus, et non facis ; ju- 
bet ipsa, et facis. Jubct Cliristus ut vestias pauperem, 
et non facis ; jubet avaritia ut facias fraudem, et hoc 
potius facis. Si hie ita sunt, si talis es, noli tibi mul- 
ium. promittere hzereditatem Christi. Sed. dieis : Di- 
lizxo Zhristum. Qui diligitis Dominum, odite malignum. 
Mine apparet.te diligere quod bonum est, si inventus 
fueris odisse quod malum est : Qui diligitis Dominum, 
odite malignum. 

16. Sed cum ceperimus odisse malignum, subse- 
quentur persecutiones. Odimus malignum ; dicit nobis 
aliquis persecutor, Fac fraudem ; dicit nobis, Adora 
idolum , dicit nobis, Thus pone dirmoniis : sed nos 
audivimus, Qui diligitis. Dominum , odite malignum. 
Audivimus quidem, sed si non fecerimus, s:vit ille. 
Usquequo s:vit? quid est ablaturus ? Responde ; 
quare Christianus es? propter eternam hzreditatem, 
an propter terrenam felicitatem? lnterroga fidem tuat, 
pone in caiasta ! conscientie animam tuam, torque 
teipsum timore judicii, responde cui credideris, quare 
eredideris. Dicis mihi : In Cliristum credidi. Quid tibi 
promisit Christus, uisi quod ostendit in se? Quid ostendit 
in se ? Mortuus est, et resurrexit, ascendit in coxum, 
Vis sequi ? Imitare passionem, exspecta promissionem, 
Quid ergo tibi ablaturus est s:viens, cum coeperis 
odisse malignum, quia diligis Dominum ? quid ablatu - 
rus ? Patrimonium : numquid ccelum ? Postremo quid- 
quid tibi dedit Deus, tollat ille (non tollit quidem, si 
non vult Deus , si autem vult Deus, tollit quod dedit 
Deus, ne se tibi auferat ipse Deus) : Deum tibi nemo 
tollet, tu tibi illum tollis, si illum fugis. 

17. Forte respondes : Non curo de patrimonio 
meo ; Dominus dedit, Dominus absiulit ; possum dicere, 
Sicut. Domino placuit, ita factum est. (Job 1, 21) ; sed 
timeo ne occidat me. lloc est totum. Audi ergo Psal- 
mum consolantem : Custodit. Dominus animas servo- 
rum suorum, Quia ergo dixerat superius, Qui diligitis 
Dominum, odite malignum ; ne ideo timeres odisse 
maliguum, ne occideret te malignus, subjecit statim, 
Custodit/ Dominus animas servorum suorum?. Audi 
illum custodientem animas servorum suorum, et di- 
centem : JVolite timere eos qui corpus occidunt, animam 
autem non possunL occidere (Matth. x, 28). Occidit et 


! MSS., calis, et catasta, vel cathasta ; sed plerique, 
catasta. Isidoro lectus ferreus est, in quo martyres subjecto 
igne torquebantur : aliis etiam, machina proprie seu locus, 
ju quo servi vincti exponebantur venditioui, aut etiam operi 
f: eciendo includebantur. 

1 vetus eod. Corb. hoc tantum loco, amvnas justorum 
suorum. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVI. 


1250 
corpus, qui in te plurimuni j.otuerit : quid tibi fecit ? 
Quod et Domino Deo tuo. Quare amas habere quo 
Christus, si times pati quod Christus ? llle venit ferre 
vitam tuam temporalem, infirmam, morti obnoxiam. 
Certe time mori, si potes non mori. Quod per natu- 
ram vitare non potes, quarc propter fidem non susci- 
pis? Tollat tibi istam vitam qui minatur adversarius, 
dattibi Deus aliam vitam : quia et istam ipse tibi 
dedit, et si ipse noluerit, nec ipsa tolletur ; si autern; 
voluerit ut tollatur tibi, habet quod tecum mutei , 
noli timere spoliari pro illo. Non vis exui veste pau 

nosa? Stolam glorix tibi daturus est. Quam stolats 
dicis mihi ? Oportet corruptibile hoc induere incorruptio- 
nem, et mortale hoc induere iminortalitatem (I Cor. xv, 
55). Hxc ipsa caro tua non peribit. Usque ad mortem 
potest s:evire inimicus : potestatem ultra. non habet, 
nec in animam , nec in. ipsam carnem ; quia etsi dis- 
sipet carnem, non impedit resurrectionem. De anima 
sua timebant homines , et quid eis Dominus ait? Ve- 
stri autem capilli capitis omnes numerati sunt (Matt. 
x, 50). Times ne animam perdas, qui capillum non 
perdis? Deo omuia numerata sunt. Omnia. redinte . 
grabit, qui omnia creavit. Non erant, et creata sunt : 
eraut, et non reparabuntur ? Credite ergo toto corde, 
fratres mei, et qui diligitis Dominum, odite malignum. 
Fortes estote, non solum in diligendo Deum, sed etiain 
in odiendo malignum. Nemo vos terreat ; potentior 
est qui vos vocavit, omnipotens est! ; fortior est omni 
forti, superior est omni excelso. Filius Dei pro nobis 
mortuus est; securus esto aecepturum te vitam ipsius, 
qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus euim 
mortuus est ? numquid pro justis ? Paulum interroga. 
Etenim Christus pro. impiis mortuus est (Rom. v, 6). 
Impius eras, et uiortuus est pro te, justificatus es, el 
deseret te? Qui justificavit impium, relinquet. pium ? 
Qui diligitis Dominum, odite malignum. Nemo timeat : 
Custodit. Dominus animas servorum suarum, de manu 
peccatoris eruet eas. 

18. [vers. 14.] Sed forte dicturus es : Perdo lucem 
istam. Lax orta est justo. Quam lucem times ne per- 
das ? times ne in tenebris sis? Noli timere ne perdas 
lucem , imo time ne dum caves perdere istam lucem, 
perdas illam lucem veram. Quam times euim perdere, 
videmus quibus donata est, cum quibus tibi commu- 
nis est, Numquid soli boni videut istum solem, cum 
faciat oriri solem' suum super bonos ct malos, et 
pluat super justos et injustos (Matth. v, 45)? Istum 
lucem vident tecum iniqui, vident tecum latrones , 
vident tecum impudici, vident tecum bestiz, musc:e, 
vermieuli. Qualem lucem justo servat, qui et. istis 
istam donat ? Merito hanc lucem in (ide martyres vi- 
derunt. Qui enim istam contempserunt, aliquam vide- 
runt quam desideraverunt, qui hanc respuerunt. Lux 
oria 'esl justo, et rectis corde jucundilas. Nolite putare 
quia vere in miseria fuerunt, cum in cateua ambula- 
verunt. Latus fuit carcer fidelibus, leves ? fuerunt 


! am Er. et aliquot Mss., nam mon. vos terre«pt gotentio- 
res : qui vos vocaett oumipolens est. 
? plerique Mss., lunes. 


1251 
caten:e confitentibus. IHabebant gaudia ia catasta, qui 
Christum. priedicabant inter. tormenta. Lux orta est 
justo. Quae lux orta est justo? Quse non oritur injusto; 
non ista lux quam facit oriri supér bonos et malos. 
Est alia lux qu:e oritur justo ; de qua luce non sibi 
orta, iu fine dicent injusti : Ergo erravimus a via ve- 
ritatis, et justitie lumen non luxit nobis, et sol non ortus 
est nobis (Sap. v, 6). Ecce amando istam solem, in 
tenebris cordis jacuerunt. Quid profuit oculis videre 
istum, et mente non videre illum? Tobias * c:ecus 
erat, et filium suum viam Dei docebat. Nostis hoc, quia 
'Tobias filium suum admonebat, et dicebat, Fili, jac 
eleemosynas, quia eleemosyna non permittunt ire in. te» 
nebras (Tob. 1v, 1, 41) : et loquebatur ille qui in tene- 
bris erat. Videtis quia. est alia lux quo oritur justo, 
'et recüis corde jucunditas ? Oculos non habebat, et 
filio suo dicebat, Fac eleemosynas ; eleemosyne nou 
sinunt ire. in tenebras : nec timuit, ne diceret sibi in 
corde suo filius ipsius, Tu enim eleemosynas non fe- 
cisli : quare cecus mihi loqueris? Ecce eleemosyn:e 
ad tenebras te perduxerunt, et quomodo mihi dicis ; 
Eleemosiying non sinunt. ire in tenebras ? Quare ille ista 
eum fiducia^dicebat, nisi quia aliam lucem videbat ? 
Filius patri manum tenebat, ut ambularet : sed pater 
tilium viam docebat, ut viveret. Est ergo alia lux , 
qui oritur justo : Lux orla est justo, et rectis corde 
jucunditas. Vis illam nosse? Esto rectus corde. Quid 
est, Esto rectus corde? Noli torto corde .esse ad 
Deum, resistens voluntati ipsius, et volens illum cur- 
vare ad te, et non te. dirigere ad illuin , el senties 
jucunditstem, quam nerunt omnes qui recto sunt 
vorde. Lux orta est justo, et. rectis corde jucunditas, 

19. (vers. 12.] Jucundamini, justi. Jam forte fideles 
audientes, ducundamini, convivia meditantur, calices 
proparant, rosarum tempus exspectant ; quia dicium 
est, Jucundamini, justi. Vide quiJ sequitur : in Domino. 
J ucundamini, justi, in Domino. Exspectas tempus ve- 
ris, ut jucunderis : Dominum habes jucunditatenm , 
Dominus semper tecum est, non habet tempus ; habes 
Hlum nocte, habes illam die. Esto rectus corde, et 
semper est tibi de illo jucunditas. Non enim jucuudi- 
tas quie est secundum s:eculum, vera jucunditas est, 
Audi prophetam Isaiam : Non est gaudere impiis, dicit 
Dominus (Isai. xuvut, 22 ; et vvii, 21). Gaudere quod 
vocant impii, non est gaudere. Quale gaudium nove- 
rat qui hoc gaudium improbabat ? Credamus illi, fra- 
wes. llomo erat, sed ambo gaudia noverat. Utique 
tioverat gaudia calicis, quia homo erat, noverat gau- 
dium mens, noverat gaudium lecti, noverat gaudia 
ista sxeularia et luxuriosa. llle qui noverat illa, ait 
pr:ssumens : Non est. gaudere àmpiis, dicit Dominus. 
Sed non dicit homo ; Dominus dicit: ex veritate Do- 
mini *, Non est gaudere impiis. Nam illi sibi videntur 
gaudere : Non. est autem. gaudere impiis, dicit, non 
homo, sed Dominus. Unde ille ipsum gaudium vi« 


* m veteribus libris constanter scribitur, Tobis. Apud LXX 
vero, Tobit. 

? Sie Am. Er. et Mss. At Lov., Ez veritate Dominus dicit, 
Non est gaudere, etc. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1252, 
dens, ait : Et diem. hominum nou concupivi, iu. scis 
(Jerem. xvi, 16). Qui mihi alium diem osten- 
dis, qui me aliam lucem doces, qui me alia ju 
cunditate perfundis, qui aliud mihi intus insi- 
nuas, fecisti me non concupiscere diem bominum, 
Utique videbat Isaias homines in potatione, in luxu- 
rja, in. theatris, et spectaculis, totum mundum luxus 


riari variis nugis ; et tamen amabat, Non est gaudere 


impiis, dicit Dominus. Si hoc uon. est gaudere, quale 
gaudium videbat, in cujus comparatione non erat hoe 
gaudium ? Tanquam si tu nosses solem, et alicui lau- 
danti lucernam diceres : Non est ista lux. Quare lux 
non est? Ille pro magno habet, gaudet, exsuliat ; et 
tu dicis : Non est ista lux. Aut si quis simiam mirare- 
tur, diceres : Non est isia pulchritudo. Et si forte 
ille occupatus esset circa compositionem membrorum 
in illa bestia, et omnes illas congruentias miraretur ; 
ut qui noveras aliam pulchritudinem, negares istam, 
et diceres : Non est. Quare? Quia aliam nosti. Sed 
dicis : Ego illam quam videbat Isaias, non video. 
Crede, et videbis. Forte enim non habes unde videas ; 
est enim oculus unde illa pulchritudo videatur. Nam 
quomodo est oculus carnis, unde lux ista videatur : 
Sic est oculus cordis, unde illa jucunditas videatur : 
forte ille oculus saucius est, sordidatus est, turbatus 
est ab ira, ab. avaritia, a cupiditate, a libidine insen- 
Sata; turbatus est oculus tuus, non potest. videre 
illum lucem. Crede, antequam videas : sanaberis , 
et videbis. Lux oria est justo , et rectis corde jucun- 
díias. 

20. Jucundamini, ait, justi in Domino : et confitemini 
memori& sanctitatis ejus. Jam jucundati in Domino, 
jam gaudentes in. Domino, illi confitemini ; quia nisi 
vellet, nou in illo gauderemus. Ait enim ipse Domi- 
nus : Hec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis , 
in mundo autem pressuram (Joan. xvi, 55). Si chri- 
stiani estis, pressuras in isto mundo sperate; tran- 
quilliora et meliora tempora nolite sperare. Fratres , 
fallitis vos; quod vobis Evangelium non promittit , 
nolite vobis promittere. Quid dicat Evangelium , sci- 
tis : christianis loquimur; fidei prxevaricatores | esse 
non debemus. Evangelium hoc dicit, quia in novis- 
simis temporibus multa mala , multa scandala, muliz . 
pressure, multe iuiquitates abundabunt : sed qui 
perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Refris 
gescet, inquit, charitas multorum (Matth. xxiv, 5-43). 
Qui ergo perseveranter spiritu ferbuerit, secundum 
Apostolum , qui ait, Spiritu ferventes (Rom. xu , 11), 
ejus charitas non refrigescet ; quia ipsa charitas Dei 
diffusa cst in cordibus nostris per Spiritum sanctum 
qui datus est nobis (Id. v, 5). Nemo sibi ergo pro- 
mittat quod Evangelium non promittit. Eece venieut 
letiora tempora, et facio illud, et emo illud. Bonun 
est tibi ut attendas illum qui non failitur *, nec feíel- 
lit aliqnem , qui tibi promisit non hiec ketitiam, sed in 
$e; et cum transierint ista, speres quia eum illo re- 
gnabis in axernum ; ne cum hic vis regnare , neque 
hic habeas jueunditatem , neque illic inveuias. 


* Am. et Niss., fallit. 








IN PSALMUM XCVII 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 

4 (vers. 4.] Cantate. Domino canticum novum. No- 
vus homo novit, vetus non novit. Vetus homo est ve- 
tus vita, et novus homo nova vila: vetus vita ex 
Adam trahitur , nova vita in Christo formatur. Dici- 
tur autem in hoc. psalmo universo orbi terrarum ut 
cantet canticum novum. Nam opertius libi sic dici- 
tur, Cantate Domino canticum novum ; cantate Domiuo, 
ommis terra (Psal. xcv, 1) ; ut intelligant qui se pras- 
cidunt a communione totius orbis terrarum , non se 
posse eantare canticum novum, quia canticum no- 
vum in toto, non in parte cantatur. Et hic attendite 
et videte hoc dici. Et cum dicitur universo orbi ter- 
rarum üt. cantet eanticum. novum , hoc intelligitur , 
quia pax cantat canticum. novum. Cantate. Domino 
canticum ncvum; quoniam mirabilia fecit! Dominus. 
Qux mirabilia? Ecce modo legebatur Evangelium , et 
audivimus mirabilia Domini. Efferebatur mortuus uni- 
cus matris sux, quae erat vidua :. inisertus Dominus 
fecit illos stare; deposuerunt illum; et dixit, Juve- 
nis, libi dico, surge. Et sedit ille mortuus, et caepit lo- 
qui, et reddidit illum matri sux (Luc. vit, 12-15). Ecce 
mirabilia fecit Dominus ; sed multo majora mirabilia 
sunt, quod totum orbem terrarum à morte sempi- 
terna erexit, quam quod unieum filium matris vidu:e 
resuscitavit. Cantate ergo Domino canticum. novum ; 
quonici mirabilia fecit Dominus. Quis mirabilia ? 
Audi : Sanavit ei dezlera ejus et. bracliium sanctum 
ejus. Quod est brachium sanctum Domini ? Dominus 
noster Jesus Christus. Audi Isaium :. Quis credidit 
auditui nostro? et brachium Domini cui. revelatum. esi 
(4sai. 111, 4)? Brachium ergo sanctum et dextera 
ipsius, idem ipse est. Ergo Dominus noster Jesus 
Christus brachium Dei, et dextera Dei : propterea , 
Sanavit ei. Non dictum est tantum , Sanavit. orbem 
terrarum dextera ejus; sed , Sanavit ei. Multi enim 
sanantur sibi , non ei. Ecce quam multi cupiunt sa- 
uitatem istam corporalem, et ab illo aecipiunt; ab 
illo sanantur, et uon illi sanantur? Quomodo ab illo 
sanantur, et non illi sanantur? Accepta sanitate la- 
sciviunt : qui zgroti easti eraut, sanati adulteri fiunt ; 
qui cum igrotarent , neminem Ledebant, receptis 
viribus invaduut et opprimunt innocentes : sanati 
sunt, sed non ei. Quis est qui sanatur ei? Qui intus 
sanatur.Quis est qui intus sanatur? Qui credit in cum 
ut cum * interius fuerit sanatus, in novum hominem 
reformatus, postea et hoc quod languet ad tempus 
caro ista mortalis , recipiat in fine et ipsa suam per- 
fectissimam sanitatem. Sauemur ergo ci. Ut. autem 
saaemut ei, credamus in dexteram ejus ; quia sana- 
vit ci deasera ejus et brachium sanctum cjus. 

9. [vers. 9.] Notum fecit Dominus salutare. suum. 
Ipsa dextera, ipsum brachium , ipsum salutare Donmi- 
nus noster Jesus Christus, de quo dictum est, Kt 


! Sic Mss. AL Edd., et cum : paulo post, reformatur : et 
inira, recipiet. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVII. 


1255 
sidebar onis caro sulutare Dei ( Luc. wv, 6) : de que 
etiam dixit ille Simeon qui iufantem accepit in manus, 
« Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace; 
quoniam viderunt oculi mei salutare tnum (1d. n, 
28-30). Notam fecit Domimus salutare. suum. » Cui 
notam fecit? parti, an. universo? Non parti alicui. 
Nemo fallat, nemo decipiat, nemo dicat, Ecce hic 
est Christus , ecce. illic ( Matth. xxw , 25 ) : qui dicit , 
Ecce hic est, ecce illie, partes ostendit. Cui. notum 
fecit Dominus salutare suum ? Audi quid sequitur : An- 
le conspectum genliun: revelavit. justitiam suam. Dex- 
tera. Dei, brachium Dei , salutare Dei , et justitia Dei, 
Dominus est salvator noster Jesus Christus. 

$. [vers. 5.] « Memor fuit misericordi» sux Jacob , 
et veritatis suse domui * Israel.»Quid est, « Memor fuit 
misericordiae et veritatis? » Ut promitteret, misertus 
est ; quia promisit et exhibuit misericordiam , veritas 
consecuta est : misericordia prz:emisit promissionem , 
promissio reddidit ventatem. Memor fuit misericordia 
su Jacob, el veritatis sue domui Israel. Et quid ? 
tantum Jacob , et tantum domui Israel ? Domus Ju- 
d:eorum et propago illa Abrah:e secundum carnem 
solet dici domus Israel, et. Israel Jacob. Jacob enim 
filius Isaac , Isaac autem ipse filius Abrahae, Ergo Ja- 
cob nepos Abrah:e fuit; ct de Jacob duodecim filii , 
ei de duodecim filiis universa propago Jud:orum. 
Numquid illis tantum promissus est Christus? Si dis- 
cutias quid sit Israel, Isracli promissus est Christus: 
Israel est Videns Deum. Videbimus per speciem , si 
nunc videamus per fidem. Ilabeat oculos fides nostra, 
et exhibebitur veritas fidei : eredamus ir. eum quem non 
videmus , et gaudentes videbimus ; desideremus non 
visum, et fruemur viso. Ergo et modo Israel per fi- 
dem; tunc autem Israel per speciem, facie ad faciem. 
Non jam per speculum, non in :nigmate (I Cor. xtti, 
12); sed, quemadmodum dietum est a Joanne, 
« Dilectissimi , filii Dei sumus, et nondum apparuit 
quid erimus : scimus quia cum apparuerit, similes ci 
erimus ; quoniam videbimus eum sicuti est » (1 oan. 
ni, 2). Ad hanc visionem parate eorda vestra, 
ad hoc gaudium parate animas vestras: quomo- 
do si solem vellet. Deus ostendere, moneret ut 
Oculos pararetis carnis; sed quia sapientie suc 
speciem vobis dignatur ostendere, parate oculos cor- 
dis. Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt 
( Mauh. v, 8). Memor [uit misericordie sux Jacob, et 
veritatis sug domiá £5rael. Quis est iste Israel ? Neforte 
unam gentem cogites Jud::orum, audi quod sequitur : 
Viderunt. omnes fines terra salutare Dei nostri. Noiw 
dictum est, omnis terra; sed, ommes fines terra : 
quomodo dicitur, a termino usque ad terminum. Ne- 
mo coneidat, nemo dissipe. ; fortis est unitas Cliristi. To- 
tum emit, qui tantum pretium dedit : Viderunt om- 
nes fines terre salutare Dei nostri. 

4. [vers. 4.] Quia ergo viderunt, Jubilate Deo, uni- 
versa Lerra. Jam nostis quid sit jubilarc. Gaudete er 
loquimini. Si quod gaudetis loqui non potestis, jubilatez 
g»udium vestrum exprimat jubilatio, si non potes? 


! Sic plures Mss. At Edd., domus. 


355 
locutio : non ei tanien miutum gaudium ; cor non ta- 
ceat Deum. suum, non laeeat munera ejus. Si tihi 
loqueris, tibi sanatus es ; si ei te sanavit dextera ejus, 
ei loquere cui sanatus es. « Viderunt omues fines 
terr? salutare. Dei nostri. Jubilate Deo , Wniversa 
terra ; cantate, et exsultate , et psallite. 

5. [ vers. 5. ] Psallite Domino Deo nostro in cithara , 
iu cithara et voce psalmi. Psallite, non. voce sola ; as- 
sumite opera , ut non tantun cantetis , sed ct opere- 
mini. Qui cantat et. operatur, psallit in eithara et in 
ysalterio. 

6. [ vers. 6.] Et vide. qualia organa adjunguntur * 
in similitudinibus ; In tubis ductilibus et voce tube 
cornec. Quid sibi volunt tub:e ductiles et tub: cor- 
nex? Ductiles tubx: aereze sunt, tundendo producun- 
wr. Si tandendo, ergo vapulando. Eritis tnb: ducti- 
les, ad laudem Dei produce, si cum tibulamini 
proficiatis : tribulatio tunsio, profectus productio est. 
Tuba ductilis erat Job, quando repente percussus 
tantis damnis ct orbitate filiorum, tunsione illa tant? 
tribulationis factus tuba ductilis, sonuit : Dominus 
dedit, Dominus abstulit; sicut. Domino placuit ita fa- 
ctum est : sit nomen. Domini benedictum. Quomodo so- 
nuit! quam suavem sonum dedit! Ista ductilis tuba 
adhuc tunditur : datus est in polestatem, ut. €t caro 
ejus pereuteretur ; percussa est, caepit putrescere, sca- 
tere vermibus. Supposita Eva ad seduclionem , uxor 
ejus servata ad ministerium diaboli, non ad solatium 
mariti, suggerit blasphemiam ; non obtemperat ille. 
Obtemperavit Adam Evi im paradiso (Gen. m, 6); 
repellit Adam Evam in stercore.*In stercore enim se- 
debat Job , cuin flueret et putresceret vermibus. Me- 
lior Job putris in stercore, quam ille iuteger in para- 
diso. Sed adhnc illa Eva erat, jam ille Adam non 
crat, Respoudit, Evze proparatae ad. istam supplanta- 
tionem et tentationem , et. ait. illi : (Ecce audivimus 
quomodo tuuditur tuba ista. Percussit eum diabolus a 
capite usque ad pedes gravi vulnere, et putrescens ver- 
mihus, sedebat in stercore. Audivimus quemadmodum 
tunsus est ; audiamus quomodo sonet : tubz hujus du- 
cülis dulcem vocem, si placet, audiamus.) Locuta es, 
inquit, tanquam una ex insipientibus mulieribus. si 
bona percepimus de manu Domini, mala non sustinebimus 
(Job 1, 11)? O sonum fortem! o sonum dulcem ! Quem 
non dormientem excitet sonus iste? quem non excitel 
przssumptio in Dco, ut adversus diabolum securis pro» 
cedat in praelium ; non suis viribus obtenturus, sed 
illius qui probat? Quia. ipse etiam tundit; non enim 
faceret. malleus * de seipso. De illius enim diaboli 
poena futura propheta commemorans ait : Contritus 
est malleus universe terre (Jerem. v, 25). Malleum 
univers terrx , diabolum voluit intelligi. De ipso 
malleo in manu Dei posito, id est in potestate Dei , 
tunduntur ductiles tub», ut resonent laudes Dei. Vi- 
dete quemadmodum (audeo dicere, fratres mei ,) de 
isto malleó etlam Apostolus tundebatur : In magnitu- 
dine , inquit , revelationum ne eztollar, datus est mihi 
siimulus carnis meg angelus satang, qui me colaphizet. 


! Sic potiores Mss. Alii, malleum. At EdJ., matleos. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1356 
Ecce tunditur ; videamus quemadmodum sonet : Pro- 
pter quod, inquit, ter Dominum rogavi, ut auferret eum 
a me; et dizit mihi, Sufficit tibi gratia mea ; nam virtus 
in infirmitate perficitur. Ego tubam , inquit ille fabri- 
cator, perficere volo ; non perficiam nisi tundam : in 
infirmitate virtus perficitur. E& audi jam ipsum tubim 


, ductilem bene sonantem : Quando ir firmor, tunc potens 


sum (YI Cor. xu, 7-10). Et ipse Apostolus, tanquant 
apostolus h:rens Christo, lixcrens illi dexter; de qua 
tenetur malleus ut producat tubam , in illa dextera 
positus facit et ipse dc ipso malleo; dicit de quibus- 
dam, Quos tradidi satane, ut discant non blasphemare 
(1 Tim. r, 20), Tradidit malleo tundendos. Male so- 
nabant antequam. producerentur; forte producti et 
facti tubz:e ductiles, amissa blasphemia, laudes Domini 
sonuerunt, Hx sunt tub:e ductiles. 

7. Vox tubam corne:x quid est? Cornu excedit car- 
nem : necesse est ui carnem superando sit firmum 
ad perdurandum, ct capas vocis. Sed unde hoc? 
Quia carnem superavit. Qui vult esse tuba cornea, 
superet carnen;. Quid est, superet carnem? Transcen- 
dat carnales affectus, vincat carnales libidines. Audi 
tubas corneas : « Si autem resurrexistis cum Chri- 
Sto, » Apostolus dicit, « qu:e sursum sunt qurrite, 
ubi Christus est in dextera Dei sedeas ; quie sursum 
sunt sapite, non qu:e super terram » (Coloss. im, 1 et). 
Quid est, « qux sursum sunt quxrite? » Id est, car- 
nem excedite, nolite carnalia cogitare. Nondum e-ant 
tub: cornez, quibus adhuc ita loquebatur : « Fra- 
tres, non potui vobis loqui qusei spiritualibus, sed 
quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lae 
vobis potum dedi, non escam ; neque enim poteratis: 
sed nec adhuc quidem potestis; estis euim adhuc 
carnales. » Ergo non erant tub» cornem, quia non 
excesserant carnem. Cornu et carni hzret, et carnem 
excedit; et quanquam de carne oriatur, superat car- 
nem. Si es! ergo ex carnali spiritualis; adhuc carne 
calcas terram, ei spiritu erumpis in ccelum : [n carne 
enim ambulantes, inquit, non. secundum carnem wili- 
tamss (11 Cor. x, 5). Nam illud quibus dixit Aposto- 
lus, fratres, non prxtermittamnus. (Juid illis ait, unde 
probaret illos carnales carnalia sapere, et. nondum 
faetos tubas corneas? « Cum enim dicit unusquisque 
vestrum, Ego sum Pauli; alius, Ego Apollo; alius 
autem, Ego Ceph:e : nonne carnales estis, et secun- 


.dum hominem ambulatis? Quid est autem Apollo? - 


quid autem Paulus? Ministri Dei, per quos credi- 
distis; Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus in- 
crementum dedit » (I Cor. 1, 12, et m, 1-6). Vult illos 
ergo erigi ab spe quam in liomine posuerant, et con- 
tingere spiritualia Christi; ut possent esse tubx cor- 
nez, si superarent carnem. Fratres, nolite ineultare 
fratribus quos. nondum convertit misericordia Dei ; 
noveritis quia quamdiu hoc facitis, carnem sapitis. 
Tuba non est illa qux delectat aures Dei: insulta- 
tionis tuba. infructuosum bellum facit. Tuba cornea 
te erigat adversus diabolum, non tuba carnea adver- 


! Sic Mss. At Edd., Fies ergo, etc. l'auloque post, erim- 
pes in coclum. 


1257 
sus fratrem tuum. 4n tubis ductilibus et voce tube cor- 
nec jubilate in conspectu regis Domini*, 

8. [vers. 7-9.] Et vobis jubilantibus et exsultan- 
tibus in tubis ductilibus et in voce tube cornez, quid 
sequitar ? Commoveatur mare et plenitudo ejus. Fra- 
tres, przedicantibus veritatem Apostolis, tanquam tu- 
bis ductilibus et tubis corneis, commotum est mare, 
surrexerunt fiuctus, creverunt tempestates, facte sunt 
persecutiones Ecclesi. Unde commotum est mare? 
Cum jubilabatur, cum psallebatar Deo; Dei aures 
delectabantur, maris fluctus excitabantur. Comnmo- 
veatur mare el plenitudo ejus, orbis terre et omnes 
habitantes in eo. Commoveatur mare in persecutio- 
nibus. Flumina plaudent manibus in idipsum. Mo- 
veatur mare, et flumina plaudent manibus in id- 
ipsum : fiunt perseculiones, et gaudent saneti in 
Deum. Unde flumina plaudent manibus? quid est, 
plaudere manibus? Gaudere operibus. Plaudere, 
gaudere est; manibus, operibus. Qui flumina? 
Quos Deus fecit flumina, dando illis illam aquam 
Spiritum sanctum. Si quis sitit, inquit, veniat ct bi- 
bat. Qui credit in me, flumina aque vive fluent de 
venire ejus (Joan. vu, 57-59). lsta. flumina manibus 
plaudebant, ista flumina operibus gaudebant, et Deum 
benedicebant. 

9. Montes exsultabunt a. facie Domini?, quoniam 
venit, quoniam venit judicare terram. Magni, montes. 
Venit Deus judicare terram, et gaudent. Sunt enim 
montes, qui venturo Domino judicare terram, con- 
wemiscent. Ergo sunt monies boni, sunt montes 
mali: montes boui, magnitudo spiritualis; montes 
mali, tumor superbix. Montes exsultabunt a facie Do- 
muni, quoniam venit, quoniam veuit judicare terram. 
Quare veniet, et quomodo veniet? Quoniam venit ju- 
dicare terram. Judicabit orbem terra in justitia, et po- 
pulos in equiiate. Gaudeant. ergo montes ; ille enim 
non injuste judicabit. Venturo forte aliquo judice ho- 
mine, cui non potest patere conscientia, contremiscant 
homines etiam innocentes, sj ab ipso exspectant prz- 
mium laudis, vel timent poenam darhnationis : quando 
ille veniet qui falli non potest, gaudeant 1üontes, se- 
curi gaudeant ; illuminabuntur ab eo, non damna- 
buntur; gaudeant, quia veniet Dominus judicare or- 
.bem terrarum in xquitate; ac si montes justi gau- 
dent, iniqui contremiscant. Sed ecce nondum venit, 
quid opus est ut tremant ? Corrigantur, et gaudeant. 
ln potestate tua est quomodo exspectes venturum 
Christum. Ideo differt venire, ut cum venerit non te 
damnet. Ecce nondum venit, ille in ccelo est, tu in 
terza : ille differt adventum, tu noli differre consi- 
lium. Adventus ipsius durus est duris, mitis est piis. 
Vide ergo modo tu qui sis : si durus, licet tibi mite- 
Scere; si mitis, jam gaude venturum. Christianus 
enim es. lta, inquis. Credo quod oras, et dicis : Adveniat 
regnum (uum (Matth, vi, 10). Optas ut. veniat, quein 

! Mss. plerique : Jubilate Domino in conspectu regis Do- 
mini; et quidam : Jubilate Deo in conspectu regis Doni- 
no. Apud LXX legitur: Jubilate in conspectu regis po- 


náno. à 
3: Auiss., d facie pet. 


PATROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVIII. 


1258 
times ne veniat. Corrige te, ut non ores contra te. 


uim er ci MM itas ERE UTE e Me agie rU 
IN PSALMUM XCVIII 


ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEM. 

1. Fratres, notum esse jan debet Charitati vestro, 
tanquam filis Ecclesizx, et eruditis in schola Christi 
per omnes Litteras antiquor"m patrum nostrorum, 
qui seripserunt verba Dei, et magnalia Dei, nobis eos 
consulere voluisse, qui futuri eramus hoc tempore 
jam credentes in Christum ; qui opportuno tempore 
venit ad nos, primo humilis, postea. venturus excel- 
sus. Primo enim venit ante judicem statürus : postea 
venturus est judex sessurus, ut ante illum stet pro 
merito suo genus humanum. Prxcesserunt autem 
illum multi prcones, tanquam judicem magnum, et 
hunc adhue in humilitate venturum. Multi praecones 
pracesserunt adhuc nasciturum de virgine Maria, 
futurum infantem, et sucturum !lac ; futurum parvu- 
lum, Verbum Dei per quod facta sunt omnia, prieces- 
serunt multi priecones, et dixerunt futura ista. tem- 
pora : sed ita dixerunt, ut quibusdam figuris rerum 
legerent sententias suas, ipsumque velamen quo 
tecta est. veritas in Libris antiquorum, tunc tollere- 
tur, quando jam ipsa veritas de terra oriretur. Sic 
enim dicitur in psalmo : Veritas de terra orla esl, et 
justitia de calo prospexit (Psal. xxxxw, 19). Modo 
ergo tota intentio nostra est, quando Psalmum audi- 
mus, quando Prophetam, quando Legem, qux omnia 
antequam veniret in carne Dominus noster Jesus 
Christus, conscripta sunt, Christum ibi videre, Chri- 
stum ibi intelligere. Intendat ergo nobiscum Charitas 
vesira ad istum psalmum, et quiramus hic Christum : 
utique apparebit quzerentibus, qui primo apparuit non 
quixreutibus; et non deseret dcsiderantes se, qui 
redemit negligentes se. Ecce de illo coepit Psalmus, 
de illo dicitar: 

2. [vers. 1.] Dominus regnavit, irascantur populi. 
Coepit enim regnare Dominus noster Jesus Christus, 
coepit przedicari , postquam resurrexit a mortuis et 
ascendit in ccelum, posteaquam implevit discipulos 
suos fiducia Spiritus sancti, ut non timerent mortem, 
quam ille jam occideratin se. Coepit ergo przedicari 
Dominus Christus, ut in illum crederent qui salutem 
habere vellent ; et irati sunt populi qui idola colebant. 
lrascebantur qui colebant quod fecerant, quia an- 
nuntiabatur ille a quo facti sunt. Utique ille annun- 
tiabat per discipulos suos seipsum , qui illos volebat 
converti ad eum a quo facti erant, et averti ab eig 
qu: ipsi fecerant. Illi pro idolo suo irascebantur Do- 
mino suo, qui si pro idolo suo irascerentur servo suo, 
damnandi erant. Melior enim servus eorum, quam 
idolum eorum : servum enim eorum Deus fecit, ido- 
lum eorum faber fecit. Sic irascebantur pro idolo suo, 
ut irasci non timerent Domino suo. Sed irascantur, 
praedictum est, non jussum ; in. prophetia enim dici- 
tur, Dominus regnavit, irascantur populi. Est quod fiat 
ei de populis irascentibus : illi irascantur, et in ira 

! Sic Mss. Edd, vero, sugiturum. 

( Quarante.) 


1259 
ipsoram aar!yres coronentur. Quid. fecerunt. annun- 
tiatoribus verbi veritatis, nubibus Christi circum- 
euntibus orbem terrarum et compluentibus agrum 
Dei ? Quid illis fecerunt. qui irascebantur, nisi ut in- 
ter manus eorum caro affligeretur, et in manibus Chri- 
sti spiritus coronaretur? Nec ipsa caro quam persecuto- 
res occidere potuerunt, ità mortua est ut in zeternum 
interiret : habebit enim tempus suum quo resurgat et 
ips: quia resurrectionem carnis jam ostendit Donii- 
nus im seipso. Inde illam. voluit a nobis accipere, ut 
de nos!ra possemus nom desperare. Ergo. fratres, 
caro servorum quam ecciderunt cultores idolorum , 
resurget in tenipore suo : idola qua: fregit Christus , 
mnquam iterum faciet faber. Audistis, cum Jeremias 
legeretur ante. apostolicam lectionem, Si aurem ap- 
posuistis ; vidistis ibi tempora praosentia que nune 
agimus. Dixit enim: Dii qui eglum et terram non 
fecerunt, pereant de terra et de sub celo (Jerem. x, 11). 
Non dixit, Dii qui coetum et terram non fecerunt, per- 


eant de coelo et de terra; quià nunquam fucrunt - 


in colo : sed quid dixit? Dii qui celum et terram non 
fecerunt, pereaut de terra. Quasi respondit ad. terram, 
et defuit quod responderet de coelo, quia illi non 
fuerunt in coelo : ipsam terram bis dixit, quia ipsa 
est sub calo. Pereant de terra et de sub colo, de tem- 
plis suis. Videte si non fit, si non ex magna parte 


jam faetum. est : quid enim remansit, aut. quantum: 


remansit ? Magis remanserunt. idola in cordibus Pa- 
ganorum, quam in locis templorum. 

5. Ergo, Dominus regnavit, irascantur populi. Qui 
sedet super Cherubim : subaudis, regnavit. Commo- 
veatur ferra. |terum. dixit, Jrascantur. populi. Quod 
enim dixit, Dominus ; hoc repetivit, Qui sedet. super 
Cherubim : et quod dixit , regnavit, subaudiri fecit in 
alio versu : et quod ait, Irascautur populi ; hoe dixit, 
Commoveatur terra. Quid sunt enim populi, nisi terra? 
Quantum potest irascatur terra ei qui. jam sedet in 
eclo. Fnit enim Dominus. et in terra, ct assumpsit 
terram in qua esset in terra. Induit se carnem, et 
prior voluit pati irascentes populos. Ne ram popu- 
lorum timerent servi ejus, prior illam pati voluit : et 
quia necessaria erat ira populorum servis cjus, uL à 
peecatis suis omnibus per ipsas tribulationes cura- 
rentur, et sanarentur; amarum poculum prior medi- 
ens bibit, ne bibere timeret zegrotus. Ergo, Dominus 
regnavit, irascantur. populi : irascantur populi, quia 
áe ira ipsorum multa bona faeit Deus. lili irascuntur, 
et servi Dei purgantur; quia exercentur, coronantur. 
lrascamur. populi. Qui sedet super Cherubim regnavit ; 
comumoveatur terra. Cherubim sedes Dei est, sicut 
Scripture tradunt, ccelestis quaedam. sedes suhlimis, 
quam nos non videmus ; sed verbum Dei novit illam; 
novit tanquam sedem suam, et ipsum Verbum Dei et 
Spiritus Dci dixit servis Dei ubi sedeat Deus. Non 
quia sie sedet Deus, quomodo homo : sed tu si vis ut 
sedeatin te Deus, si bonus eris, sedes Dci eris; sic 
enim scriptum est, Sedes sapientie, anima justi. Türo- 
nus euim, latine sedes dicitur. Nam. et ipsum Clieru- 
bim inferprefati sunt. quidam quid diceretur. latiue, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 1260 


qui noverunt linguam. illam hebream ; quia. hebrzea 
lingua dietum est Cherubim ; et dixerunt esse Clieru- 
bim Plenitudinem scientiz. Ergo quia superat Deus 
omnem scientiam , super plenitudinem scientias se- 
dere dicitur. Sit in te crgo pleuitudo scienti:, et 
eris et tu sedes Dei. Sed forte dicturus es : Et quando 


: in meerit prenitudo scientie ? et quis potest ad tantum 


culmen * pervenire, ut sit in illo plenitudo scienti:e ? 
Putas hoc velle Deum, ut sit in nobis ista plenitudo 
scientie, nt noverimus aut quot sint stelle, ast quot 
sint grana, nou dico arenz, sed tritici, aut quot poma 
pendeant in arbore? Ille novit omnia; quia capilli 
nostri numerati sunt Deo (Matth. x, 50). Sed alia est 
plenitudo scientix: quam voluit hominem nosse ; ad 
legem Dei pertinet seientia quam te voluit hahere, 
Et quis potest, forte dicas mihi, perfecte nosse Le- 
gem, ut habeat in se plenitudinem scientize Legis, et 
possit esse sedes Dei? Noli turbari; breviter tibi 
dicitur quid habeas, si vis habere plenitudinem scien- 
li:e, et esse sedes Dei : ait enim Apostolus, Plenitudo 
autem Legis charitas (Rom. xi, 10). Quid ergo est? 
Perdidisti totam excusationem. luterroga cor tuum, 
vide utrum habeat charitatem. Si est ibi charitas, est 
ibi plenitudo Legis ; jam in te habitat Deus, sedes 
Dei factus es. Irascantur populi ; quid facient ira- 
scentes populi ei qui factus est sedes Dei? Qui contra 
ie seviant, attendis ; qui in te sedeat, non attendis. 
Coelum factus es, et terram times ? Dicit enim alio 
loco Scriptura Dominum Deum nostrum dicere, Ca- 
lum mihi sedes est (Isa. 1xvi, 1). Si ergo et tu ha- 
bendo plenitudinem scienti», et habendo charitatem, 
utique sedes Dri factus es, coelum faetus es. Non enim 
hoc coelum oculis his nostris quod. suspicimus, valde 
pretiosum est Deo. Coelum Dei, anim: sanctze sunt ; 
coelum Dei, mentes Angelorum sunt, et omnes mentes 
servorum ejus. Ergo irascantur populi, commoveatur 
terra ; quid facturi, atit quid factura sedi Dei, et coelo 
ubi sedet Deus? 

4. [vers. 2.] Dominus in Sion magnus, et excelsus est 
super omnes populos. Dominus in Sion niagnus et 
excelsus est. Ecce, si obscurum tibi erat, quia dietum 
est, Qui sedet super Cherubim, nesciebas quid est Che-. 
rubim; et forte tibi figarabas. animo quamdam eathe- 
dram coelestem, ingentem, gemmatam, et ipsam di- 
ecbas Cherubim, carnali sensu volitans per phanta- 
smata : dictum est tibi quia Cherubim plenitudo seien - 
tix est ; et dietum est quia plenitudo scienti:e , non 
cujuslibet scienti», sed plenitudo scientiz Legis uti- 
lis est homini ; et ne desperares de ipsa scientia Legis, 
breviter iibi dictum est, P/enitudo Legis charitas, Ma- 
beto ergo charitatem in Deum et in proximum ,. et 
eris sedes Dei ; pertinebis ad Cherubim. Sed si adhuc 
non intelligis , audi quid sequatur : Dominus in. Sion 
magnus. Quem tibi dixi super Gherubim, in Sion ma- 
gnus est. Jam qure quid est Sion? Sion. novimus 
civitatem Dei esse. Sion dicta est civitas qua est Jeru- 
$ilem ; dicla autem ex interpretatione quadam nomen 


! vox, euímen, ahest a Mss. et loco, ad tantum, quidam 
liabent, ad tdntum. 


1261 
accipiens, quia Sion Speculatio dicitur, id est visio et 
contemplatio. Speculari enim prospicere est, vel 
conspicere, vel intendere ut videas. Est autem Sion 
omnis anima, si intendit videre lucem quie. videnda 
est *. Nam si ad suam attenderit, tencbratur : si ad 
lucer illius attenderit, illuminatur. Quia tamen ma- 
nifesium est Sion civitatem Dei esse; quae est civitas 
Dei, nisi sancta Ecclesia ? llomines enim amantes se 
invicem, et amantes Deum süum qui in illis habitat, 
faciunt civitatem Deo. (uia lege quadam civitas con- 
ünetur; lex ipsa eorum, charitas esl; et ipsa chari- 
tas, Deus est : aperte enim scriptum est, Deus charitas 
est (I Joan. 1v, 8). Qui ergo plenus est charitate, ple- 
nus est Deo; e& multi pleni charitate, civitatem fa- 
ciunt Deo. Ista civitas Dei vocatur Sion : ergo Eccle- 
sia est Sion. In illa est magnus Deus. 1» illa esto, et 


non erit proeter te Deus. Cum autem fuerit in te Deus, 


quia tu factus es de Sion, membrum de Sion, civis de 
Sion, pertinens ad societatem populi Dei ; excelsus in 
ie erit Deus super omnes populos, super illos qui 
iraseuupur, auf super illos qui irascebantur. Putatis 
enim quia tunc irascebantur, et modo non irascuntur? 
Iraseehantur tunc : sed quia plures erant, aperte ira- 
scebantur; modo quia pauci facti sunt, occulte irascun- 
tur. Interim fracta est audacia; finietur et iracundia. 

5. Puiatis enim, fratres, quia illi quorum hesterno 
die organa concrepabant, non irascuntur de jejuniis 
nostris? Non autem eis irascamur, sed pro eis joju- 
nemus. Dixit enim nobis Dominus Deus noster qui 
sedet in nobis, ipse nobis mandavit ut oremus pro 
inimicis nostris, oremus pro persequentibus nos 
(Matth. v, 44) : et cum hoe facit. Ecclesia, prope 
finiti sunt persecutores. Exaudita est enim cum hoc 
faceret, etexauditur cum hoc facit : prvalebant malo 
suo, finiti sunt bono suo. Quomodo enim finiti sunt, 


' vultis nosse? Manducati sunt ab Ecclesia. Quseris iilos 


in se, et non invenis ; quare in ea quie illos mandu- 
cavit, et in visceribus ejus inveniuntur. Transeuntes 
enim ad Ecclesiom , christiani facti sunt; perierunt 
persecutores, creverunt przdicatores. ideo per dies 
festos ipsorum, quia videmus eos qui reliqui facti 
sunt, insanire adhue in voluptatibus * suis malis et 
perversis, rogamus pro illis Deum, ut qui delectahi- 
liter audiunt. organum , delectabilius audiant vocem 
Dei. Non enim quod sonatsine ratione delectat aurem, 
et verbum Dej non delectat cor. Sed ideo pro illis 
oramus, quande diebus illorum festis non jejunamus, 
ut fiant sibi ipsi spectaculum. Quando enim viderint 
se, displicebunt sibi; sed ideo nop sibi displicent , 
quia nou se attendunt. Ebrius non sibi displicet, sed 
sobrio displicet. Da hominem qui jam jucundatur in 
Deo, vivit graviter, suspirat in illam pacem zeternam 
quam illi promisit Deus ; et vide quia quando respexe- 
rit hominem saltanteim ad organum, plus illum dolet 
insanientem, quam phreueticum febrientem. Érgo si 
novimus mala illorum, quia de ipsis malis et nos li- 


berati sumus , doleomus illos; et si dolemus iilos, 


! veteres Mss., videre. quod videndum est. 
* sic Mss. At Edd. , voluntatibus. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVIII. 


1282 


oremus pro illis; et ut exaudiamur, jejunemus pro 
illis. Non enim nos nos:ra jejunia celebramus per dies 
festos illorum. Alia sunt jejunia nostra qua celebra- 
mus per dies Pasch:e futuros, per alia atque alia quas 
solemnia nobis sunt in Christo : per istos autem dies 
ad hoc jejunamus, ut. quando. ipsi ketantur , nos pro 
illis gemamus. L:etitia enim sua admonent * dolorem 
nostrum , et faciunt nos. recordari quam miseri sint 
adliuc. Sed quia videmus multos inde liberatos, ubi et 
nos fuimus, nec de illis desperare debemus. Etsi adhuc 
irascuntur, nos oremus ; etsiadhue commovetur parti- 
cula terra: quse remansit, nos permaüeamus in gemitu 
pro ipsis, ut et illis Deus tribuat intellectum, et no- 
biscum audiant voces istas, de quibus modo gaudemus. 
Dominus in Sion magnus, et excelsus. est super omnes 
populos. 

6. [vers. 5, 4.] Confiteantur nomini tuo magno. Ipsi 
omnes populi, super quos imaguus es in Sion, jam 
confiteantur nomini tuo. magno. Parvum fuit nomen 
tium, quando irascebantur : factum est magnum ; jam 
confiteantur. Quomodo dicimus parvum fuisse nomen 
Christi, antequam proclare diffamaretur Christus ? 
Quia nomen ipsius fama ipsius dicitur. Parvum no- 
nien erat; jam modo nomen magnum factum est. Que 
geus est qux: non audivit nomen Christi? Jam ergo 
magno nomini tuo confiteantur populi qui ante. parvo 
nomini Luo irascebantur : Confiteantur nomini tuo ma- 
gno. Quare confiteantur? Quoniam terribile et sanctum 
est. Ipsum nomen tuum terribile et sanctum est. Sic 
pra dicatur crucifixus, sic priedicatur humiliatus, sic 
prodicatur judicatus , ut veniat et excelsus, veniat 
vivus, in virtute veniat judicaturus. Modo parcit po- 
puiis blasphemantibus , quia patientia Dei ad poui- 
tentiam adducit (Rom. u, 4). Non enim qui modo par- 
cit, semper habet parcere ; aut qui modo praedicatur 
uL timeatur, non est venturus ut judicet. Veniurus 
est, fratres mei, venturus est : timeamus illum , et 
sic vivamus, ut ad dexteram illius inveniamur, Von- 
turus est enim , et judicaturus, ut alios ponat ad si- 
nistram , alios ad dexteram (Matth. xxv, 91-55). Et 
non illud jacit ipse quomodocumque, ut erret forte in 
hominibus, ut qui ad dexteram ponendus est, ad sini- 
stram ponatur ; 3ut qui ad sinistram debet stare , er- 
rante Deo ad dexteram ponatur : non potest errare , 
ut ibi ponat. malum , ubi ponere debet bonum; nec 
ibi ponet bonum , ubi debet ponere malum. Si errare 
non polest, nos erramus, si non timemus ; si autem 
timuerimus modo, tunc quod timeamus non. habebi- 
mus. Quoniam terribile et sanctum est; et honor. regis 
judicium diligit. Sic ergo timeant eum populi , ut cor- 
rigant se : non quasi multum prosumentes de miseri- 
cordia ipsius, dimittant se, ct male vivant; diligit 
cnim misericordiam , sed diligit et judieium. Que est 
misericordia? Ut modo prwdicet tibi veritatem, ut 
modo clamet ad te ut convertaris. Parva misericordia 
est , quia vixisti in malis factis , et adhuc non te tulit 
cum peccares, ut credenti ignoscerct peccata tua? 
parva misericordia est? Putas quia sie semper crit 


! puo Mss. , niovent, 


1 


misericordia , ut neminem puniat? Noli sic putare !. 
Terribile et sanctum nomen ejus ; et Aonor regis judi- 
cium. diligi. injustum est enim judicium , et omnino 
non est judicium , nisi merita reddantur sua cuique , 
quemadmodum quisque gessit in corpore , sive bo- 
num , sive talum (11 Cor. v, 10) : et honor regis judi- 
rium diligit. Ergo timeamus, ergo faciamus justitiam , 
ergo faciamus xquitatem. 

7. Sed quis facit :quitatem ? quis facit justitiam ? 
llomo peccator, homo iniquus, homo perversus , 
homo aversus a luce veritatis? Quid debet facere 
homo? Gonvertere se tantum ad Deum, ut ipse in illo 
formet :equitatem, quam ipse formare nou potest, sed 
deformare. ldoneus est homo ad vulnerandum se; 
numquid idoneus est ad sanandum se? Quando vult 
:egrotat , non quando vult surgit. Si vult, vivat intem» 
peranter vel in frigore vel in calore; eo die :egrotat , 
quo voluerit : cum autem vivendo intemperanter ca 
perit aegrotare, surgat quando vult; qui jacuit quando 
voluit, surgat, si potest, quando vult. Ut jaceret :egro- 
tus, intemperantiam: suam habuit necessariam : ut 
surgat autem, necessariam habet artificis medicinam. 
Sic ergo ut peccet lomo, ipse sibi sufficit ad peccan- 
dum : ut justificetur, non sibi sufficit, nisi ab illo ju- 
stificetur, qui solus est justus. Ut ergo illi se homines 
dent formandos ad justitiam , cum terruisset populos 
psalmus iste , et dixisset, Confiteantur nomini two ma- 
qno , quoniam terribile et sanctum est; et honor regis ju- 
dicium diligit; veluti querentes jam populos territos * 
quomodo justi vivere debeant , quia in seipsis non 
possunt habere justitiam , commendavit illis et. pla- 
smatorem justitize illorum, et secutus ait : Tu parasti 
equitatem ; judicium. e justitiam. in Jacob tu fecisti. 
Debeius enim et nos habere judicium , debemus ha- 
bere justitiam; sed ille in nobis facit judicium et justi- 
Uam, qui nos fecit in quibus faceret. Quomodo et 
nos debemus habere judicium ct justitiam ? Judicium 
habes, quando discernis malum a bono; justitiam au- 
tem, quando sequeris bonum, et declinas a malo. Dis- 
cernendo , judicium habes ; faciendo , justitiam ha- 
bes. Declina a malo, ait, et [ae bonum; quare pacem , 
et sequere eain (Psal. xxxii , 15). Primo debes habere 
judicium , et. postca justitiam. Quod judicium ? Ut 
primo judices quid sit malum , et quid sit bonum. Et 
quam justitiam? Declines a. malo , et facias bonum. 
Hoc autem non à te habebis ; quia vide quid dixit : 
Judicium et justitiam in Jacob tw fecisti. 

8. [vers. 5.] Exaltate Dominum Deum nostrum. Vere 
exaltate, bene exaltate. Laudemus illum, exaltemus 
illum qui feeit ipsam justitiam quam habemus; ipse in 
nobis fecit. Quis enim in nobis fecit justitiam, nisi qui 
nos justificavit? De Christo autem dictum est, Qui ju- 
stificat impium (Rom. w, 5). Nos ergo impii , ille ju- 
stificator, qnando et ipsam justitiam ipse in nobis fe- 
cit qua illi placeamus, ut ad. dexteram nos ponat, et 
uon ad sinistram : ut dicat ad dexteram positis, Ve- 


r9 


! px Er. Ven. et. Lov. restitumus, pulare, quod in B. 
supplendum in margiue dicilur. M. 
* "Tres MsS.. terruit. 


63 S. AUGUSTINI EPISCOT'I 1264 


nite , benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis 
paratum est ab origine mundi ; non autem ponat ad si- 
niswam, inter eos quibus dieturus est, Jte in ignem 
cerium , qui praeparatus est diabolo et angelis ejus 
(Matth, sxv , 54, 41). Qui in nobis coronaturus est 
non merita nostra, sed dona sua, quantum debet 
exaltari? Exaltate Dominum Deum nostrum. 

9. Et adorate scabellum pedum ejus , quoniam san- 
ctus est *. Quid habemus adorare? Scabellum pedum 
ejus. Suppedaneum dicitur scabellum. Quod dicunt 
Greci oxonóOw» , dixerunt Latini scabellum ; et alii 
dixerunt , suppedaneum. Sed videte, fratres, quid nos 
jubeat adorare. Alio loco Scripturarum dicitur : Ce- 
lum milii sedes est , terra autem scabellum pedum meo- 
rum (Isai. xvi, 1). Ergo terram nos jubet adorare , 
quia dixit alio loco quod sit scabellum pedum Dei? 
Et quomodo adorabimus terram, cum dicat aperte 
Scriptura : Dominum Deum tuum adorabis (Deut. v1, 
15) ? Et liic dicit, Adorate scabellum pedum ejus ; ex- 
ponens autem mihi quod sit scabellum pedum ejus , 
dicit, Terra autem. scabellum pedum meorum. Anceps 
factus sum : timeo adorare terram , ne damnet me 
qui feeit cceluin et terram ; rursus timeo non adorare 


scabellum pedum Domini mei , quia Psalmus mihi di- . 


cit, Adorate scabellum pedum ejus. Quiero quod sit 
scabellum pedum ejus; et dicit mihi Scriptura : Terra 
scabellui pedum meorum. Fluctuans converto me ad 
Christum, quia ipsum quaro hic; et invenio quomodo 
sine impietate adoretur terra, sine impietate adoretur 
scabellum pedum ejus. Suscepit enim de terra ter- 
ram ; quia caro de terra est , et de carne Marix car- 
nem accepit. Et quia in ipsa carne hie ambulavit , et 
ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit ; 
nemo autem illam carnem manducat, nisi prius ado- 
raverit : inventum est quemadmodum adoretur tale 
scabellum pedum Domini , et non solum non pecce- 
mus adorando, sed peccemus non adorando. Num- 
quid autem caro vivificat? Ipse Dominus dixit, cum 
de ipsa commendatione ejusdem terr» loqueretur t 
Spirilus est qui vivificat; caro autem nihil prodest. Ideo 
et ad terram quamlibet cum te inclinas atque proster- 
nis, non quasi terram intuearis , sed illum Sanctunr 
eujus pedum scabellum est quod adoras; propter 
ipsum enim adoras : idco et hic subjecit, Adorate sca- 
bellum pedum ejus, quoniam sanctus est. Quis sanctus 
est? In cujus honore adoras scabellum pedum ejus. 
Et cum adoras illum , ne cogitatione remaneas in 
carne, et a spiritu non vivificeris : Spiritus est enim, 
inquit, qui vivificat; caro autem nihil prodest. Tunc au- 
tem, quando hoc Dominus commendavit, d» carne 
sua locutus erat , et dixerat : Nisi quis manducaverit 
carnem meam , non habebit in se vitam eternam. Scan- 
dalizati sunt discipuli ejus quidam, septuaginta ferme, 
et dixerunt : Durus est hic sermo ; quis potest eum iu- 
telligere? Et recesserunt ab eo , et amplius cum eo 
non ambulaverunt. Durum illis visum est quod ait, 
Nisi quis manducaverit carnem meam , non habebit vi- 


! Edd., senctum est. ^V melioris notze Mss. juxta LXX 
sanctus est. 


"ES 


1263 
Mon «lernam : acceperunt illud stulte, carnaliter il- 
lad cogitaverunt , et putaverunt quod przeeisurus es- 
set Dominus particulas quasdam de corpore suo, et 
daturus illis, et dixerunt , Durus esl hic sermo. Ipsi 
erant duri, non sermo. Etenim si duri non essent , 
Sed mites essent, dicerent sibi : Non sine causa dicit 
hoc, nisi quia est ibi aliquod saeramentum latens. 
Manerent cum illo lenes, non duri ; et discerent ab 
illo, quod , illis discedentibus, qui remanserunt, didi- 
cerunt. Nam cum remansissent cum illo discipuli duo- 
decim , illis recedentibus , suggesseruut illi , tanquam 
dolentes illorum mortem , quod scandalizati sunt in 
verbo ejus et recesserunt. Ille autem instruxit eos, et 
ait illis, Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil 
prodest : verba qug locutus sum vobis , spiritus est. et 
vita (Joan. vi, 54-64). Spiritualiter intelligite quod 
locutus sum : non hoc corpus quod videtis, mandu- 
caturi estis; et bibituri illum sanguinem , quem fusuri 
sunt qui me crucifigent. Sacrameutum aliquod vobis 
commendavi ; spiritualiter intellectum vivificabit vos. 
Etsi necesse est illud visibiliter celebrari , oportet tà- 
men invisibiliter intelligi. Exzaltate Dominum Deum 
nostrum , et adorate scabellum pedum ejus, quoniam 
sanclus est. 

40. [vers. 6-8. ] Moyses et. Aaron in. sacerdotibus 
ejus , et Samuel in his qui invocant nomen ejus. Invo- 
cabant Dominum , et ipse exaudiebat eos ; in columna 
nubis loquebatur ad eos. Isti antiqui Moyses et Aaron 
el Samuel, servi Dei, magui apud antiquos. Nostis 
quia Moyses eduxit in virtute Dei populum Israel cx 
AEgypto per Rubrum: mare ; et duxit in eremo ; et 
quanta mirabilia fecerit illo tempore Deus per manum 
Moysi , noverunt omnes qui istas Scripturas libenter 
audiunt in Ecclesia , vel apud se legunt , vel quoquo 
modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem or- 


dinavit etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur. 


sacerdos esse , nisi Aaron. Aperte enim in illis Litie- 
ris Aaron nominatur sacerdos Dei ( Exod. xxvi , 
4,etc. ) : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos 
erat. Sed si hoc non erat , quid erat ? numquid major 
sacerdote esse poterai? Exprimit * psalmus iste quia 
et ipse sacerdos erat : Moyses, e! Aaron in sacerdoti- 
bus cjus. Ergo erant illi Domini sacerdotes. Samucl 
postea jam in libro Regnorum legitur: iste est Sa- 
muel temporibus David; nam ipse unxit sanctum 
David. Samuel ab initio aetatis suxe. in. templo ercvit, 
Mater ejus sterilis fuit : volens habere filium , oravit 
ad Dominum cum gemitu magno , et petens ut. daret 
ei Deus filium, cestendit quia non carnaliter habere 
voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit. 
Vovit enim eum Domino Dco , etait , Si mihi mascu- 
lus natus fuerit , templo tuo serviet : eV ita fecit. Natus 
sanctus Samuel fuit apud matrem tempore lactis ; 
mox ut eum alblactavit, dedit in templum , ut ibi 
cresceret , ibi roboraretur * in spiritu , ibi Deo servi- 
ret : factus est sacerdos magnus , sacerdos sauctus 

ion. Er. et qualuor. MSs., cexpropriat : quod verbum 
jam iu Mss. et. apnd Am. oceuzrit nobis super Psalmum 13, 


n. 5, sujra, col. 654, iu not. *. 
5 AMiquot Mss., peoocretur. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVIIT. 


1265 
illo. tempore ( 1 Reg. 1, etc. ). Commemorat istos , ct 
per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quave 
autem hic illos nominavit ? Quoniam diximus Chri- 
stum hic nos debere intelligere. Advertat Sanctitas 
vestra. Dixit superius , Exaltate Dominum Deum no- 
strum , et adorate scabellum pedum ejus, quoniam 
sanctus est : commendans quemdam , id est Dominum 
nostrum Jesum Christum , cujus scabellum pedum 
adorandum est, quia carnem assumpsit , in qua ap- 
pareret generi humano ; et volens nobis ostendcre et 
antiquos patres ipsum przdicasse , quia ipse est ve- 
rus sacerdos Dominus noster Jesus Christus , comme- 
moravit istos , quia in columna nubis ad illos loque- 
batur Deus. Quid est , in columna nubis ? Loquebatur 
per figuras. Si enim in quadam nubecula loquebatur ; 
obscura illa dicta nescio quem manifestum pr:esigna- 
bant. Ille autem nescio quis , jam non est nescio quis; 
quia scitur a nobis, Dominus noster Jesus Christus. 
« Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Sa- 
muel in his qui invocant nomen ejus. Invoca- 
bant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in co- 
lumna nubis loquebatur ad eos. » Qui primo loque- 
batur in columna nubis, ipse nobis locutus est in 
scabello pedum suorum ; id est, in terra assumpta 
carne , unde adoramus scabellum pedum ejus , quo- 
niam sanctus est. Ipse de nube loquebatur quod tunc 
non inteligebatur ; locutus est in scabello pedum 
suorum , et intellecta sunt verba nubis ejus. In co- 
lumna nubis loquebatur ad eos. 

11. Attendamus ergo, fratres: videte quos et 
quales sanctos nosminaverit. « Custodiebant testimo- 
« nia ejus, et pr»cepta ejus qux dedit eis. » Custo- 
diebant certe , intendite. « Custodiebant testimonia 
« ejus, et prxcepta cjus qux dedit eis. » Hoc dicit , 
et negari non potest. Nihilne habebant peccati ? Quo- 
modo ? Quando custodiebant przcepta ejus , custo- 
diebant testimonia ejus. Videte quales nos veiit for- 
mari, ne quasi de perfecta justitia. przesumainus. 
Ecce Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, ci Sa- 
mucl in his qui invocant nomen ejus, ad quos de 
columna nubis loquebatur , tam aperte illos exaudie- 
bat, qui eustodiebant testimonia et praecepta ejus 
qui dedit eis. Domine , inquit , Deus noster , (i exau- 
disti eos ; Deus , tu propitius (uisti illis. Propitius noa 
dicitur Deus, nisi peecatis : quando dat veuiam , 
tunc dicitur propitius. Et quid habebat in istis quod 
vindicaret , ut esset propitius ignoscendo? Propitius 
erat donando peccata , propitius erat et. vindicando. 
Quid enim sequitur ? Tu propitius [uisii illis , et vindi- 
cans in omnes affectiones eorum. Vtiam vindicans pro- 
pitius fuisti : non solum donans peccata , sed etiam 
vindicans propitius fuisti. Videte , fratres mei , quid 
hic commendavit ; adverüte, lli Deus irascitur, 
quem peccantem non flagellat : nam cui verc. propi- 
lius est, non solum donat peceata, ne noceant a 
futurum sxculum ; sed etiam castigat , ne semp: r 
peccare delectet. 

12. Agite, fratres ; quomodo in illis vindicatui 
est si queramus , aderit Dominus ut. dicam. Quivra- 


1207 
mus enim tres istas personas , Moysen , et Aaron , et 
Samuelem , et quomodo in cis vindicatum sit , quia 
dixit, Vindicans in omnes affectiones corum : utique 
eas affectiones dieens eorum , quas Dominus noverat 
in cordibus jllorum , quas liomines non noverant, 
Ktenim sine querela hominam versabantur in. medio 
plebis Dei. Sed quid dicimus ? quia Moyses habuit 
primam vitam fortasse peccatricem ? Nam et percusso 
homine , fugit de Zgypto ( Exed. rr, 12 , 15 ). Habuit 
ei Aaron primam vitam quz displiceret Deo. Nam 
ipse insanionti populo et furenti idolum permisit ut 
fieret, et facium cst populo Dei idolum quod adora- 
vet (4d. xxxi , 4-4). Samuel quid fecit , infans ad 
templum datus ? Omnes states suas. inler sancta sa- 
cramenta Dei peregit, ab ineunte zetate famulus Dei. 
Nihil unquam dictum est de Samuele , nihil ab homi- 
uibus. Noverat ibi forte Deus aliquid quod purgaret ; 
quia et quod perfectam jam videtur hominibus , illi 
perfectioni adhue imperfectum cst. Pleraque faciunt 
artifices , et ostendunt imperitis ; et cum jam judica- 
vérini imperiti esse perfecta , expoltunt illa artifices , 
qui noverunt adhuc quid illis desit, ut mirentur lio- 
mines tantam expolitionem rebus accidisse, quas 
jam perfectas pronuntiaverant. Fit hoc et in aedificiis , 
et in picturis , et in vestibus, et prope in omni ge- 
nere artium. Primo judicant illud jam quasi perfe- 
ctum esse , ut oculi? eorum amplius nihil desiderent : 
sed aliud judieat oculus imperitus , aliud judicat artis 
regula. Sic et illi sancti versabantur ànte oculos Dei , 
tanquam sine culpa, lanquam perfec, tanquam 
angeli : noverat autem quid illis deesset, qui vindi- 
cabat in omnes affectiones eorum. Vindicabat autem 
non irascens , sed propitius : ad hoc vindicabat nt 
perficeret coeptum , non ut damnaret ejectum *, Vin- 
dicans ergo in omnes affectiones eorum erat Deus. 
Quomodo vindicavit in Samuelem ? ubi est vindicta 
ipsa ? Hoc dico , ut noverint Christiani , qui jam hic 
cognoverunt Christum , ad quos venit in scabello pe- 
dum suorum , quos ita dilexit , pro quibus sanguinem 
fudit; noverint quomodo vapulent, cum multum 
profecerint, Qusrimus vindietam in Moyse; prope 
nullam habet , nisi quod ad extremum ait illi Deus : 
Ascende in montem , et. morere. Ait seni, Morere: 
jam peregerat wtates suas : numquid nunquam erat 
moriturus ? Qualis illa vindicta ? Ostendit ibi vindi- 
etam suam , ut diceret, Non intrabis in. terram pro- 
missionis ( Deut. xxsu , 49, 52 ), quo intraturus erat 
populus ? Quamdam figuram quorumdam gerebat 
Moyses. Nam qui in regnum coelorum intravit, ma- 
gna illi pena erat ad terram illam non venire , qua 
ad tempus erat promissa , ut umbram ostenderet et 
wansiret ?* Noime multi perfidi intrarunt in illam ter- 
ram ? nonne in illa terra viventes multa mala fece- 
rant, et Deum offenderunt? nonne. et. idololatriam 
secuti sunt iu ipsa terra ? Magnum erat. non. dedisse 
terram istam Moysi ? Sed Moycen voluit gestare figu- 

^m eorum qui sub Lege eraut , quia per Moysea 
dita est Lex : et ostendit cos qui sub Lege esse vel- 

* Reg. MS., elcetum. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 1208 


lent, et sub gratia. esse nollent, non intraturos in 
terram promissionis. Ergo illud quod dictum est 
Moysi , figura erat , non poena. Seni mors quie poena ? 
Non intrare in illam terram que poena , quo intrave- 
runt indigni ? De Aaron autem quid dictum esi? 
Mortuus est et ipse senex , filii sui successerunt ei in 


- sacerdotio ; filius ejus postea sacerdotium admini- 


stravit ( Num. xx , 24-28 ; et xxxi , 58) : quomodo 
et in istum vindicavit ? Samuel et ipse sanctus senex 
mortuns est , relictis filiis successoribus suis ( 1 Ttej. 
vm ,1; ei xxv, 1). Quid est quod in illos vindica- 
tum est quaro , et secundum homines non invenio : 
secundum autem quod scio pati servos Dei , quotidie 
in ios vindicabatur. Legite , et videte vindictas , et 
qui proficitis ferte vindictas. Quotidie * patiebantar 
populos contradicentes , quotidie patiebantur inique 
viventes ; et inler illos vivere cogebantar , quorum 
vitam quotidie reprehendebant. Hxc erat vindicta. 
Nondum proficit , cui parva est. Tantum te enim tor- 
quet injustitia aliena , quantum recesseris à Lua. 
Cum enim fueris frumentum , id est herba. bona de 
semine bono, lilius regni, cum coperis fructum 
dare , tunc tibi apparebunt zizania : cum enim crevis- 
set herba , et. fructum fecisset , tunc apparuerunt. ziza- 
nia. Cum coeperint apparere zizania , videbis te inter 
malos. Velle habes quasi separare a te malos , et se- 
parare ab Ecclesia omnes malos; respondebil tibi 
Domini sententia : Sinite utraque crescere usque ad 
messem , ne forte cum vultis eradicare zizania , eradice - 
tis simul et triticum ( Matth. xi , 96-99). Ex senten- 
tia Domini necesse crit parcere zizaniis , ex conditio- 
ne servi necesse erit vivere inter zizauia : separare 
ea non potes , tolerare tibi necesse est. Vide quantas 
plagas in corde patiaris , qui eorpore integro inter 
malos versaris. Probabitis quicumque profeceritis , 
probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo 
ista ; et forte hoc pertinet ad illud : Servus qui novit 
voluntatem domini sui , et non? facit digna, plagis va- 
pulabit multis ( Luc. xu, 47, 48). In multis enim 
quantum nobis innotescit voluntas Dei , etiam reatus 
noster innotescit nobis ; et quanto ille nobis innote- 
scit , tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus 
enin quam sit justum quod de nobis exigat Deus, 
in quanta adhuc imperfectione jaecamus ; et fit. in 
nobis qued dietum est : Qui apponit scientiam , eppo- 
nii dolorem ( Eccle. 1, 18). Ecce abundet in te cha- 
ritas, plus dolebis peccantem. Quanto in te major 
charitas est , tanto amplius te torquebit quem tole- 
ras : non torquebit tanquam irascentem illi , sed tau 
quam dolentem pro illo. 

45. Vide Paulum apostolum, quid patiebatur; vide? 
quis quid patiebatur : Prater illa, inquit, qua extrin- 
secus sunt (dixit enim multa quie patiebatur, et coepit 
dicere interiora, proter illa quie extrinsecus erant, 


! Sic Mss. AL Edd., sed q»i proficitis. Fc rie vindictes qo- 
tidie, etc. 

? Remig. Vs. caret. particula, om : sed eam liie haiieat 
caetori libri, etiam editi; jauxpue adis locis camdeiu seu- 
tentiam ita nobis exhibueruat sss. 

3 sie ege xs. AC Fdd., vidi. 


1269 


quie patiebatur a malis persecutoribus Christi), incur- 
sus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. 
Kt vide qualis sollicitudo, quam paterna, quam ma- 
terna ; videte quomodo exdebatur , ut vindicaretur in 
omnes affectiones cjus : dicemus ct affectiones cjus, 
in quas vindicabat Deus. Quis infirmatur, inquit, et 
non ego infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror 
(H Cor. xvi, 28, 29)? Quinto. major charitas, tanto 
majores plag:e de peccatis alienis. Acceperat quidem 
ille et stimulum carnis, angelum satanx, a quo eola- 
phizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus, viudi- 
cans in omnes affectiones ejus. Qu» sunt affectiones 
iu quas sic vindicabat? Tpse exposuit, ipse dixit : 1n 
magnitudine, itiquit, revelationum ne extollar, datus cst 
mihi stimulus carnis mec, angelus satang, qui me cola- 
phizet. ''am perfectus evat, ut tamen timendum esset 
ne cxtolleretur : nam non ponerct Deus medicamen- 
tum, ubi vulnus non esset. Et. rogavit ut tolleretur ; 
aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum : Pro- 
pter quod ter Dominum rogavi, inquit, ut auferret eum 
à me, id est, etimulum carnis a quo colaphizabatur, 
aliquem forte dolorem corporis : rogavi, inquit, ut au- 
f[crret eum a me ; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea ; 
nam virtus in infirmitate. perficitur (Id. xu, '1 9). 
Ego novi quem curo ; non mihi det qui 2egrotat consi - 
lium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sanat 
te. Rogat medicum ut. toll&t emplastrum ; et non tol- 
lit, nisi cum fuerit. sanatum quo posuerat. Virtus in 
infirmitate perficitur. Ergo, fratres, quicumque in 
€hristo preficimus, non nos putemus sine flagello 
futuros : quia. quantumlibet profieiamus, novit ipse 
peccata nostra; aliquando et nebis ostendit illa, et 
videmus ct nos peccata nostra. Et cum inter tales 
homines versari cooperinius, ut jam homines quid in 
nobis reprehendant non inveniant ; reprehendit ille 
adhue qui oinnia novit, et vindicat in omnes affectio- 
nes, quia propitius est nobis. Nam si non vindicet, et 
deserat, perimus. Deue, tu propitius [uisti illis, et vin- 
dicans in omnes affectiones corum. 

14. [vers. 9.] Exaltate Dominum Denm nostrum. 
Iterum exaltemus illum : qui bonus est et cum ferit !, 
quomodo laudandus est, quomodo exaltandus est? 
'Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? 
Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et ma- 
]us cum czdis filium tuum. Et cum blaudiris, pater 
es; el cum cadis, paler es : ideo blandiris, ne dcfi- 
ciat; idco cxdis, ne pereat. Exaltate Dominum Deum 
nostrum, et adorate in monte sancto ejus 2 quoniam sai 
ctus Dominus Deus noster. Quomodo superius dixit, 
Exaltate Dominum. Deum nostrum, et adorate. scabel- 
[um pedum ejus ; intellexinius autem quid sit adorare 
scabellum pedum cjus : sie et modo post. exaltatio- 
nem Domini Dei nostri, ne quis illum prxter montem 
ejus exaltel, commendavit et montem ipsius. Mons 
ipsius quis est? Legimus alibi de hoc monte quia la- 
pis fuit przecisus de monte sine manibus, et coifregit 


1 Am, et Er., fuerit. Lov., scvierit. Melius Mss. feril.— 
Praeterea sic habeut Er. Ven. et Lov.: [terunt ex«ltemus il- 
(uui quia bonus est ; eL cum, cte.— M. 


ENARRATIO IN PSALMUM XCVIII. 


^ 


1270 
omnra regna. terri, ct erevit lapis ipse. Danielis visio 
est ista quam narro. Crevit lapis iste qui praveisus est 
de monte sine manibus, et factus est, inquit, mons 
magnus, ila wt impleret universam faciem terre (Dan. n, 
94, 35). In ipso monte magno adoremus, si exaudiri 
volumus. llretici non adorant in isto monte ; quia 
mons iste implevit universam faciem terrz : h:ese- 
runt in parte, et totum amiserunt. Si agnoscant Eecle- 
siam catholicam, adorabunt in isto monte nobiscum. 
Etenim lapis ille qui procisus est de monte sine ma- 
nibus, jam. videmus quantum creverit, ct quantas 
terr: regiones occupaverit, et usque ad quas gentes 
pervenerit. Quid est mons unde procisus est lapis 
sinc manibus? Regnum Judaorum : primo quod colc- 
bant unum Deum. Inde przcisus est lapis Dominus 
noster Jesus Christus. Ipse dietus est, Lapis quem re- 
probaverunt edificantes, hic factus est in. caput angutt 
(Psal. cxvn, 22 ; Act. 1v, 11). Lapis iste procisus de 
monte sine manibus, coníregit omnia regna terra- 
rum : videmus coníracta ab illo lapide omnia regna 
terr:e. Qui erant regua terrze? Regna. idolorum, ve- 
gna damoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in 
multis hominibus : ubi est regnum ejus? Reguabat 
Mercurius in multis hominibus : uhi est regnum ejus? 
Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, ia 
quibus ille regnabat. Regnum Coelestis* quale crat 
Carthagini! ubi nune est regnum Ceelestis? Lapis ille 
fregit omnia regna terrarum, lapis prz:cisus de monte 
sine manibus. Quid est, przcisus de monte sine ma- 
nibus? Natus de gente Judzorum sine opere hoini- 
num. Omnes cnim qui nascuntur, de opere maritali 
nascuntur; ille de virgine natus, sine manibus natus 
esL; pec manus eniin, opus humanum significatur ; quo 
manus humana non accesserunt, ubi maritalis au 
plexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de 
monte sine manibus lapis ille : crevit, et crescendo 
fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons 
magnus, et implevit universam faciem terrae. ITec est 
Ecclesia catholica, cui vos connununicare gaudete. 
lli autem qui non ei communicant, quia prater 
ipsum montem adorant ct laudant Deum, non exau- 
diuntur ad vitam :ternam ; etsi ad quiedam tempo- 
ralia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia 
eos in quibusdam exaudit Deus : nam et Paganes 
exaudit in quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, 
et pluit? Quare? Quia facit solem suum oriri super 
bonos et malos, et pluit super justos et injustos 
(Mah. v, 45). Noli ergo gloriari, pagane, quia te 
clamante ad. Deum, pluit Deus, qui super justos ct 
injustos pluit. Audivit te a« temporalia ; non te audit 
ad xterna, nisi in uioute sancto ejus adoraveris. Ado- 
rate Doininum in monte sancto ejus, quoniam. sanctus 
Dominus Deus noster. 

15. Hiec. de Psalino. sufficiánt. Charitati: vestre ; 
quantum Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid 
loquimur in nomine Dei, quoniam Dci est loquentis 


! Edd., regnum Veneris ; et infra, regnum colerte. AtMss. 
utroque loco, celestis. De hoc j.agauorui Carthasinensium 
idolo jam supra, ccl. 252, Euar. in V'sal. LAU, u. 7. 


1211 
per nos, imber Dci est : videte vos qualis terra sitis. 
Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra 
est, fructus bonos parit; si mala terra cst, spinas pa- 
rit : pluvia tamen dulcis est et super fructus et super 
spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et 
spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam 
non accuset : qui autem melior factus fuerit, et fruges 
de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam lau- 
det. Aut quid sunt nubes, aut quid est pluvia, nisi 
Dci misericordia, omnia facientis circa eos quos dili- 
git, et quibus donavit ut ab ois diligatur? 





IN PSALMUM XCIX 
ENARRATIO, 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Psalmum, fratres, cum cantaretur, audistis; bre- 
vis est, nec obscurus : quasi securitatem dederim, ne 
laborem timeatis. Videamus tamen attentius, et 
quanto liberius, tanto diligentius , quid sibi velint ea 
ipsa qux aperte sonant, ut quantum Dominus donare 
dignatur, spiritualiter intelligantur. Vox Dei quolibet 
organo sonans, tamen vox Dei; neque enim dele- 
etat aures ejus, nisi vox ejus : nam et nos cum lo- 
quimur, tunc eum delectamus, cum ipse de nobis lo - 
quitur. 

2. [vers. 1.] Psalmus in confessione : sic inscribitur, 
hic est titulus ejus, Psalmus in confessione. Pauci ver- 
sus sunt, magnarum rerum gravidi : pariant semina 
in cordibus vestris, ut paretur horreum méssi domi- 
niez. Psalmus iste in confessione hoc nobis jubet, ad 
hoc nos hortatur, ut jubilemus Deo. Nec hortatur ve- 
lut aliquem unum angulum terr: , aut unam aliquam 
habitationem congregationemve hominum ; sed quia 
ubique novit se scminasse benediciionem, undique 
exigit jubilationem. 

'S. [vers. 2.| Jubilate ergo Domino !, universa terra. 
Numquid modo vocem meam audit universa terra? Et 
tamen hanc vocem audivit universa terra. Jam jubi- 
Jat Domino universa terra ; et qux: adhue non jubilat, 
jubilabit. Pertendens enim benedictio, incipiente Ec- 
clesia ab Jerusalem per omnes gentes ( Luc. xxiv, 
41), impietatem ubique prosternit, pietatem ubique 
construit : et mixti sunt boni malis, et mali per om- 
nem terram, ei boni per omnem terram. In. malis 
murmurat ownis terra, in bonis jubilat, omnis 
terra. Quid est ergo jubilare? Multum enim nos atterns 
tos facit àd ? hoe verbum et prasentis psalmi titulus, 
quia inscribitur , Jn confessione. Quid est, in confes- 
sione jubilare? Est alterius cujusdam psalmi senten- 
tia dicentis, Beatus populus qui intelligit jubilationem 
(Psal. uxxxvim, 16) : profecto magnum aliquid est, 
quod intellectum beatos facit, Dominus ergo Deus 
noster beatificator liominum, det mihi intelligere quod 
dicam, det vobis intelligere quod auditis : Beatus popu 
lus qui intelligit. jubil.cionem. Curramus ergo ad hane 
beatitudinem , inteiligamus jubilationem , non ean 


! Edd., Deo. At plerique Mss. juxta LXX, Domino. 
* sic Am. et Mss. At Er. ct Lov. omittunt, ad. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1212 
sine intellectu fundamus. Quid opus est jubilare et * 
obtemperare huie psalmo. dieenti, Jubilate Deo, om- 
nis terra, et non intelligere jubilationem, ut vox no- 
stra sola jubilet, et cor non jubilet ? Sonus enim cor- 
dis, intellectus est. 

4. Quod nostis dicturus sum. Qui jubilat, non verba 
dicit, sed sonus quidam est lxtitix sine verbis : vox 
est enim animi diffusi lzetitia, quantum potest, expri- 


mentis affectum, non sensum comprehendentis. Gau- 


dens homo in exsultatione sua, ex verbis quibusdam 
qui non * possunt dici et intelligi, erumpit in vocem 
quamdam exsultationis sine verbis ; ita ut appareat 
eum ipsa voce gaudere quidem , sed quasi repletum 
nimio gaudio, non posse verbis explicare quod gau- 
det. Animadvertite hoc in eis qui cantant etiam non 
honeste. Non cnim talis erit jubilatio nostra, qualis il- 
lorum est; nos enim in justificatione jubilare debe- 
mus, illi autem jubilant ín iniquitate : itaque nos in 
confessione , illi in confusione. Tamen ut hoc quod 
dico intelligatis, imo: recordemini rem cognitam, 
maxime jubilant qui aliquid in agris operantur ; copia 
fructuum jucundati vel messores, vel vendemiatores, 
vel aliquos fructus metentes, etin ipsa fecunditate 
terrae et feracitate gaudentes, exsultando cantant ; et 
inter cantica qux» verbis enuntiant, inserunt voces 
quasdam sine verbis in elatione exsultantis animi, et 
tiec vocatur jubilatio. Si quis forte propterea non re- 
cognoscit, quia nunquam advertit, advertat de c:- 
tero. Atque utinam non inveniat quos advertat, ne 
Deus inveniat quos evertat. Sed tamen quia non quie- 
Scunt nasci spinx , in male exsultantibus adverta- 
mus jubilationem improbandam , et offeramus Deo 
jubilationem coronandam. 

5. Quando ergo nos jubilamus? Quando laudamus 
quod dici non potest. Attendimus enim universam 
creaturam, terram ct mare, et. ccelum, et omnia que 
in eis sunt : attendimus singula habere origines et 
causas suas, seminum vim, nascendi ordinem, per- 
manendi modum, intereundi decessum , currere vo- 
lumina sxculorum sine ulla perturbatione , stellas 
volvi quodam modo ab oriente in occidentem, pera- 
gere cursus annorum , videmus dimensiones men- 
sium, distentiones horarum; inque his omnibus ne- 


scio quid invisibile, quod spiritus vel anima dicitur, - 


inesse omnibus animantibus ad appetendam volupta- 
tem fugiendamaue molestiam , ad conservandam in- 
columitatem suam vestigium quoddam unitatis ; 
inesse etiam homini commune quiddam cum Angelis 
Dei; non eum pecoribus, sicut est vivere, audire, 
videre, ct c:etera , scd quod intelligat Deum, quod ad 
mentem proprie pertineat *, quod sicut oculus album. 
el nigrum , ita ;equitatem. iniquitatemque discernat. 
In hac tota consideratione creaturz, quam nominare 
utcumque et percurrere potuimus, interroget se 
anima : Quis fecit hec omnia ? quis creavit hzc? quis 
in his teipsam ? Quid sunt ista qu:e consideras? quid 
! Am. Fr. et jlerique Mss., ef noit. 


? Hie in pluribus Mss. deest, i102. 
3 Edd. pertQieat. Aliquot vero wss., perttn2t. Forte mclius. 


, EC 2 »———É 


1275 


lu qu:* consideras? Quis ille qui fecit consideranda 
et considerantem ? quis est iste? Dic illum ; ut dicas 
illum, cogita illum. Potes enim aliquid cogitare, et 
forte non notes dicere ; nullo modo autem poteris di- 
cere quod non potueris cogitare. Ergo cogita illum 
priusquam dicas illum , ut cogites illum, accede ad 
illum. Quod enim vis bene videre, ut habeas quod lo- 
quaris, accedis ut inspicias, ne forte longe videndo 
fallaris. Sed ut oculis ista corpora, sic ille mente 
conspicitur, corde attenditur et videtur. Et ubi est cor 
unde ille videatur? De«ti, ait, mundi corde, quoniam 
ipsi Deum videbunt (Math. v, 8). Audio, credo, ut 
possum intelligo , corde videri Deum, nec posse nisi 
mundo corde conspici ; sed audio aliam Scripturam : 
Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloria- 
bitur mundum se esse a peccato (Prov. xx, 9)? Attendi 
ergo universam creaturam, quantum potui ; corporalem 
animadverti in ccelo et in terra, spiritualem autem in 
meipso qui loquor , qui membra vegeto, qui vocem 
intendo, qui linguam moveo , qui verba pronuntio, 
sensusque discerno. Et quando comprelendo me in 
me? Unde ergo possum quod supra me? Promittitur 
tamen cordi hamano visio Dei, et indicitur ! quedam 
operatio mundandi cordis ; hoc dicitur ab Scriptura : 
Para unde videas quod amas , antequam videas. Au- 
dito enim Deo et nomine ejus, cui non dulce est quod 
audit, nisi impio multum remoto, multum longe fa- 
cto? Quoniam ecce, inquit, qui longe faciunt se abs te, 
peribunt ; sequitur , Perdidisti omnem qui fornicatur 
abs te ( Psal. .xxir , 27). Nobis autem quid ? Quia illi 
longe, et ideo in tenebris, et ita sauciatis oculis in 
tenebris, ut lumen non solum non desiderent, sed 
etiam perhorrescant ; nobis in longinquo inventis quid 
dicitur? Accedite ad eum, et illuminamini (Psal. xxxui, 
6). Ut autem accedas et illumineris , displiceant tibi 
tenebrz tux ; damna quod es, ut merearis esse quod 
non cs. Es iniquus, esse debes justus : nunquam ju- 
stitiam percepturus es, si adhuc tibi placet iniquitas. 
Contere illam in corde tuo, ct munda ; expelle illam 
de corde tuo, ubi vult habitare? quem vis videre. Ac- 
cedit ergo utcumque anima humana , interior homo 
: recreatus ad. imaginem Dei, quia ereatus ad. imagi- 
nem Dei ; qui tanto erat longe factus ? , quanto ierat 
in dissimilitudinem. Non enim locorum intervallis ac- 
ceditur ad Deum, aut. receditur a Deo : dissimilis 
factus, longe recessisti ; similis factus, proxime acce- 
dis. Vide quomodo nos vult accedere Dominus, fa- 
ciens primo similes , ut accedamus. Estote, ait, sicut 
Pater vester quiin. celis est, qui solem suum oriri facit 
super bonos et malos , et. pluit super justos. et injustos 
(Matth, v, 45). Disce diligere inimicum, si vis eavere 
inimicum *. Inquantum autem in te charitas crescit, 
efliciens te eLrevocans te ad similitudinem Dei, perten- 


1 Eig., inde dicilur. AUWss., indicitur. 

? Reg. Ms., Confitere. illam. in corde tuo : ibi vult habi- 
iare, eic. " 

3 Quatuor Mss.: 4ccedente ergo ttcumque anima humana, 
interior homo recreatur ad imaginem Dei : quia creatus ad 
imaginem Dei, lanto erat vie aeo eic. 

* Colb. MS., amicum. 


ND b 


ENARRATIO IN PSALMUM XCIX. 


1214 
dit usque ad inimicos ; ut sis ei similis qui facit soleni 
suum oriri, non super bonos tantum, sed super bonos 
et malos ; et pluit, non super justos tantum , sed su- 
per justos et injustos. Quantum aecedis ad similitudi - 
nem, tantum proficis in charitate, et tanto incipis 
sentire Deum. Et quem sentis? qui venitad te, an ad 
quem tu redis? Nam ille nunquam discessit a te : re- 
cedit a te Deus, cum tu recedis a Deo. Pr:esentia sunt 
exeis omuia, sieut videntibus : uno loco stans c:ecus 
et videns, iisdem formis rerum uterque circumfundi- 
tur ; ille est presens. rebus, ille absens : ex duobus 
uno loco stantibus , unus est prxsens , alius absens ; 
non rebus ipsis ad alierum accedentibus ct ab altero 
recedentibus, sed propter dissimilitudinem oculorum 
suorum. Ille qui caecus dicitur , quia exstinctum est 
ibi quod contemperari solet luci * cuncta vestienti, 
frustra e«t praesens rebus quas non videt; imo rectius 
absens quam przsens dicitur : ubi enim non est sen- 
sus ejus, recte dicitur absens ; hoc est enim absentem 
esse, sensu abesse. Sic et Deus ubique pr:wsens est, 
ubique totus, Sapientia ejus attingit a. fine usque ad 
finem fortiter, et disponit omnia suaviter ( Sap. vin, 
1 ). Quod autem Deus Pater, hoc Verbum ejus et Sa- 
pientia ejus, lux deluce, Dcus de Deo. Quid ergo 
optas videre? Non est a te longe quod vis videre. 
Apostolus dicit equidem non longe positum ab uno- 
quoque nostrum : in ipso enim vivimus et. movemur ct 
sumus ( Act. xvii, 27, 28). Quanta ergo miseria est ; 
longe esse ab co qui ubique est? 

6. Esto ergo similis pietate, et diligens cogitatione : 
quoniam invisibilia ejus per ea qu: facta sunt intel- 
lecta conspiciuntur (om. 1, 20) ; ea quie facta sunt 
intuere, mirare, quare auctorem. Si dissimilis sis, 
repelleris ; si similis, exsultabis. Et cum accedere 
ceeperis similis , et persentiscere Deum , quantum in 
te charitas crescit , quia ct charitas Deus est (I Joan. 
1v, 8), senties quiddam quod dicebas, et non dicebas. 
Ante euim quam sentires, dicere te putabas Deum : 
incipis sentire, et ibi sentis dici non posse quod 
sentis. Cum autem ibi didiceris dici non posse quod 
sentis, tacebis, non laudabis? Ergo mutus eris in 
laudibus Dei, et gratiarum actionem non reddes ei 
qui voluit se notum tibi facere? Laudabas, cum qua:- 
reres ; silebis, cum iuveneris ? Nullo pacto: non eris 
ingratus. Debetur honor, debetur reverentia, debetur 
magna laudatio. Attende te qui sis, lerra et cinis : 
vide quis meruerit, quid videre; vide quis, quid, 
hono Deum. Agnosco non meritum hominis, sed 
misericordiam Dei. Lauda ergo miserantem. Quomo- 
do, inquis , laudabo? Modicum ipsum quod sentire 
possum ex parte in zmnigmate per speculum (1 Cor. 
xm, 12), jam explicare non possum. Audi ergo Psal- 
mum : Jubilate Domino, omnis terra. Intellexisti jubi - 
lationem omnis terr», si jubilas Domino. Domino 
jubila *; noli jubilationem tuam iu alias atque alias 
res dividere. Postremo caetera dici possunt uteuique : 


! Sic Mss. At Edd., luce. 
? Sic melioris not*e Mss. ALUEGdd., terra? si jobilas, Doisi- 
no jubila. 


1215 


ille solus cst ineffabilis, qui dixit, ct facta sunt 
omnia. Dixit, c( facti sumus : sed nos eum dicv:e 
non possumus ( Psal. xxxn, 9). Verbum ejus quo 
dicti sumus, Filius ejus est : ut a nobis utrumque in- 
firmis diceretur , factus est infirmus. Jubilationem 
pro verbo possuimnas dicere, verbum pro verbo non 
possumus. J«bilate erro Domino, omnuis terra. 

7. Serve Domino in. jucunditate, Omuis servitus 
amaritudine plena est : omnes. conditione servili * 
obligati et serviunt, et murmurant. Nolite timere il- 
lius Domini servitutem: non. erit ibi gemitus, non 
murmur, non indiguatio ; nemo se petit * inde vena- 
lem, quia dulce est quod redempti omnes sumus. Ma- 
gun felicitas , fratres, esse in ista domo magna ser- 
vuin, etsi cum compedibus. Noli timere, serve com- 
pedite, confitere Domino : meritis tuis attribue 
compedes tuas ; confitere in. compedibus, si vis utin 
ornamenta vertantur. Nan. frustra, nec sine exaudi- 
Uone dictum est, Iniret in. couspectum. (utm genitus 
compeditorum (Psal. txxvim, 141). Servite Domino in 
jucunditate. Libera servitus est apud Dominum ; libe- 
rà servitus , ubi non necessitas, scd charitas servit. 
Vos, inquit, in libertatem vocati estis, fratres : tantum 
ne libertatem. in occasionem carnis detis ;. sed per cha- 
ritatem. spiritus servite invicem (Galat. v, 45). Servum 
te charitas faciat ? quia liberum te veritas fecit. Si 
manseritis, inquit, in verbo weo, vere discipuli mei 
estis ; et cognoscelis veritatem , ct veritas liberabit vos 
(Joan. vin, 51, 52). Simul es et servus et liber : ser- 
vus, quia faetus es ; liber, quia atnaris a Deo a quo 
factus es : imo etiam iude liber, quia amas eum a quo 
factus es. Noli servire cum murmure ; non enim id 
agunt murmura tua, ut.non servias, sed ut malus ser- 
vus servias. Servus es Domini, libertus es Domini ; 
non te sie quxras manumitti, ut recedas de domo 
manumissoris tui. 

8. Servite Domino in jucunditate. Plena erit illa et 
perfecta jucunditas, cwn corruptibile hoc inducrit 
incorruptionem, et mortale lioc induerit immortalita- 
tem ( ! Cor. xv, 54) : tunc erit perfecta. jucunditas , 
tunc illa. perfecta jubilatio, tunc laus sine defectu , 
tunc amor sine scandalo, tunc. fructus sine timore, 
tunc vita sine morte. Quid hic? nullumne gaudium ? 
Si nullum gaudium, nulla. jubilatio : quomodo, Jubi- 
late Domino, universa terra? Est plane et hic gaudium; 
de spe future. vite gustatur hic unde ibi satiemur. 
Sei necesse est nt multa perferant frumenta inter zi- 
zania : sunt. grana inter paleam (Matth. mi, 12; et 
xii, 50), est lilium inter spinas. Quid enim audit Ec- 
clesia ? Sicut. lilium. in. medio spinarum , ita proxima 
mea iu medio. filierum (Cant. n, 2). Non dictum est, 
In medio alienarum ; sed, in medio filiarum. O Do- 
mine, quomodo consolaris, quomodo confortas, quo- 
modo terres? Quid est quod dicis? Sicut. lilium in 


t vox, servili, abest a Mss. plerisque. — — — Wh. 

3 Er. et Colb. Ms., putet. Sed melius alit. libri, petit. Sie 
in Tract. 44 super J02n., n. 4. « Plerumque liomines, cum 
« dominos malos patiuntur, venales se petuut; non quie- 
« rentes dominum non liabere, sed saltcra muiare. » 

? sje Am, Er. et plerique Mss. ALLov., facit. 


S. AUGUSTiNi EPISGUPL 


. medio, quarum spinarum? 11a. proxima mca in medio, 


1276 


quarum filiarum? quas. dieis spinas, ipsas filias? Ite- 
spondet : Spin: sunt propter mores suos ; filia, pro- 
pter. 6acramenta mea. Utinam ergo. inter genitus 
alienorum gemeretur ; minus gemeretur. llle est uia- 
jor gemitus , Quoniam si inimicus exprobrasset mihi , 
sustinuissem uléque ; el si is qui oderat me, super me 
magna locutus fuisset ,| abscondere me utique ab eo. 
Psaluii voces sunt : qui Litteras nostras novit, se- 
quitur ; qui non novit , discat, ut sequatur. $i is qui 
oderat ine , super me magna locutus. [sieset, absconde- 
rem me utique. ub co: tu. vero unanimis, dux meus et 
motus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos 
(Psal. 11v, 15-15). Quos dulces cibos nobiscum ca- 
piunt, qui nobiscum semper futuri non. sunt? quos 
dulces cibos, nisi, Gustate et widete quam dulcis est 
Dominus (Psal. xxxn, 8)? Inter illos necesse cst ge- 
mamus. 

9. Sed quo se separaturus est christianus, ut non 
gemat inter falsos frawes? Quo iturus est ? quid factu- 
rus ? Solitudines petat ? Sequuntur scandala. Separa- 
lurus est se qui bene proficit, ut nullum omuino 
hominem patiatur? Quid si et ipsum , antequam 
proficeret, nemo vellet pati? Si ergo, quia pro- 
ficit, nullum hominem vult pati, eo ipso quo non 
vult aliquem. liominem pati, convincitur quod non 
profecerit. Intendat. Charitas vestra : Sustineutes in- 
vicem, ait Apostolus, in dilectione , satagenles. servare 
unitatem spiritus in vinculo pacis (Ephes. 1v , 9, 5). 
Sustinentes invicem : non habes quod in te alius susti- 
neat ? Miror si non est : sed ecee non. sit ; eo roba- 
slior es ad cieteros. sustinendos, quo jam non. habes 
quod in te alii sustineant. Non sustincris, sustine 
cieteros. Non possum, inquis. Ergo habes quod et in 
te alii sustineant. Sustinentes invicem in. dilectione. 
Tu deseris res humanas, et segregas le, nt. nemo te 
videat ; cui proderis ? Tu ad hoe pervenisses, si nul- 
lus tibi profuisset ? An quia veloces pedes tihi videris 
habuisse ad transeundum , przecisurus es pontem ? 
Exhortor omnes , vox Dei omues hortater : Sustinen- 
les invicem in dilectione. 

10. Separabo me, inquit aliquis, cum paucis bonis ; 
cum illis mihi bene erit. Nam nulli prodesse impiutii 
et crudele est. Non me hoe docuit * Dominus meus. 
Non enim damnavit servum qui intervertit quod ac- 
cepit, sed qui non erogavit. Intelligatur pena inter- 
versoris ex poena pigri. Serve nequam et piger, ait Do- 
minus damuans : non ait, Intervertisti pecuniam meam; 
non ait, Dedi tibi, et non mihi quod dedi integrum 
reddidisti : Quia non crevit, quia non erogasti, inde, 
inquit, te puniam (Matt. xxv, 14-50). Avarus cst Deus 
salutis nostrze. Ergo separabo me, inquit, cum paucis 
bonis : quid mihi est rationem habere cum turbis ? Be- 
ne : pauci ipsi boni, de quibus turbis sunt eliquati ? Si 
tamen jam ipsi pauci, omnes boni : tamen bona co- 
gitatio humana, laudabilis, esse cum talibus qui cle- 
gerunt vitam quietam ; remoti a strepitu populari, a - 


1 Sie Mss. ALEdd.: Nonne ftoc docitit. 


127 ENARRATIO IN PSALMUM XCiX. 


turbis inquietis, a magnis fluctibus sxculi, tanquam 
in portu sunt. Jam ergo ibi gaudium illud ? jara. ibi 
jubilatio illà quie promittitur? Nondum; sed adhue 
gemitus, adhue sollicitudo tentationum. Habet enim 
alicunde et portus aditum : si portus aditum ex nulla 
parte haberet, nulla in eum navis intraret ; oportct 
ergo ut ex aliqua parte pateat : aliquando autem per 
eam partem qua patet, ventus irruit; et ubi scopuli 
non sunt, naves se invicem collis: confringunt. Ubi 
ergo securitas, si nec in portu? Et tamen utcumque 
feliciores * in portu quain in pelago, fatendum est , 
concedendum est, verum est. Ament se *, naves in 
portu bene sibi applicentur, non sibi collidantur : 
servetur ibi parilitas :equabilitatis, constantia chari- 
tatis; ei quando forte ventus ex illa parte qua patet, 
irruerit , sit ibi cauta gubernatio. 

411. Nam quid dicturus est. mihi quisquis talibus 
locis forte prxest, imo servit fratribus, in his quie 
monasteria dicuntur? quid dicturus est ? Cautas ero, 
nullum malum admitiam. Quomodo nuilum nma'tn 
admittes? Nullum hominem malum , pullum frauem 
malum intrantem admissurus sum ; cum paucis bonis 
bene mihi erit. Ubi cognoscis quem forte vis exclu- 
dere? Ut cognoscatur malus, intus probandus est : 
quomodo ergo excludis intraturum , qui postea pro- 
bandus est, et probari nisi intraverit non potest? 
Repelles omnes malos? Dicis enim , et nosti iuspice- 
re. Omnes nudis cordibus ad te veniunt ? Qui. intra- 
turi sunt, ipsi se non noverunt; quanto minus !u? 
Multi enim sibi promiserunt quod impleturi esscut 
illam vitam sanctam , in commune habentem omnia, 
ubi nemo dicit aliquid suum, quibus est una anima 
et cor unum in Deum ( Act. 1v, 32, 55) : missi sunt 
in fornacem, et crepuerunt. Quomodo ergo cognoscis 
eum qui sibi ipse adhuc ignotus est? Excludes malos 
fratres a conventu bonorum ? De corde tuo, quisquis 
ista dicis, omnes malas cogitationes, si potes, exclu- 
de : non intret in cor tuum vel suggestio mala. Nou 


. consentio, inquis. Sed intravit tamen, ut suggereret ?. 


Nam omnes munita corda haberc volumus, ut nihil 
intret quod male suggeratur. Unde autem intret, quis 
novit? Et pugnamus quotidie in uno corde nostro; 
unus homo in corde suo cum turba luctatur. Sug- 
gerit avaritia, suggerit libido, suggerit voracitas, sug- 
gerit l:etitia ista popularis; omnia suggerunt : ab 
omnibus se conünet, omnibus respondet , et ab om- 
nibus aversatur ; difficile est ut non ab aliqua feria- 
tur *. Ubi ergo securitas? lie nusquam ; in ista vita 
nusquam, nisi in sola spe promissorum Dei. Ibi au- 
tem , cum illuc pervenerinus, perfecta securitas, 
cum clauduntur port», et confirmantur vectes poria- 
rum Jerusalem ( Psal. cxuvit, 15) : ibi vere plena ju- 
lilatio et magnum gaudium. Modo autem ne securus 
laudes quamlibet vitam; ante mortem ne laudes 
hominem quemquam (Eccli, x1, 50). 


! [.emig. Ns., felicior es. 

? Sie aliquot Mss. At Fdd.: Tamen si naves : et postea pro, 
colliduntur, Er. et OGatian. Ms. habent, cotliduntur : alius 
Ms., collidentur. 

* Er. Venet. Lov., suggereretur. — M. 

* &udoeu. Ms., «b aliquo. feriatur. Weg., aliqua feriatur 


1278 


12. Hirc autem falluntur homines, ut vel non. su- 
Sscipiant meliorem vitam, vel temere aggrediantur ; 
quia et cum laudare volunt, sic laudant, ut non ibi 
dicant mala qu:e mixta. sunt; et qui vituperare vo- 
lunt, iam. invido animo et perverso vituperant, ut 
claudant oculos adversus bona, ct. sola imala quie ibi 
vel sunt vel putantur, exaggerent. Inde fit ut uuaqua - 
que professio male laudata, id est non caute laudata, 
cum invitaverit homines laude sua, inveniant illi qui 
illuc veniunt, aliquos quales ibi esse non credebant ; 
eL olfensi a. malis, resiliant a bonis. Fratres, disci- 
plinam istam ad vitam vestram conferte, et sic audite 
ut vivatis. Laudatur, ut generaliter dicam, Ecclesia 
Dei : magni homines Christiani, soli Christiani, ma- 
gna Catholica ! ; diligunt se omnes, impendunt. sibi 
quisque quod possunt , orationibus, je;uniis, hymnis 
vacatur per totum orbem terrarum, uua consensione 
pacis laudatur Deus. Audit forte qui nescit tacitum 
esse de commixtis malis, venit laude invitatus, inve- 
nit commixtos malos, qui non illi pr:edicti sunt ante- 
quain. veniret ; offenditur a falsis Christianis, refugit a 
veris Christianis. Rursus. odiosi, maledici, irruuut. in 
vituperationem : Quales Christiani? qui Christiani? 
Avari, feneratores. Nonne ipsi sunt qui theatra et 
amphitheatra implent per ludos et per alia spocta- 
cula, qui implent ecclesias per dies festos? Ebriosi, 
voraces, invidi, insectatores alterutrum. Sunt tales, 
sed non soli tales. Et iste vituperator ecco. acimo ta- 
cet bonos ; et ille laudator incauto animo iacet ma- 
los. Si autem sic laudatur. in hoc tempore. Ecclesia 
Dei, quomodo laudant Scripturz Dei, ecce. quouodo 
nune dixi, Sicut lilium in medio spinarum, sic pro- 
xima mea in medio filiarum: : audit homo, considerat, 
placet illi lilium, intrat, adli:eret lilie, tolerat spinas ; 
mercbitur esse in laude ct in osculis? sponsi, qui 
dicit, Sicut [ilium in medio spinarum, sic proxima mea 
in medio filiarum. Wa etin clericis. Laudatores cleri- 
corum intendunt ibi bonos ministros, fideles dispen- 
salores, omuium toleratores, viscera sua impenden- 
les his quos volunt proficere, non quvrentes quie 
Sua sunt, sed quie Jesu Christi. Laudant. haee, obli- 
viscuntur quia mixti sunt malis. Rursus qui repre- 
hendunt avaritizun. clericorum, improbitates clerico- 
rum, lites clericorum, appetentes res alienas, ebrio- 
sos, voraces, jaciant?. Et tu. invide vituperas, ct tu 
incaute laudas : tu qui laudas, dic mixtos malos; tu 
qui vituperas, vide ibi et bonos. Sic et in illa vita 
communi fratrum, quie est in. monasterio : magni 
viri, sancti, quotidie in hymnis, in orationibus, in 
laudibus Dei, inde vivunt, cum lectione illis res est ; 
laborant manibus suis, inde setransigunt ; non avare 
aliquid petuat, quidquid eis infertur a piis fratribus , 
cum sufficientia et cum charitate utuntur ; nemo sibi 
usurpat aliquid quod aller non. habeat; omnes se di- 


* Rr. et Lov., Ecclesia catholica. Vox, Ecclesia, abest a5 
Ain. et à MSS. 

? Fr. et Lov., in oculis. Am., in osculis : et ita Mss. praeter 
jaucos, qui habent, in osculo. 

3 sic Am. et plerique wss. At Er. et Lov., jactantes. no» 
gius Ms.. factantes ae. 


1279 
lgunt, emnes invicem se sustinent. Laudasti, lau- 
dasii ! : qui nescit quid interius agatur, qui nescit 
quomodo illo vento intrante cliam naves se in. portu 
collidunt, iutrat quasi securitatem sperans, nemi- 
nem quem toleret habiturus ; invenit ibi fratres ma- 
los, qui mali inveniri non possent, nisi admitteren- 
tur (et necesse est ut primo tolerentur, ne forte cor- 
rigantur; nec excludi facile possunt, nisi prius 
faerint tolerati ?) : et fit ipse intolerand:e impatientia. 
Quis me huc quxrebat? Ego putabam quia charitas 
est hic. Et paucorum hominum molestia irritatus, dum 
uon perseveraverit implere quod vovit, fit. desertor 
tam sancti propositi, et. reus voti non redditi. Jam- 
vero cum inde exierit, fitet ipse vituperator et ma- 
ledicus : et dicit ea. sola qux quasi se pati non po- 
tuisse asseverat ; et aliquando vera. Sed vera malo- 
rum toleranda sunt propter societatem bonorum. 
Dicit illi Scriptura : Ve his qui perdiderunt sustinen- 
tiam (Eccli. n, 46). Et quod est amplius, ructat in- 
dignationis malum odorem *, unde absterreat intra- 
turos; quia ipse cum intrasset, perdurare non 
potuit, Quales illi? Invidi, litigatores, neminem sus- 
tinentes , avari; ille ibi illud fecit, et ille ibi illud 
fecit, O male, quare taces bonos? Quos tolerare non 
potuisti, jactas : qui te malum toleraverunt, taces. 
15. Merito illud, fratres charissimi, magnificum in 
Domini Evangelio, ex ore Domini : Duo in agro ; unus 
assumetur, et unus relinquetur : duc in molendino ; una 
assumelur, et una velinquetur ; duo in lecto; unus as- 
sumetur, et unus. relinquetur (Matth. xxiv, 40,. 44, et 
Luc. xvn, 54, 25). Qui. sunt. duo in agro? Quod dicit 
Apostolus : Ego plantavi, Apollo rigavit ; sed Deus in- 
crementum dedit. Dei agricultura estis (V Cor. wi, 6, 9). 
In agro laboramus. Duo in agro, clerici sunt : unus 
assumetur, et unus relinquetur ; assumetur bonus, re- 
linquetur malus. Jn molendino dug, ad plebes retulit *. 
Quare in molendino ? Quia. devincte siculo, circuitu 
rerum temporalium, tanquam mola detinentur. Et 
inde una assumetur, et una relinquetur. Que inde as- 
sumetur? Faciens opera bona, attendens indigentiam 
servorum Dei, indigentiam pauperum, in confessioue 
fidelis, in laetitia spei certa, vigilans ad Deum, nulli 
imprecans tnala, diligens quantum potest, non solum 
amicos, sed etiam inimicos, prwler uxorem suam 
non sciens aliquam, preter maritum suum non 
sciens aliquem ; assumetur et de molendino : que au- 
tem aliter fuerit, relinquetur. Alii autem dicunt : 
Quietem volumus, neminem volumus pau, remove- 
mus nos a turbis ; bene erit nobis in quadam securi- 
tate, Si. quietem. quiis, quasi lectum quieris, ut 
sine aliqua sollicitudine requiescas. Et inde unus as- 
sumetur, et unus relinquetur. Nemo vos | fallat, fra- 
Les ; Si non vultis falli, et. vultis amare fratres, Sci- 
i0te omnem professionem in Ecclesia habere fictos. 


1 aje Niss. AL Edd.: Laudat qui nescit, etc. ] - 

3 puo Mss., intolerandi : et. quidam eum Am., iatolerati. 
raulo post ex Mss. reposuimus, tnpattzune; cujus loeo in 
Fdd. erat, paticntiaz. ; ; 

3 sic plerique Mss. ^t Edd., indignatioues, molorum odo- 
rem. Quidam Mss., indignationes niatorum odiorum. 

? Lov., retuli. tdd. alii et Nss., veiidit. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1280 
Non dixi omnem hominem esse fictum, sed omnem 
professionem habere fictas personas : sunt. Christiani 
mali, sed sunt et. boni. Quasi plures malos vides, 
quia palea sunt, et te ad grana pervenire mon per- 
mittunt : sunt ibi et grana, accede, tenta, excute, 
adhibe oris judicium. Invenis sanctimoniales indi- 
sciplinatas ; numquid ideo sanctimonium reprehen- 


- dendum est? Mult non stant in. domibus suis, cir- 


cumeunt domos alienas, curiose agentes, loquentes 
qu: non oportet, superb:, linguatze (I Tim. v, 43), 
ebrios: : etsi. virgines sunt, quid prodest integra 
caro, mente corrupta? Melius est humile conjugium, 
quam superba virginitas. Si enim nuberet, non bha- 
beret nomen unde extolleretur, ct haberet frenum 
quo regeretur. Sed numquid propter virgines malas, 
damnaturi sumus sanctas et corpore et spiritu (1 Cor. 
vii, 94)? aut propter istas laudabiles, etiam illas im- 
probandas laudare cogemur? Undique unus assume- 
tur, et unus relinquetur. 

14, [vers. 2.] Ergo, fratres, finiamus Psalmum , 
quia planus est. Servite Domino in jucunditate : vos al- 
loquitur, quicumque in charitate omnia toleratis, et 
spe gaudetis. Servite Domino, non in amaritudine 
murmurationis, sed in jucunditate dilectionis. Intrate 
in conspectu ejus, in exsultatione. Facile est exsultare 
foris; in conspectu Dei exsulta. Non valde lingua 
exsultet; conscientia exsullel. Intrate in conspectu 
ejus, in exsultatione. 

18. [vers. 9.] Scitote quoniam Dominus ipse est 
Deus. Quis nescit quia Dominus ipse est Deus? Sed de 
Domino dicit, quem non putabant homines Deum: 
Scitote quoniam Dominus ipsc est Deus , Dominus ille 
non vobis vilescat : cruciixistis , flagellastis, sputis 
illinistis, spinis coronastis, veste ignominiosa veslistis, 
in ligno suspendistis , cavis confixistis , lancea  per- 
cussisiis, custodes ad sepulcrum posuistis ; ipse est 
Deus. Scitote quoniam Domiuus ipse est Deus. Ipse fe- 
cil nos , et non nos *. Ipse fecil nos: omnia per ipsum 
facta sunt , et sine ipso factum est nihil (Joan 1, 5). 
Quid est. quod exsultatis? quid est. quod superbitis? 
Alius vos fecit ; et qui vos fecit, ipse a vobis patitur. 
Sed vos sic vos jactatis et. gloriamini, et extollitis, 
quasi a vobis ipsis facti sitis. Donum est vobis ut qui 
fecit vos, perficiat? vos. Ipse fecit nos, et non nos. 
Non debemus superbire : totum bonum quod habe- 
mus, ab artifice nostro habemus ; quod in nobis nos 
fecimus, inde damnamur; quod in nobis ille fecit, 
inde coronamur. Jpse fecit nos, et mon nos. Nos au- 
tein populus ejus, et oves. pascua ejus. Oves et ovis : 
ipsa oves una ovis. Et quam amantissimum nostri 
pastorem habemus! Dimisit nonaginta novem, de- 
scendit qu:erere unam, reportat in huineris suis (Luc. 
xv, 4, 5) redemptam sanguine suo. Securus mortuus 


est pastor pro ove, qui resurgeus possidet ovein. 


Nos autem populus ejus, et oves pascud ejus. 
: 46. [vors. 4 , 5.] Intrate in portas ejus iu. con[cs- 


! Edd., et non. ipsi nos. Vox, ipsi, abest a iclioris not:e 
Mss. eta LXX. ! 
? pluves probze note Mss., reficiat. 


Hips n peer 


1281 


sione, In portis initium est; a confessione incipite. 
Inde Psalmus in confessione , ibi jubilate *. Confite- 
mini vos non factos a vobis, laudate eum a quo facti 
estis. Ab illo sit bonum tuum , a quo recedens fecisti 
malum tuum. ZIntrate in. portas ejus in confessione. In- 
tret grex in portas , non foris remaneat ad lupos. Et 
quomodo iutret? In confessione. Porta, id est initium, 
confessio tibi sit. Unde in alio psalmo dicitur ; Jnci- 
pite Domino in confessione (Psal. cxuvi, 1). Quod illie, 
dicit, Incipite ; hoc appellavit hie, portas: Intrate in 
portas ejus in confessione. Et quid, cum jam intraveri- 
mus, non confitcebimur? Semper confitere, sémper 
habes quod confitearis. Difficile est in hac vita, ut sic 
liomo mutetur , ut nihil inveniatur in eo quod repre- 
hendatur : opus est ut tu te reprehendas , ne ille re- 
prehendat qui damnaturus est. Ergo et cum intrave- 
ris in atria, confitere. Quando non erit confessio 
peccatorum ? In illa requie, in illa ;equalitate Ange- 
lorum. Sed videte quid dixerim * Non erit confessio 
peccatorum. Non dixi, Non erit confessio : erit enim 
confessio laudis. Semper confiteberis, illum Deum, te 
ereaturam ; illum proteetorem , te. protectum. 1n illo 
quodammodo absconditus eris, sicut dictum est , 
Abscondes eos in abscondito vultus (ui (Psal. xxx, 21). 
In atria ejus in hymnis confitemini ei*. In portis confi- 
temiai; et in atria cum intraveritis, confitemini in 
hymnis. Hymni laudes sunt. Quando intras, te. re- 
prehende ; cum iniraveris , illum lauda. Aperite mihi 
portas justitice, dicit in alio psalmo ; ingrediens in eis ? 
confiear Domino (Psal. cxvu, 19). Numquid. dixit , 
Cum ingressus fuero , jam non confitebor ? Etiam in- 
gressus confitebitur. Que enim peccata confitebatur 


- Dominus noster Jesus Christus, quando ait : Confiteor 


libi, Pater, Domine coli ei terre (Mauh. x1, 25)? 
Illum laudans confitebatur, non se accusans. 

47. Laudate nomen ejus , quia suavis est. Dominus. 
Nolite putare quia delicitis in laudando. Laudatio 
vestra quasi manducatio erit: quantum laudatis, tan- 
tum vires acquiritis, et tantüin dulcescit quem lauda- 
tis. Laudate nomen ejus , quia suavis est Dominus. In 
elernum misericordia ejus. Non enim cum te libera- 
verit, desinet esse misericors : et ut protegat semper 
in :eternam vitam, misericordiz ejus est. In eternum 
ergo misericordia ejus , et usque in generátionem et ge- 
meralionem veritas ejus. Aut omnem generationem 
accipe quod dictum est, in generationem et. genera- 
tionem ; aut in duabus generationibus, unam terre- 
nam, alteram coelestem. llic est generatio una qux 
parit mortales ; aliera quie parit eternos. Veritas ejus 
et lie est , et ibi. Noli putare quia hic non est veritas 
ejus : $i non hic esset veritas ejus, non diceret in alio 
psalmo : Veritas de terra orta est (Psal. vxxxi , 12); 
nec ipsa Veritas diceret, Ecce ego vobiscum sum usque 
in consummationem seculi (Matth. xxvi , 20). 


1 Fdd.: Inde Psalinum, etc. At Mss.: Inde Psalmus iu con- 
fessione : Ere inscribitur. Quanquam Remig. Ms. habeat 
sic: Inde Psalmum in confessione jubilate. 

3 sic plerique ei melioris note. Mss. At. Am. Fr. et duo 
Mss., tn hymnis confessionum confitemini ei. Lov., in hymnis 


confessionem con[itenina ei. 
3 sic Mss. juxta Grec. LXX. ALEdd., in eas. 


ENARRATIO IN PSALMUM C. 








IN PSALMUM C 


ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 

4. [vers. 4. ] Psalmus iste centesimus quod habet 
in primo versu, hoc in toto ejus corpore querere 
debemus. Misericordiam et judicium cantabo tibi , Do- 
mine. Nemo sibi ad impunitatem blandiatur de mise- 
ricordia Dei ; quia est et judicium : et nemo iu melius 
commutatus exhorreat judicium Dei; quia proeedit 
misericordia. Homines enim quando judicant, ali- 
quando victi misericordia *, faciunt contra justitiam ; 
el videlur in eis csse misericordia, et non esse judi- 
eium:aliquando vero rigidum volentes tenere judicium, 
perdunt misericordiam. Deus autem nec in bonitate 
misericordi: perdit judicii severitatem , nec in judi- 
cando cum severitate amittit misericordi: bonitatem. 
Ecce si temporibus distinzuamus h:ee duo, misericor- 
diam et judicium ; forte enim non sine causa ipso or- 
dine posita sunt , ut non diceret , Judicium et iniseri- 
cordiam, sed , misericordiam et judicium : si ergo per 
tempora distinguamus h:ec duo, forte invenimus modo 
lempus csse misericordie , futurum autem teinpus 
judicii. Quomodo est primo tempus misericordie ? 
Primo in Deo considera, ut et tu quantum ipse tibi 
donaverit, imiteris Patrem. Neque enim arroganter 
dicimus, Patrem nostrum nos debere imitari ; quan- 
doquidem Dominus ipse unicus Dei Filius ad hoc nos 
hortatur , dicens : JKstoie sicut Pater vester. colesiis. 
Cum diceret, Diligite ininicos vestros, orate pro eis qui 
vos persequuntur : ut sitis, inquil, filii Patris vestri qui 
in celis est ; qui solem suum facit oriri super. bonos et 
malos , et pluit super justos et injustos (Müuh. v , 48, 
44, 43). Ecce misericordia. Quando vides justos et in- 
justos eumdem solem intueri, eamdem lucem capere *, 
eosdem fontes bibere , cadem pluvia siginari , iisdem 
fructibus terrx repleri, similiter acrem istum ducere, 
habere aequaliter bona mundi ; noli putare injustum 
esse Deum, qui dat ista xsqualitcr et justis et injustis. 
Misericordizx tempus est, nondum judicii. Nisi enim 
primo Deus per misericordiam parceret, non inveniret 
quos per judicium coronaret. Est ergo misericordia: 
tempus, quando patientia Dei ad poenitentiam adducit 
peccantes, 

9. Audi Apostolum distinguentem utrumque tem- 
pus, et distingue et tu : Existimas autem, inquit, o 
homo qui judicas eos qui (aciunt ea, el eadem agis, quo- 
niam iw effugies judicium Dei ? |ntendite. Videbat 
enim se (sed cui hoc dicit? Non enim uni homini 
dicit, sed generi hominum tali ) , videbat se commit- 
tere ? multa mala quotidie, et tamem vivere, niliil 
mali sibi contingere ; et putabat aut dorm re Deum , 
aut res humanas non attendere , aut amare facta. ho- 
minum mala. Tollit istam cogitationem de corde, sed 
bene intelligentibus. Quid ergo ait? Existimas, o homa 


! Aliquot Nss., misericordiam faciunt. 
3 ySS., carpere. 


3 Edd., sed. generi. humano : lalia dicebat se comnittc- 
re, etc. Castigantur subsidio Mss. inter quos Regius ad vo- 


cer, tali, subdit, quod viiebat se committere, etc. 


19235 


qui judicas eos qui talia agunt , ct facis ea , quoniam tu 
e[fugies judicium Dei? Et quasi diceret , Quare facio 
tanta mala quotidie , et nihil mali mihi contingit ? se- 
cutus ostendit illi tempus misericordix : An divitias 
benignitatis, el patientie , et longarimitatis ejus conte- 
mnis? Et vere quia hoe contemnebat ; sed fecit illum 
sollicitum. Zgnoras , inquit, quoniam benignitas Dei ad 
penitentiam te adducit? Ecce tempus misericordiz. 
Ne autem hoc ille semper putaret futurum , quomodo 
secutus eum terruit? Tu autem (jam tempus judicii 
audi ; audisti tempus misericordize , propter , Miseri- 
cordiam et judicium cantabo tibi, Domine) : tu autem , 
iuquit , secundum duritiam cordis tui et cor impauitens, 
thesaurizas tibi iram in die ire el revelationis justi judicii 
Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua (Rom. 
i, 5- 6). Ecce, Misericordiam et judicium cantabo tibi, 
Domine. Sed minatus est de judicio: numquid ideo 
judicium Dei tantummodo formidandum est, et non 
amandum ? Formidandum malis propter poenam, 
amandum bonis propter coronam, Quia ergo terruit 
malos Apostolus in hoc testimonio quod commemo- 
ravi, audi ubi spem dat bonis de judicio. Seipsum 
ponit, et dicit, et ostendit et ipse in se tempus miseri- 
eordi;. Quia nisi et ipse inveniret tempus misericor- 
dixe, qualem illum inveniret judicium? Blasphemum , 
persecutorem, injuriosum. Sic cnim dicit, et commen- 
dat tempus misericordic: , in quo modo sumus : Qui 
prius, inquit, fui blasphemus, et persecutor, et inju- 
riosus; sed misericordiam conseculus sum. Sed forte 
ipse solus eonsecntus est misericordiam? Audi quo- 
modo nos erigat : Ut in me , inquit, ostenderet Christus 
Jesus omnem longanimitatem , ad. informationem eorum 
qui credituri. sunt illi in vitam aternam (I Tim. 1, 15, 
16). Quid est, in me ostenderet longanimitatem ? Ut 
unusquisque peccator et sceleratus videret quia Pau- 
lus aecepit veniam, et non de se desperaret. Ecce 
ostendit se, erexit et alios. Ubi? In tempore miseri- 
cordia. Audi in tempore judicii quid dicat de bonis , 
iterum dicens de se et de aliis. Primo misericordiam 
consecutus est. Quare ? Quia fuit bla phemus, et per- 
secutor, et injuriosus. Venit Dominus ut donaret 
Paulo , non ut redderet. Nam si reddere vellet , quid 
inveniret. quód redderet peccatori, nisi poenam et 
supplicium ? Noluit reddere poenam, sed donavit gra- 
tiam. Audi quia ille cuj donavit, tenet Dominum 
eliam. debitorem. Invenit eum donatorem tempore 
misericordiz , tenet debitorem tempore judicii. Quo- 
modo hoc dicit, videte. Ego enim jam immolor, dixit, 
et tempus resolutionis meg proximum est. Bonum. cer- 
tamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Voc, 
tempore misericordix , audi de judicio. De cwetero su- 
perest mihi corona justitig, quam reddet mihi Dominus 
in illa die justus judex. Non dixit , donat ; sed, reddet, 
Quando donabat, misericors erat; quando reddet, ju- 
dex erit : quia, Misericordiam et judicium eantabo tili, 
Domine. Scd. donando delicta , fccit se coronz debi- 
torem : ibi misericordiam consecutus sum. Misericors 
ergo Dominus primo, hic autem reddet mihi coronam 
jusiim. Unde reddet? Quia justus judex est. Quare 


S. AUGUSTIN] EPISCOPI 


1284 


justus judex ? Quia. bonum certamen ceriavi, cursum 
consummavi, fidem servavi. deo justus non potest nisi 
coronare ista. Invenit enim ista qux» coronaret : antea 
vero quid invenerat? Qui prius fui blaephemus et per- 
secutor. Ista donavit, illa coronabit ; donavit liec tem- 
pore misericordie, coronabit illa tempore judicii : 
quia, Misericordiam et judicium cantabo tibi , Domine. 
Sed numquid solus Paulus id meruit? Iloc enim 
dixeram , quomodo in illo testimonio terruit, sic in 
isto erexit. Cum dixisset, Fteddet mihi Dominus in illo 
die justus judex : non solum mihi, inquit, sed omnibus 
qui diíigunt manifestationem el regnum. ejus. (Il Tim. 
iv, 6-8). 

9. Ergo, fratres, quoniam babemus tempus mise- 
ricordi: , non. nobis blandiamur , non nos dimitta- 
mus , non dicamus : Semper parcit Deus. Ecce feci 
heri , pepercit Deus ; facio et hodie , et pareit Deus ; 
faciam et cras , quia pareit Deus. Attendis ad miseríi- 
cordiam , et noa times judicium. Si vis cantare mise- 
rieordiam et judicium , intellige quia ideo pareit , ut 
corrigaris, non ut in malignitate permaneas. Noli tibi 
thesaurizare iram in die irx et revelationis justi judi- 
cii Dei. Quia in tempore misericordix in alio psalmo 
dicitur : « Peccatori autem dixit Deus, Utquid tu 
euarras justificationes meas , et assurmis testamentum 
meuin per os tuum? Tu vero odisti disciplinam , e 
abjecisti sermones meos post ie : si videbas furem, 
concurrebas ei, e! cum mcchis portionem tuam po- 
nebas ; sedens adversus fratrem tuum detrahebas , et 
adversus filium matris tuz:e ponebas scandalum. Hee 
fecisti, et tacui. » Vide tempus misericordie. Quid 
est , tacui? Numquid , Non corripui ? Sed , Non judi- 
cavi. Quomodo cnim iacet qui quotidie clamat in 
Scripturis, in. Evangelio, in prxdicatoribus suis ? 
Tacui a supplicio, non a verbo. Hec fecisti, et tacui, 
Et quia tacuit Deus, id est, non vindicavit ; quid 
sibi dixit in corde peccator? Audi: Suspicatus es, 
inquit, iniquitatem , quod ero tibi similis. Id est, pa- 
rum est quia tu talis eras; et me talem putasti. Et 
cum ostendisset iili tempus misericordizx , terruit de 
tempore judicii : Arguam te , et statuam te ante faciem 
tuam (Psal. xuxx , 16-21). Tu te ponis post te, ego 
te ponam ante te. Omnis enim qui non vult videre 
peccata sua, post dorsum se ponit, et aliorum peccata 
acute attendit , non per diligentiam, sed per inviden- 
tiam; non volens sanare, scd accusare: se autem 
obliviscitur. Unde talibus Dominus dieit , Stipulam in 
oculo [ratris tui vides , et trabem in oculo tuo non vides 
(Matth. vi , 5). Quia ergo misericordia et. judicium 
"cantatur nobis, et nos facientes misericordiam securi 
exepectemus judicium : et simus in corpore ipsius , 
et nos cantemus ea. Cantat. enim hoc Christus : si 
solum eaput cantat, a Domino est canticum hoc , ad 
nos non pertinet; si autem totus Christus , id est ca- 
put et corpus cjus , esto in membris ejus , adhere illi 
per fidem, et per spem , et per charitatem ; et ia ilio 
cantas , in illo exsultas ! : quia et ipse in te laborat , 


! Sic jlerique Mss. At Edd., canta, in illo exsulta, 


1285 


in te sitit, iu te esurit et tribulatur. lile in te adhuc 
moritur, et tu in illo jam resurrexisti. Nam si non 
in te moreretur , nollet in te sibi [arci a persecutore, 
cum diceret : Saule, Saule, quid me persequeris (Act. 
ix , 4)? Ergo, fraues mei , Christus cantat; sed quo- 
modo, nostis: Christum assidue commendavimus 
vobis; et scio. quia rudia vobis non sunt. Dominus 
Christus Verbum Dei est, per quod faceta sunt om- 
nia. Hoe Verbum ut redimeret nos, caro factum est, 
el habitavit in. nobis (Joan. 1, 3, 14) : factus est 
homo Deus super omnia, Filius Dei 2;equalis Patri ; 
ad hec homo factus est, ut. Deus homo mediator 
esset inter homines et Deum , et reconciliaret longe 
positos , eL conjungeret separatos , et. revocaret alie- 
naíos, et reduceret peregrinos ; ad hoc factus est 
homo, Factus est ergo eaput Ecclesi , habet et cor- 
pus et membra. Quiere meribra ipsius , inodo gemunt 
per universum orbem terrarum : tunc. lictabuntur in 
fine , in corona justitke , de qua dicit Paulus, Quam 
reddet mihi Dominus in. illo die justus judex. Et modo 
ergo cantemus in spe, omnes in unum collecti. Chri- 
stum.enim induti Christus sumus cum capite nostro ; 
quia utique Abrahze semen sumus. Apostolus hoc di- 
cit. Quia dixi , Christus sumus. Apostolus ait, Ergo 
Abrahg semen estis , secundum promissionem heredes. 
Abrahi semen estis : videamus, si semen Abrahi» 
est Christus. « In semine tuo benedicentur omnes 
gentes. Non dicit, In seminibus , tanquam in multis ; 
sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod. est ohri- 
stus (Galat. in , 29 , 8, 16). » Et nobis dicit, « Ergo 
semen Abralh:e estis. » Manifestum quia ad Christum 
pertinemus ; et quia membra ejus el corpus ejus su- 
Anus , cum Capite uostro unus homo sumus. Cante- 
mus ergo, Misericordiam el judicium cantabo tibi , 
Domine, 

&. [vers. 2.] Psallam, et. intelligam in via immacu- 
lata , quando venies ad. me. Nisi in via immaculata , 
non potes psallere, nec inielligere. Si vis intel- 
ligere, in via immaculata psalle, id est, operare 
in hilaritate Deo tuo. Qux est via. immaculata? Audi 
sequentia : Deambulabam in innocentia cordis mei, in 
medio domus mec. Hxec via immaculata àb innocentia 
coepit, in ipsa etiam pervenitur. Quid quxris multa 
verba? Innocens esto, et perfecisüi justitiam. Sed 
quid est esse innocentem ? Duobus enim modis nocet 
homo , quantum in ipso est; aut. faciendo miserum , 
aut deserendo miserum : quia et tu non vis ab alio 
fieri miser , et non vis deseri ab alio, si miser fueris. 
Quis est qui facit miseros? Qui infert violentias vel 
insidias, rapit res alienas, opprimit pauperes , fura- 
tur , eonjugia aliena sollicitat , calumniosus est , vult 
inferre hominibus quo doleant, studio malevolentie. 
Quis est qui deserit miseros? Qui videt inopem atiquo 
auxilio egentem , et cum habeat quomodo praestet , 
contemnit , despicit , alienat cor suum. Quod si jam 
omnino talis esset, ut non opus haberet aliqua mi- 
sericordia ; superbus essct, si desereret miserum : 
adhue in tribulatione carnis constitutus est, nesciens 
quid sibi possit eras accidere, ct despicit lacrymas 


ENARHRHATIO IN PSALMUM C. 


1286 
miserorum ; non cst innocens. Sed quis est inn Jceus ? 
Qui euim alii non nocet, nec sibi nocet. (ui enim et 
sibi nocet , non est innocens. Ait aliquis : Ecce noa 
tuli alicui , nec pressi aliquem : de re inea , de justo 
labore meo bene mihi faciam , convivium apparatum 
habere volo , erogare volo quantum me delectat, bi- 
bere eum quibus volo quantum me delectat ; cui ali- 
quid tuli? quem pressi ? quis de me questus est ? In- 
nocens videtur. Sed si seipsum corrumjyit, si tem- 
plum Dei in se evertit, quid exspectas, ut in alios 
faciat misericordiam, et parcat miseris? Qui in. se- 
ipsum crudelis est, esse in alium misericors potest? 
Tota ergo justitia ad unum verbum innocentis redi- 
gitur. Qui autem diligit iniquitatem , odit animam suam 
(Psal. x , 6). Quando. amabat iniquitatem, putabat 
quod aliis nocebat. Sed vide si aliis nocebat : Qui 
diligit, inquit, iniquitatem , odit animam suam. Sibi 
ergo prius nocet qui vult aliis nocere ; nec deambu- 
lat, quia non est ubi. Angustias enim patitur omnis 
malitia : sola innocentia lata est , ubi deambuletur *. 
Deambulabam in innocentia cordis mei , in medio domus 
mec. Medium domus suz, aut ipsam Ecclesiam di- 
cit ; Christus enim in ea deambulat : aut cor suum ; 
domus enim nostra interior, cor nostrum est : ut hoc 
exposuerit quod superius dixit, /n innocentia cordis 
mei. (ux est innocentia cordis sui? Medium do:nus 
su». Hanc domum quisquis habet malam , pellitur ab 
illa foras. Quisquis enim in corde premitur mala 
conscientia, quomodo quisque ab stillicidio exit de 
domo sua , aut a fumo , non ibi se patitur habitare : 
sive qui non habet quietum cor , habitare in corde suo 
libenter non potest. Tales foras exeunt a seipsis ani- 
mi intentione , et de his qu:xe foris sunt circa corpus 
delectantur ; quietem in nugis , in spectaculis , in. lu- 
xuriis, iu omnibus malis querunt. Quare foris sibi 
volunt esse hene? Quia non est illis intus. bene, 
unde gaudeant in conscientia. Ideo Dominus cum 
sanasset paralyticum , ait : Tulle grabatum tuum , 
et vade in domum iuam ( Math. 1x, 6). Faciat 
illud anima qux quasi paralysi dissoluta est : in 
membris bon» operationis constringatur, ut bene 
operetur, tollat grabatum suum , regat corpus suum ; 
jam eat in domum suam, intret in conscientiam 
suam : jam latam fnveniet, ubi deambulet, et psallat , 
et intelligat. 

5. [vers. 3, 4.] Non. proponobam ante oculos meos 
rem malam. Quid est, Non proponebam ante oculos 
meos rem malam? Nou. diligebam. Solet enim dici , 
quod nostis , de homine qui ab aliquo diligitur, Ante 
oculos illum habet : et ille qui contemnitur, sic solct 
queri , Non me habet ante oculos. Quid ergo est, aute 
oculos habere? Diligere. Quid est, non diligere? Non 
ibi eorde habitare. Dixit ergo, Non proponebam aute 
oculos meos rem malam : non diligebam rem malam. 
Et exponit ipsam rem malam : Facientes prevaricatio- 


! [ta Mss. Edd. vero, qiia non est ubi angustias non rattur. 
Arcta omnis malitia, sola innocentia lata. est. Ubi decmlia- 


lat? 


1287 
nem f odio habii. Intendile, fratres mci. Si deambu- 
latis cum Christo in medio domus ejus , id est , si vel 
in eorde vestro bene requiescitis, vel in ipsa Eecle- 
$;a bonum iter carpitis in via immaculata; non eos 
tantum qui foris sunt odisse debetis privaricatores , 
sed et quoscumque intus inveneritis. Qui sunt prava- 
ricatores * Qui oderunt legem Dei ; qui audiunt illam, 
et non faciunt, pr:varicatores dicuntur. Facientes 
pravarieationem odio habe, repelle illos a te. Sed 
odisse debes prxvaricatores , non homines, Unus 
homo pravaricator , videte quia duo nomina habet , 
liomo, et prxvaricator : hominem Deus fecit , praeva- 
ricatorem ipse se fecit ; ama in illo quod Deus fecit , 
persequere in illo quod ipse sibi fecit. Cum enim per- 
secutus fueris prevaricationem eius, occidis quod 
homo fecit, et liberatur quod Deus fecit. Facientes 
pravaricationem odio habui. 

6. Non adhaesit mihi cor pravum. Quod est cor pra- 
vum? Cor tortum. Quod est cor tortum? Cor non 
rectum. Quod est cor non rectum? Vide quod est cor 
rectum, et ibi invenis quod est cor non rectum. Re- 
ctum cor dicitur hominis, qui omnia qux vult Deus, 
non ipse non vult?. Intendite. Orat aliquis ut nescio 
quid non eveniat; orat, et non prohibetur. Petat? 
quantum potest : sed contra voluntatem ipsius evenit 
aliquid; subjungat se voluntati Dei, non resistat vo- 
luntati magnz. Quia et ipse Dominus sic illud expo- 


nit : ostendens iufirmitatem nostram in se, quando: 


passurus erat, ait, Tristis est anima mea usque ad 
mortem. Non enim vere ille timebat mortem , qui 
potestatem habebat ponendi animam suam, et po- 
testatem habebat iterum sumendi eam (Joan. x, 18). 
Et Paulus apostolus miles ipsius, servus ipsius clamat: 
Donum certamen ceriavi, cursum consummavi, fidem 
servavi; de cctero reposita est mihi corona justitig , 
quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex. 
Exsultat quia moriturus est; et Dominus ejus et Im- 
perator ejus tristis est, quia moriturus est! Ergo 
melior servus quam Dominus? Et ubi est quod ait 
ipse Dominus : Sufficit. servo ut $it sicut dominus ejus ; 
sufficit discipulo wt sit sicut. magister ejus (Matth. Xx , 
95)? Ecce fortis est Paulus ventura morte, et Dominus 
tristis est! Optabam, inquil, dissolvi, el esse cwm 
Christo. (Philipp. 1. 25). Gaudet, quia dissolvitur, ut 
sit cum Christo ; et ipse Christus trisis est, cum quo 
iste futurum se esse letatur!. Sed quid erat illa vox, 
nisi sonus infirmitatis nostre? Multi adhuc infirmi 
contristantur futura morte : sed habeant rectum cor; 
vitent mortem, quantum possunt ; sed si non possunt, 
dicant quod ipse Dominus non propter se, sed propter 
nos dixit. Quid enim dixit? Pater, si fieri potest, 
transeat a me calix iste. Eccc habes voluntatem hu- 
manam expressam; vide jan; rectum cor : Verum , 
non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater (Matth. xxvi, 
98, 59). Si ergo rectum cor sequitur Deum , pravum 
cp resistit Deo. Aliquid illi contingat. adversum , 


! [fa Mss. At Edd., pravaricatienes. 


3 Am. et Lov., ipse vull. At Er. et MSS., non ipse non 


vult. 
3 Yov., petit : dissentientibus Edd. aliis et Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1288 


clamat : Deus, quid tibi feci? quid commisi? quid 
peccavi ? Se justum vult videri, Deum injustum. Quid 
tam pravum? Parum est quia tortus est; et tortam 
regulam putat. Corrige te, et invenis rectum a quo 
te depravasti. llle juste, tu injuste ; et ideo perversus 
es, quia hominem justum dicis, et Deum injustum. 


"Quem hominem justum dicis? Teipsum. Quando enim 


dicis, Quid tibi feci? justum te putas. Sed respondeat 
tibi Deus: Verum dicis, mihi nihil fecisti; omnia 
enim tibi fecisti. Si enim mihi aliquid fecisses, bonum 
fecisses. Quidquid enim bene fit, mihi fit; quia ex 
praecepto meo fit : quidquid autem mali fit, tibi fit, 
non mihi fit; quia non facit malus aliquid nisi sibi , 
quia hoe non ego jubeo. Tales quando videritis , 
fratres, corripite, arguite, corrigite : et si non potestis 
corripere aut corrigere, nolite consentire ; ut possitis 
dicere, Non adluesit mihi cor pravum. 

7. Cum declinaret a me malignus , non cognoscebam., 
Quid est, non cognoscebam ? Non. approbabam , nou 
laudabam, non mihi placebat. Cognoscere enim inve- 
nimus in Scripturis aliquando dici, pro eo quod est 
placere nobis. Quid enim latet Deum, fratres? Num- 
quid novit justos , et non novit injustos ? Quid cogitas 
quod ille nesciat? Non dico, quid facis; sed, quid 
cogitas quod ille nesciat? Non dico, quid cogitas ; sed, 
quid cogitaturus es quod ille non ante viderit? Omnia 
ergo novit Deus : et tamen in fine, id est in judicio 
post misericordiam , de quibusdam dicit : « In illa die 
multi venturi sunt, et dicent, Domine, Domine, iu 
nomine tuo dixmonia ejecimus, in nomine tuo virtutes 
multas * fecimus, in nomine tuo manducavimus et 
bibimus ; et dicam illis, Discedite a me, operarii ini- 
quitatis ; non novi vos » (Matth. vn, 22125). llle non 
novit aliquem? Sed quid esi, Non novi vos? In regula 
mea non vos agnosco. Novi enim regulam justitise 
mese : non ilfi congruitis , declinastis.ab illa, distorti 
estis. Ídeo et hic dixit, Non cognoscebam. Cum decli-. 
naret a me malignus, non cognoscebam. Quid est, uon 
cognoscebam? Numquid forie quia malignus quando 
obviam fit justo in. vico angusto , dicit sibi quod est 
scriptum in Sapientia Salomonis, Gravis est nobis etiam 
ad videndum (Sap. n, 15); et mutat viam ne videat 
quem non vult? Sed quam multi sunt. maligni quos 
videmus, et qui nos vident, et non solum non a nobis 
declinant, sed currunt ad nos, et aliquando iniquitates 
Suas per nos impleri cupiunt ?? Plerumque nobis 
contingit. Quomodo ergo declinant? Declinat a te, 
qui dissimilis est tibi. Quid est, decliuat a te? non te 
sequitur. Quid est, non te sequitur? Non te imitatur. 
Ergo, Cum declinaret a me malignus, id est, cum mihi 
dissimilis esset malignus, et vias meas nollet imitari, 
nollet sie vivere malignus, quomodo me illi proposui 


! Nss., magnas. hr 

3 Fr. et Lov. E verbum, cupiunt, sic prosequuntur: 
plerumque se nob:s conjungunt ? Plerumque nobis contingit. 
hegius liber non habet nisi, Plerumque se nobis conjun- 
gurit.Ali vero Mss. cum Am. nonnisi : lerumque nobis 
contingit ; quibus forte minus intellectis verbis priora illa 
substituenda quispiam existimaverat. Hic porro Augustinus 
respicere videtur ad improbos liGigatores, qui iniqua judicia 
impetrare ab episcopis cupiebaat. 


via. 


1289 ENARRATIO IN PSALNUM C. 1290 


ad imitationem ; non cognoscebam. Quid est, non co- 
gnoscebam ? Non quia nesciebam, sed quia nou ap- 
probabam. 

8. [vers. 5.] Detrahentem prozimo suo occulte, hunc 
persequebar. Ecce persecutor bonus, non hominis , 
sed peccati. Superbo oculo et insatiabili corde, huic 
non convescebar. Quid est, non convescebar ? Non cum 
illo mandueabam. Attendat Charitas vestra; quia 
mirum aliquid audituri estis. Si non convescebatur 
cum illo, non manducabat ; vesci enim , manducare 
est: cur ergo ipsum primo Dominum invenimus 
manducasse cum superbis!? Non cum publicanis 
illis et peecatoribus, nam ipsi humiles erant: co- 
gnoscebant enim languorem suum, et medicum re- 
quirebant. Cum ipsis superbis Pharisvis invenimus 
illum manducasse. Nam superbus quidam invitaverat 
illum : ipse est cui displicuit quia mulier peccatrix, 
quae erat in civitate famosa, accessit ad pedes Domi- 
ni; et ait in corde suo ( quia talis erat munditia Pha- 
risieorum, ut nemo eos iniquus tangeret; si quis 
illos immundus vel modice tetigisset, exhorrebant, 
ne quasi immundos eos faceret tactus immundus. At 
ubi peccatrix illa, quic erat in civitate famosa , ac- 
cessit flere ad pedes Domini, ille cum videret eam, 
dixit in corde suo) : Hic 5i esset propheta , sciret quie 
mulier. illi accessit ad pedes. Unde sciebat quia Chri- 
stus nesciviL, nisi inde suspicatus est eum nescisse, 
quia non a se repulit? Quia si ipse esset, repelleret 
a se. Dominus autem non solum mulierem illam pec- 
cairicem noverat, sed et illius superbi? vulnera me- 
diens insanabilia videbat. Ait cnim cum audisset 
cogitantem, ut ostenderet illum superbum : « Simon, 
habeo aliquid tibi dicere : Duo debitores erant cui- 
dam feneratori; unus ei debebat quinquaginta dena- 
rios, alius quingentos ; cum non haberent uude red- 
derent, dimisit ambobus : quis eurn plus dilexit? » Et 
ille contra se dixit sententiam, extorquente sibi con- 
fessionem veritate : « Credo, Pomine , cui plus dona- 
vit. Et conversus ad mulierem, dixit Simoni : Vides 
istara mulierem? Intravi in domum iuam; aquam 
mihi ad pedes non dedisti : ista autem lacrymis suis 
lavit pedes meos » (Luc. vn , 56 A4); et extera quie 
nostis. Non opus est in aliis propter quie ad testimo - 
nium adhibuimus, diutius immorari. Iste phariszus 
superbus erat, convescebatur cum illo Dominus ; quid 
est ergo quod ait, Superbo oculo et insatiabili corde , 
huic non convescebar ? Quid est, non convescebar ? Non 
cum illo manducabam. Quomodo nobis proponit haec 
qui ipse non fecit? Ad imitationem suam nos hor- 
tatur ; videmus eum convivatum esse cum superbis, 
quomodo nos prohibet ne convivemur cum eis? Nos 


quidem , fratres, propter correptionem aliquam te- 


nemus nos etiam a fratribus nostris , et non cum eis 
convivamur, ul corrigantur. Cum extraneis potius 


1 Am. Er. et Lov.,cum superbis et non cum publicanis 
illis et peccatoribus ? Nos auctoritate Mss. rémovemus ek 
ticulam, e£, notamque interrogationis collocamus ante. anc 
sev! entiam : DN cum publicanis, etc., ut sensus Sit : NOn 

m publicanis, etc. ! 
rus onines Mas. ilüus superbie : et paulo. post ple- 
rique, lazo, ut ostenderct, habeut, et ostenderet. 


PATROL. XXXVII. 


convivamur, cum Paganis, quam cum his qui nobis 
hierent *, si viderimus eos male vivere, ut erubescant, 
et corrigantur; sicut dicit. Apostolus : Si quis non 
obaudit verbo nostro per epistolam, hune notate, el 
nolite commisceri cum co; et non ut inimicum eum 
existimetis ,' sed corripite ut fratrem (1l Thess. m , 14, 
15). Facimus hoc plerumque propter medicinam , ct 
tamen cum extraneis multis et cum impiis s:epe ve- 
scimur. 

9. Quid est hoc quod ait, Superbo oculo et insatiabili 
corde, huic non convcscebar? liabet epulas suas cor 
pium, habet epulas suas cor superbum : nam propter 
cibos ipsos cordis superbi, ideo dixit, insatiabili corde. 
Cor superbum unde pascitur ? Si superbus est, invidus 
est : aliter esse non potest. Superbia, mater inviuentias 
est : non potest nisi generare hanc, et cum illa semper 
esse. Omnis ergo superbus, invidus est:si invidus 
est, malis alienis pascitur. Unde dicit Apostolus : Si 
mordetis et comeditis invicem ; videte ne ab invicem con- 
sumamini (Galat. v,15.)Videtis ergo comedentes ; nolite 
his conveser, fugite tale convivium ; neque enim se 
satiant gaudendo de malis alienis, quia insatiabili 
corde sunt. Cave ne capiaris in epulis eorum laqueo 
diaboli. Cibis talibus pascebantur Judi, quando eru- 
eifixerunt Dominum : sed quia pascebantur tanquam 
de peena Domini. ( Nam et nos de eruce Domini pasci- 
mur, quia corpus ipsius manducamus. ) Dicebant enim, 
cum viderent eum pendentem in cruec, insultantes , 
quia insatiabiles corde erant; dicebant ergo : Si Filius 
Dei est, descendat de cruce; alios salvavit, se salvare 
non potest (Matth. xxvii, 40, 42). Pascebantur cibo 
crudelitatis sux, et ille pascebatur cibo miscricordi:e 
sux. Pater, inquit, ignosce illis, quia nesciunt quid 
faciunt (Luc. xxii, 54). llli ergo habebant alias epulas, 
ille alias. Sed quid dietum sit de mensa superboruin, 
audite : Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam, 
et in retributionem, et in scandalum (Psal. txvi, 95). 
Pasti sunt, capti sunt. Quomodo enim aves ad musci- 
pulam , aut pisces ad hamum pascuntur, sed capiun- 
tur; sic et ipsi. Ilabent ergo impii epulas suas, lia- 
bent et pii epulas suas. Audi epulas piorum : Deati 
qui esuriunt et sitiunt. justitiam, quoniam ipsi satura- 
buntur (Matth. v , 6). Si ergo pius pascitur cibo justi- 
tie, et impius superbis ; non. mirum si insatiabilis 
corde ?. Pascitur cibo iniquitatis : noli pasci cibo ini- 
quitatis, eL non tibi convescitur superbus oculo et 
insatiabilis corde. 

10 (vers, 6.] Et unde tu pascebaris? et quid te de- 
lectabat , ubi ille tibi non convescebatur? Oculi mei , 
inquit, super fideles terre, ut considerent hi mecum, 
Dominus dieit, Oculi mei super fideles tevre , ut con- 


- siderent hà mecum : id est, ut mecum sederent. Quo- 


modo sederent ? Sedebitis super duodecim thronos, ju- 
dicantes duodecim tribus Israel (Id. xix , 98). Judicant 


1 Sic Mss. AL Er. et Lov., qui nobiscum erant, et nobis ad- 
herent. 1 . d 

* Am. Fr. et Lov. interpungebant Sic : non mirum si tn- 
satiubilis corde pascitur cibo iniquitatis. Minus bene; nan: 
Augustinus proposuit probandum, propter cibos ipsos cordis 
superbi, ideo dictum esse, iusatiabili cerde. 


( Quarante-une. ) 


1291 S. AUGUSTINI. EPISCOPI 1299 


fideles terr:e , quibus dicitur : Nescitis quia angelos ju- 
dicabimus (1 Cor. v1 , 5) * Oculi mei super fideles terre, 
ut considerent hi mecum. Ambulans in via immaculata , 
hic mihi ministrabat. Mihi ait, non sibi. Multi enim 
ministrant Evangelium , sed sibi ministrant ; quia sua 
querunt, non que Jesu Christi (Philipp. n, 21). 
Quid est, Christo ministrare? Ea que Christi sunt 
querere. Et quidem quando mali annuntiant Evange- 
Jium , alii salvantur , iili puniuntur. Dictum est enim ; 
Qua dicunt , facite ; que faciunt, facere nolite (Matth. 
xxIu , 3). Non timeas ergo quando a malo audis Evan- 
gelium. Vie illi qui sibi ministrat , id est, qui sua ibi 
querit : tu, Christi accipe. Ambulans in via inmacu- 
Íeia, hic mihi ministrabat. 

41. [vers. 7.] Non habitavit * in medio domus mcee 
[faciens superbiam. Referte * ad domum illam , id est, 
ad eor. Non habitabat in corde meo faciens super- 
biam : nullus talis habitabat in corde meo; resiliebat 
euim inde. Nemo habitabat in corde meo, nisi mitis 
et quietus ; superbus iion illie habitabat. Noa enim ha- 
bitat in corde justi injustus. Sit a te justus remotus 
nescio quot millibus et mansionibus ; simul habitatis , 
sj nnum cor habetis. Non habitavit in medio domus 
met [aciens superbiam. Loquens iniqua non direait in 
conspectu oculorum meorum. Il:ec est via immaculata , 
ubi iatelligimus quando ad nos veniat Dominus. 

12. [vers. 8.] In matutinis interficiebam omnes pecca- 
tores lerrte. Hoc obscurum est ; dignamini advertere : 
jam linis Psalmi est. 1n matutinis interficiebam omnes 
peccatores terra. Quare? Ut disperdam de civitate Do- 
mini omnes operantes iniquitatem. Sunt ergo in civitate 
Domini operautes iniquitatem , et quasi parcitur eis 
modo. Quare ? Quia misericordize tempus est : sed ve- 
niet e£ judicii ; quia sic caepit Psalmus, Misericordiam 
ei judicium eantabo tibi, Dumine. Jam enumeravit supe- 
rius quia non illi adhaesserunt nisi boni. Malis non 
adhxsit, nec delectabatur epulis iniquitatis eorum 
qui sibi ministrabant , non Domino, id est, sua quire- 
bant. Et quasi diceretur illi, Et utquid tales in civi- 
tate tua tanto tempore tolerasti ? Tempus misericore 
dix est, ait. Quid est , tempus misericordix ? Adhuc 
nondum revelatum est judicium : nox est; apparebit 
dies, apparebit judicium. Audi Apostolum : Itaque 
nolite aute tempus quidquam judicare. Quid est , ante 
lempus ? Ante diem. Audi quia ante diem dixit : Do- 
nec veniat Dominus , et illuminet abscondita tenebrarum, 
et manifestabit cogilationes cordis ; et tunc laus erit uni- 
cuique a Deo (Y Cor. 1v , 5). Nam modo, quamdiu non 
vides cor meum et non video cor tuum , nox est. Ne- 

cio quid ab homine petisti ; non accepisti , contemni 
e putas : el forie non contemneris ; cor enim non 
vides : et sito blasphemas ; in nocte danda est tibi 
venia erranii. Diligit te homo nescio quis, et putas 
quia odit te ; aut odit te, et putas quia diligit te : sed 
quodlibet sit, nox est. Noli timere, prwsume in 
Christo, in illo habeto diem : non est quid mali de 


1 Sie Am. Er. et pracipur Mss. juxta LXX. At Lov. Aa- 
bitabit. 
2 Sic Mas. At Edd., revertere. 


illo sentias, quia securi sumus, et certi sumus. quia 
falli non potest ; amat nos. De nohis autem invicem 
nondum certi sumus. Deus enim novit dilectione 
nostram in invicem : nos autem etiamsi diligimus nos 
invicem , quis videt qua dispensatione a nobis fiant 
ista ? Quare nemo videt cor ? Quia nox est. In ista no- 
cte tentationes abundant. Quasi de ipsa nocte dixit 
psalmus : Posuisti tenebras , et facta est noz ; inea per- 
transibunt. omnes. bestig silva : catuli leonum rugientes 
wt rapiant , et ut querant a Deo escam sibi (Psal. em , 
20, 21). In nocte qu:xrunt escam catuli leonum. Qui 
suut catuli lconum ? Principum et potestatum aeris 
bujus , dznones et angeli.diaboli (Ephes. v, 2). Quo- 
modo sibi qu:erunt escam ? Quando tentant. Sed quia 
nou accedunt , nisi Deus eis dederit potestatein ; idco 
diclum est, (Jucrentes a. Deo escam sibi. Petiit Job 
teitandum. Qualem escam? Opulentam ?, pinguem, 
;ustum Dei, cui ipse Deus testimonium perhibuit, et 
ait : Homo sine querela , verus. Dei cultor fuit. Petvit 
ilum tentandum , querens a. Deo escam : et acce- 
pit tentandum , sed non opprimendum ( Job 1,8. 
19) ; purgandum, ron everteudum ; aut forte nec pur- 
gandum, sed probandum. Tamen et qui tentantur, ali- 
quando traduptur occulto merito suo in manus teuta- 
toris , quia traditi sunt forte in concupiscentias suas. 
Nam diabolus nulli nocet , nisi acceperit potestatem a 
Deo. Sed quando? In nocte. Quid est , in nocte? In 
isto tempore. Cum autem transierit nox, et vener'f 
dies , m'ttuntur mali cum illo in ignem :eternum , ju- 
st vero in vitam' atternam (Matth. xxv , 46). Nullus 
iie evit tentator , quia non sunt illic catuli leonum ; 
quia trausacta est nox. Ideo Dominus discipulis suis 
ait : [ac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triti- 
cum; el ego rogavi pro te, Petre , ne deficiat fides tua 
(Luc. xxn, 51 , 352). Quid est, vexare sicut triticum ? 
Quomodo ab homine triticum non manducatur , uisi 
primo attritum , ut panem faciat ; sic neminem man- 
ducat diabolus , nisi primo per tribulationem everte- 
rit. Conterit, ut manducet : iu autem quando tribu- 
Jaris , si maneas granum , non conturberis ; nihil tibi 
conüngit. Quomodo quando boves triturant , num- 
quid in solum triticum intrant ? Simul mittuntur eun 


tribula in arcam. Sed numquid timendum est tritico ? 


Absit. Non conciditur nisi palea; triticum spolia.ut 
superfluis *, et veniat ventilatio , et inveniet puram 
massam : quem invenit granum mittit in horreum 
suum ; et 3cervum pale: comburet igui inexstingui- 
bili (Math. wi , 12). 

12. Unde dixi lioc ? Quia diem in spe habemus. 
Dies nobis in Christo debet esse. Nam quamdiu inter 
tentationes sumus , nox est, In ista nocie parcit Deus 
peccatoribus , ut uon illos tollat ; flageliat illos tenta- 
tionibus, ut corrigantur ; tolerat illos in civitate sua. 


! €jc Am. et aliquot Mss, AL Er. ei Lov., nondum lam certi 
sumus. . i 
3 Remig. prob:e note Ms., pulentem : et buic favent qui» 


dam habentes, opulentem. "m «e 
* Sic meliores Mss. At Er. et Lov.: Non concidüur mist pa- 


lea, a tritico spoliatur, e et veuiel,ele. Am., nisi fu- 
lea a tritico spolieiur, superfliit, etc. 


E 


1295 


Putamus semper tolerabit? Si semper misericordia 
est, non est judicium : si autem, Miserjcordiain et 
jidicium cantabo tibi, Domine ; modo parcit, tunc ju- 
dicabit. Sed quando judicabit ? Cum transierit nox. 
Meo dixit, Jn matutiuis inter ficiebam omnes peccatores 
terre. Quid est, In matutinis? Cum jam dies venerit , 
nocle transacta. Jn matutinis interficiebam omnes pec- 
calores lerra. Quare cis parcit nsque ad matutinum ? 
Quin nox erat, Quid est , nox erat? Quia tempus erat 
parcendi : pareebat, cum corda hominum essent oc- 
culia. Vides aliquem male vivere , toleras illum : ne- 
scis enim qualis erit , quia nox est ; utrim qui bodie 
male vivit, cras bene vivat ; ct utrum qui hodie bene 
vivit, eras malus sit. Nox est enim , et omnes tolerar 
Deus, quia longanimis est. Tolerat , ut convertantur 
ad jillun peccatores. Sed qui non se correxerint in 
isto tempore misericordie , interíicientur. Et quare 
iuterficientur ? Ut disperg..ntur de civitate Domini , de 
Sucietate Jerusalem , de societate sauctorum , de so- 
cietate. Eeclesim. Quando autem interficientur ? In 
matutinis. Quid est, 4n matutinis ? Cum nox transacta 
fuerit, Quare modo parcit? Quia tempus est miseri- 
cordi. Quare non semper parcit ? Quia , Mirericor- 
diam el judicium cantabo tibi , Domine. Fratres , nemo 
sibi blandiatur : interficientur omnes operantes iniqui- 
tatem ; interficiet eos Christus in matutinis, et disper- 
det eos de civitate sua. Sed inodo eum tempus mise- 
ricordi: cst, audiant eum. Ubique clamat per Le- 
gem, per Prophetas, per Psalmos, per Epistolas , 
per Evangelia : videte quia non lacet, quia parcit, 
quia erogat misericordiam ; sed cavete , quia ventu- 
rum est judicium, 





IN PSALMUM CI 
ENARRATIO. 
SERMO I (a). 


De prima parte Psalmi. 

]. [vers. 1.] Ecce unus pauper orat, et non orat in si- 
lentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne 
forte ille sit, de quo dicit Apostolus, Qui propter vos pau- 
per (actus est, cum dives esset, ul illius paupertate vos di- 
taremini (M Cor. vui, 9). Si ergo ipseest, quomodo pau- 
per? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim 
homines suut divites? Puto auro, argento, familia, 
lerra : sed omnia per ipsum facta sunt. Quid ergo illo 
ditius, per quem facte sunt. diviti», etiam ille quee 
non sunt verz divitix? Per illum euim et illxe divitiz, 
ingenium, memoria !, mores, vita, ipsius corporis sa- 
nitas, sensus, conformatioque membrorum : etenim 
cum hzee salva sunt, et pauperes divites sunt. Per il- 
jum et ille majores divite, fides, pietas, justitia, 
eharitas, castitas, mores boni : nemo enjm et lias lia- 
bet, nisi per eum qui justificat impium (Hom. tv, 5). 
Ecce quam dives. Quis euim dives, qui habet quod 


! Am. et plures Mss. non babent vocem, memoria. Alii qui- 
Jam omittunt, mores. Paulo post in £dd. legebatur, confir- 
matioque membrorum : sed melius in Fuliensium Ms., con- 
formatioque, etc. 

- (a) Habitus post anni 403 leges in Donatistas, de quibus 
serin. 2, n. 8, 





ENARRATIO IN PSALMUM CI. 


1294 


vult alio faciente, an qui facit quod yult et alio habente? 
Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille 
habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite 
unde agnituri sumus hxc verba : Cinerem sicut panem 
manducavi, et potum meum cum ftetu sniscebam? Hucne 
illae tantae diviti: pervenerunt? Multum illud excelsum, 
multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum 
ista ima illis summis contemperabimus ? Nimis ab in- 
vicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem ; 
alius est fortasse : sed adhue quieramus. Unde enim no- 
bis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expa- 
veseis divitias: /m principio erat Verbum, et Verbum 
erat apud Deum, et Deus erat Verbum : hoc erat in prin- 
cipio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt , ei sine 
ipso factum. est nihil. Qui ista dixit, eum diceret, di- 
ves erit; quanto magis ille de quo dicebat, In prin- 
cipio erat Verbum :. c& non qualecumque Verbum, sed 
Verbum Deus ; eV non nbicumque, sed apud Deum ; 
€t non vacans, sed omnia per ipsum [ucta sunt ? Cine- 
rem sicut panem manducavit, et potum suum cum 
fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis 
nostra paupertas faciat injuriam. Quiere adhuc tamen 
ne ipse sit pauper iste ; quoniam Verbum caro factum 
est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 4, 2, 5, 14). Respice 
et illam vocem : Ego servus tuus et filius ancilla tue 
(Psal. cxv, 16). Attende anciliam illam castam, et 
virginem, et matrem : ibi enim accepit paupertatem 
nostram, ubi servi forma indutus est, semelipstum 
exinaniens ; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum 
accedere cum tua mendicitate non auderes. Ibi ac- 
cepit, inquam, formam servi, ibi nostra indutus e«t 
paupertate; ibi se panperavit, ibi nos ditavit. Jain 
ergo propinquamus de illo h:c intelligere : verum- 
tamen adhuc non est temere pronuntiandum. Partus 
virginis est lapis siue. manibus de monte proecisus 
(Dan. n, $4), ubi nullus hominum operatus est, nulla 
wansfusa concupiscentia, sed sola fides accensi, et 
Verbi caro concepta. Deinde processit ex utero ; lo- 
cuti sunt coli, Angeli pastoribus nuntiaverunt (Luc. 
X, 7-14), stella ad adorandum regem magos traxit 
(Matth, n, 1, 2), Simeon impletus Spiritu infantem 
Deum in matris manibus agnovit. Accessit :tas, non 
divinitati, Sed carni. llorrent, miranturque sapien- 
Uam pueri duodennis ?, imperiti senes (Luc. i , 93- 
41). Aut etiamsi periti senes, quid illorum peritia ad 
Verbum Dei? quid illorum peritia ad Sapientiam Dei? 
Nonne et periti, nisi illo subveniente, utique. per- 
ituri? Crescit adhuc zetate corporis : venit ad fluvium 
baptizandus ; baptizator Deum agnoscit, indignum se 
solvend:e calceamenti corrigie confitetur. (Marc. 1, 
7-M). Jam inde exci illuminantur, surdis aperitur 
auditus, loquuntur muti, mundantur leprosi, strin- 
guntur paralytiei, convalescunt languidi, resurgunt 
mortui (Matth. x1, 5). 

2. Jam quidem in Verbi illius per quod facta suni 
omnia comparatione, divitiarum agnosco pauperta- 
tem; sed quam longe adhuc a cinere et fletu cum 


! qdasox Mss. Alii eum £dd., sapicniiam Dei pueri duo- 
dennis. 


pota ? Adhue timeo dicere, Ipse est; et tamen volo. 
Suut hie enim quie ine cogant velle , et rursus qua- 
dam qux ime cogant timere. Ipse est, et non est ipse. 
Jam in forma servi est, jam mortalem fragilemque 
carnem portat, jam moriturus advenit, et tamen norm- 
dum inielligitur in hae egestate. Cinerem sicut panem 
manducavi, e potum meum cum fletu miscebam. Addat 
ergo pauperiatem paupertati, et transfiguret in se 
corpus humilitatis nostr: (Philipp. uir, 21) : sit caput 
nostrum, simus membra ejus, sint duo in carne una. 
Jam enim ut primitus pauper esset, formam servi ac- 
eiplens (1d. u, 7), dimisit Patrem : quod autem de 
virgine natas est, dimittat et matrem, et adbzereat 
uxori su», ei sint duo ia carne una (Ephes. v, 51, 
32). Ita enim erunt duo et in voce una, et. in illa una 
voce jam non mirabimur nostram vocem : Cinerem 
sicut panem. manducavi, et potum meum cum fletu mi- 
scebam. Dignatus est enim habere nos membra. Sunt 
et poenitentes in membris ejus. Non enim exclusi, et 
separati suni ab Ecclesia ejus : nec omnino Sibi ad- 
jungeret conjogem , nisi illa voce , Agite paenitentiam, 
appropinquavit enim. regnum. coelorum (Math. yu, 9). 
Jam ergo audiamus quid oret caput (Kphes. 1v, 15) et 
corpus, sponsus (Joan. n, 29) et spousa, Christus et 
Mcelesia , utrumque unus : sed Verbum et caro non 
utrumque unum ;. Pater et Verbum utrumque unum ; 
Christus et Ecclesia utrumque unus, unus quidam * 
vir pertectus in forma plenitudinis sux : Donec occur- 
ramus onmes in unitatem fidel, in agnitionem Filii Dei, 
iu virum per[ectum, in. inensuram etatis. plenitudinis 
Christi (Ephes. 1v, 45). Sed doncc occurramus , agi- 
tur hic paupertas noswa, agitur hic adhuc labor et 
gemitus. Gratias misericordize ipsius. Unde illi labor, 
de gemitus Verbo, per quod facta Sunt omnia? Si 
dignatus est habere mortem nostram, non nobis dabit 
viiam suam? In magnam spem erexit, cum magua 
spe gemimus. Genitus habet üristütiam ; sed est 
gemitus qui habet et gaudium. Ego puto Saram 
sierilem. letam gemuisse ?, cum pareret : et nos 
a Limore tuo concepimus et parturivimus spiritum 
salutis (Jsai. xxvi, 48). Audiamus ergo Christum 
pauperem in nobis et. nobiscum, et propter nos. Ti- 
tilus euim. ipse indicat pauperem. Postremo putate 
me suspicealuin quisnam sib iste. pauper; orationem 
audiamus, et personam aguoscamus : necubi erres, 
quando audieris a'iquid quod coaptari eapiti illius non 
possit; ideo pracloeutus sum , ut quod. tale audieris, 
ex infirmitate corporis adverias sonare, et vocem 
membrorum agnoscas in capite. Oratio inopis, hoc ha- 
Vet titulus , eum angeretur , et in conspectu Domini cf- 
fudit. precem. suam. lpse ille pauper est , qui alibi di- 
cit : Á finibus terre ad te clamavi , cum augeretur cor 
meum (Psal. tx , 5). Iste ipse pauper est , quia idem 
ipse Christus est; qui se apud prophetam , et spon- 
sum dixit, et sponsam : Sicut sponso alligavit mihi 
nütram ; et. sicut. sponsam induit me ornamento (Isai. 
Lxi, 10). Se dixit sponsum , sc dixit sponsam ; unde 


* £iC ss. ALTUd., quident. 
* Er. et Lov., genuisse. Verius Am. et Mss., gexizse. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1296 
hoe , nisi quia sponsum propter caput , sponsam pro- 
pter corpus? Vox ergo uua , quia caro una. Audiamus, 
et potius in his vocibus nos quoque agnoscamus ; et 5$ 
nos extra esse viderimus , ibi esse laboremus. 

$. [vers. 2, 5.] « Exaudi, Domine, orationem 
meam, el clamor neus ad ie perveniat. » foc est , 
« Exaudi, Domine, orationem meam ; » quod est , 
« clamor meus ad te perveniat : » in geminaticne af- 
fectus petentis est. Ne avertas [aciem tuam a me. 
Quando Deus a Filio ? quando Pater (a) a Christo ? Sed 
propter membrorum paupertatem , Ie avertas facien 
juam a me. In quacunque die tribulor , inclina eurem 
iuam ad me. 'Tribulor enim deorsum ; tu autem es sur- 
sum : si me extollo,, longe fis ; si me humilio , incli- 
nas aurem tuam ad me. Sed quid est ; 2n quacumque 
die tribulor ? Nunc cnim non tribulatur ? aut ista ! di- 
ceret , nisj iribularetur ? Sufficeret ergo, Incliua aurem 
tuam. ad me, quoniam tribulor. In quacumque die tri- 
bulor, inclina aurem. tuam. ad me : tanquam unitas 
corporis; si patitur unum membrum , compatiuntur 
omnia membra (Ll Cor. xi , 26). Tribularis tu hodie , 
ego tribulor ; iribulatur alius crastino , ego tribulor ; 
post istam generationem alii posteri , qui succedunt 
posteris, tribulantur, ego tribulor ; usque in finem 
scculi, quicumque in meo corpore tribulantur , ego 
tribulor. « 1n quacumque » ergo « die tribulor, inclina 
aurem tuam ad me. In qoacumque die invocavero 
le, cito exaudi me. » lloc idem est. Jam nunc in- 
voco ; sed , « In quacunque die 4nvocavero te, cito 
exaiidi ime, » Ovavit Petrus , oravit Paulus, oraverunt 
exteri Apostoli ; oraverunt. fideles temporibus illis , 
oraverunt fideles consequentibus temporibus , orave- 
runt fideles martyrum temporibus , orant fideles no- 
stris temporibus , orabunt fideles posterorum tenmpo- 
ribus : /n quacumque die invocavero te, cito exaudi me. 
Cito exaudi : jam enim hoc rogo quod dare vis. Non 
terrena. quasi. terrenus , sed ex prima captivitate jam 
redemptus , regnam. colorum desidero ; Cito exaudi 
me : non enim nisi tali desiderio dixisti , AdAuc te [o- 
quente divam , Ecce adsum (Isai. Lvnt, 9). In qua- 
cumque die invocavero te, cito exaudi me. Unde invo- 
cas? de qua tribulatione ? de qua egestate ? O pauper 
ante januam divitis Dei , quo desiderio mendicas ? qua 
inopia requiris ? qua egestate pulsas, ut aperiatur tibi ? 


' Dic, audiamus ipsam egestatem ; inilla et nos ipsos in- 


veniamus, et tecum rozemus. Audi, etagnosce, si potes. 

4. [vers. 4.] Quia de[ecerunt sicut. (fumus dies mei, 
O dies! si dies : ubi enim dies auditur, jux intelligi- 
lur. Sed defecerunt sicut. fumus dies mei. Dies mei, 
tempora mea : unde sicut. funus , nisj propter elatio- 
nem superbie? Tales dies dignus fuit accipere su- 
perbus Adam, uude carnem Christus accepit, Ergo 
in Adam Chistus, et Adam in Christo. Liberavit pro- 
fecto et a diebus fumi, qui dignatus est habere vocem 
dierum fumi. Quia defecerunt sicut fumus dies mei. Videte 
fumuin superbi: siniilem, ascendentem, tumescentem, 
vanescentem : merito erzo deficientem , non utique 


* vetus liber Corb. optime notze : 4ut ista nox ducet. 
(4) Subaudi, faciem avertit. 





1297 


permanentem. (Quia defecerunt. sicut (umus dies mei , 
et ossa mea sicul in frixorio confriza sunt. EL ipsa 
058a mea, et ipsa fortitudo mea, non sine tribulatione, 
non sine ustione. Ossa corporis Christi, fortitudo cor- 
poris Christi, ubi major quam in sanetis Apostolis ? 
Lt tamen vide ossa frigi : Quís scandalizatur , et non 
ego tor (V Cor. xi, 99) ? Fortes sunt, fideles, boni 
intellectores et. priedicatores verbi , viventes ut lo- 
quuntur , loquentes ut audiunt ; fortes plane sunt , 
sed omnes qui scandala patiuntur, frizorium ipsorum 
sunt. Est enim ibi charitas, ct magis in ossibus. In- 
teriora sunt ossa omuibus carnibus, et portant omnes 
carnes. Verum si quisquam patiatur aliquod seanda- 
lum , et in anima. periclitetur; tantum os frigitur, 
quantum amat. Desit amor, ncmo frigitur : adsit cha- 
ritas, eL si membrum compatitur, patiente uno meni- 
bro; quomodo friguntur qui portant universa mem- 
bra? Ossa med sicut in. frixorio con[rixza sunt. 

b. [vers. 5.] Percussum est sicut. (enum, et aruit cor 
meum, Respice ad Adam, unde genus humanum. 
Unde. enim nisi ab illo propagita. miseria est? Unde 
euim nisi ab illo hxreditaria. ista paupertas ? D'cat 
ergo eum spe jun in corpore Christi positus, ille ali- 
quaudo in suo corpore desperatus, Percussum est sic- 
wt fenum , et aruit cor meim.. Merito, quia omnis 
caro fenum (Isai. X1 , 6). Sed tamen unde tibi hoc 
contigit? Quoniam oblitus. sin. manducare panem 
micum. Dederat enini Deus pouem pricepti. Nain pa- 
nis anime quid, nisi verbum Dei ? Suggerente ser- 
pente , pravarieante muliere f, tetigit. vetitum (Gen. 
nt, 6), oblitus est praeceptum : merito percussunt est 
ficut fenum , et aruit cor ejus, quoniam oblitus cst 
manducare panem suum, Oblitus manducare panem, 
bibit venenum ; percussum est cor ejus, et aruit sicut 
fenum. lpse est ille percussus in Isaia, de quo dicitur, 
et eui dicitur : « Non in cternum tempus irascar vo- 
bis : spiritus enim à. me procedit, et omnem flatum 
ego feci. Propter peccatum modieum quid contristavi 
illam, et pereussi illum , et averti faciem meam ab 
illo. » Merito hic, « Ne avertas faciem tuam a me : » 
hoc est, a pereusso, de quo dixisti , « Pereussi il- 
]um ; » de qua dixisti, « Vias ejus vidi , et sanavi 
cum (Isai. tvi, 16-18). Percussum est sicut fenum, 
et aruit cor meum , quoniam oblitus sum manducare 
panem meum. » Modo manduea quem oblitus eras ?. 
Sed venit et ipse panis, in cujus corpore tibi licet re- 
cordari vocem oblivionis tio, et clamare ex pau- 
periate , ut sumas divitias. Modo manduca ; in ejus 
enim corpore es, qui ait : Ego sum panis vivus, qui de 
celo descendi (Joan. vi, 41). Oblitus eras manducare 
panem tuum ; sed jam illo erucifixo, commemorabun- 
tur et convertentur ad Dominum universi fines terrx 
( Psal. xxx, 28). Post oblivionem veniat commemora- 
lio, mmanducetur panis de colo, ut vivatur; non 
manna, sicut illi nanducaserunt et mortui sunt (Jod. 
vi, 29) : panis de quo dicitur, Beati qui esuriunt. et si- 

i! Aliquot Mss., privarieata mulier. Ali, prawvartc.ita 


muliere. : 
* Mzo., (00d oblitus eras. 


ENARRATIO IN PSALMUM Ct. 


1297 
tiunt justitiam (Matth. v, 6). 

6. [vers. 6.] A voce gemitus mel adhaserunt ossa mea 
carni mec. A voce quam intellimo, a voce quant 
novi * : A voce gemitus mei , non a voce geuitus ilio- 
rum quibus compatior. Multi enim gemunt, cemo ct 
ego; et hoc gemo, quia male gemunt. Amisit. num- 
mum , gemit ; amisit fidem, non gemit : ego appendo 
nummum et fidem , et invenio majorcim gemitum de 
male gemente, nut non gemente. Faeit fraudem, et 
gaudet. Quo lucro? quo damno? Acquisivit pecu- 
niam, perdidit justitiam. Gemit hine qui gemere no- 
vit ; qui capiti propinquat, qui recte (a) hzeret corpori 
Christi, gemit ide, Carnales autem non inde gemunt, 
et gemendos se faciunt, quia non inde gemunt : nec 
eos possumus, vel non gementes, vel male gementes 
contemnere. Volumus enim eos corrigere , volumus 
emendare , volumus reparare ? : et quando non. pos- 
sumus, gemimus ; et cum geminas, non ab ipsis se- 
paramur. À voce enim gemitus nei adheserunt ossa mea 
cari meg : adboeserunt fortes invalidis, adhieserunt 
firmi infirmis. Unde adh»serunt? A. voce gemitus 
sul, non a voce gemitus illorum. Qua lege adhose- 
runt, nisi qua dictum est : Debemus enim nos firmi in- 
firmitatem. infiriuorum. portare (Rom. xv, 1)? Adha- 
serunt ossa mea carni meq. 

7. [vers. 7, 8.] Similis factus sum pelicano * qui &a- 
bitat in solitudine; factus sum sicut. mycticoram. in pa- 
rietinis. Vigilavi, et factus sum sicut passer singularis 
ti tecto. Eece tres avcs, et tria loea ; quid sibi velint, 
donet Dominus ut dicamus, et ut audiatis utiliter 
quod dicitur salubriter. Quid sibi volunt tres aves , et 
tria loca ? Quie. tres aves? Pelicanus , nyeticorox , et 
passer : et tria loca, solitudo , parietiua , et tectum. 
Pelicanus in solitudine, nycticorax in parietinis, pas- 
ser in tecto. Primo quid sit pelicanus, dicendum est, 
ln e quippe regione nascitur, ut nobis ignota huc 
avis sit. Nasciturinsolitudinibus, maxime Nili flumiuis, 
in gypto. Qu:elibet sit avis haec, quod de illa Psalmus 
dicere voluit, hoc intucamur. Habitat, inquit, in soli- 
tudine. Quid quieris formam. ejus, membra ejus, vo- 
cem ejus, mores ejus ? Quantum tibi Psalmus dicit ^, 
avis est. habitans in solitudine, Nyciicorax , avis e«t 
amans noctem. Parietin:ze dicuntur , quas vulgo iici- 
mus ruinas, uhi parietes stant sine tecto, sine habi- 
tautibus : ibi habitat nycticorax. Jam vero passer et 
tectum quid sit, nostis. Invenio ergo aliquem de cor- 
pore Christi, pro:dicatorem verbi , compatientem in- 
firmis, quzerentem lucra Christi, reminiscentem Domi- 
ni sui venturi, ne dieat: Serve nequam et. piger, dares 
pecuniam meam nunmulariis (Matth. xxv, 96, 97). Ex 
hujus dispensatoris officio videamus hae tria, Vene- 
rit inter aliquos ubi christiani non sunt; pelicanus 
est in solitudine : venerit ad eos qui fuerunt et. ceci- 
derunt, uyetieorax est in parietinis; non enim dese- 


H Hie Edd. addunt, probabiliter : quod à proeipuis Mss, 
abest. 

? plerique Mss., sepitrare. 

3 Corb. Ms., pelicani : et loco, pelicanus, semper haliet, 
pelicanis. 

* Am. et omnes MSs., dedit. 

(a) Forte, stricte. 


4239 S. AUGUSTINI EPiSCOPI 1200 


rit et tenebraé eorum qui habitant iu. nocte, et jpsos 
juerari vult : venerit ad eos qui christiani sunt qui- 
dem habitantes in domo, non quasi qui non credide- 
pint, aut quod erediderant dimiserint, sed in eo quod 
&iedunt tepide ambulantes ; clamat ad cos passer, non 
'10 solitudine, quia christiani sunt; nec in parietinis , 
quia r m ceciderunt; sed tamen in tecto sunt ; sub 
ieeto potius, quia sub carne sunt. llle super carnem 
clamat passer, prxcepta Dei non tacet, nec fit carnalis, 
ut subjiciatur tecto. Qui enim in tecto est, non descen- 
dat ic!lere aliquid de domo (Matth. xxw, 417); ei, Quod 
in aure auditis, predicate super tecta (1d. x, 21). Iste 
tres aves et. tria loca ; ct unus homo potest habere 
personam trium avium, et tres homines possunt. ha- 
bere personam triam avium; et tria genera locorum, 
tria genera sunt.! hominum : tamen solitudo , pa- 
ricün:, et teetum, nonnisi tria genera hominum sunt. 
8. Sed quid de his plurimum? Ipsum Dominum 
videamus, ne forte ipse sit, et melius ipse agnosca- 
tur, et pelicanus in solitudine, et nycticorax in parie- 
tinis , et passer singularis in tecto. Dicat nobis pau- 
per iste, caput nostrum: pauper voluntate, loquatur 
pauperibus 1n. necessitate. Quod enim dicitur , vel 
etiam legitur de hac ave, id est pelicano, non tacca- 
mus ; non aliquid affirmantes temere, sed tamen non 
tacentes quod qui scripserunt, et legi et dici volue- 
runt. Vos sic audite , ut si verum est, congruat; si 
falsum est, non teneat. Dicuntur hx aves tanquam 
colaphis rostrorum occidere parvulos suos , eosdem- 
que in nido occisos a se lugere per triduum : po- 
stremo dicunt matrem seipsam graviter vulperare ct 
sanguinem suum super filios fundere, quo illi super- 
fusi reviviscunt *. Fortasse hoc verum, fortasse fal- 
sum sit : tamen si verum est, quemadmodum illi con- 
gruat, qui nos vivificavit sanguine suo , videte. Con- 
gruit illi quod matris caro vivificat sanguine suo fi« 
lios suos; satis cengruit. Nam et ipse gallinam se 
dicit super pullos suos : Jerusalem, Jerusalem , quo- 
ties volui congregare filtos tuos, tanquam gallina pullos 
suos sub alas suas , et noluisti (Id. xxin, 57)? Habet 
enim paternam auctoritatem , malernum aífeetum : 
sicut et Paulus et pater est et mater est; non per 
seipsum , sed per Evangelium : pater ubi dicit , 
« Eisi habeatis multos p;»»dagogos iu Cliristo, sed non 
multos patres; in Christo enim Jesu per Evangelium 
ego vos genui » (I Cor. iv , 15) ; mater autem ubi 
ait, « Filioli mei, quos iterum parturio, donec Chri- 
stus. formetur in vobis » (Galat. 1v , 19). Habet. ergo 
hzc avis, si vere ita est, magnam similitudinem 
carnis Christi , cujus sanguine vivificati sumus. Sed 
quomodo congruat Christo , quod ipsa occidit filios 
suos? An et illi non congruit : Ego orcidam, el ego vi- 
vificabo; ego percutiam, el ego sanabo (Deut. xxxu, 59)? 
An vero Saulus persecutor moreretur , nisi de carlo 
porcuteretur (Act. 3x, 4) ; aut przdicator excitaretur, 
nisi illius sanguine vivificaretur ? Sed hoc viderint 


* Aliquot Mss. omittunt bac verba, locorum, tria genera 
gunt. 
* Miss, quo illi superfuso reviviscunt. 


qui scripserunt; non in incerto intellectum nostrun; 
constituere nos debemus. [Tanc avem poiius in soli- 
tudine agnoscamus ; hoc enim inde Psalmus voluit 
ponere, Pelicanus in solitudine. Puto ego hic intelligi 
Christum natum de virgine. Solus enim sic, ideo soli- 
tudo : in solitudine natus , quia solus ita natus. Post 
nativitatem ventum est ad passionem : a quibus cru- 
cifigebatur? numquid ab stantibus? numquid a lugen- 
tibus * ? Ergo tanquam in nocte ignoranti: ipsorum , 
et tanquam in parietinis ruine. ipsorum. Ecce nycti- 
Corax ct in parietinis, amat et noctem ?, N:un nisi 
amaret, unde diceret, Pater , ignosce illis, quia ne- 
sciunt quid faciunt (Luc, xxm , 54) ? Deinde natus in 
solitudine , quia solus ita natus; passus in tenebris 
Judieorum tanquam in nocte, in przvaricatione tan- 
quam in ruinis : quid postea ? Vigilavi. Ergo dormie- 
ras in parietinis, et dixeras : Ego dormivi. Quid cst , 
Ego dormivi ? Quia. volui , dormivi ; noctem amando 
dormivi : sed ibi sequitur, Et exsur"exi (Psal, v1, 6). 
Ergo hic , Vigilavi. Sed posteaquam vigilavit, quid 
egit? Ascendit in ccelum, factus est sicut passer volan- 
do , id est ascendendo : singularis in tecto , id est in 
ccelo. Ergo pelicanus nascendo, nycticorax moriendo, 
passer resurgendo : ibi in solitudine, velut solus; hic 
in parictinis, vclut ab eis occisus, qui stare non po- 
tuerunt in zdi(icio; hic vero jam vigilans et volans 
singularis in tecto , ibi interpellat pro nobis (Hom. 
vii, 54). Caput enim. nostrum passer est , corpus il- 
lius turtur. Etenim passer invenit sibi domum. (Quam 
domum ? In coelo est, interpellat pro nobis. Et turtur 
nidum sibi, Ecclesia Dei wuidmn de lignis crucis 
ipsius ; vbi ponat pullos suos (Psal. tyxxxur, 4), par- 
vulos suos. Vigilavi , et factus sum sicul. passer siagu- 
laris in tecto. 

9. [vers. 9.] Tota die exprobrabant mihi inimici mei , 
et qui laudabant me, adversus me jurabant. Ore lauda- 
bant, corde insidias przparabant. Audi laudem ipso- 
rum. Megister, scimus quia viam Dei in veritate doccs, 
et personam mon accipis : licet tributum. dare Cesari 
(Matth. xxu, 16, 47)? Quem laudas , supplantas. 
Quare nisi quia qui laudabant me, adversus me jura- 
baut? Unde autem hoc opprobrium, nisi quia veni fa- 
cere membra mea pcecatores, uL agendo poenitentiam 
sint in corpore meo? Inde totum opprobrium , iude 
persecutio : Quare magister vester cum peccatoribus et 
publicanis manducat? Non est opus sanis medicus, sed 
egrotantibus (1d. 1x, 11 0(42). Utinam. vos :egrotare 
nossetis, ut medicum quiercretis; non occideretis, et 
per superbam dementiam falsa sanitate periretis. 

10. [vers. 10.] Mihi autem. unde tota die exprobra- 
bant inimici mei? unde qui laudabant me, adversus me 
jurcbant? Quoniam cinerem sicut panem mmndtucavi , et 
potum meum cum fletu miscebam, Quia hxc genera 
hominum habere in suis membris sananda voluit et 
liberanda, inde opprobrium. Hodieque Paganorum 
opprobrium quale in nos est? quid putatis, fratres, 
quid eos putatis dicere nobis? Vos corrumyitis disci- 


* Unus NS., a ludentibus. Forte log., ab intelligentibus. 
* Aliquot Mss., et in parietinis amat, et in nocic. 


E. 


1501 


plinam, moresque generis hunani pervertitis. Quid in- 
veheris? dic quamobrem; quid fecimus ? Dando, inquit, 
hominibus paenitentix: locum, promittendo impunita- 
tei omnium delictorum : ideo homines mala faciunt , 
securi quod eis, cum conversi. fuerint, omnia. dimit- 
tuutur, Hinc ergo opprobrium, Quoniam cinerem sicut 
panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam. 
O qui insultas, invito te ad istum panem. Non cnim 
nudes te dicere non esse peccatorem. Discute con- 
scientiam tuam, ascende tribunal mentis tux, noli tibi 
parcere, examina te, loquatur tibi medulla cordis ; 
vide utrum audeas innocentiam profiteri. Hic plaue 
si se respexerit, conturbabitur ; si se non palpaverit , 
confitebitur. Et quid agis miser, si non erit portus im- 
punitatis? Si sola fuit peccandi licentia, et nulla pec- 
catorum est indulgentia, ubi eris ? quo ibis? Certe et 
pro te factum est, ut pauper iste cinerem sicut panem 
imanducaret, et potum Suum cum fletu misceret. Non 
te. jam delectat. tile. convivium? Sed tamen, inquit , 
augent homines peccata spe venie. Imo augerent 
peccata desperatione venie. Nonne attendis quam 
licentiosa crudclibite. vivant. gladiatores? Unde hoc, 
nisi jam tanquam ad ferrum et victimam — desti- 
nati, explere volunt libidinem , antequam  fundant 
sanguinem? Nonne et tu hoc tibi diceres : Jam pec- 
cator sum, jam iniquus, jam damnandus, nulia vcuiie 
spes est; eur jani non faciam quidquid libet, etsi non 
licct? Cur non impleam, quantum possum, quiecun - 
que desideria, si post hzc non restant nisi sola tor- 
menta? Nonnc hoc tibi diceres, et desperatione ipsa 
pejor fieres? Potius ergo te corrigit qui indulgentiam 


promittit, et dicit : ftedite pravaricatores ad cor (15«i. 


xLvi, 8). Nolo mortem impii ; quantum * ut revertatur, 
el vivat (Ezech. xxxim, 11). Hoc proeul dubio portu 
proposito, deponis vela iniquitatis, convertis proram, 
velificas ad justitiam, et sperans vitam, non negligis 
medicitram. Nec in hoc tibi displiceat Deus, tanquam 
per istam indulgenti:e promissionem securos fecerit 
peecatores. Etenim ne desperatione homines pejus 
viverent , promisit indulgentize portum , rursus, ne 
spe veni:e pejus viverent, fecit diem mortis incertum : 
providentissime utrumque constituens, et revertentes 
quo recipiantur , et differentes unde terrcantur. 
Manduca cinerem velut. pancim , et fletum tuin. cum 
potu misce; per hoc convivium venies ad mensam 
Dei. Noli desperare; promissa est indulgentia tibi. 
Deo gratias, inquit, quia promissa est; teneo proiis- 
sum Dei. Ergo jam bene vive. Cras, inquit, bene 
vivam. Indulgentiam tibi Deus promisit; crastinum 
diem tibi nemo promisit. Si male vixisti, bene vive 
jam hodie. Suulte , hac nocte auferetur a te anima tua. 
Non dico, Que praparasti, cujus erunt (Luc. xn, 20)? 
sed, Secundum quod vixisti, ubi eris? Corrige ergo 
te, ut possis in corpore Christi habere vocem istam , 
quam, nisi fallor, libenter agnoseis : Quoniam cine- 
rem sicut panem manducavi, eL. polum meum cum fletu 
miscebam. 


! Sic Nss. AULGd., fantitie 


ENARRATIO IN PSALMUM CI. 


13502 

11. [vers. 11.] A facie ire tub ' et indignationis 
tut, quoniam levasti , elisisti me. lpsa est illa ira tua , 
Domine, in Adam; ira cum qua omnes nàti sumus , 
cui nascendo cohxssimus; ira de propagine iniquitatis, 
ira de massa peccati : secundum quam dicit Aposto- 
lus, Fuimus et nos aliquando natura filii ire , sicut. et 
ccteri ; e& unde dicit Dominus, Ira Dei manet. super 
eum, quia non credidit in unigenitum Filium Dei (Joan. 
nt, 36). Non enim ait, Ira. Dei veniet super eum ; 
sed, manet super eum : quia non tollitur in qua natus 
est. Quare ergo, et quid sibi vult vox ista , Quoniam 
levasti, elisisti me: Non enim ait, Quoniam levasti , et 
elisisti me; sed, Quoniam levasti, elisisti me. Ideo elisi- 
sti, quia levasti. Unde hoc? Homo in honore posi- 
tu$ , factus est ad imaginem Dei : levatus in hunc 
honorem, erectusa pulvere, erectus a terra, accepit 
animam rationalem, przepositus cst rationis ipsius viva- 
citate omnibus bestiis, pecoribus, volatilibus, piscibus 
(Gen. 1, 26). Quid enim horum habet intelligentizs ra- 
tionem? Quia nullum horum factum est ad imaginem 
Dei. Quomodo nullum horum habet hunc honorem, 
sic nullám horum habet hanc miseriam. Quod euim 
pecus plangit de peccato? quz avis timet gehennam ignis 
oterni ? Quia nulla ei participatio beata vite, nulli sti- 
n.uli miseriarum, Homo autem, quia factus est qui sit 
in beata vita, si bene vixerit; ideo erit in misera vita, 
quia male vixit. Ergo, Quia levasti, elisisti me : ideo 
sequitur me poena, quia dedisti ruihi liberum arbi- 
trium. Si enim mihi non dedisses liberum arbitrium, 
et per hanc rationem pecoribus me non faceres me- 
liorem, non me sequeretur damnatio justa peccan- 
tem. Ergo per arbitrium liberum levasti me, et per 
justitiae judicium elisisti me. 

12. [vers. 12.] Dies mei sicut umbra declinaverunt. 
Potuerunt enim esse dies tui non declinantes , si tu a 
die vero non declinasscs : declinasti, et accepisti dies 
declinantes. Quid mirum si dies tui facti suat similes 
tui ? Ipsi sunt enim. dies declinantes, quia deviasti,, 
qui sunt dies fumi, quia tumuisti. Supra. enim. dixe- 
rot, Defecerunt sicut. fumus dies inci ; et nunc dicit, 
Dies mei sicut. umbra. declinaverunt.. 1n. hae. umbra 
agnóoscendus est dies, in hac umbra. videnda est fux ; 
ne postea sera eL infructuosa poenitentia dicatur : 
Quid nobis pro[uit superbia ? et divitiarum jactantia 
quid contulit nobis ? Tranusierunt omnia tanquam wmnbra 
(Sap. v, 8, 9). Modo dic, Trausibunt omuia. tanquam 
umbra, et tu non trauseas tanquam. umbra. Dies mei 
$'cut umbra decliuaverin ; et ego velut [enum arui. Quia 
et supra dixerat, Percussum est sicut. [enum , et aruit 
cor meum. Sed revirescet fenum  irrigatum. sanguine 
Salvatoris. Ego sicut fenum. aru. : ego homo, post 
illam. pravaricationem ; hoc ego justo judicio tuo ; 
tu autem quid ? 

13. [vers. 15.] Tu vero, Domine, in eternum manes. 
Mei dies sicut uinbra declinaverunt, et tu. in ceterum 
manes : temporalem salvet aeternus. Non euim quia 
ego cecidi, et tu senuisti : nam viges ad ine liberau- 


1 pud, onnttunt, fic : quod Nss. habent, juxta. 1XX. 


1303 
dum, qui viguisti ad me humiliandum. T» vero , Do- 
mine, in eternum manes ; et memoriale tuum. in gene- 
rationem ei generationem. Memoriale tium, quia non 
oblivisceris ; in generationem, non unam, sed geuera- 
lionem el generationem : promissionem quippe habemus 
vite przesertis et futurze ( I Tim. 1v, 8). 

A4. [vers. 14.] Tu exsurgens misereberis Sion, quo- 
niam tempus tt. miserearis ejus. Quod tempus? Cum 
autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filiumsuum, 
factum ex muliere, [actum sub. Lege. Ft ubi Sion? Ut 
eos qui sub Lege erant redimeret (Galat.iv, 4,5). Primi- 
tus ergo. Judwi : inde enim Apostoli, inde illi plus 
quam quingenti fratres (I Cor. xv, 6), inde illa dein- 
ceps multitudo, cui erat anima una et cor unum in 
Deum (Act. 1v, 82). Erco, Tu exsurgens misereberis 
Sion, quoniam tempus ut miserearis ejus, quoniam venit 
tempus. Quod tempus? Ecce nunc tempus acceptabile, 
ecce nunc. dies salutis (I Cor. vi, 2). Quis hoc dicit? 
Servus Dei xedificator, qui dicebat, Dei aedificium estis ; 
qui dicebat, Sicut sapiens architectus fundamentum po- 
sui ; et, Fundamentum aliud nemo potest ponere, pre- 
terquam. quod. positum est, quod est. Christus Jesus. 
(1 Cor. m, 9-11). 

14. (vers. 15.] Ergo et hic quid dicit ? Quoniam be- 
neplacitum habuerunt servi tui in lapides ejus. In. lapi- 
des eujus? In lapides Sion. Sed sunt ibi et non lapides. 
Cujus non lapides? Ergo quid sequitur? Et pulveris 
ejus miserebuutur. Agnoscamus! lapides in Sion, 
aguoscamus pulverem in Sion. Non enim dicit, Lapi- 
dum ejus miserebuntur ; sed quid ait? Quoniam bene- 
placitum habuerunt servi tui in. Lapides ejus, et pulveris 
ejus miserebuntur. Beneplacitum habuerunt in lapides 
ejus ; pulveris autem miserebuntur. Intelligo lapides 
Sion, omnes Prophetas : ibi premissa est vox pra- 
dicationis, inde assumptum Evangelicum officium, 
per illud pr»conium cognitus Christus. Ergo seryi 
tui beneplacitum habuerunt in lapides Sion. Sed illi 
praevaricatores, recedentes a Domino, malisque faetis 
suis offendentes Creatorem, in terram unde sumpti 
,, Sunt, redierunt. Pulvis facti sunt, impii facti sunt : 
de quibus dicitur, Non sic impii, mon sic; sed 
tanquam. pulvis quem. projicit. ventus a. facie terra: 
(Psal. 1, 4). Sed exspecta, Domine; sustine, Do- 
mine; pátiens esto, Domine : non irruat ventus, 
et auferat liane. pulverem a facie terre. Veniant, 
veniant servi tui, aguoscant in lapidibus eloquia 
tua, misereantur pulveris Sion, formetur homo ad 
imaginem tuam : dicat. pulvis ne pereat, Memento 
quia pulvis sumus (Psal. cit, 44). Et. pulveris ejus mi- 
serebuntur. Hoc. de Sion. Numquid non erat pulvis, 
qui Dominum crucifixit? Quod pejus est, pulvis de 
parietinis ruinarum, Pulvis erat prorsus : verumta- 
men non frustra de pulvere dictum erat, Pater, ignosce 
illis, quia nesciunt. quid faciunt. (Luc. xxm , 54). De 
ipso pulvere venit paries tot. millium credentium, eL 
pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum poneu- 
tium. Ergo exstitit de illo pulvere humanitas et for- 


' Hic Lov., agnoscimus : dissentientibus Edd. ahis et 
Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOFHI 


1504 
mala et. formosa. Quis enim de Gentibus sic? Quoain 
paucos miramur hoc fecisse ad illorum tot millia * 
Subito primo tria, postea quinque millia; omnes iu 
uuitate viventes, omues venditarum rerum suarum 
pretia ad pedes Apostolorum ponentes, ut. distribue- 
retur unicuique sicut cuique opus erat, quibus erat 
anima una et cor unum in Deum (Act. 1t, 44, et 1v, À, 
32, etc.). Quis hoc fecit etiam de isto pulvere, nisi qui 
et ipsum Adam fecit ex pulvere? Ifoc ergo de Sion, 
sed non tautum in Sion. 

16. [vers. 16.] Quid igitur sequitur ? Et. timebunt 
Gentes nomen. tuum, Domine, et omnes reges terra glo- 
riam tuam. jam quoniam misertus es Sion, jam quo- 
niam servi tui beneplacitum habuerunt in lapides ejus, 
cognoscendo fundamentum Apostolorum et Propheta- 
rum; jam quoniom miserü sunt pulveris ejus, ut 
formaretur, vel potius reformaretur homo vivus ex 
pulvere ; hinc praedicatio crevit in Gentibus : timeant 
uomen Luum Gentes, et omaes reges terr: gloriain 
tiam ; veniat et alius paries de Gentibus, agnoscatur 
lapis angularis (Ephes. u, 90), ibi hzreant duo de di- 
verso venientes, sed jam non adversa sentientes. 

47. [vers. 17.] Quoniam «dificabit * Domiuus Sion. 
Moe agitur nunc. Eia lapides vivi in. structuram cur- 
rite, non in ruinam. ZEdificatur Sion ; cavete parieti- 


,nas : xdifieatur turris, xdifieatur area; observate 


diluvium. IIoc agitur nunc, Quoniam cdificabit Domi- 
nus Sion. Sed zedificata Sion , quid fiet? Ei videbitur 
in gloria sua, Ut xdificaret Sion, ut esset fundamentum 
in Sion, visus est a Sion, sed non in gloria sua: Vi- 
dimus eum, et non habebat speciem meque decorem 
(Isai. xim, 2). At vero eum venerit judicare cum An- 
gelis suis, quando congregabuntur ante cum omnes 
gentes, quando oves ad dexteram, liedi ad sinístrain 
scparabuntur ( Matth. xxv, 51-55), nonne tunc. vide- 
bunt in quem pupugerunt (Zach. xn, 10)? Et confun- 
dentur sero, qui prima poenitentia et salubri confundi 
noluerunt. AEdificabit Dominus Sion, et videbitur in 
gloria sua : qui in illa primo visus est in inlirmitate sua. 

18. [vers. 48.] Bespexit in. orationem humilium, et 
non despexit precem eorum. 1n :edificatione Sion hoe 
agitur modo; a:dificantes Sion orant, gemunt: ille unus 
pauper, quod pauperes multi ; quia millia in tot gen- 
libus uuus, quiz unitas pacis Ecclesi:. Ipse unus, ipse: 
multi : unus, propter eharitatem ; multi, propter la- 
titudinem. Ergo nune oratur, nunc curritur ; nunc, si 
quisaliter erat, eL aliter se habebat, manducet cine- 
rem Sicut. panem, et potum suum cum [fletu commi- 
sceat. Nuuc tempus est, cum aedificatur Sion 7? nune 
intrant lapides in structuram : perfecto zedificio et de-- 
dieata domo, quid curris, scro quiesiturus, inaniter 
petiturus, frustra pulsaturus, foris remansurus cum 
quinque virginibus fatuis (Matih. xxv, 12)? Nunc er- 
go curre ; Respexit enim ti orationem lunilium, et non 
despeait precem eorum. 

19. [vers. 49, 20,] Scribantur luec in. gencrationem 
alteram. Quando seribebantur hiec, non ila. proderant 
eis inter quos seribebantur : scribebantur enim ad 


! vss. plerique , edificavit. 


1205 


prophetandum Novum Testamentum, inter homines 
qui vivebant ex Vetere Testamento. Sed et illud 
Vetus Testamentum Deus dederat, et in illa terra 
promissionis populum suum collocaverat. Sed quo- 
niam memoriale tuum in generationem et generationem, 
non iniquorum est, sed justorum : in una generatioue 
pertinet ad Vetus Testamentum ; in alia autem gene- 
ratione pertinet ad Novum Testamentum. Et quia 
hoe quod prophetatum est, Novum Testamentum 
praenuntiat ; Seribantur ha»c in. generationem alteram : 
et populus qui creabitur, laudabit Dominum. Non po- 
pulus qui crcatus est, scd populus qui creabitur. Quid 
evidentius, fratres mei? Hie przdicta estilla creatura 
de qua dicit Apostolus : Si qua igitur àn. Christo nova 
creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova ; 
omnia autem ex Deo (Il Cor. v, A7et18). Quid est, omnia 
autem ex Deo? Et vetera et. nova , quia memoriale 
tuum in generationem ct generationem : £t populus 
qui creabitur, laudabit Dominum. Quoniam prospexit 
ex alto sancto suo. Prospexit ex alío, ut veniret ad 
humiles : ex alto factus est humilis, ut humiles exal- 
laret. 
SERMO 1l 


De secunda parte Psalmi. 


1. flesterno die audivimus cujusdam pauperis ge- 
mitum in oratione; eumque esse eognovimus, qui 
propter nos pauper factus esi, cum dives esset (l1 Cor. 
yii, 9), eique membra cohzrentia et per suum caput 
loquentia 5, Vidimus cnim ibi et nos ipsos; si tamen 
per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam 
erent verba gemituum, et caperant. consolationum ; 
sed ea finiri hesterno die tractando minime potue- 
runt : in iis quze restant, audiamus hodie nou jam 
. gementem pauperem, sed gaudentem; ideogaudentem, 
quia speraatem ; ideo sperantem, quia non de sc pra- 
sumentem. Promuutiavil felicitatem rerum humanarum 
in Scriptis Dei, et adjecit : Scribantur hec. in genera- 
lionem alteram : et populus qui creabitur , laudabit Domi- 
nun, Quoniam prospeait ex alto sancto suo. liuc usque 
sermo hesternus perductus est ; videte quxe sequaptur. 

9. [vers. 20-92.] Dominus de colo in terram prospe- 
git, ut audiret. gemitum. compeditorum, ut. solvat. filios 
wiortificatorum. lnvenimus in alio psslmo dictum, 
Jutret in conspectum tuum gemitus compeditorum (Psal. 
vxxvur, 11); et in eoloco dictum, ubi vox martyrum 
intelligebatur ?. Unde martyres co apediti ? Nonne ca- 
tenati potiusquam. compediti? Ductos enim sanctos 
Dei martyres post judices, per provincias circumeun- 
tes, in catenas? novimus missos ; in compedes autcm 
non novimus, Agnoscuntur et. compedes disciplinze 
Dei et timoris ejus, de quo dictum est: Initium: sa- 
pienüe timor Domini (Eccli. i, 16). Per hunc. enim 
limorem non timuerunt servi Dei cos qui corpus oc- 


! Br. Ven. et. Lov. sie exhibent hunc locam : cum dires 
esset, ut illius paupertate mos ditarenutr, eique membra. co- 
harentia ct. per suum caput loquentia. vidimus. FVidi- 
mus,cic. M ^ 

3 Tres Mss., intelligatur. 

? plevique Mss, per provinciam circumeustes in. cate- 
pan, etc. 


ENARRATIO IN PSALMUM CI. 


1ov6 


cidunt, animam autem non possunt occidere ; quia 
eum timebant qui habet potestatem et corpus et au:- 
mam occidere in gehennam ignis (Matth. x, 98). Nisi 
enim compedibus timoris hujus ligati essent marty- 
res , quando illa omnia dura et molesta sustinerent a 
persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere 
quod cogebantur, et evadere quod patiebantur? Sed 
alligaverat eos Deus istis compedibus, duris quidem 
et molestis ad tempus, sed tolerandis propter pro- 
missa ejus, cui dicitur : Propter verba labiorum tuorum, 
ego custodivi vias duras (Psal. xvi, 4). Gemendurm qui- 
dem est in his compedibus ad impetrandam niiseri- 
cordiam Dei ; unde vox martyrum est in alio psalmo, 
Tutret in conspectum tuum gemitus compeditorum : non 
tamen evitand:e sunt tales compedes, ut appetatur 
perniciosa libertas, et temporalis vit: brevisque dul- 
€edo, quam sequatur amaritudo perpetua. Proinde 
Seriptura, ne recusemus esse conipediti. sapientia, 
sic nos alloquitur : « Audi, fili, et excipe sententiam 
meam, et ne abjicias consilium meum ; et infer pedem 
tuum in. campedes illius, ct. iu torquem ejus collum 
tuum :subjice humerum tuum et porta illam, et ne 
oderis vincula illius. In omni anima tua accede ad 
illam, et in omni virtate tua serva vias ejus : investi- 
£a et quxre, et innotescct tibi ; et continens factus, ne 
derelinquas eam. In novissimisenim invenies requiem 
ejus, et eonvertetur tibi in Letitiam, et erunt tibi 
compedes ejus in protectionem fortitudinis, ct tor- 
ques illius in stolam glorix. Decus enim aureum est 
in ilia, et vincula illius fila hyacinthina : stolam glo- 
rix indues eam, et coronam exsultationis superpones 
tibi» (Icccli. vi, 24-52). Clament ergo compediti , 
quamdiu sunt in vinculis disciplin: Dei, in qua sunt 
exercitati martyres : solventur compedes, et vola- 
bunt, et ezedem ipsi in ornamentum postea. conver- 
tentur, Factum. est hoc de martyribus, Quid enim 
persecutores occidendo fecerunt, nisi ut compedes 
Solverentur, et in coronas converierentur. 

9. Decolo ergo respexit Dominus , ut audiret gemi 
ium. compeditorum , uL. solvat. filios mortificatorum. 
Mortüificati illi; filii autem mortifieatorum qui , nisi 
nos ? Quomodo autem solvimur nos, nisi cum dicimus 
ei : Disrupisti vincula mea; tbi sacrificabo hosliam 
laudis (Psal. cxv, 46 et 17) ? Solvitur enim unusquis- 
que a vinculis eupiditatum malarum, vel a nodis pee- 
eatorum suorum. Remissio peccatorum , solutio est. 
Quid enim prodesset fazaro, quia processit de monu« 
mento, nisi diceretur : Solvite eum , et sinite abire 
( Joan. xi, 44)? Ipse quidem voce de sepulero suscis 
tavit, ipse clamando animam reddidit, ipse terrenam 
molem sepulto impositam vicit, et processit ille vinetus: 
non ergo pedibus propriis, sed virtute producentis. Fit 
hoc in corde peeniteutis : eum audis hominem poenitere 
peecatorimisuorum, jam revixit; eum audis hominem 
conlitendo proferre conscientiam , jam de sepulcr 
eductus est, sed nondum solutus est. Quando solvitur? 
a quibus solvitur? Que solveritis, inquit, in terra , 
erunt soluta. ct in celo ( Matth. xv1, 19). Merito per 
Ecclesiam. dari solutio peccatorum potest : suscitari 


1507 
autem ipse mortuus nonnisi intus clamante Domino 
potest; hxc enim Deus interius agit. Loquimur ad 
aures vestras; unde scimus quid agatur in cordi- 
bus vestris ? Quod autem intus agitur, non à nobis , 
sed ab illo agitur. 

4. Respexit ergo mt solvat filios morti ficatorum. 
Quorum mortificatorum audistis, quos filios audistis, 
Quid enim inde? Ut annuntietur in Sion nomen Domini, 
Primo enim premebatur Ecclesia , quando mortifica- 
bantur compediti : post illas pressuras annuntiatur in 
Sion nomen Domini, eur: magna libertate, in ipsa 
Ecclesia. Ipsa enim Sion : non ille unus locus primo 
superbus, postea captivatus; sed Sion cujus umbra 
erat illa Sion, qux interpretatur Speculatio ; propter- 
ea quia in carne positi videmus in priora , exten- 
dentes nos non ad praesens quod est, sed ad id quod 
futurum est. Ideo speculatio. Omnis enim speculator 
longe pro: picit. Specula dicitur, ubi ponuntur custodes: 
fiunt iste speculie in saxis, in montibus, in arboribus, 
ad hoc ut deloco eminentiore longe videatur. Sion 
ergo speculatio, Ecclesia speculatio. Uude speculatio ? 
Longe videre, hoc est speculatio. Labor esi enim ante 
me, donec introeam in sanctuarium. Dei , et intelligam 
in novissima ( Psal. xxu, 416 6:17 ). Qualis speculatio, 
intelligere in novissima ? Transire mare videndo, non 
wavigando , et habitare in exterma * maris (. Psal. 
cxxxvirr, 9 ) ; id est, ibi ponere spem, in co quod erit 
finito s:eculo. Ergo si Ecclesia speculatio, ibi jam. an- 
nuhtiatur nomen Domini. Non solum nomen Domiai 
in lae Sion. annuntiatur, sed et (eus ejus , inquit, ín 
Jerusalem. 

5. [ vers. 95. ] Et quomodo annuntiatur ? In con- 
veniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. 
Unde hoc factum, nisi sanguine mortificatorum ? unde 
hoc factam , nisi gemitibus compeditorum ? Exauditi 
ergo sunt qui erant in pressura et humilitate ; ut esset 
nostris temporibus Ecclesia in tanta gloria, quam vi- 
demus, ut jam regna qu persequebantur, ipsa ser- 
viant Domino. 

6. [vers. 24. ] Respondit ei in via fortitudinis sua. 
Cui respondit , nisi Domino ? Quis respondit , supra 
videamus : Et laus ejus, inquit, in Jerusalem; in conve- 
niaido populos in unum, et regna, ut serviant Domino. 
Respondit ei in via fortitudinis suc. Que illi respondit, 
aut quis illi respondit, in via fortitudinis suz:e? Quaxe- 
ramus ergo primo quis respondit , ct sic quzeremus 
qu: sit via fortitudinis ejus. Superiora verba indicant 
respondisse ei, aut laudem ejus, ant. Jerusalem : su- 
pra enim dixerat, Et [aus ejus in Jerusalem; in conve- 
niendo populos in unum ,-et regna, ut serviant Domino. 
Respondi, ei, non possumus dicere , Regna ; quia , 
Mesponderunt dixisset. ftespondit ei, non possumus 
dicere, Populi; quia et hic, Responderunt dixisset. 
Quia ergo respondit ei , singularem numerum quari- 
mus superius, et non invenimus , nisi aut. laudem 
ejus, aut Jerusalera. Et quia hoc ambiguum est, utrum 
laus cjus, an. ferusalem , secundum utrumque tra- 


! Fdd., ii extremis. AU MSS., in extrema : et. sic infra in 
Ysal. 138. 


S8. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1508 
ctemus. Quomodo ci respondit laus ejus ? Quando ei 
gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat , nos re- 
spondenius ; non voce, sed fide; non lingua, sed vita 
Si enim vocat te Deus , ei precipit ut bene vivas , e - 
tu male vivis , vocationi ejus non respondes , nee 
laus ejus respondet ei de te ; quia sie vivis, ut illenon 
laudetur, sed potius blasphemetur per te : cum au- 
tein sie vivimus, ut per nos laudetur Deus, respondit 
ei laus ejus. De vocatis ei sanctis ejus, respondit et 
Jerusalem. Voeata est enim et. Jerusalem, et prima 
Jerusalenr noluit audire, et dictum est ei : Ecce dimit- 
tetur vobis domus vestra deserta. Jerusalem , Jerusalem 
( clamat, et non respondetur), quoties voli congregare 
filios tuos , tanquam gallina pullos suos sub alas suas , 
et noluisti ( Matth. xxii, 58, 57) ! Non respondetur : 
pluítur desuper, et pro (ructu spin:e proferuntur. At 
vero illa Jerusalem, de qua dictum est, Letare, ste- 
rilis, que non paris; erumpe et exclama, qu& non par- 
turis, quoniam multi filii deserte, magis quam ejus que 
habet. virum ([sai. viv, 4 ; Galat. 1v, 21); respondit ei. 
Quid est, respondit ci? Non contempsit vocantem. 
Quid est, respondit ei ? llle pluit, illa fructum dedit. 
7. Respondit ei, sed ubi? Invia fortitudinis sue. Num- 
quid inse? Nam quid esset in se, aut quam vocem ha- 
beret in s^, de se, nisi solam vocem peccati , vocem 
iniquitatis ? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut 
multum !, Ego dixi, Domine, miserere mei ; sana animam 
meam , quia peccavi libi (Psal. xr, 5) ? Porro, si justili- 
cata est, respondit ei, non ex meritis suis, sed ex mani- 
bus ? ipsius. Ubi? In via fortitudinis sue. Christus est, 
ipse est : Ego sum, inquit, via, veritas , et vita (Joan. : 
xiv, 6 ). Sed ante. resurrectionem non agnoscebatur 
a populo suo;et maxime crucifixus ex infirmitate 
(IE Cor. xii, 4) latuit quis esset, donec fortis resur- 
gendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in 
via infirmitatis , sed in via forütudinis sue ; quia post 
resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe ter- 
rarum, jam non in(irmus in cruce, sed fortis in colo. 
Non enim lauS fidei Christianorum est, quia credunt 
mortuum Christum ; sed quia credunt resurrexisse 
Christum. Nam mortuum ct paganus credit; et hoc 
tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. 
Quie igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum , 
et sperare te resurrecturum esse per Christum : hiec 
est laus fidei. Si euim credideris in corde tuo quia Do- 
minus est Jesus , et con[essus fueris ore tuo quia eum 
Deus suscitavit a mortuis, salvus eris. Non ait, Si con- 
fessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum ; 
sed, quia eum Deus suscitavit a mortuis s? confessus 
[teris, tune salvus eris. Corde enim creditur ad. jusli- 
dum; ore autem confessio fit ad. salutem ( Rom. x, 
9, 10). Quare autem. credimus et. mortuum? Quia 
credere eum resurrexisse mon possumus , nisi prius 
mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit , nisi 
mortuus fuerit ? quis expergiscitur , nisi prius dor- 
mierit? Sed numquid qui dormit , non adjiciet ut. re- 
surgat ( Psal. xv, 9)? Hxc fides est Christianorum. ln 


* Sic meliores Mss. Edd, vero, nisi tumultum. 
? Porte, muneribus. 


^E 


1509 


hac ergo fide, qu^ congregata est Ecclesia . multi illi 
[ilii deserte, magis quam ejus que habet virum ; re- 
spondit ei , dixit ei laudem secundum ejus procepta ; 
in via fortitudinis ejus , non in via infirmitatis ejus. 

8. Quomodo ci responderit, jam supra audistis: 
1n conveniendo populos in unum , et regna, ut serviant 
Domino, In hoe ei ergo respondit , in unitate : qui 
àutem non est iu unitate, non ei respondet. Ille enim 
unus est, Ecclesia unitas : non respondet uni , nisi 
uuitag. Sed existunt qui dícant. Jam hoc factum est ; 
respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia , pariens 
filios plures qham illa qux habebat virum , respondit 
in via fortitudinis ejus; credidit enim Christum resur- 
rexisse , crediderunt in eum omnes gentes : sed illa 
Eeclesi:x que fuit omnium gentium, jam non est ; per- 
ii, Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem 
vocem ! Illa non est, quia tu in illà non est? Vide ne 
tu ideo non sis ; nam illa erit, etsi (u non sis. IIlane 
vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et 
falsitatis plenam, nulla veritate suffultam , nulla sa- 
pientia illuminatam , nullo sale conditam , vanam , 
temerariam, prxcipitem, perniciosam , prxevidit Spi- 
ritos Deci, et tanquam contra illos cum annuntiaret 
unitatem : n. conveniendo | 2opulos in unum , et. re- 
gna, ut serviant. Domino. Cumque subdidisset , Re- 
spondit ci, utique laus cjus, utique Jerusalem mater 
xOstra de peregrinatione revocanda, fetosa cum 
multis filiis, magis quam ea qui habebat virum ; 
quoniam quidam dicturi erant contra , Fuit, et non 
est : Exiquitatem , inquit, dierum meorum. annutitia 
nihi. Quid est , quod nescio qui recedentes a. me, 
murmurant! contra me? quid est, quod perditi me per- 
isse contendunt ? Certe enim hoc dicunt, quia fui , et 
nom sum : Annuntia mihi exiquitatem dierum meorum. 
Non a te quiero illos dies :eternos : illi sine fine sunt, 
ubi ero; non ipsos quxro : temporales quiero , tem- 
porales dies mihi annuntia : FEaiguilatem dicrum 
sneorum , non :elernitatem dierum meorui, aununtia 
snihi. Quamdiu ero in isto s»culo, annuntia mihi. 
propter illos qui dicunt, Fuit, et jam non est : propter 
illus qui dicunt, Impleue sunt Scripture, crediderunt 
Omnes gentes , sed aposiatavit cL pesiit. Ecclesia de 
omnibus gentibus. Quid est hoc , Exiguitatem dierun 


"meorum ammntia mihi ? Et annuntiavit, nec vacavit ! 


ista vox. Quis anuuntiavit mihi , nisi ipsa via ? Quo- 
modo annuntiavit * Ecce ego vcbiscum sum usque in 
consummationem saculi ( Mah. xxvm, 20). 

9. Sed hic existunt, et dicunt : Vobiscum sum, 
inquit, wsque in consummationem sqculi ; quia nos 
przevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid 
ipsa est quie dixit, lExiguitatem dierum meorum an- 
nuntia mihi ; ae non illa potius qux» superius loque- 
batur, [u conveniendo populos in unum , et regna , ut 
serviant. Donino? Unde vobis * cor dolet? Quia et 
imperatores contra h:reticos leges proponunt : ibi 
impletum est, Et regna, ut serviant Domino. Non enim 


! kdd., vacua [uit. Duo wss., tacuit. veliqui, vacavit. 
*. Edd., nobis. Melius Mss., 1 0bis : scilicet Donatistis, con- 
ira quos leges date suut an. 405 


5 


ENARRATIO IN PSALMUM CI. 


1516 
vos filii estis illorum mortificatorum , quorum vox 
compeditorum exaudita est a Domino. Absit : not 
hoc indícant facta vestra , non hoc indicat superbia 
vestra, non hoc indicat vanitas vestra : non sapitis, ct 
foris estis; sal infatuatum estis, ideo et ab homini- 
bus conenleamini (Matth. v, 15). Auditequid dicat z 
que Ecclesia? Que congregavit populos in. unum. 
Quie Ecclesia? Qua congregavit regna, ul. serviant 
Domino. Mota vocibus vestris et. falsis opinionibus 
vestris, qu:erit a Deo ut exiguitatem dierum suorum 
annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse : Ecce 
ego vobiscum sun usque in consummationem seculi. Hic 
vos dicitis : De nobis dixit ; nos sumus , nos erimus 
usque in consummationem sceculi. Interrogetur ipse 
Christus, cui dictum est, « Exiguitatem dierum meo- 
rum annuntia mihi. Et priedicabitur, » inquit, « hoe 
Evangelium in universo orbe, in testimonium omni- 
bus gentibus; et tunc veniet finis » (4d. xxw , 44). 
Quid est quod dicebas : Ioc certe fuit et periit? Do- 
minum audi annuntiantem exiguitatem dierum mco- 
rum. Predicabitur , inquit, hoc Évangelium. Ubi? In: 
toto orbe terrarum. Quibus? Jn testimonium omnibus 
gentibus. Quid postea? Et tunc veniet. finis. Non vides 
adhuc esse gentes in quibus nondum est pr:edieatum 
Evangelium ? Cum ergo necesse sit impleri quod Do- 
miuus dixit, exiguitatem dierum meorum aunnuntians 
Ecclesi, ut przedicetur hoe Evangelium in omnibus 
gentibus, et tunc veniat finis; quid est quod dicis jam 
perisse Ecclesiam de omnibus gentibus , quando ad 
hoc praxdicatur Evangelium , ut possit esse in omni- 
bus gentibus ? Ergo usque in finem s:culi Ecclesia in 
omuibus gentibus ; et ipsa est exiguitas dierum, quia 
exiguum est omne quod finitur; ut jam in aeternita- 
tem ab ista exiguitate Lranseatur.. Pereant lhieretic, 
pereant quod sunt, el inveniantur ut siut quod non 
sunt. Exiguitas dierum usque in linem sxculi crit : 
exiguitas ideo , quia totum hoc tempus , non dieo ab 
hodierno die usque in (inem seculi , sed ab Adam 
usque in finem sxeuli, exigua gulta est comparata 
aeternitati. 

10. [vers. 25.] Non ergo blandiantur sibi contra me 
lieretici, quia dixi, Exiguitatem dicrum meorum, quasi 
iion permansuram usquc in finem s:eeuli- Quid enim - 
addidi? Ne revoces me in. dimidium dierum meorum. 
Noli, quomodo lieretici loquuntur, sic mecun agere. 
Usque in finem s:eculi me perduc, non in dimidium 
dierum meorum; et perfice mihi dies exiguos, ut 
dones mihi postca dies :eternos. Quare ergo de exi- 
guilate dierum requisisti? Quare? Vis audire? 7n 
generatione generationum anni tui. ldeo ego de diebus 
exiguis quxsivi, quia licet usque in finem sxculi du- 
rent mecum isti dies, exigui sunt in comparatione 
dierum tuorum : Anni enim tui in generatione genera- 
tionum. Quare nonait, Anni tui in sx:cula seculorum; 
sic enim magis solet xternitas significari im sanctis 
Scripturis : sed ait, In gencratiore generationum anui 
tui? sed qui anni tui ? Qui, nisi qui non veniunt et 
transeunt? qui, nisi qui non ideo veniunt, ut non sintt 
Durnis enim dies in hoo teinpore idco vonit , ut non 


1311 
sit; omnis hora , omnis mensis , omnis annus : nihil 
horum stat ; antequam veniat , erit *; cum venerit, 
non erit. llli ergo anni tui a.terni, anni tui qui non 
mutantur, in generatione generationum erunt. Est qua- 
dam generatio generationum ; in illa erunt anni tui. 
Qux est ista? Est quxdam, et si bene agnoscamus, 
in illa erimus, et anni Dei in nobis erunt. Quomodo 


in nobis erunt? Quomodo ipse Deus in nobis erit :* 


unde dictum est, Ut sit Deus omnia in omnibus (V Gor. 
xv, 28). Non enim aliud anni Dei, et aliud ipse : sed 
anni. Dei, :eternitas Dei est : :eternitas, ipsa Dei sub- 
stantia est, quae nihil habet matabile; ibi nihil est 
prateritum , quasi jam non sit; nihil est futurum, 
quasi nondum sit. Non est ibi nisi , Est; non est ibi, 
Fuit et erit; quia et quod fuit, jam non est; et quod 
erit, nondum est! : sed quidquid ibi est , nonnisi est. 
Merito sic misit Deus famulum suum Moysen. Qux- 
sivit enim nomen mittentis se; quxsivit , et audivit, 
nec desertum est. desiderium concupiscentixe bon:e. 
Quiesivit autem , non quasi curiositate pr:esumendi, 
sed necessitate ministrandi. Quid, inquit, dicam filiis 
Israel, si dixerint mihi : Quis te misit ad nos? Ev ille 
iudicans se creatur: Creatorem , Deum homini, im- 
moralem mortali, :ternum temporali : Ego , inquit, 
gun. qii sum. "Tu diceres, Ego sum. Quis? Gaius; 
alius, Lucius; alius, Mareus. Aliudne dieeres , nisi 
nomen tuum diceres? Iloc exspectabatur de Deo. 
Joc enim erat quiesitum.. Quid vocaris? À quo me 
missum esse respondcbo quxrentibus? Ego sum. 
Quis ? Qui sum. Hoc est nomen tuum ? hoc est totum 
quod vocaris? Esset tibi nomen ipsum esse, nisi quid- 
quid est aliud, tibi comparatum, inveniretur non esse 
vere? IIoc est nomen tuum : exprime hoc idem me- 
lius. Vade , inquit , et dic filiis Israel : Qui est , misit 
me ad vos. Ego sum qui sum : qui est , misit me ad vos. 
Magnum ecce Est, magnum Est! Ad hoe liomo quid 
cst? Ad illad tam magaum £st, homo quid est, quid- 
quid est? Quis apprehendat illud esse? quis ejus par- 
ticeps fiat? quis anhelet? quis aspiret? quis ibi se 
esse posse. prossumint? Noli desperare , humana fra- 
vilitas. Ego sum, inquit, Deus Abraham, et Deus Isaac, 
et Deus. Jacob (Exod. 1, 45-15). Audisti quid sim 
apud me, audi et quid sim" propter te. 1Ioc igitur 
:wiernitas vocavit nos, et erupit ex xternitate Ver- 
bum. Jam zeternitas, jam Verbum, et nondum tempus. 
Ouare nondum tempus? Quia faetum est et terupus. 
Quomodo faetum est et tempus? Omnia. per ipsum 
facta sunt , et. sine ipso factum. est nihil (Joan. v, $). 
O Verbum ante tempora , per quod facta sunt lem- 
pora, natum et in tempore , cum sit vita celerna, vo- 
caus temporales, faciens zternos ! Eee generatio ge- 
nerationum. Generatio enim vadit, et generatio ve- 
nit (Eccle. , 4). Et videtis generationes hominum 
sie esse in teria, tanquam in arbore folia; sed in 
arbore olivae, veliauri, vel eujusque alterius que 
toto tempore fronde vestità est. Sic tanquam folia 
genus humanum terra portat : plena est horninibus, 


! Sie Am, Fr, et plures Nss. At Lov., «0n erit. Quidam 
MES. non crat. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


4312 
sed dum aliis morientibus alii nascendo succedunt. 
Semper enim arbor illa veste viridi ornata est : sed 
subter attende quam multa calces arida folia. 

11. Ergo fuit generatio sub Adam, trausiit. Nati 
sunt inde quidam futuri participes sternitatis Dei 
etiam illo tempore : inde enim Abel, inde Seth, inde 
Enoch. Trausiit illa generatio, venit diluvium , re- 
mausit una domus. Et illa generatio dedit aliquos, 
ipsum Noe , et tres * filios ejus, et tres nurus ejus : 
in tota enim doino ista octonaria solus unus peccator 
inventus est. Accessit numerus supcriori generationi. 
Deinde de tribus (iliis Noe , tanquam de tribus men- 
suris farine, impletus est orbis. Electus est Abra- 
ham, Isaac , et Jacob ;. sancii viri, patriarchze, pla- 
cuerunt Deo (Gen. 1v. xxvii). Dedit et illa generatio 
sequentes etiam. generantes ?, dederunt. Prophetas, 
dederunt pr:econes. Dei. Venit etiam postea et ipse 
Dominus noster Jesus Christus, misit fermentum in 
wes mensuras farine , quousque fermentaretur ? to- 
tum (Matih. xin, 55). Temporibus in terra carnis 
illius fueruit Apostoli, fuerunt sancti ;. post illos alii 
sancli ; et nunc in nomine Christi quicumque sunt 
sancti, et post nos quicumque erunt, et usque in finem 
Seculi quieumque saucti. De tot generationibus col- 
liges omnes sanctas proles omnium generationum, et 
facies inde unam generationem : Jn ista generatione 
generationum anni (i , id est, sternitas illa in illa ge- 
neratione crit, que de omnibus generationibus col- 
ligitur, et in unam redigitur ; ipsa particeps erit mter- 
nitlis tuze.. Caeterze. generationes implendis tempo- 
ribus generantur, ex quibus i!la in :ternum regene- 
raiur; mutata vivificabitur, crit idonea portare te, 
vires accipiens a te. 1n generaüione generaiionum 
anni tui. 

12. [vers. 26-28. ] Iu. principio terram tu fundasti, 
Domine. Novi seternitatem tuam, qua prazeeedis omnia 
qux fecisti. Principio terram. tu fundasti, Domine ; et 
opera manuum tuarum sunt cali, 1psi peribunt ; tut au- 
tem permanes : et omnes sicut. vestimentum  veterascent, 
et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur ; tu ero 
idem ipse* es. Tu quis es ? Jdem ipse es. Tu qui dixi- 
Sti, Ego sum qui sum, idem ipse es. EA quamvis etiam 
ipsa non essent nisi ex te, et per te, et in te, tamen 
non quod ipse es: Tw enim idem ipse es. Et anni tiá 
non deficient. Wi anni tui non deficient, illi anni tui qui 
erunt in generationegenerationum, non deficient. Hoe 
ergosciens, exiguitatem dierum meorum quarerem 
3 te, nisi scirem omnes dies seculi ab initío usque in 
finem exiguos esse in comparatione zeternitatis Lude. 
Novi ergo unde interrogaverim. Non se extollant hze- 
retici, quasi exigui dies fuerint. Ecclesi, toto orbe 
diffusz: ; nam et usque in fincm cum sint, exigui sunt. 
Quare exiguisunt ? Quoniam quandoque finiendi sunt, 
Aunibilli qui erunt in generatione generationum, hi 
amandi, bi desiderandi, bis suspirandum ; propter 


! Melioris notze MsS., d'(05. 

* toy., generationes ; eujus loco Edd. alii, et Mss., gene 
rantes. 

* MsS., fermentetur. 

* vex, ipsc, abest a yraxeipuis Mss. 


0045 
hos in unitate permanendum, propter hos quidquid 
hiereticorum mali estdevitandum, propter hos perdi- 
tis respondendum, propter hos lucrandi qui errave- 
rant, et revocandi qui perierant : illic debet esse de- 
siderium. Sed tamen ut verbosis, ut. male garrulis, 
ut calumniosis, susurrantibus, detractoribus respon- 
deam, ideo mili annuntia exiquitatem dierum meorum ; 
ei ne me revoces in dinidium dierum. meorum, ut ante 
1e auferas de terra, quam totus. orbis Evangelio re- 
pleatur, eontra responsionem Domini mei, dicentis : 
Oportet predicari hoc Evangelium in toto orbe terrarum, 
in testimonium omnibus gentibus ; el. tunc. venict. finis 
( Matih. xxiv, 14 ). Quid ad hxc, fratres ? Plana sunt, 
manifesta sunt : Deus fundavit terram, scimus ; ope- 
ramannum ejus sunt coeli. Ne putetis enim quasi 
aliud Deum facere manu, aliud verbo. Quod facit ver- 
ho, lioc facit manu ; non enim distinctus est corporeis 
membris, qui dixit, Ego sum qui sum. Et forte ver- 
bum ejus est manus ejus. Certe manus ejus est virtus 
ejus. Quia enim dictum est, Fiat firmamentum, et 
faetum est firmamentam ; verbo intelligitur fecisse : 
quia vero dixit, J'aciamus hominem ad. imaginem ct 
similitudinem. nostram ( Gen. ?, 6, 26) ; quasi manu 
videtur fecisse. Audi ergo : Opera manuum. tuarum 
sunt colli. Ecce quod. verbo fecit, utique etiam mani- 
bus fecit ; quia virtute sua, quia potestate sua fecit. 
Attende potius quid fecerit, et noli qu»rere quomodo 
fecerit. Multum est ad te. comprehendere. quomodo 
fecerit, cum teipsum sic fecerit, ut prius sis servus 
obediens, et postea fortasse amicus intelligens. Ergo, 
Opera manuum tuarum sunt. coeli. 

13. Ipsi peribunt ; tu autem permanes. Aperte dixit 
hoe apostolus Petrus : Celi erant olim. de aqua et per 
«aquam constituti Dei verbo ; per que * qui. factus. esl 
mundus, aqua inundatus deperit : terra. ewtem et coeli 
qui nunc sunt, coder verbo repositi sunt igni reservandi 
(E Petr. 1, 5-7 ). Jam ergo dixit perisse ceelos per 
diluvium : perisse autem novimus colos secundum 
quantitatem et spatia aeris hujus. Excrevit. enim 
aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, 
occupávit; ac sic utique cei perierunt. propinqui 
lerris : coli, secundum quos dicuntur aves caeli. 
Sunt autem et cceli coelorum superiores in firmamen- 
to : sed utrum et. ipsi perituri sint igne, an hi soli 
coli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est ali- 
quanto serupulosior inter. doctos, nec facile, maxime 
in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus 
ergo eam vel diífferxmus ; noverimus lamen perire 
ista, Deum manere. Et si manent. quadam cuim Deo, 
qux facta sunt à Deo, non manent inse, sed in Deo, 
non recedendo a Deo. Quid enim? dicturi sumus, 
fratres, quod Angeli perituri sunt. igne, quo incende- 
tur mundus ? Absit, Sed quid ? dicemus quod Ange- 
los Deus non fecerit? Absit. Sed. quid dicemus ? Et 
uude essent, si non ab illo facti essent? Ipse dixit, et 
facla sunt; ipse mandavit et creata sunt (Psal, xxxu, 
91. Dictum est enim hoc, cum operum cjus comme- 


! Er, Ven. e(. Lov., quod — M. 


ENARRATIO IN PSALMUM CI. 


1514 
moratio fieret, in quibus et Angeli nominati sunt. 
Erunt ergo cum illo Angeli, etiam mundo igne fla- 
graute; et erit incendium mundi, non incendens san- 
ctos Dei : quod fuit caminus regis tribus pueris 
(Dan. ni), hoc erit ardens mundus justis in Trinitate 
signatis. 

14. Forte hic coelos etiam non importune intelli- 
gimus ipsos justos , sanctos Dei , in quibus manens 
Deus imtonuit prxceptis, coruscavit miraculis, imbri- 
ficavit terram sapientia veritatis; coeli enim enarra- 
verunt gloriam Dei (Psal. xvi, 9).. Sed numquid 
etiam ipsi peribunt ? An secundum quemdam modum 
peribunt? Secundum quem modum? Secundum ve- 
stümentum. Quid est, secundum vestimentum? Se- 
cundum corpus. Vestimentum enim anima corpus ; 
Dominus enim vestimentum nominavit, ubi ait: 
Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam 
vestimentum (Maith. vi, 25) ? Quomodo erge perit ve- 
stimentum? Etsi exterior homa noster corrumpitur, scd 
interior renovatur de die tn diem (W Cor. 1v, 16). Ergo 
ipsi peribunt , sed secundum corpus : Tu autem per- 
manes. Si ergo secundum corpus peribunt , ubi ergo 
resurrectio carnis? ubi exemplum membrorum quod 
praecessit in capite? ubi? Vis audire? Mutabitur ; non 
tale erit quale fuit. Audi Apostolum dicentem : Ei 
mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Quo- 
modo immutabimur? Seminatur corpus anünale, sur- 
get corpus spirituale (V Cor. xv, 52, 4). Ergo semina- 
tur mortale , resurget. immortale ; «cminatur cortu- 
ptibile, resarget incorruptibile. Mutationem itaque 
exspectamus ;i(à peribast coeli, et immutabuntur 
cceli. Sed fortasse sanctorum. corpora non recte di- 
cuntur eoi? Si noun. portant. Deum , non sint cali. 
Et unde, inquit, mihi probas quia portant Deum ? 
Usque adeone excidit tibi, Glorificate et poriate Deum 
in corpore vestro (Id. v1, 20)? Ergo tales cali per- 
ibunt, sed non in :zternum ; peribunt ut mutentur. 
An non hoc dicit Psalmus? Lege sequentia : « Lt 
omues sicut vestimentum veterascent, et sieut oper- 
torium mutabis eos , et mutabuntur ; tà autem idem 
ipse es, et anni tui pon deficient » Vestem audis, co- 
opertorium audis, etaliud quam corpus intelligis ? 
Speremus ergo etiam iminuiationem corporum no- 
strorum , sed tamen ab illo qui erat ét ante nos , ct 
manet post nos; a quo sumus quod sumus , ad quem 
veniemus eum fuerimus .nutati ; mutantem, non mu- 
tatum; facientem , non faetum ; et moventem , sed 
manenter ; et quomodo intelligi a carne et sanguine 
potest, Ego sum qui sum : Tu vero idem ipse es , et 
anni tui non deficient. Sed nos ad illos annos cum his 
pannosis annis quid sumus ? Et illi qui sunt? Nec 
iamen desperare debemus. Jam enim magnitudine 
quadam et excellentia sapientize dixerat, Ego sum qui 
sum ; cl tamen ad nos consolandos, Ego sum, inquit, 
Deus Abraham , et Deus Isaac , et Deus Jacob : et nos 
Abrahi» semen sumus (Galat. ni, 29) : et nos quam- 
vis abjecti , quamvis terra et cinis, in ilio speramus, 
Servi sumus; sed propter nos Dominus noster for- 
mam servi accepit (PAilipp. n, 7) : propier nos mor- 


1315 


tales * immortilis mori voluit, propter nos hoc exem- 
plum resurrectionis ostendit. Ergo speremus ventu- 
ros nos ad hos annos stantes , in quihus non cireuitu 
solis peraguntur dies, sed manet. quod est siculi est, 
quia hoc solum vere est. 

45. [vers. 299.] Nos autem utrum aliquando ibi esse 
possimus dic. Audi, et vide utrum debeas desperare ; 


audi quod sequitur : Filii servorum tuorum inhabita- | 


bunt, Uhi nisi in annis non deficientibus? Filii servo- 
rum tuorum inhabitabunt; e semen eorum in. seculum 
dirigetur * : in szecalum seculi, in seculum :ternum, 
in seculum manens. Sed fili, inquit, servorum tuo- 
run : metuendum ne nos servi Deisimus, et filii nostri 
ibi futuri sint, nonnos ? Aui si nos filiisumus servorum, 
quia filii sumus À postolorum, quid dicturi sumus? Quz- 
nam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, 
et recenti successione gloriantium, qu: audeat dicere : 
No» ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a 
pietate filiorum, absit fide parvulorum, absit ab intel- 
ligenia. grandium. Ibi erunt et Apostoli : arietes 
priecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, Filii servo- 
rum tuorum ; et non de compendio , Servi tui? Et illi 
servi tui, et filii corum servi tui, et istorum filii ne- 
potes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio 
includeres , si diceres : Servi tui inhabitabunt. Vi- 
deamus quid nos voluerit admonere. Est enim quid- 
dam gestum in prioribus s:eculis. Per quadraginta an- 
nos filii Israel attriti sunt in eremo : nullus corum 
intravit in terram promissionis, sed filii eorum ; 
intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, 
e:eteri non (Num. xiv, 29, 50). Intrarunt de tot mil- 
libus duo. Laboratum est cum eis tantiim : sed Deus 
non laborat ; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta 
pertulit, quanta. audivit Moyses pro hominibus non 
inwaturis in terram promissionis ? Intrarunt filii eo- 
rum, quid significat ? Intrarunt novi homines, veteres 
non intrarunt. Inde tamen intrarunt duo, unus et uni- 
tas, tanquam caput et corpus , Christus et. Ecclesia, 
cum omni illa novitate , id est filiorum. Ergo, Filii 
scrvorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum , opera 
servorum sunt; nemo ibi habitabit, nisi per opera 
sua. Quid igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorie- 
tur se habitaturum , si dicit se servum Dei, et opera 
non hahet; non enit habitabunt nisi filii. Quid est 
ergo , Filii servorum tuorum inhabitabunt ? Servi per 
opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabita- 
bunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; prvmitte 
fctus quos sequaris, przmittendo, non efferendo. Filii 
tui te deducant ad terram promissionis , terram vi- 
ventium ,non morientium : cum hic vivis in hac per- 
egrinatione, illi antecedant , suscipiant te ?. Propter 
refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Agy- 
pium , et ait patri suo et fratribus suis : Ego praveni 
preparare vobis escas (Gen. xxv, 7). Praecedant ergo 
. ! tiic vox, mortales, et proximo infra loco, nos, non est 
"e "dd, in seculum seculi dirigetur. Abest, seculi, a sa. 

3 Sic aliquot Ass. Alii, suscipiente te propter refectionent 
carnalem filios. Autecessit Joseph. Jucob, elc. Edd. vero fe- 


rebant : suscipiant te propter refectionem carnutem. gilixs 
Joseph aniecessit. Jacob, eic. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1516 


filii tui, przcedant te opera tua : quales filios prx- 
Iniseris, tales * et sequeris. 





IN PSALMUM CII 
ENARRATIO. 


sEnwo (a). 


1. [vers. 1.] In omni munere Domini Dei nostri, in 
o:nni ejus consolatione, in omni correptione, in gra- 
tia quam donare dignatus est, in indulgentia qua 
nobis non hoc reddidit quod debebat, in omnibus 
operibus ejus, benedicat anima nostra Dominuin. Hoe 
enim cantavimus ; inde incipit Psalmus, de quo lo- 
guemur, donante jpso, quod possuinus, quem nostra 
anima benedicit. Unusquisque nostrum excitet eL ex- 
hortetur animam suam, et dieat ei ; Benedic , anima 
mea, Dominum. Et omnes nos, et qui ubique sunt 
fratres in Christo, unus homo, cujus caput in ccelo 
est, exhortetur ipse unus homo animam suam, et di- 
cat ei : Benedic , anima mea, Dominum. Obaudit, ob- 
temperat, facit hoc, persuadetur ei, non ex donis 
nostris, scd ex illius auem benedicit anima nostra. 
Suscepit enim psalmus iste ostendere nobis quare 
benedicat anima nostra Dominum, quasi ei respondis- 
Set anima sua : Quare milii dicis, Benedic Doiniaum? 
Audiamus ergo, audiat ipsa anima nostra, consideret 
oninia quibus excitetur, ne. pigra sit in benedictiona 
Domini ; et videat an justum sit quod ei dicitur, Je- 
nedie , anima mea , Dominum : videat si debet aliud 
benedicere prxter Dominum. Benedic , inquit, anima 
mea, Dominum. 

2. Repetit hoc , et expressius dicit. quod *dixerat , 
Benedic, anima mea, Dominum : ei omnia interiora mea, 
nomen sanctum ejus. Pulo quia non ad interiora cor- 
poris loquitur; puto eum non hoc dicere, ut pulmo 
noster et jecur, et si qua sunt intestina carnis, erum 
pant iu vocem benedictionis Domini. Est quidem 
pulmo pectoris nostri quasi follis quidam anhelans ? 
spiritum reciprocum, qui spiritus concepli aeris in 
vocem et sonum exprimitur, cum verba digerimus ? ; 
nec potest aliquid vocis sonare ab ore nostro , nisi 
quod pulmo expressus emiscrit : sed non hine agitur; 
hoc totum ad aures hominuin. Habet aures Deus, hà- 
bet ei sonum cor. Interiora sua alloquitur homo, ut 
benedicant Dominum, et dicit eis : Omnia interiora 
mea nomen Sanctum ejus benedicite. Quaeris quie 
sunt interiora tua ? Ipsa anima tua. Quod ergo ait, 
Benedic, anima mea , Dominum ; hoc ait , omaia inte- 
riora mea, nomen sanctum ejus : subauditur enim, De- 
nedicite. Clama * voce , si est homo qui audiat : sile 
voce, quando non est qui audiat; interiora tua nun- 
quam deest qui audiat. Itaque souabat jamdudum 
benedictio de ore nostro, et haec ipsa verba canta- 
bamus ; Benedic, anima mea, Dominum ; et omnia inte- 


1 [t3 Mss. At Fdd., talis. 

? Sic aliquot Mss. At Edd., anhelantis. 

3 plerique Mss., dirigimus. 

* Sic Mss. At Am. et. Er., clamat : et. iufra, silet. Ed 
autem Lov., clamas : siles. 

(d) 1n Martyrum festivitate habitus. 


1517 
riora mea, nomen sanctum ejus. Quantum satis fuit 
tempori * cantavimus, et siluimus : numquid interio- 
ra nostra silere debent a benedictione Domini? Al- 
ternet pro tempore sonus vocum , perpelua sit vox 
interiorum. Cum convenis ad ecclesiam hymnum 
dicere , sonat vox tua laudes Dei : Dixisti quantum 
potuisti, discessisti; sonet anima tua laudes Dei. Ne- 
gotium agis; laudet Deum anima tua. Cibum capis; 
vide quid ait Apostolus : Sive manducatis, sive bibitis, 
omnia in gloriam Dei facite (1 Cor. x , 51 ). Audeo di- 
cere ;: eum dormis, benedicat anima tua Dominum. 
Non te excitet cogitatio flagitii, non te excitet dispo- 
sitio? furti, non te excitet condicta forte corruptio. 
lunocentia tua ctiam in dormiente vox est anima tui. 
Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora 
mea, nomen sanctum ejus. 

S. [vers. 2.] Benedic , anima mea, Dominum , et noli 
oblivisci omnes retributiones ejus. Benedic, inquit, anima 
aea Dominum. Quid *cst anima tua? Omnia. interiora 
tua. Benedic, anima mea , Dominum. Repetitio ad ex- 
hortationem valet. Ut autem benedicas semper Do- 
mihum. Noli oblivisci omnes retributiones ejus. Si 
eblivisceris, tacebis. Non autem poterunt ante oculos 
luos esse retributiones Domini , nisi ante oculos tuos 
fuerint peceata tua. Non sit ante oculos tuos delecta- 
tio preteriti peccati, sed sit ante oculos tuos damna- 
lio peccati : damnatio a te, remissio a Deo. ILec enim 
retribuit Dominus, ut possis dicere : Quid retribuam 
Domino, pro omnibus que retribuit mihi (Psal. cxv, 19)? 
Iloc enim considerantes martyres, quorum etiam me- 
moriam hodie celebramus , et omnes omnino sancti 
qui vitam istam contenrpserunt, et sicut audistis in 
Epistola Joannis, animas suas pro fratribus posue- 
runt ( 1 Joan. m, 16 ), qux est perfectio charitatis, 
dicente Dotnino, Majorem charitatem nemo habet, quem 
ut animam suam ponat pro amicis suis (Joan. xv, 13) : 
loc ergo considerantes sancti martyres, contempse- 
runt animas suas hie , ut ibi eas invenirent, sequen- 
tes verha Domini dicentis , Qui amdl animam suam , 
perde eam ; ei qui perdiderit eam propter ine, in vitam 
eternam. inveniet cam ( 1d. xn , 95). Voluerunt enim 
retribuere : qui? et quid? et cui? Homines ministe- 
rium suum usque ad mortem Deo retribuerunt. Quid, 
quod ille non donaverit? Quid dederunt, quod non 
acceperint? Retribuit ergo ille vere, qui solus donat : 
sed non retribuit peccatis nostris ; nam retributiones 
nobis ali: debebantur, ct alix€ reddite sunt. Noli, 
inquit, oblivisci omnes retributiones ejus: non tribu- 
tiones, sed retributiones. Aliud enim debebatur, et 
redditum est quod non debebatur. Unde et ille : Quid 
retribuam Domino, pro omnibus , inquit, qua retribuit 
mihi (Psal. cxv, 12) ? Non ait, quie tribuit mihi ; sed, 
qug retribuit mihi. Retribuisti tu mala pro bonis ; re- 
tribuit ipse bona pro malis. Quomodo retribuisti tu, 
v homo, Deo mala pro bonis? Qui prins fuisti blasphe- 

mus, et persecutor, et injuriosus (1 Tim. 1, 15), re- 
tribuisti blaspliemias. Pro quibus bonis? Primo, quia 


! Sic Am, et Nss. At Er. et Loy., feinporis. 
?. sie MSS. AL Edd., deposiiio. 


| 
b 
MES 


ENARRATIO IN PSALMUM CII. 


1518 


€5 : sed est et lapis. Deinde, quia vivis : sed vivitet pe- 
cus. Quid reiribues Domino, pro eo quod super 
omnia pecora et super omnia volatilia fecit te ad ima- 
ginem et similitudinem suam (Gen. t, 96)? Noli qu:e- 
rere quid ei retribuas : similitudinem ipsius retribue 
illi , non plus quxrit; nummum suum esigit ( Matth. 
xxt , 21 . Tu autem pro gratiis agendis, pro humili- 
tate, pro obsequio, pro cultu religioso, id est, pro his 
omnibus bonis que debebas Deo tuo, pro bonis que 
accepisti, qu:e dixi, retribuisti blasphemias. Quid 
ergo ille? Confitere, ignosco. Retribuo et ego , sed 
non quod tu retribuisti : tu retribuisti mala pro bo- 
ni$ ; ego retribuo bona pro malis. 

4. Cogita ergo, anima , omues retributiones Dci , 
cogitando omnia mala facta tua : quam multa enim 
mala facta tua, tam imulue bons retributiones ejus. 
Et quid illi offeres forte xeniorum ? quid munerum ! 
quid sacrificiorum? Quoniam non oblivisceris retri- 
butiomes cjus, hoc sacrificio delectatur : Benedic, 
anima, Dominum. Sacrificium laudis glorificabit me : 
inmola Dco. sacrificium laudis, et redde. Altissimo vota 
tua (Psal. xuix, 44, 25). Laudari se vull Deus ; et hoe, 
ut tu prolicias, non ut ille subliuetur. Non est oui 
no quod illi retribuere ! : et quod. exigit, non sibi , 
sed tibi exigit ; tibi proderit, tibi servatur. Non boe 
a te amat, quod illum augeat, sed quod te ad illum 
perducat, Propterea quzerebant martyres, deficjebaut 
quodammodo npn inveniendo, et dicebaut, (Quid retri- 
buam Dovino, pro omnibus que retribuit mihi? Et uon 
inveacrunt quid retribucrent, nisi, Calicem salujaris 
accipiam, et nomen Domini invocabo (Dsal. cxv, 19, 15). 
Quid rewibues Domino? Cogitabas enim, et non inve- 
niebas : Calicem salutaris accipiam. Quid ? calicem sa- 
lutaris nonne ipse Dominus dedit? De tuo aliquid 
retribue, si potos. Non, dixerim ; ue feceris, noli de 
tuo retribuere ; non vult Deus de tuo sibi retribui. Si 
de tuo retribuis, peccatum retribuis. Omnia. enim 
quie habes, ab illo habes : tuum peccatum solum ha- 
hes. Non vult sibi retribui de tuo, de suo vult. Quo- 
modo agricolie, de terra quam seminavit, si segetem 
auuleris, de agricolis fruetu retribuisti; si spinas, de 
tuo. obtulisti. Veritatem retribue, iu veritate Domi- 
num lauda : si de tuo volueris, mentieris. Qui loqui- 
tur mendacium, de *uo loquitur ( Joan. viu, 44). Si 
qui loquitur mendacium, de suo loquitur ; qui loqui- 
tur veritatem , de Deolaquitur. Quid est autem acei- 
pere calicem salutaris, nisi passiones Domini imitari? 
Hoc martyres fecerunt. Hoc. superbienübus dixit, et 
sedes sublimes jam qu:erentibus, et convallem plora- 
lionis devitantibus, qui volebant sedere, unus ad 
dexteram, alius ad sinistram. Quid ergo ait? Potestis 
bibere calicem quem ego bibiturus sum (Matth. xx, 92)? 
Jam ergo martyr paratus ad victimam sanctam «licit. 
Calicem salutaris accipiam : accipiam calicem Christi, 
bibam passionem Domini. Cave ne deácjas. Scd nomen 
Domini invocabo. Quid ergo defecerunt, Dominum 
non invocaverunt ; de sua fortitudine przsumpserunt, 


i qa preipui Mss. Quidam vero, ^ct.ibuere possis. À 
Edd., retribuas, 


1319 


'Tu sic redde, ut te accepisse quod reddis memineris. 
Sic ergo benedicat anima tua Dominum, ut non obli- 
viscatur omnes retributiones ejus. 

5. [vers. 5-5.] Audite omues retributiones ejus. 
« Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sa- 
nat omnes languores tuos. Qui redimit! de corru- 
ptione vitam tuam , qui coronat te in miseratione et 
misericordia. Qui satiat in. bonis desiderium tuum : 
renovabitur sicut aquilie juventus tua. » Ecce retri- 
hutiones. Quid debebatur peccatori, nisi supplicium ? 
quid debebatur blaspheno, nisi gehenna ignis arden- 
tis ? Non ipsa retribuit : ne expavescas, ne exhorree 
scas,nesine amore timeas. Noli oblivisciomnes retribus 
tiones ejus bonas ; et mutare jam, ne experiaris retri- 
butiones ejus: quid dicam? malas? Si justas, non 
malas. Ad te ergo malas; ad Deum autem nec hice? 
que pateris mala, mala sunt : si enim justa sunt, bo- 
na sunt; sed tibi patienti hxc mala sunt. Non vis ut 
mala sint tibi, qu:xe justa sunt Doi? Non sit mala in 


conspectu Dei iniquitas tua. Non enim cessavit voca- 


re, aut vocatum ncglexit instruere, aut instructum 
cessavit perficere , aut perfectum neglexit coronare. 
Quid dicis? Quia es peccator? Convertere, et aceipe 
retributiones istas ; propitius. fit omnibus iniquitatibus 
tuis. Post remissionem peccatorum corpus infirmum 
geris : necesse est sint quidam desideria carnalia 
qu:e te. titillent, et quie tibi suggerant delectationes 
illiitas ; de languore tuo veniunt. Adhuc enim infir- 
mam carnem geris, nondum est absorpta mors in vi- 
etoriam, nondum corruptibile hoc induit incorruptio- 
nem (I Cor. xv, 55, 54) : adhuc quibusdam perturba- 
tionibus etiam ipsa anima quatitur past remissionem 
peccatorum ; adhue in periculis tentationum versas 
tur, quibusdam suggestionibus delectatur, quibusdam 
non delectatur, et in eis quibus delectatur, aliquando 
quibusdam consentit, capitur. Languor est; sanat et 
omnes languores tuos. Sanabuntur omnes languores 
tui, noli timere. Magni sunt, inquies: sed major est 
medicus. Omnipotenti medico nullus languor insana- 
bilis occurrit : tantum tu curari te Sine, manus ejus 
ne repellas; novit quid agat. Non tantum delecteris 
cum fovet, sed etiam toleres cum secat : tolera me- 
dicinalem dolorem, futuram cogitans sanitatem. Vi- 
dete, fratres mei, in istis languoribus corporis quanta 
homines tolerent, ut paucos dies victuri moriantur, et 
hos paucos dies incertos. Multi enim post toleran- 
liam magnorum dolorum, cum à medicis secarentur, 
aut inter manus medicorum mortui sunt, aut jam sa- 
ni, irruente aliqua xgritudine, defuncti sunt. Si tam 
sibi propinquam mortem sperarent,, illos immensos 
dolores suseiperent tolerandos? Tu non toleras ad 
incertuta : qui promisit sanitatem, non potest falli, 
Fallitur medicus aliquando, et promittit sanitatem 
de corpore humano. Quare fallitur? Quia non hoc 
curat quod fecit. Deus fecit corpus tuum, Deus fecit 


1! plerique Mss. constanter habent, redimet. 

? Sic meliores Mss. At Lov.: 4 te erqo inalis, a Deo an- 
tem bonas. Nec hec qua pateris, etc. Am. et Er.: 4 te crgo 
nula, « Deo auteni bona. Nec lugc qiie, ete. 


S. AUGUSTINI EPISCOFI 


1520 
animam tuam; novit. quemadmodum  reezect. quo. 
creavit, novit. quemadmodum refermet quod ipse 
formavit : tu tantum sub manibus medici es!o ; odit 
enim repellentem manus suas. Non fit hoc in medici 
hominis manibus. Ligari se volunt homines, et secari ; 
daturi pro incerta sanitate certum dolorem, magnam 


mercedem. Deus te, quem fecit, et certus curat, «t 


gratis. Ferto ergo manus ejus, o anima, quie benedi- 
cis eum, non obliviscens retributiones ejus; sanat 
enim omnes languores tuos. 

6. Qui redimit de corruptione vitam tuam. Inde sanat 
omnes languores tuos, quia redimit de corruptione 
vitam tuam. Ecce corpus quod corrumpitur, aggravat 
animam ( Sap. 1x, 15). Vitam ergo habet anima in 
corpore corruptibili. Qualem vitam? Onera patitur, 
poudera sustiaet. Ad ipsum Deum cogitandum, sicut 
dignum est ab homine cogitari Deum , quanta impe- 
diunt, veluti interpellantia de necessitate corruptionis 
humana? quanta revocant ? quanta a sublimi inten- 
lione detorquent? quanta interpellant? quae turba 
phantasmatum ? qui populi suggestionum ? Totum hoc 
in corde humano, tanquam de vermibus corruptionis 
hujus scatet. Exaggeravimus morbum , landemus et 
medicum. Non ergo te sanabit, qui fecit talem qualis 
non cgrotares, si legem sanitatis acceptam servare 
voluisses ? Nonne tibi et disposuit et mandavit quid 
tangeres, quid non tangeres, ad retinendam salutem 
(Gen. n, 16, 17) ? Noluisti audire ad retinendam, au-- 
di ad recipiendam. Languore tuo expertus es quam 
vera ille jussisset. Jam tandem aliquando honio quod 
non tenuit monitus, audiat vel expertus. Qu:e duritia - 
est, quam nec experieatia docet? Non ergo te sana- 
bit qui talem fecerat uw: nunquam :grotares, si ejus 
praecepta servare voluisses ? non te sanabit, qui feeit 
Angelos , et te refectum o»quaturus est Angelis? non 
sanabit. factum ad imaginem suam , qui fecit ccelum 
et terram ? Sanabit te ; opus est ut sanari velis. Sa- 
nat omnino ille quemlibet languidum, sed non sanat 
invitum. Quid autem te beatius, quam ut tanquam in 
manu tua !, sie habeas in voluntate sanitatem tuam? Si 
velles esse in aliquo sublimi honore in hae terra ; du- 
catum , proconsulatum , prxfecturam si concupisce- 
res : numquid continuo posses ut velles? numquid 
voluntatem tuam potestas sequeretur? Multi ad ista 
volunt pervenire, et non possunt : sed si pervenirent, 
quid prodest honos zgrotis? Quis enim non zgrotat 
in hac vita? quis non languorem longum trahit? Na- 
sci hic in corpore mortali, incipere :egrotare est. Quo- 
tidianis medicamentis fuleiuntur indigentix nostra, 
quotidiana medicamenta sunt refectiones omnium in- 
digentiarum. Fames nonne te occideret, nisi inedica- 
mentum ejus apponeres ? sitis nonne te perimeret , 
nisi eam tu bibendo, non penitus exstingueres, sed - 
differres? Reditura est enim sitis paululum temperata. 
'Temperamus ergo istis fomentis arumnam segritudi- 
nis nostrz. Stando lassatus eras , sedendo reliceris ; 
ipsum sedere medicina est lassitudinis : in ipsa tes 


1 Fr. et Loy., on manu tua vitu: Abest, vitam 2b Am. et 
2 MSS. 


1321 
dicina rursus lassaris ; diu sedere nou poteris. Quid- 
quid est ubi fatigationi* suecurritur, alia fatigatio in- 
choatur. Quid ergo ista desideras languidus? Prius de 
salute tua cogita. Aliquando :egrotat. homo in domo 
Sua, in lecto suo, xegritudine manifestiore ; quanquam 
€l ista manifesta sit, quam nolunt liomines intueri : 
tamen ea :egritudiue, ad quam queruntur medici ho- 
mines, sxrotat quisque in domo sua, aihelat febribus 
in Jecto suo ; velit forte cogitare de re familiari, ali- 
quid jubere vel in domo, vel in fundo, aut disponere; 
stalim cura suorum circumstrepente et murmurante 
revocatur a. talibus curis, et dicitur illi, Dimitte ista, 
peius de salute tua ecgita. Ergo hoe tibi dicitur : Oin- 
nis homo, si non xgrotas, alia cogita ; si te :grotan- 
tem languor ipse convincit, prius de salute tua cogita, 
Salus tua Christus est : Christum ergo cogita. Accipe 
calicem salutaris ejus, Qui sanat omnes languores tuos : 
lianc salutem si. volueris, obtinebis. Honores et divi- 
tias cum requisieris , non continuo si volueris, habe- 
bis : hoe et pretio-ius est, et sequitur voluntatem ?. 
Qui sanaL omnes languores tuos, qui redimit de corruptione 
vilam (Qum. lbi sanabitur ominis languor tuus, cum 
corruptibile hoe. induet. incorruptionem. Redempta 
est enim vita Lua de corruptione; jara securus esto: 
inuitus est bon: fidei coniracius; nemo fallit redem- 
ptorem tuuu, nemo cireumvenit , nemo premit. Egit 
hie commercium, jai pretium solvit, sanguinem fu- 
dit. Sanguinem, inquam, fudit unicus Filius Dei pro 
nobis: 0 anima, erige te, tanti vales. fedimit de cor- 
ruptione vitam tuam. Ostendit exemplo, quod promisit 
in pr»mio. Mortuus cst propter delicta nostra, et re- 
surrexit. propter justificationem nostram ( Rom. iv, 
95. Sperent meiubra. quod in capite demonstratum 
est. Non curabit membra sua , quorum caput. levavit 
in celum ? Ergo redimit de corruptione vitam tuam. 
"i. Qui coronat te in miseratione et misericordia. Jam 
enim forte quasi arrogans esse eoeperas, cum audires, 
coronat te. Ergo maguus sum, ergo luctatus sum. Cu- 
jus viribus? Tuis, sed ab illo subministratis. Nam lu- 
€laris, mauifestum est; eL ideo coronaberis , quia 
vinces : sed vide quis prior vicerit, vide quis te faciat 
etiam secundo victorem. Ego , inquil, vici seculum , 
gaudete (Joan. xvi, 55). Et unde gaudemus, si ille vi- 
€it seculum? quasi nos vicerimus ? lia plane gaudea- 
mus, quia nos vicimus, Qui in nobis victi sumus, in 
illo vicimus. Ergo coronat te, quia dona sua coronat, 
oon merita tua. Plus omnibus illis laboravi, ait Aposto- 
lus : sed vide quid adjungit, Non ego autem, sed gra- 
lia. Dei mecum (I Cor. xv, 10). Et post labores omnes 
exspectat ipsam coronam, et dicit, « Donum agonem 
ceriavi, cursum consummavi, fidem servavi : de cie- 
tero superest mihi corona Justili:e, quam mihi reddet 
Dominus in illa die justus judex » (1l Tim. iv, 7, 8). 
Quare? Quia agonem certavi. Quare? Quia. cursum 
consummavi. Quare? Quia fidem servavi. Unde certa- 
sti? unde fidem servasti? Non ego autem, sed gratia 
Dei mecum. Ergo et quod coronaris, illius misericor- 


1 Mss., fatigato. ; ! . : 
$ ked. addunt liic, ejus, unde et subditur : quod a pleris- 
que Mss. abest. : 
ParROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CI. 1323 


dia coronaris. Nusquam sis superbus; semper !auda 
Dominum, omnes retribuüones ejus noli oblivisci. 
Vetributio est, cum peccator et impius vocatus es, ut 
justificareris. Retributio est, cum erectas! et. guber- 
natus es ne caderes. Retributio est, cum tibi vires 
sulininistratw sunt , ut usque in finein perseverares, 
Retributio est, ut etiam caro ista tua qua premebaris, 
resurgat, et nec capitis tui capillus intereat, itetribu- 
Lio est, ul post resurrectionem coroneris. Retributio 
est, ut in zeternum Deam ipsum sine defectu laudes. 
Ones retributiones ejus noli oblivisci, si vis ut be- 
nedieat anima tua. Dominum, qui coronat te in misera. 
lione. el misericordia. 

8. Et quid agam coronatus? Ecce adjuvabar cum 
luctarer, fiuito certamine coronabor; jam nulla resi- 
dua erit inimiea suggestio vel corruptio cum qua lu- 
cter. Semper enim in hae vita luctamur cum corru- 
ptione ista : sed quid scriptum est? Novissima inimica 
destruetur mors. Post destructionem morus, nulluin 
timebis inimicum : iude absorpta est mors in victoriam 
(| Cor. xv, 26, 54). Tunc ergo erit vietoria, tunc co- 
rona. Post certamen ergo coronabor, post coronam 
quid agam ? Qui satiat in bonis desiderium tuum. Modo 
enim audis bonum, et anhelas; audis bonum, et su-- 
spiras: et hoc ipsum quod forte peccas, eligendi boni 
aviditate. falleris; et in eo reus delineris, quod. bo- 
num consilium Dei non audis, quid contemnendum 
et quid eligendum sit ; quod forie negligis discere, si 
in eligendo bono fallebaris. Ubicumque peccas quasi 
bonum quiris, quasi rcfectionem desideras. Bona 
sunt istà qu3 quxris; sed mala tibi erunt, deserto 
illo a quo bona faeta sunt. Bonum tuum quire, o 
anima. Est enim bouum aliud alteri, et omnes crea- 
turc habent quoddam bonum suum, integritatis su;e, 
et perfectionis natur: suze : interest quid. cuique rei 
imperfeet:s necessarium sit, ut perficiatur; quare 
tuum bonum. Nemo bonus nisi unus Deus (Math. x1ix, 
17). Summum bonum, hoc est tuum bonum. Quid 
ergo deest euisummum bonum bonum est? Sunt enim 
et inferiora bona, qua aliis et aliis bona sunt. Pecori 
quid bonum est, fratres, nisi implere ventrem, carere 
indigentia, dormire, gestire, vivere, sanum esse, ge- 
nerare? Bonum illi est, ct usque ad quemdam modum 
habet boni sui mensuram tributam, €& concessam al 
omnium rerum creatore Deo. Tale tu bonum quieris? 
Dat et hoc Deus; sed noli solum quirere. Cohwres 
Christi, quid gaudes, quia socius es pecori? Erige 
spem tuam ad bonum bonorum omnium. fpse erit 
bonum tuum, a quo tu in tu» genere factus es bo- 
nus, et omnia in suo genere faeta sunt. bona, Fecit 
enim Deus omnia bona valde. Ergo illad bonum quod 
Deus est, si dicamus valde bonum, jam et de crea- 
tura dictam est: Fecit Deus omnia bona valde (Gen. 1, 
51). Quid ergo illud bonum de quo dictum est, Nemo 
bonus nisi unus Deus? dicimus quia boram est valde? 
Recurrit nobis recordatio de omnibus ereaturis, qure 
dietum est, Fecit. Deus omnia valde bonae Quid erno 
dicturi sumus? Deficimus in voce, scd non in affectu, 

! Ms$., rectus. 

(Quarante-deuz.) 


43525 


Vepiat in mentem recens illa tractatio Psalmi : ex- 
plicare non possumus, jubilemus. Bonum est Deus. 
Quale bonum, quis dicat? Ecce non possumus dicere, et 
non permittimur tacere. Ergo sí non possumus dicere, 
et prz gaudio non permittimur tacere ; nec loquamur, 
nec taceamus. Quid ergo faciamus, non loquentes et 
non lacentes ? Jubileinus. Jubilate Deo salutari nostro, 


Jubilate Deo, omnis terra (a). Quid est, Jubilate? Efferte * 


vocem ineffabilem gaudiorum vestrorum, et eruclate 
in cum Lxtitias vestras. Et quid erit illa ruetatio post 
saginam, si modo post modicas istas refectiones tan- 
tum affieitur anima nostra? quid erit, quando fiet post 
redemptionem ab omni corruptione, quod dictum cst 
in isto psalmo, Qui satiat in bonis desiderium tuum? 
9. Et quasi quiereres, Quando satiat? modo enim 
non satior; ad quodcumque me convertero, vilescit 
mihi adeptum, quainvis accenderit desideratum : cum 
omnia qux dum non habeo amo, cum habuero con- 
temno, quod bonum me satiabit? Laus. Dei. Et ipsa, 
eum corpus quod corrumpitur aggravat animam, et 
deprimit terrena inhabitatio sensum multa engitan- 
tem, non impletur anima mea ', non perficitur : alize 
dc corruptione delectationes? indigentiarum detor- 
quent me ab illa. Quando satiabitur desiderium meura 
in bonis? quando, quaeris? Henovabitur sicut. aquile 
juventus. (ua. Quiris ergo quando saüetur in bonis 
anima tua? Quando renovata fuerit juventus tua. Et 
addidit, sicut aquile. Profecto hie aliquid latet : quod 
tamen dici de aquila solet, non tacemus, quia non est 
alis re hoc. intelligere. lllud tantummodo insinuatum 
sit eordibus nostris, non sine causa dictum esse a 
Spiritu sancto, Ftenovabitur sicut aquile juventus tue. 
iesurreetionem enim quamdam significavit nobis. Et 
quidem renovatur et juventus aquile, sed non ad im- 
mortalitatem. Data est enim similitudo, quantum de 
re mortali potuit trahi ad rem utcumque significan- 
dam immortalem, non ad demonstrandam. Dicitur 
aquila, cum senectute corporis pressa fuerit, immo- 
deratione rostri erescentis cibum capere non posse. 
Pars enim rostri ejus superior, quie supra partem in- 
feriorem aduncalur, eum pr: senecta immoderatius 
creverit, longiludo ejus incrementi non eam sinit os 
aperire, ut sit aliquod. intervallum inter inferiorem 
partem et uncum . superiorem. Nisi enim aliquod iu- 
tervallum pateat, non habet morsus quasi forcipem, 
unde velut tondeat quod. trausmiuat in fauces. Cre- 
cente itaque superiore parte, et nimis aduncata, non 
poterit os aperire et aliquid capere. lloe ei facit ve- 
tusias. Praoegravatur languore senectutis, el inopia 
tomedendi languescit nimis; utraque re, ct zelatis et 
egestatis, accedente ?, liaque modo quodam naturali 
in mensura * reparandze. quasi javentutis, aquila di- 
citur collidere et percutere ad. petram ipsum quasi 
labium suum superius, quo nimis crescente. edendi 
adifus clauditur : atque ita conterendo illud ad petram 


* Rostri omnes Mss., in anima mea. 

3 Aliquot Mss., cogtfationes. 

5$ Tr. Yen. et Loy., utraque re, ctatg el egestate accedente, 

* Morcl, Elem. Critic., p. 160, conjicit. sie legendum hunc 
locum : /taque modo quodam naturali, 1mo curd, ete, M. 

(u) vide Enarr. in Psal. xax, nn. 4, 3. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1224 


excutit, et caret prioris rostri onere, quo cibus impe- 
diebatur. Accedit ad cibum, et ommia reparantur : 
erit post senectutem tanquam juvenis aquila; redit 
vigor omnium membrorum, nitor plumarum, gube - 
nacula pennarum, volat excelsa sicut antea, fit in ea 
quadam resurrectio. Ad hoc enim exposita est isla 
similitudo : sicut de luna ponitur, quia deminuta ct 
quodammodo intercepta luna. rursus nascitur el im- 
pletur; et significat nobis resurrectionem ; sed impleta 
illa non pernianet ; rursus minuitur, ut semper signi- 
ficet. Sic ergo ei hoc quod de aquila dictum est: non 
ad immortalitatem aquila reparatur, nos autem ad vi- 
tam zernam ; sed tamen propterea inde ducta est si- 
militudo, ut quod nos impedit, petra nobis auferat. 
Non ergo przsumas de viribus tuis; firmitas petr:e 
tibi excutit. vetustatem : Petra autem. erat. Christus 
(I Cor. x, 4). In Christo renovabitur sicut aquilae ju- 
ventus nostra. Etenim inveteravimus inter inimicos 
nostros, sicut nota est vox psalmi : /nveteravi, inquit, 
in omnibus inimicis meis (Psal. vi, 8). Unde invetera- 
vimus? Carne mortali, carne ista fenea : et ideo, 
« Percussum est sicut. fenum, et aruit cor meum, 
quoniam oblitus sum manducare panem meum » (Psal. 
ci, 5). « Oblitus sum, » inquit, « manducare panem 
metini. » Crevit vetustas, os clausit, atteratur in petra. 

10. Sic ergo et in hoc psalino unde agimus, cum 
promisisset, Qui satéat in bonis desiderium tuum ; quasi 
responderet anima, Non satiabor de mortalibus, non 
satiabor de temporalibus ; aliquid «ternum donet, ali- 
quid :eternum concedat : Sapientiam suam mihi det, 
Verbum suum mihi det, Deum apud Deum, et se Deum 
Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum. Mendicus 
ante januam ejus sto, non. dormit quem invoco, det 
mihi tres panes. Evangelium recordaimnini : ecee quid 
sit nosse Dei Litteras; qui 'egerunt moti sunt, Nain 
recordamini quemdam  inopeni venisse ad domum 
amici sui, et petiisse tres panes. Et ille, inquit, dor- 
miens respondebat ei, et dicebat : Jam requiesco, et 
pueri mei intus mecum dormiunt. llle perseverans in 
petendo, extorsit t:«dio quod non posset merito (Luc. 
xi, 5-8). Deus autem dare vult ; sed non dat nisi pe - 
tenti, ne det non capienti. Non! tedio tuo vult exci- 
tari. Non enim cum oras tanquam dormienti molestus 
es: Non dormiet, neque dormitabit, qui custodit Israel 
(Psal. cxx, 4). Semel Christus dormivit, ut illi de la- 
tere conjux fieret : dormivitin cruce, manifestuin est. 
Mortuus est eniin, ut diceret, Igo dormivi, ct sonum 
cepi. Sed numquid qui dormit non adjiciel ut resurgat 
(Psal. xy, 9)? Propterea ibi sequitur, Et exsurrexi, 
quoniam Dominus suscipict me (Psal. m, 6). Quid vero 
jam Apostolus? Christus, inquit, surgens a mortuis, 
jam non moritur, ei mors ei ultra non. dowbnabitue 
(Rom. vi, 9). lpse ergo non dormit ; vide ne fidez tua 
dormiat. Dicat ergo anima jam desiderans satiari 
quodam execlso, inenarrabili bono, cui jubilatur po- 
tius, et de quo jubilatur, quam aliquid explicatur ; 
jam enim vult, jam sentit inde aliquid : videt se im- 
pediri przegravatione corporis, noo se posse 1 hac 


! Sic Am. Er. et zlures Mss. ALLOV., rar 


-- ARR 


1325 
vita satiari; e quasi respondeat, et dicat, Quid mihi 


dicis, Satiabitur in bonis desideritum tuum? Novi bo- 


num ejus quod desiderem, novi quid mihi sufficiat, 
video hoc in Philippo : Ostende, inquit, nobis Patrem, 
et sufficit nobis. Solum Patrem quasi desiderabat : 
ostendit Dominus tres panes desiderandos; qui est 
unus panis ostendit et dixit : Tanto tenrpore vobiscum 
sum, et. Patreim non. nostis? Philippe, qui me videt, 
videt e( Patrem. Promisit et Spiritum : Quem mittet, 
inquit, Pater in nomine meo (Joan. xiv, 8, 9, 26) ; item- 
que ait, Quem ego mittam vobis a Patre (1d. xv, 26): 
donum suum zquale sibi. Novi quid desiderem; sed 
quando inde satiabor? Ecce modo de Trinitate cogito, 
quomodocumque de Trinitate, vix in «nigmate per spc- 
culum, ex parte audeo aliquid sentire ; quando satabor? 
Reuovabiur sicut aquilm juventus tua. Non satiaris 
modo , quia non est idonea anima tua ad solidum illum 
etmagnum cibum ; sed rostro clauso, nou est idonea. 
Vetustas tibi os clausit, propterea petra data est, ubi ve- 
tustate contrita, renovetur juventus tua sicut aquilie ; ut 
possis manducare panem tuura, illuin qui ait : Ego sun 
panis vivus, qui de celo descendi (1d. v1, 41). Renovabi- 
tur juventus (ua sicut aquila : tunc satiaberis in bonis. 

41. [vers. 6.] Faciens misericordias Dominus , et jw 
dicium eis qui injuriam accipiunt. Facit modo, fratres, 
antequam veniamus ad reuovationem Sicul aquile , 
antequam. satiemur in bonis. Quid enin hic, quid in 
ista peregrinatione, quid in ista vita *? numquid de- 
serimur? Non. Faciens misericordias Dominus. Et vi- 
dete quomodo faciat misericordias, non nos relinqueus 
in deserto, non nos relinqueus in eremo, donec per- 
veniamus ad patriam: : faciens * snisericordias ; sed 
quibus? Beati misericordes , quoniam ipsi misericordiam 
consequentur. Modo audistis, fratres, cum Evangelium 
legeretur. Non ergo putet aliquis futuram in se esse 
misericordiam Dei, si est ipse immisericers. Sed audi 
quim sib mensura misericordie , ne quasi in amicum 
sit, et non sit. in. inimicum. Dictum est : Diligite ini- 
micos vestros (Matth. v, 1, 41). Satiari vis bonis Dei ; 
satiata sit in te misericordia. Plena misericordia ? ipsa 
est perfecta misercordia ; ipsa est qu:c amat, quae diligit 
etiam habentem se odio. Nam quid faciam, iuquis? Si 
ecepero diligere inimicam menn, injurias accipiam, et 
injurias perferam , et non ane vindicabo, cum adsint le- 
ges? Justum est ut vindices te ; conceditur, quia justum 
est : vide utrum non habeas quod in te vindicelur, 
et vindica. Sic enim dieis, Itane me non. vindicabo ? 
quasi Deus justitiam. vindiete reprimat, et non su- 
perbiam vinicantis exstinguat *. Aut. vero adultera 
fila non erat lapidanda? aut. $i. lapidaretur, iniquum 
aliquid fieret? Si inique fieret, inique jussum est; 
fex autem. jussit, Deus jussit : scd, o vos ultores, 
videte si non estis peceateres. Addueta est adultera 
mulier Inpidanda ex Lege, sed adducta est ad latorem 
Legis. Sxvis qui adduxisti: vide qui &uvias, et in 
quam sevias; si peceator in peccatricem, desine sic- 

1 Ahquot Mse., tia. ; 

3 Sic Er. Ven. et Lov. In B., faciat, — M. 


3 1g Edd., misericordia Dei. hbest Dei a przcipuis Mss. 
* verbum, exstinguat, a plerisque Mss. abest. 





ENARRATIO IN PSALMUM CIT, 


4326 
vire , prius confitere : «i peccator sxcvis in peccatri- 
cem, rclinque illam; novit ille quid de illa. sentiat, 
quid judieet, quomodo parcat, quomodo sauet. Ex 
Lege sxvis? Melius novit quid agat lator. Legis, ex 
qua svis. Jam Dominus eo tempore quo illi oblata 
est, inclinato capite scribebat in tetrva. Tunc sevipsit 
in terra, quando se inclinavit in terram : antequam 
se inclinaret in terram, non in terra. scripsit, sed in 
lapide. Jam fructuosum aliquid erai terra. de Domin: 
Litteris paritura. In lapide Legem seripserat, signifi- 
cans duritiam Jud;orum ; in terra. scripsit, signifi- 
cans fructum Christianorum. Venerunt ergo illi ad- 
ducentes adulteram , tanquam  ssvientes fluctus in 
petram : sed ejus responsione coufracti sunt. Ait 
enim illis, Qui in vobis sine peccato est, prior in illam 
lapidem jactet. Et. rursum inclinato capite, ecribebat 
iu terra. Et unusquisque jam iaterrogans conscien- 
tiam suam, non comparuerunt (Joan. viui, 5-9). Re- 
pulit eos, non infrma mulier aduitera, sed adul- 
lerata conscientia. Vindicare volebant, judicare 
eupiebant : venerunt ad petram, absorpti suut. juxta 
petram judices eorum (Pel. cxv, €). 

42. Paciens misericordias Dominus : sed quibus? 
Beati snisericordes, quoniam ipsi misericordiam conse- 
quentur. in omnes fac. misericordiam. Quam miseri- 
cordiam facturus es justo ? 1n. necessitatibus tantum 
corporalibus ; quibus si defuerint. supplementa a te, 
non deerunt a Deo. (uod ergo facis, tilii plus prodest. 
Das mendico traguseunti. et petenti : quaeris et justum 
cui des, per queam. recipiaris in. tabernacula itera; 
quia q«i recipit justum in nomine justi, mercedem. jusii 
acciptet ( Matth. x, 44). Meudicus te qurit, justain 
tu quiere. De alio cnim. dictum est, Omni petenii te da 
( Luc. vi, 50 ) : ct de alio dictuin. est, Desudet elec- 
mosyna in manti tua, donee invenias justuin, cui ean 
wadas. Et si diu non invenitur ; diu qure, invenies !. 
Sed quid pristabis? Nonne plus tibi prwstatur? Si 
196 vobis, iuquit, spiritualia seminavimus , magnum est 
si vestra carnalia metamus ? Inde est ct illud quod pri- 
dem exposuimus in nutu Domini, quia producit terra 
fenum jumentis ( Psal. ciu, 44 ), id est, carnalia eis 
qui tritaraut : quia, Bovi trituranti os non. in[renabis 
(1 Cor. 1x, 11, 9). Unde vos adhortati sumus ut. in bac 
re diligentes sitis, cauti, sobrii; opora vestra thesau- 
ras vestros deputetis. Numquid autem hiec, fratres, 
ideo dicimus, ut ita fiant in nos? Putoin nomine Do- 
mimi posse esse istam quamvis infirmorum vocera, 
apostolicam tamen, sed vobis prodest, sicut. ait. ipse 
Apostolus : Non quia quero datum, sed. vequiro fru- 
cium ( Philipp. ww, 17 ). Quam ergo eleemosynam fa- 
ciurus es justo? Non pascebat vidua, pascebat corvus, 
quia pascebat qui fecit corvum (IIl Reg. xvi, 6, 12) : 
Eliam dico. Non ergo deest unde Deus dct suis : tu 
vide quid emas, quando emas, quanti emas. Emis 
enim regnum coelorum ; e& non. est emendi tempus, 
nisi in hac vita. Et quam vili emas, attende. Tant 
tibi valei, quantum habere potueris. 

15. Fac misericordiam iniquo, non tanquam ini- 


! praecipui Mss.; Etsi diu, invenitur : diu quare, mvenis. 


1527 
quo. Nam ipsum iniquum jin quantum iniquus est , 
ne suscipias : id est, ne quasi intentione et amore 
iniquitatis illius suscipias eum. Nam et prohibitum 
est dari. peceatori, et suscipere peccatores. Et quo- 
modo, Omni. petenti te da? et quomodo, Si. esurierit 
inimicus tuus, ciba illum ( Rom. xn, 90 )* Quasi con- 
traria videntur, sed aperiuntur in nomine Christi 
pulsantibus, et manifesta erunt qu:xrentibus. Ne tra- 
das peccatori, c& Ne suscipias peccatorem ( Eccli. xii, 
4-6 ); et tamen, Omni petenti te da, Sed. peccator est 
qui me petit. Da, hon tanquam peccatori. Quando das 
tanquam peccatori? Quando in. quo peccator est, hoc 
tibi placet ut des. Paululum attendat Charitas vestra, 
douec evolvatur res etiam exemplis, multum utilis ad 
intelligendum. Hoc dixit *; Cum esurierit nescio quis, 
si habes unde des, da ; si vides dandum esse ad sub- 
veniendum, da. Ne pigrescant in hoc viscera miseri- 
cordix, quia tibi peccator occurrit : tibi enim. homo 
peccator occurrit. Cum dico, Occurrit tibi homo pec- 
eator, duo nomina dixi ; h:ec duo nomina non super- 
flua sunt : duo nomina, aliud quod homo, aliud quod 
peccator ; auod homo, opus est. Dei ; quod peccator , 
opus homiuis est : da operi Dei, noli operi hominis. 
Et quomodo, inquis, me prohibes dare operi homi- 
nis? Quid est dare operi hominis? Peccatori dare 
propter peccatum, placenti tibi propter peccatum. Et 
quis hoc faciet, inquis ? Quis lioc faciet ? Utinam nemo, 
utinam. pauci, utinam non publice. Qui venatoribus 
donant, quare donant, dicant mihi? Quare donat ve- 
natori? lloc in illo amat, in quo nequissimus est ; hoc 
in illo pascit, hoc in illo vestit, ipsam nequitiam pu- 
blicam spectaculis omnium. Qui donat histrionibus, 
qui donat aurigis *, qui donat meretricibus , quare 
donat? Numquid non et ipsi hominibus donant? Non 
tamen ibi attendunt naturam operis Dei, sed nequi- 
tiam operis humani. Vis videre quid honores in vena- 
tore, quando illum. vestis? Dicatur tibi, Sis talis : 
&mas illum, gaudes ad illum, vis quodammodo exspo- 
liare te, et illum vestire; noli cum injuria accipere , si 
tibi dicatur, "ales sint filii tui *. Injuria est, inquis. 
Quare injuria est, nisi quia illa iniquitas? quare inju- 
ria, nisi quia illa turpitudo? Non ergo donas, cum 
donas *, fortitudini, sed turpitudini. Quomodo ergo 
qui venatori donat, non homini donat, sed arti ne- 
quissim:e ( nam si homo tantum cesset, et venator 
non esset, non donares; honoras in eo vitium, 
non naturam) : sic. contra, si des justo, si des pro- 


phete, sí des discipulo Christi aliquid cujus indi-- 


get, et non ibi cogites quia discipulus Christi est, quia 
minister est Dei, quia dispensator est Dei; sed cogi- 
tes ibi aliqucd commodum temporale, ut. fortasse 
causie tux: necessarius quando fuerit, venalis tibi sit, 
quia ei aliquid porrexisti; tun tu non dedisti justo, si 

! Edd., dixi. At plures Mss., dixit: refer ad allata testi- 
101i ex. Luc. 6, et hom. 12. i 1 

? Am. et Er., auguribus. At Lov. et Mss., «urigis. Confer 
Enarr. Psal. 59. n. 8, etc. nbi jam de aurigis, de venatori- 
bus et bistrionibus dixit. — 

? Fdu., 5i (ibi de meretricibus dicatur, Tales sinl filice 
tir. Dijaria es, etc. Locum ad. melioris not:? Mss. resti- 
tuinius. 

* sic NSs, At Fdd., eum non das, etc. 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1598 


sic dederis, quam ille non dedithomini, quando dei? 
venatori. Res ergo, charissimi, in promptu posita est, 
et puto quia etsi obscura fuit, jam manifesta est. Ai 
loc Dominus te astrinxit , cum diceret, Qui receperit 
justum : sufficeret. Sed quia potest recipi justus alia 
intentione, cum putatur prodesse posse ad aliquid 
temporale, forte ad supplendam cupiditatem, forte ad 
adjuvandum, ut homo cireumveniatur, aut opprima- 
tur; quia tale ministerium de illo queris, forte pro- 
pterea suscipis ; negavit tibi mercedem justi, nisi 
cum additamento. Ait enim, Qui receperit justum in 
nomine justi; id cst, ideo recipiens quia justus est : 
et, Qui receperit prophetam ; non tantum receperit pro- 
phet»m, sed, ín. nomine prophete , boc in illo hono- 
rans quod propheta est: ad extremum, Qui dederit 
calicem aqua [rigide uni ex. minimis istis, tantum in 
nomine discipuli, id est propterea quia discipulus Chri- 
sti est, propterea quia dispensator sacramenti est ; 
aen dico vobis, non perdet mercedem suam (Matth. x, 
4A, 42). Quomodo ergo intelligis, Qui receperit justum 
in nomine jus , mercedem justi accipiet ; sic intellige, 
Qui receperit peccatorem in nomine peccatoris, per- 
det mercedem. 

14. Ergo, fratres, exercete misericordiam. Non est 
aliud vinculum charitatis, non est aliud vehiculum 
quo perducamur ex hac vita ad illam patriam ; exten- 
d:te dilectionem usque ad inimicos : securi estote. 
Ideo venit Christus, cui tanto arte dictum est, « Ex 
ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut de- 
suwuas inimicum et vindicatorem » (Psal. vin, 5): 
quod nonnulli codices « defensorem » habent; sed 
verius, « vindicatorem. » Destruere voluit Dominus 
vindicatorem, id est, eum qui se voluit vindicare, ut 
non illi dimittantur peccata sua. Quid ergo, inquis ? 
dormiet disciplina? auferetur omnis correptio? Non 
auferetur. Quid enim de luxurioso filio facturus es? 
non castigabis, non verberabis? Servumque ipsum 
tuum, si male viventem videris, non peeua aliqua, nen 
verberibus refrenabis ? Fiat hoc, fiat : admittit Deus, 
imo reprehendit, si non fiat ; sed animo dilectionis fac, 
non animo ultionis. Ubi autem potentiores aliquos 
injuriosos passus fueris, ubi tibi nec corrigere disci- 
plina licet, nec forte etiam monere aut pr:ecipere ; 
tolera, securus tolera : audi Evangelium quod modo 
lectum est, Beati eritis, cum vos persecuti fuerint ho- 
mines, el dixerint adversus vos omne malum, mentien- 
tes, propler nomen meum (Matth. v, 11). Et ibi addidit 
propter quid, ne merito tuo accipias maledicta, non 
causa justificationum Dei. Non enim qui maledictus 
fuerit, justus est : sed qui justus est, et injuste male- 
dictus; et si injuste maledicitur, praemium illi reddi- 
tur. Propterea itaque securus esto niisericors, extende 
dilectionem usque ad inimicos : qui forte pertinent ad 
gubernationem tuam, vindica, coerce cum dilectione, 
cum charitate, attendens salutem aeternam ; ne cum 
parcis carni, anima pereat. Fac hoc : et multos pas- 
surus es!, in quos non potes exercere disciplinam, 


' Quinque Mss., ef non inullus passurus es. iniquos, in 
quos, elc. i 


1329 


quia non pertinent ad jura gubernationis tue ; ferto 
injurias, securus esto. Faciet euim misericordias Do- 
minus, et judicium omnibus injuriam accipientibus. Sic 
in te faciet misericordiam, si misertus fueris : sic eris 
misericors, ut quod pateris injuriam non sit impuni- 
tum, Mihi vindicia , et ego retribuam (Deut. xxxi, 
$5), dicit Dominus. 

15. [vers. 7.] Notas fecit vias suas Moysi. Quas 
vias suas notas fecit Moysi * Quare Moysen elegit? Ex 
Moyse, intellige omnes justos, omnes sanctós : unum 
posuit, omnes occurrant. Tamen per Moysen data est 
Lex, et habet. aliqnid obscurum traditio ip:a. Legis. 
Ad hioc cnim data est Lex, ut convinceretur langui- 
dus, et medicum imploraret. Ipsa est via oceulta Dei, 
Jamdudum audieras, Qui sanat omnes languores tuos. 
Lauguoves in xgrotis latebant, dati sunt quinque li- 
bri Moysi : cincta. est piscina quinque porticibus ; 
produxit languidos, ut ibi jacerent, ut proderentur, 
non ut sanarentur. Quinque porticus prodebant lan- 
guidos, non curabant; piscina curabat descendente 
uno, et hoc piscina turbata (Joan. v, 2-4) : turbatio 
piscinz ia passione Domini, Veniens enim et ignotus 
facuis, eum dicitur ab aliis, lpse est Christus ; ab aliis, 
Non est Christus; justus cst, peccator est; magister 
est, seductor est : turbavit aquam, id est, turbavit 
populum; et in tota illa perturbatione aqui unus sa- 
nabatur, quia in passione Domini unitas sanatur. Qui 
prseter unitatem fuerit, etsi jacebit in porticibus, sa- 
nari non. poterit : etsi Legem tenet, ad salutem non 
perveuit. Ergo quia hoc ibi mysterium cst, ideo docet 
datam Legem, ut convincerentur peccatores, ct ad 
gratiam accipiendam medicum invocarent, Uude ille 
convictus est, quem in se transfigurat Paulus aposto- 
lus, dicens : Infeliz ego homo, quis me liberabit de 
corpore mortis hujus? Per mandatum, enim demon- 
: Strata. illi erat quxedam rixa in seipso, unde dicit, 
« Video aliam lezem in membris meis repugnantem 
legi mentis me:e, et eaptivum me ducentem sub lege 
peccati, que est. in membris meis. » Coguovit se in 
miseria, in gemitu, in. rixa et contentione; ipse se- 
cum sibi nou. concordans, à se dissonaus, a se resi- 
liens : et quid ait, optans pacem, pacem veram, pa- 
cem supernam? « Infelix ego homo, quis me liberabit 
de corpore mortis bujus? Gratia Dei per Jesum Chri- 
sum Dominum nostrum »(IHom. vit, 25-25).« Übi » 
enim « abundavit peccatum, superabundavit gratia. » 
Unde autem abundavit peecatum ? Lez autem sibin- 
travit, ut abundaret peccatum. (Id. v, 20). Quare Lege 
subintrante abundavit peceatum? Quia nolebant se 
confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt 
et przvaricatores. Prievarieator enim non est quis- 
que, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Aposto- 
jus hoe dieit : Ubi. enim non est lex, nec pravaricatio 
(4d. iw, 15). Abundavit ergo peccatum, nt super- 
abundaret gratia. Ergo, ut dicere casperam, quia hoc 
est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, nt 
crescente peecato, humiliarentur superbi, humiliati 
confiterentur, confessi sanarentur : ist:e sunk vi:e oc- 
culte, quas notas fecit Moysi, per quem Legem de- 


NARRATIO IN PSALMUM CII. 


1520 
dit, qua peccatum abundaret, ut Superabundaret 
gratia. Non crudeliter hoe fecit Deus, sed consilio 
medicina. Aliquaido. enim videtur sibi homo sanus, 
et :egrotat; et in eo quod :egrotat et non sentit, mc- 
dicum non quzrit : augetur morbus, crescit mole- 
Sslia, quxritur medicus, et totum sanatur. Notas fecit 
vias suas Moysi; filiis 15rael voluntates suas. Numquid 
omnibus liliis Israel ? Sed veris filiis Israel; imo omni- 
bus filiis Israel. Qui enim dolosi, qui iusidios?, qui 
hypoerite, non filii Israel. Et qui filii Israel? Ecce 
vere Israelita, in quo dolus non est (Joan. 1, 41). Filiis 
Israel voluntates suas. 

16. [vers. 8.] Miserator et misericors Dominus, lon- 
ganimis et multum misericordie !. Quid tam longani- 
mem? quid tam multum in misericordia? Peccatur 
et vivitur ; accedunt. peecata, augetur vita : blasphe- 
matur quotidie, et facit solem suum oriri super bonos 
et malos (Matth. v, 45). Vocat undique ad correctio- 
nem, vocat undique ad poenitentiam, voca! beneficiis 
creatur?, vocat imperüiendo tempus vivendi, vocat 
per lectorem, vocat per traetatorem, vocat per inti- 
mam cogitationem, vocat. per flagellum correptionis, 
vocat per misericordiam consolationis : Longanimis et 
nutum uisericordig. Sed observa ne longitudine mi- 
sericordixe Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod 
ait Apostolus, iram in die ir». Nam hoc ait Aposto- 
lus : « An divitias benignitatis et longanimitatis ejus 
coutemnis, ignorans quia patientia Dei ad peniten- 
tiam te adducit » (Rom. ui, 5, 4)? Quod tibi parcit, 
putas quia places ei? « Hxc fecisti, » inquit, « et ta- 
cui ; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis » 
(Psal. xyix, 21). Non. mihi placent peccata, sed lon- 
gauimitate quxro recie facta. Si punirem peccatores, 
non invenirem confessores. Ergo te Deus looganimi- 
iate 'sua parcendo ad poenitentiam adducit : tu autem 
cum quotidie dicis, Finitur hodiernus dies, et sic ero 
et erastino die, non enim cras erit ultimus ; et tertio 
die : el subito venit ira ejus. Frater, non tardes con- 
vertiad Dominum (Eccli. v, 8). Sunt. enim qui pra:- 
parant conversionem, et differunt, et fit in illis vox 
corvina, Cras, eras. Corvus de arca missus, non cest 
reversus (Gen. vir, 7). Non querit Deus dilationem in 
voce corvina, sed confessionem in gemitu columbino. 
Missa columba reversa est. Quamdiu, Cras, cras? Ob- 
scrva ulümum cr:s : quia ignoras quod sit ultimum 
cras, sufficiat quod. vixisti usque ad hodiernum pec- 
cator. Audisti, spe soles audire, audisti et hodie : 
quam quotidie audis, tam quotidie non corrigeris. 
«/'Tu » enim « seeundum duritiam cordis tui ct cor 
impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irze et reve- 
Jationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secun- 
dum opera sua » (Hom. n, 5, 6). Non tibi sic videatur 
Deus misericors, ut non vidcatur justus. Misericors et 
miserator Dominus. Audio, et gaudeo ; ita dicis. Audi, 
et gaude; adhuc addidit, Longanimis et multum mise- 
ricors : et in extrenio, Kt verax. Gaudes ad verba su- 

! rdd., mule misericordig. At praecipui Mss, multum 


misericordig : sic, putamus, latinus interpres. reddiderat 
vocem graecam, poluelcos. 


4231 
periora, ad ultimum Lreme. Sie niisericors et longani- 
mis est, ul sit et verax. Cum tibi thesaurizaveris iram 
in die ire, nonne experieris justum, quem contem- 
psisti beniguum ? 

47. vers. 9.]. Non in finem irascetur, neque in eter- 
mum fidignabitur. Quia et quod vivimus in flagellis et 
«orruptione * mortalitatis, de indignatione ipsius est : 
de pena hoe babemus primi peccati, Fratres mei, 
nou solum cogitare debemus, ut futuras minas ipsius 
evadamus, sed et praesentem iram; quia et. ista ira 
ipsius est, cujus et se et. nos fuisse dicit filios Apo- 
stolus : ait quippe, Fuimus enim et nos aliquando na- 
tura [ilii ir, sicut et ceteri (Ephes. n, $). Ergo ex ira 
ipsius est quod hie homo peregrinatur, quod laborat, 
Non est ex ira ipsius, fratres mei, Ju sudore et in la- 
bore edes panem tuum, ei terra spinas et fribulos pariel 
übi (Gen. wi, 19, 18)? Auctor! nostro? dictum est. 
Aut si est aliud vita nostra; si potes, convertere ad 
aliquam voluptatem, ubi spinas ngn sentias. Elige 
quod volueris, avarus, luxuriosus, ui duo ista. sola 
dicamus? ; adde et. tertium, ambitiosus : in honorum 
cupiditate quante splus ? in luxurie libidinum quau- 
t» spinze? in. ardore avariti: quantze spinze ? Amores 
iurpes quantas molestias habent? quantas sollicitu- 
dines hie in ista vita? Omitto gehennas. Vide ne jain 
ipse tibi gehenna sis. IIoc ergo totum, fratres mei, de 
ira ipsius est : et cum te converteris, ut juste agas, 
non poteris nisi laborare in terra ; et non finitur la- 
hor, nisi cuim finita fuerit via. Oportet in via labne 
rare, ut in. patria gaudeamus. Ergo consolatur pro- 
snissione sua laborem füum, sudorem (uum, molc- 
stias tuas, el dieit tibi : | Von iu. finem irascettr, neque 
in etecinum indignabitur. 

48. [ vers. 40, 11.] Non secundum peccata. nostra 
[ecit nobis. Deo gratias, quia hoe voluit, Non quod me- 
rebamur accepimus : « Non seeundum peccata nostra 
fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras re- 
tribuit nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a 
verra, eonfirmavit Domiuus misericordiam suam su- 
per timentes eum. Confirimavit Dominus misericor- 
diam suam super timentes eum : » secundum quid? 
« Seeundum | altirudinem celi a. terra. » Quid- dixit ? 
Si aliquando potest ccelum abscedere a protectione 
terre , Sliquando poterit Deus non protegere timen- 
tes se. Atiende et ccelum : ubique, undique protegit 
terram, et nulla pars terrx est. quie non coelo prote- 
gatur. Peceont homines suh eoo, faciunt omnia mala 
xub cao ; tamen proteguntut ccelo. Inde lux ad ocu- 
los, inde aer, inde spiritus , inde pluvia ad terram 
propter fructus, inde omnis misericordia a coelo. 
Tolle auxilinm ceeli a terra, statim deficiet. Sicut 
ergo protectio ecli permanet super terram, sic pro- 
iectio Domini permanet super timentes eum. Times 
Deui , supra te est protectio ipsius. Sed forte flagel- 
laris , et putas quia deseruit te Deus. Si deserui* pro- 


! Am. et aliquot Mss , correctione, Alii plures cum Er,, 
correpüone. 

2 Am, et Fr.: 4b auctore nostro. 

? pe Mss. ALEdd.: Zesto. avarus. (uxuriosus ; «t£ duo. ista 
edu non. dicamus, ele, 


$. AUGUSTINI EPISCOPI 


1552 
tectio coeli terram ; Quoniam secundum altitudinem 
coli a terra, confirmavit Dominus misericordiam suam 
super timentes eum. 

19. [ vers. 12. ] Et quid fecit? Quia non secundum 
peccata nostra retribuit nobis. Quantum distat oriens 
ab occidente , longe fecit a nobis peccata nostra, Secun- 
dum altitudinem cceli à terra, confirmavit Dominus 
misericordiam suam super nos. Dixi quare : propter 
protectionem. Ünde? Quantum distat oriens ab occi- 
dente, longe fecit esse a nobis peccata nostra. Noverunt 
qui sacerimenta sciunt; tamen quod omnes audire 
possunt dico. Quando peccatum remittitur , occidunt 
peccata tua , oritur gratia tua : peccata. tua tanquam 
jn occasu sunt ; gratia qua liberaris , in ortu est. Ve- 
ritas de terra orta est ( Psal. .xxxiv, 19). Quid est, 
Veritas de terra orta est ? Nata est gratia tua, occidur:i 
peccata tua, innovaris quodammodo, Ad ortum atten- 
dere debes, ab occasu averti debes. Avertere a pec- 
catis tuis , convertere ad gratiam Dei ; illis occiden- 
tibus surgis, et proficis. Sed pars cceli quie surgit , 
rursum in occasum it. Nou undecumque possunt si- 
militudines duci ad perfectum, possunt collineari ipse 
res rebus ad quas adhibentur : sicut dixit de aquila , 
sicut. de luna, sic et hic. Occidit pars una cceli, 
oritur altera : sed pars qux oritur modo, post duode- 
cim horas occasura est. Non sic est gratia quz nobis 
oritur : el peccata. in zeternum occidunt, et gratia in - 
seternum manet. 

20. [ vers. 15.] Quare autem, Quantum distat oriens 
ab occidente, tantum fonge fecit a nobis peccata nostra, 
ut illa occidant, et gratia oriatur? quare putatis ? Sic- 
ui miseratur pater filios , sic miseratus est Dominus ti- 
mentes eum. Jam saviat quantum vult, pater est. Sed 
flagel!avit nos , et afflixit nos, et contrivit nos : pater 
est. Fili, si ploras, sub patre plora; noli cum indi- 
£natione , noli eum typho superbiz. Quod pateris, 
unde plangis, medicina est, non pana; castigatio 
est, non damnatio. Noli repellere flagellum , si non 
vis repelli ab h:ereditate : noli attendere quam pee- 
nam habeas in flagello, sed quem locum in testamento. 
Sicul miseratur pater filios , sic miseratus est Dominus 
limentes eum. 

91. [ vers. 14.] Quoniam ipse cognovit figmentum 
nostrum : id est, infirmitatem nostram. Novit quid fece- 
rit, quomodo lap:um sit, quomodo reficiendum sit, 
quomodo adoptandum sit, quomodo ditandum sit. 
Ecce facti sumus de limo : Primus homo de terra, te;- 
renus ; secundus homo de celo, celestis (1 Cor. xv, 
4T). Misit et. Filium suum, qui factus est secundus 
homo, qui ante omnia Deus, Secundus enim in. ad- 
ventu, prior in reditu : post. multos mortuus cst, 
ante omnes resurrexit. fpse cognovit [figmentum no- 


strum ; quod. figmentum ? Nos. Unde loqueris quia 


coguovit? Quia miseratus est. Memento quia pulvis su- 
nus. Ad ipsum Deum conversus ait, Memento, quasi 
obliviscatur Deus : sic cognoscit, sic. novit, ut. nou 
obliviseatur. Sed quid est, Memento? Perseveret 
erg: nos misericordia tua. Cognovisti figmentum no- 
strum quodam modo; ne obliviscaris figmenture ne- 








1335 
strum , ne obliviscamur gratiam iuam. Jemento quia 
pifvis sumtus. 

92, [ vers. 45.] Homo , tanquam fenum dies illius. 
Allendat quid sii homo; non superbiat honio :. tan- 
quam fenum dies iliius. Quid superbit fenum modo flo- 
reas, post paululum arescens? quid superbit fenum 
ad tempis virens ! , et hoc ad parvum tempus , do- 
nec sol candescat ? Bonum est ergo nobis ut miscrí- 
cordia ipsius sit super nos, ct de fono aurum faciat. 
Nam /fiomo , tanquam fenum dies ejus ; sicut flos agri , 
ita. efflorebit. 'Totus splendor gencris humani ; hono- 
res, potestates , diviti», typli, minz * , flos feni est. 
Floret. illa domus , et inagna. illa domus, floret. illa 
familia ; et quam multi florent * , aut quam multis 
annis vivunt? Multi anni tibi; breve tempus Deo. 
Deis nou sic nunierat, quomodo tu numeras, Iu com- 
paratione longorum ct longe viventium sxculoram , 
omnis flos eujusque donus sic est, quomodo flos 
agri. Vix est annua. omuis pulchritudo anni. Quid- 
quid ibi viget, quidquid ibi candet, quidquid ibi pul- 
clirum est, non. perannat *; imo per totum annum 
duci non potest. Qaam. exiguo tempore transeunt 
llores, et hoc est puichrum in herbis. lloc quod valde 
pu'chram est, hoc cito cadit. « Omuis caro fenum, 
ct claritas hominis ut flos feni. Fenum aruit , et flos 
decidit : Verbum autem Domini manet in seternum » 
(Jsai. xt, 6-8).Quia ergo quomodo Pater cogno- 
vit figmentum nostrum, quia fenum sumus, et ad 
tempus florere possumus; misit nobis Verbum suum, 
et Verbum suum quod manet in :xternum, feno quod 
n»n manet in zteraum fratrem. fecit : natura Uui- 
genit'im, unicum natum de substantia sua fratrem 
adoptatis tot fratribus fecit. Noli mirari quia parti- 
reps cris zeternitatis illius ; factus est ipse prior par- 
ticeps feni tui. Quod excelsum est a te , tihi denega- 
hit, qui quod humile erat ex te suscepit? Ergo homo, 
quantum ad hominem attinet , sicut fenum dies ejus ; 
sicut. flos agri, ita florclit. 

95. [ vers. 16. ] Quoniam spiritus pertransibit in eo , 
eL non erit, et non. cognoscel amplius locum suum. 
Quasi perditio quxdam, quasi interitus quidam. Eccc 
qui se inflat, ecce qui turae , ecce qui se extollit, 
Spiritus pertransiel iu co , et non erit , et non cognoscel 
amplius locum suum. Videte quotidie morientes ; et 
hoc erit totun, ipse erit finis. Non alloquitur enim 
fenum , sed propter quod. et Verbum fenum factum 
est. Tu enim homo; propter te autem ct. Verbum fa- 
etum est homo : tu caro, et propter te Verbum caro 
factam est. Qmn:s caro [enum, et Verbum caro est fa- 
chin. (Joan. 3, 14). Quanta. ergo spes feni, quando 
Verbum caro faetum ? lilud quod manet in zernum, 
ron dediguatum est suscipere fenum, ne de sc despe- 
raccet. fenum. 

24. [vers. 17. ] Ergo quod ad te attendis , humili- 
Valem Quam cogita, pulverem tuum cogita ; noli ex- 

. 5$ Sic aliquot Mss. Alii cum Fdd., vigens. 

5 tjic in Edd. additur, timores : quod a Mss. ahest, 

* Edd., quum] mxltis floret. Aliquot Mss., guam tutti 


florent, et. 
* Melius forte : perennat. 


ENARARATIO IN PSALMUM CII. 


tolli : quidquid melius eris, gratia illius eris , miseri- 
cordia illius eris. Audi enim quod sequitur : AMiseri- 
cordia vero Domini in seculo et in seculum, super timentes 
cum. Qui non timetis eum, fenum, etin feno , ct iu 
tormento cum feno eritis : resurget enim caro ad 
tormentum. Gaudeant illi qui timent eum, quia super 
eos misericordia cjus. 

25. [vers. 18. | Et justitia ejus super filios filiorum 
Retributionem dicit, super filios filiorum. Quam multi 
Sunt servi Dei non habentes filios, quanto minus filios 
filiorum? scd filios nostros. dicit opera. nostra ; filios 
filiorum, raercedem: operum nostrorum. Justitia ejus 
super filios. filiorum, custodientibus testamentum ejus. 
Videant ne putent omnes ad se pertinere quod dictum 
est : eligant, cum licet. Custodientibus , inquit, ic- 
stamentum ejus , et memoria retinentibus mandata ejus, 
ut faciant ea. 3am te disponebas extollere, ct forte 
reddere mibi Psalterium , quod ego non teneo, aut 
totam Legem meroriter pronuniiare. Plane iu me- 
moria melior me, melior quovis justo, si justus ad 
verbum Legem uon tenet : sed vide ut. przcepta te- 
ncas. Sed quomodo tencas? Non memoria, sed. vita. 
Memoria retinentibus mandata ejus : non ut reddant ea ; 
sed , «! faciant ea. Jam forie modo perturbatur unius- 
cujusque anima. Quis tenet omnia mandata Dei? quis 
tenet omnes Litteras Dei? Ecce volo non. solum me- 
moria tenere, sed et operibus mcis facere : sed quis 
tenet omnia memoria? Noli timere; non te onerat. 
In duobus praceptis tota. Lex. pendet , et. Propheta. 
(Matth. xxn, 40). Sed totam Legem volo tenere. 
Tene, si potes , quando potes, quomodo potes. Quam- 
eumque paginam interrogaveris, hoc tibi responde- 
bit : Quod tenes, tene ; charitatem tere : Finis pre- 
cepli est charitas (1 Tim. v, 5). Noli cogitare de mul- 
liwudine ramorum ; radicem tene, et tota arbor in to 
cst, Et memoria retinentibus mandata ejus ut. faciant ea. 

26. [ vers. 19.] Dominus paravit iu. celo. thronum 
suum. Quis, nisi Christus, paravit in ccelo thronunn 
suum? Qui descendit et ascendit , qui mortuus est ct 
resurrexit, qui hominem assumptum in coelum jeva- 
vit, ipse paravit in. ealo thronum suum. Thronus 
scies est judicis : observate ergo qui auditis , quia 
paravit in celo thronum suum. Faciat quisque quod 
vult in terra, non erit impunitum peccatum, non erit 
iufructuosa justitia ; quia Dominus qui ante thronum 
judicis hominis irrisus est, in coelo paravit thronum 
suum. Doininus in. celo paravit thronum suum; et re- 
gnum ejus omnium. dominabitur. Domini est regnum , 
ei ipse dominabitur gentium ( Psal. xx1, 29). Et rc- 
gnum ejus omnium dominabitur, 

27. [vers. 20.] Benedicite Dominum , omnes Angeli 
ejus, potentes fortitudine , facientes verbum ejus. Ergo 
tu verbo Dci nondum justus es aut. fidelis , nisi cuin 
facis. Potentes fortitudine , facientes verbum ejus , ad 
audiendam vocem sermonum ejus *. 

98. [vers. 21.] Benedicite Dominum, omnes virtutes 
(cjus, ninistri ejus, facientes voluntatem ipsius. Omnes 


! Nostri Mss. cmuittunt. ad audiendam vocem sermonim epus, 


3955 
Angeli, omnes potentes fortitudine *, facientes verbum 
ejus, omnes virtutes ejus , omnes ministri ejus , fa- 
cientes voluntatem ipsius, vos, vos benedicite Domi- 
num. Omnes enim maie viventes, etsi !ingua taccant, 
vita Domino maledicunt. Quid prodest quia hymnum 
eantat lingua. tua , si. saerlegium. exhalat vita. tua? 


Male vivendo multas linguas misisti m blasphemiam. , 


Lingua tua vacat hymno, et cvter;:e te. intuentium 
vacant blasphemiis. Si erzo vis benedicere Dominum, 
fae verbum cjus . fac voluntatem ejus. In petra :edi- 
fica, noli in arena. Andire et non facere, in are;a 
tedificare est : audire et facere, in petra :edificare est : 
nec audire, nec facere, niliil ;edificare est. $8 in areua 
adilicas, ruinam zedificas : si nihil zedificis, cxpositts 
pluvi:e, fluminibus, ventis, ante rapieris quam steteris 
(Matth. vn, 24-297). Ergo non est cessanduim, sed edi(i- 
candum : nec sic oedificandum, ut ruina xedificetur; sed 
in petra «edificandum , ut tentatio non evertat. Si sic 
est, benedie Dominum : si noa. est sic , nali blandiri 
Bngum $u$; vitam tuam interroga, ipsa tihi re- 
spondeat. Invenis * quid sis mali; gerne, confitere : 
confessio tua. potest. Dominum benedicere; sed mu 
tatio ia in benedictione perscveret. 

29. [vers. 22. Benedicite Dominum , omnia opera 
ejus, in omni loco dominationis ejus, Ergo in omni loco. 
Ihi non benedicatur, ubi non dominatur : In omni 
loco dominationis ejus. Ne forte aliquis dicat : Non 
possum benedicere Dominum in oriente, quia ad oc- 
cidentem profectus est; aut, Non possum in ocri- 
dente , quia in ori' nte est. Non. ab oriente et ab occi- 
dente, non a desertis montibus; quoniam Deus judex est 
( Psal. xxxiv, 7, 8). Sic ubique est, ut ubique benc- 
dicatur : sie undique est, ut illi undique jubiletur : 
sic undique benedicitur, ut undique bene vivatur. 
Benedicite Dominum, omnia opera ejus. Quia cum cce- 
peris in bona Vita benedicere Dominum , opera ejus 
eum benedicunt, non merita tua. Ipse enim per te ct 
in te bonum operatur, dicente Apostolo : Cum timore et 
tremore vestram ipsorum salutem operamini ; Deus enim 
est qui operatur in. vobis ( Philipp. n, 12, 15). Ergo 
ne te extolleres , quia facis verbum ejus , quia facis 
voluntatem ejus, voluit te humiliari, respicieudo gra- 
tiam ejus, unde hoe consecutus es. In omni [oco do- 
»uünationis ejus. Benedic , anima mea, Dominum. lpsc 
ultimus versus est qui primus : benedictio a capite , 
benedictio in fine; a benedictione profecti sumus, ad 
benedictionem redeamus, in benedictione regneimus. 





IN PSALMUM CIII 
ENARRATIO. 
SERMO 1 (a). 


4. Die quidem nudiustertiano, quantum meminisse 
dignamini , abundanter refecti estis : sed quia nos 


* plures Mss., potestates fortitudinis Alii, potestates, for- 
thudines. NR 

* Aliquot Mss., invent. ^ 

(a) uabitus Carthagine, ex n. 19; Augustino Jam sene, 
ex Serm. 2, u. 7. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1256 
etiam post longum sermonem avidissimi * dimisistis , 
non putavimus Sanctitatem Vestram hodierni diei de- 
bito fraudandam ; ut hoc sit de debito, illud de lucro. 
Psa'mus qui Jeetus est, prope totus figuris rerum my. 
Steriisque contexitur, et opus babet non solum nostra, 
Sed etiam vestra non parva intentione: quanquam 
etiam cuncta qua dicta sunt, possint ad literam reli- 
giose accipi. Enumerantur enim etsi non omnia, 
multa tamen opera Dei, qux nota sunt omnibus in- 
tuentibus, qui norunt et ex his que facta sunt et vi- 
dentur, iliius invisibilia intellectu. conspicere ( Rom. 
1, 20). Videmus enira fabricam mundi amplam quam- 
dam ex coelo et terra , et omuium qua in eis sunt ; 
el ex hujus fabricze maguitndine ac pulchritudine, fa- 
brieatoris ipsius inzsstimabilem magnitudinem et pul- 
ehritudinem , etsi nondum videmus, jam tamen ama- 
mus, Non enim cessavit, qui nondum potest nostri 
cordis puritate conspici , ante oculos nostros ponere 
opera sua, ut videntes qux possumus, amemus quem 
videre non possumus, ut ipsius amoris merito ali- 
quando videre possimus. Tamen in omnihus quae di- 
€ta sunt, qu:erendus est etiam intellectus spiritualis, ad 
quem perserutandum adjuvabunt nos in Christi nomine 
desideria vestra ; quibusquasi manibus invisibilibus ad 
invisibilem januam pulsatis, ut invisibiliter vobis s peria- 
tur , ct invisibiliter intretis, el invisibiliter sanemini. 

9. [vers. 1.] Ergo dicamus omnes : Benedic, ani- 
ma mea , Dominum. Alloquamur omnes animam no- 
stram : quia omnium nostrum anima, per unam fidem 
una anima esi; et omnes nos quicumque in Christum 
credimus , propter unitatem eorporis ejus unus homo 
sumus. Benedicat anima nostra Dominum, pro tantis 
peneficiis ejus , pro tam multis et magnis muneribus 
graliarum ejus : qux» munera invenimus in hoc nsalmo 
intenti, et excussa nebula carnalis cogitationis, quan- 
ium possumus erecta menle, et quantum possumus 
directa acie , et quantum possumus puro oculo cordis 
nostri, quantum non impedit prasens vita , quantum 
non oecupant rerum praesentium desideria , quantum 
non excxcat cupiditas ssculi. Erecli ergo audituri 
sumus magna, leta et pulchra, desiderabilia * et plena 
letiii:e gaudiorumque munera ejus ; quie jam ille qui 
conceperat istum psalmur , videbat animo , €t ipsius 
visionis exsultatione ructabat dieens : Benedic, andit 
mea, Dominum. 

5. Domine, Deus meus , magnificatus es nimis. Vide 
magnifica quae dicturus est ; in quibus magnificis nop 
uique nisi ille laudandus est auctor omnium ma- 
gnificorum. Confessionem et. decorem induisti. Q Do- 
mine, Deus meus, qui magaificatus es wimis , undo 
magnificatus es nimis ? Nonne semper maguus? nonne 
semper magnificus? Numquid perfectus. non. es, ut 
crescas? numquid deficis, ut aliqnando minuaris? Sed 
quia es quod es, et vere es, utique nomen tuum dixisti 
famulo tuo Moysi , Ego sum qui sum (Exod. wit, 14) : 
utique magnus es , et magnitudo tua sempiterna est , 
nec coepit, nec desinit; nec ab initio temporis incip"*, 


! Fdd., avidissine. Melius Mss., aridissimi. | 
* Aliquot Nss., niagnalia, et pulchra desideria. 


1557 


nec usque ad finem temporis excurrit, nec in. medio 
aliquid patitur : incommutabilis enim 1naguitudo cst. 
Quomodo ergo magnificatus es nimis? Alius psilimus 
admonet nos ; ait enim, Mirificata est scientia tua. ex 
me ( Psal. cxxxvm, 6). Si recte dicitur , Mirificata est 
scientia (ua ex me; recte dicitur, Magnificatus es nimis, 
Domine Deus meus, ex mec. Sed et noc adhuc quren- 
duin. Éx me magnificatur Deus meus? Ergo ex me fit 
magnus. Docet nos aliquid et quotidiana oratio salutis 
nostra. Sanctificetir nomen. tuum ( Matth. v1. 9) : 
quotidie petimus , quotidie rogamus ut fiat. Si nos 
quisquam interroget, Quid est quod petitis, ut sancti- 
ficetur nomen Dei ? aliquando enim sanctam non est, 
ut modo sancti(icetar ? Et tamen nisi vellemus fieri , 
non peteremus ut fieret. Alia est enim gratulatio, alia 
oratio : gratulamur, ex eo quod est; oramus , ut sit 
quod nondum est. Quid est ergo, Sanctificelur nomen 
tuin ? et intelligimus, quod hic dictum est , Domine 
Deus meus , maqnificatus es nimis. Woc est, Sanctifice- 
tur nomen. tuum , sanctum sit apud homines nomen 
tuam. Sanctum. est enim semper nomen tuum, sed 
quibusdam immundis nondum est sanctum nomen 
tum. Dieit enim Apostolus, Omnia munda mundis , 
inummundis autem. et infidelibus nihil est mundum. Si 
immundis et infidelibus nihil est mundum, quxro 
causam ! : Sed polluta smt, inquit, eorum et mens et 
conscientia (Tit. v, 15). Si nihil! est mundum eis, nec 
Dens; nisi forte putatis mundum videri Deum illis , 
qui quotidie blasphemant eum, Si mundus est, pla- 
€eat5 si placet, laudetur :si autem blasphematur, dis - 
plicet ; et si. displicet, quomodo tibi potest mundus 
esse qui displicet ? Quid ergo rogamus , Sanctificetur 
nomen tuum ? Ut illis hominibus qui per infidelitatem 
nondum habent, nomen Dei sanctum sit,quibus nondum 
est ille sanctus qui per. se, et in se, et in sanctis suis 
sanctus est. Itogamus pro genere humano , rogamus 
pro orbe terrarum , pro omnibus gentibus, quotidie 
sedentibus et disputantibus quia non est rectus Deus, 
et non recte judicat Deus ; ut aliquando ipsi se cor- 
rigant , et rectum cor ad iliius rectitudinem ducant ; 
et adhb:erentes ei, directi ad rectum *, non jam vitu- 
perent, sed placeat rectis rectus : quia , Quam bonus 
Deus Israel , sed. rectis corde (Psal. yxxxu , 1). Ergo 
cum videret iste qui cantat, iste ipse nos ipsi, id est 
corpus Christi, membra Christi; eum videret quanta 
przstiterit Deus generi humano, eui antea aut nullus, 
aut falsus , aut non tarn magnus videbatur Deus , in 
operibus ejus eum videns ; Domine Deus meus, inquit, 
magnificatus es nimis : id est, qui nondum te intelli- 
gebam , intelligo te magnum. Magnus semper , etiam 
Ooceultus; sed mibi tunc maguus , quando apparuisti. 
Maguifieaius es ergo ex me : quo modo Jirificata est 
scientia (ua. ex me; mira enim facta cst ex me. Ego 
iliam miror conversus ad illam ; illa auiem etsi non 
convertar, etsi post conversionem avertar , integra 
perinanet, Sed ego jam inagnus factus in ea, et ex 
deminuto factus integer in ea, miror quod non nove- 


! pe in. Edd. additur, sed quibusdam immimdis nondum 
esl cansa. : quod à melioris noie. Mss. abest. 

* sje probie not:e Mss... AL Edd., et «dhierentes. eitem de 
Tecto ad rcciunt, 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


15233 


ram ; non quod modo magnum faetum est ex quo di- 
dici, sed quia magnus factus sum ex quo didici. Audi 
jam et ubi videtur magnificatus. Deus nimis , semper 
magnus ; magnificatus enim. nimis in operibus suis 
ad nos. 

4. Confessionem ei decorem induisti. Ante decorem 
confessionem posuit, decus in pulchritudine. Quieris 
pulchritudinem ; bonam rem quris. Sed quare quax:- 
ris pulchritudinem, o anima? Ut amet. te sponsus 
tuis ; etenim displices ei foeda. Hle enim qualis est? 
Speciosus forma pra filiis hominum. Osculari vis foeda 
pulchrum ; sed non attendis quia tn iniquitatibus 
plena es. Diffusa est autem gratia iu. labiis tuis. Sie 
enim de illo dictum est : Speciosus forma pre filiis 
hominum, diffusa est. gratia in labiis tuis; propterea 
adolescentulee dilexerunt te ( Psal, xi, 9). Est ergo 
quidam formosus , est quidam pulcher pre filis ho- 
minum; etsi (ilius hominis, tamen pra filiis hominum. 
Huic tu placere vis, o anima linmana , 0 una in mul- 
tis? Audiamus Ecclesiam ; quia erat illis anima una 
et cor unum in Deum (Act. 1v, 52) : hanc alloquitur 
Psalmus. Vis ci placere? Non potes, quamdiu defor- 
mis es : quid facies ut pulchra sis? Prius tibi displi- 
cet deformitas tua, ét tunc ab illo ipso cui vis placere 
pulchra, mereberis pulchritudinem. Ipse enim erit 
refofinator tuus , qui fuit formator tuus. Ergo prius 
attende quie sis, ne audeas ire foeda in puleliri os- 
cula. Et quid intuens, inquis, me videbo? Posuit tibi 
speculum Scripturam suam ; legitur tibi : Beati mundi 
corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Math. v, 8). 
Speculum in hac lectione propositum est : vide si hoe 
es quod dixit; si nondum es, geme ut sis. lenuntia- 
hit tibi speculum faciem tuam : sieut speculum non 
senties adulatorem, sic nec te palpes. loc tibi osten- 
dit nitor ille quod es : vide quod es; et si tibi displi- 
cet, quxre uL non sis. Si enim cum fuda sis, tihi 
ipsi adhuc displices , pulchro jam places. Quid ergo? 
Quoniam displicet tibi faeditas tua, incipis ei in cou- 
fessione ; sicut alibi dieitur : lF'acipite Domino in con- 
[essioue ( Psal. cxyv1, 7). Primo accusa. foedititem 
luam : feeditas enim anim:e de peccatis , de iniquita- 
libus. Accusando foeditatem tuam incipe confiteri , a 
confessione incipis decorari : quo decorante,. nisi 
specioso forma prie filiis hominum? 

5. Ut autem et decoram faeeret, audeo. dicerc, 
amavit et. fasdam.. Quid est, amavit et focdam?. Ft- 
enim Christus pro impiis mortuis est (Bom. v, 6). Quim 
vitam tibi servat justificato , qui suum mortem dona- 
vit eL impio? Ecce pulcher ilie et speciosus forma pra' 
filüs hominum , quia justissimus prie filiis bominum, 
quoniam veniebat ad foedam, ut faceret. polebram , 
(dicam et hoc, quia iu Seripturis invenio) fadus 
factus est. Non me in hoe audiatis, nc in hoc verbum 
temere lapsus sim. Sicut enim dixeram, Mnavit et fas 
dam ; non autem quasi congruenter dixeram quibus- 
dam illum amantibus, nisi mihi testis procederet ; et 
dixi quod dixit Apostolus : vis nos:e quod amarit et 
foedam ? Christus pro impiis mortuus est : sic ct modo 
quod dixi, Ut veniret ad foedom , falus factus est , 


1539 
&eleruis actus est, quomodo probabo ; quando jam 
mihi prirdixit divinum eloquium, Speciosus forma prie 
fitis hominum ? Sed in ipso divino eloquio rursus ha- 
heo, Vidimus, eum , et non hibebat speciem , ueque de- 
corem ( Isai. vit, 9). Speciosus forma pre filiis homi- 
num : Vidinus etm, et non habebat speciem , neque 


decorem. Nou dixit, Non vidimus, ct ideo nescieba- * 


mus uirum haberet speciem vel decorem : ecce vidi- 
mus, et non habebat speciem, neque decorem, Uhi ergo 
illum vidit qui dixit, Speciosus forma pre filiis homi- 
num? et ubi illum. vidit qui dixit, Non ftabebat spe- 
ciem, neque decorem? Audi ubi eum vidit qui dixit, 
Speciosus fora pre filiis hominum. Cum in forma Dei 
esset, non rapinam arbitratus est esse e' qualis Deo. Me- 
rito pre filiis hominum, quia :equalis Deo : ecce accepi 
et agnovi ubi eum viderit qui dixit, Speciosus forma 
pra filiis hominum. Respondit euim nohis, Übi vide- 
yim, quiecis? 7n forma Dci. Et unde vidisti in forma 
Dei? quomodo vidisti in forma Dei? Quia énvisibilta 
ejus per ea qu& facta sunt intellecta. conspiciuntur 
(fiom. 1, 20). Bene, optime; accepi, agnovi et quem 
videris, et qualem videris, et übi videris, et unde vi- 
deris. Quem vidisti? Sponsum nostrum. Qualem vi- 
disi? Speciosum forma pr« filiis hominum. Ubi vidi- 
sti ? Cum in forma Dei esset. Uude vidisti ? Per ea que 
facta. sunt. intellecta. conspiciuntur. Videamus et ide 
isto ! quid dicat alius proplieta, sed non alius spiri- 
ius ; non enim discordant inter se. Exhibuit nobis ille 
speciosum forma prz filiis hominum , exhibeat et iste 
quod ait, Vidimus eum, et non habebat speciem, neque 
decorem. Unus apostolus Paulus prophetam utrumque 
conjungit; unum capitulum Pauli utrique prophete 
perhibet testimonium. lbi iiabeo speciosum forma pre 
filiis hominum : Qui cum in forma Dei esset, non ra- 
pinam arbitratus est esse equalis Deo. ]bi dixit, quod 
vidit et alius, non habentem speciem neque decorem : 
«juia semelipsum exinanivit formam servi accipiens , in 
similitudine hominum factus, et habitu inveutus ut 
homo ; humiliavit se, factus obediens usque ad mortem, 
wiortem autem. crucis ( Philipp. u, 6.8 ). Merito vide- 
rant cum, et non habebat speciem neque decorem. 
Merito ante crucem agitibant caput : Hiceine est to- 
tus Filius Dei? Si Filius Dei est, descendat de cruce 
( Matth, xxvi, 40 ). Sed non habebat speciem neque 
decorem. Etiam sic, o «uibus displicet, quia non lia- 
bebat speciem neque decorem! O agitantes caput 
?nte crucem, et non figentes caput * in capite quod 
pendebat in cruce ! Merito nutat insultantium caput, 
donec sit eorum caput ille ipse cui insultabatur. Ecce 
resumit decorem, el magnum decorem. Ecce quod 
Üicis tu, minus est quam quod fecit. Dicis tu, Si Fi- 
lius Dei est, descendat de cruce : ecce de cruce non 
descendit, sed de sepulero resurrexit. 

6. Ergo, anima, decora esse non potes , nisi con- 
fessa fueris faditatem ei qui semper pulcher, et 
propter te ad tempus non pulcher ; et sic ad tempus 
non pulcher in forma servi , ut nunquam defecerit a 


! Sic Fr. Ven. et Lov. In D., et iste quid dicat. M. 
* Aliquot Mss, critcem. 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1540 
pulchriiudine quie est in forma Dei. Ergo t , Eecle- 
sia, habes decorem : dicitur et tibi in Cauticis canti- 
corum, O decora inter mulieres (Cant. v, 9). Dicitur de 
te : Que est ista que ascendit dealbata (1d. vm, 5, 
sec. LXX )? Quid est, dealbata? Wlominata : non 
dealbata , sieut fucata , quemadmodum se. dealbant 
femine quie volunt videri quod non sunt : non deal 
bata, sient paries dealbatus ; destruetur enin , sicut 
dieit. Apostolus, paries dealliatus (Act. xxin, 5), hy- 
pocrisis et simulatio. Paries dealbatus, foris tecto- 
rium, intus lutum. Non ergo illa sie dealbata ; sed 
dealbata, illuminata, quia non per se alba. Prius, in- 
quit, fui blusphemus (V Tim. 1, 15) ; et item, Fuimus 
enim et nos aliquando natura filii ire, sicut et cateri 
(Ephes, n, 3). Accedit gratia illuminans et dealbans : 
primo nigra fuisti, sed facta es alba ex gratia illius. 
F uistis enim aliquando tenebra ; nunc autem lux in Do- 
mino. Dicitur ergo et de te, Qua est ista que ascendit 
dealbuta ? Jam mirabilis, jam vix contemplabilis. Ad- 
nmirantis est enim dicere, Que est ista qua. ascendit 
dealbata, tàn pulchra, tam luminosa, iam sine macula 
el ruga (1d. v, 8, 27)? Nonne ista est qua jacebat in 
(cuo iniquitatum ? nonne ista est qu:e jacebat in for- 
uicalione idolorum? nonne ista est quie immunda 
erat in emnui cupiditate desiderioque carnali? Que est 
ergo ista qui ascendit dealbata ? Attende quis. sit ille 
qui pro ea factus est non habens speciem neque de- 
corem, et intelligis hnjus claritatis honcrem *. Si mi- 
raris illius humilitatem propter bane, noli jam mirari 
hujus celsitudinem propter illum. Quanta. felicitatis 
est ista dealbata, ut et cum esset nigra, pulchrum ad 
se deponeret, qui pro impiis moreretur? Ergo induit 
se Dominus Deus noster confessionem et decorem , 
induit se Ecclesiam : ipsa enim Ecclesia confessio et 
decor. Ante confessio, postea decor ; confessio pecea- 
torum, decor recte factorum : Confessionem et. deco- 
rem indaisti. 

7. [vers. 2.] Circumamictus lucem , sicut. vestimen- 
tum. lpsa est vestis cjus, de qua jam dixi : Non Au- 
bens maculam, neque rugam. Lux vocatur ; et hoc jam 
dixi : Puistis aliquando tenebre ; nunc autem. lux in 
Domino. Nou ergo in vobis; nam tenebre in vobis, — 
lux autem in. Domino. Ergo , Cireumamictus. lucem, 
velut vestimentum. Extend colum sicut. pellem. Quo- 
modo fecerit hoc, ut indueret se sicut. vestimentum 
jucem Ecclesiam, enumerare vult figuratis quibusdam 
saeramentis : quomodo lux faeta sit Ecclesia, quo- 
modo facta sit sine macula et ruga, quomodo facla sit 
candida, dealbata, fulgens in vestitu sponsi sui, in- —— — 
h;rens illi, quomodo facta. sit, audiamus. Extendit — — 
culum sicut. pellem. Et hoc quidem video. Quis enim — — 
extendit hoc codum, quod nostris carnalibus oculis 
intuemur, nisi Deus? Et, Extendit sicut pellem, ad fa-.— — 
cilitatem: redegit?, si ad litteram aecipias. Etenim — — 
cum videris istam fabricam magnam, quia quisquis 
hominum unam vel parvam cameram extenderit, nia- 


di. Ro LAW 





* Aliquot Mss. omittunt, e£ intelligis hujus. claritatis ho- 


nore. Ly dte a 
? Quidam Mss., redigit, Alii, rcdigis. 


1341 


gno molimine, mano labore et difficultate ac diuturna 
operatione 1d facii; ne hujusmodi laborem iu Dei 
aperibus infirmitas suspicaretur humana, attulit quam- 
dam facilitatem pro tua capacitate, ut sic quodammo- 
de incipias credere facile operantem Deum, et non 
putare sie eum extendisse coelum, sicut tu tectum do- 
mus 'u»; sed quam tibi facile est extendere unam 
pellem, tam facile illi fuisse extendere tam magnum 
colum. Mira facilitas, ct tàmen adhuc Spiritus tibi 
tardo * loquitur. Tibi, inquam, adhue tardo loquitur 
Spiritus. Nam nec sic extendit. Deus ccelum, sicut et 
tu pellem. Si enim sic extendit, ecce ante te pellis 
vel rugoss, vel plicata ponitur; die ut extendatur, 
dicto tuo extende pellem. Non possum, inquis. £rgo 
et inextendenda pelle multum longe es a facilitate 
Dei. Jpse enim dixit, e! facta sunt (Psal. cxrvit, 5). 
Dixit, Fiat firmamentum inter aquam et aquam; et sic 
facium est (Gen. 1, 6). Tamen propter facilitatem si- 

- guificandam, secundum sensum tuum acceperis ali- 
quid interim ad litteram. 

8. Figurate autem si aliquid tectum retegi volumus, 
et pulsare ad clausum, invenimus extendisse Deum 
- ecelum sicut. pellem, ut intelligamus ccelum sanctam 
. Scripturam. Hanc auctoritatem primo posuit Deus in 
- Ecclesia sua ; inde ecpit exsequi cztera : posuit enim 
- ecelum, et extendit sicut pellem, et non frustra sicut 
J pellem. Primo istam famam przdicantium extendit 
Sicut pellem : pellis mortalitatem significat : propter- 

ea et illi duo homines primi parentes nostri, aucto- 
pes peccati generis humani, Adam et Eva, cum in 
- paradiso, contesipto Dei przcepto, ad suggestionem 
Suasionemque serpentis transgressi essent quod jus- 
: serat Deus, facii mortales dimissi sunt. de paradiso ; 
ub uutem significaretur ipsa mortalitas eorum, induti 
sunt tunicis peliiceis;de pellibus enim tunicas factasac- 
] ceperunt (Id. n1) : pelles autem detrahi non solent, nisi 
animalibus mortuis : ergo pellium nomine mortalitas 
- illa figurata est. Quid ergo, hie si divina Seriptura si- 
 gnificatur pellis nomine, quomodo Deus de pelle fecit 
€aelum, et extendit celum sicut pellem ? Quia per quos 
pnolis Seriptura przdicata est, mortales fuerunt. lllud 
quidem Verbum Dei semper idem, semper incoinma- 
labile atque indeficieus. Ecce , In principio erat. Ver- 
dun, et Verbum erat apud Deum, et Deus eret. Verbum. 
ON quid erat, eL modo non est? Et est, ei semper 
tin Si ergo est Verbum Dei Deus apud Deum, lege 
i| potes. Sed quid dicis? quia sursum est, et ideo le- 
gere non potes? Ubique est Verbum Dei; pertendit 
a fine usque ad linem fortiter, et attingit omnia pro- 
pter suam munditiam (Sap. vi, 4; et vn, 24). In 
hos mundo erat, et mundus per ipsum factus est (Joan. 
E 4, 10): et cum vcnit, hic erat. Venit enim iu carne, 
nquam absens divinitate. Quare ergo legere non po- 
r i? Quia in sapientia Dei non kii mundus per 









stitutus non poleras cognoscere per sapientiam 
Dm : ergo necessarium erat quod sequitur, Placuit 


ENARRATIO IN PSALMUM Ciil. 


1312 
Deo per stultitiam pradicationis salvos facere credentes 
(I Cor. 1, 21). Si per stultitiam przdicationis salvi fu- 
turi erant credentes, elegit Deus quidam mortalia, 
elegit homines mortales et. morituros; adhibita lin- 
gua mortali exhibuit sonos mortales, adhibita dispen- 
satione mortalium adhibuit instrumenta mortalia, et in 
co tibi factum est ccelum, ut in re mortali cognosce- 
res Verbum immortale, et fieres tu quoque ejusdem 
Verbi participatione immortalis. Vixit ! Moyses, et 
mortuus est : ait enim illi Deus, Ascende in montem, 
et morere (Deut. xxxu, 49). Mortuus est Jeremias, et 
tot Prophet» mortui sunt; et mortuorum dicta, quia 
non eorum, sed per eos illius erant, qui extendit ca- 
lum. sicut pellem, manent usque ad posteritatem no- 
stram, Ecce Apostolus solutus de liac vita, qui dixit, 
dissolvi et esse cum Christo, multo magis esse opti- 
mum (Philipp. 1, 25), vivit nune cum Christo, sicut 
ili Prophet omnes vivunt eum Christo : sed per 
quid nobis dispensavit id quod legimus? Per id quod 
moriturum erat, per os, per linguam, dentes, manus. 
Omnia ista quibus operatus est Apostolus totum quod 
legimus, corporis officia sunt, sed jubente aninia cui 
iubebat Deus : propterea extentum est ccelum sicul 
pellis. Nos sub ccelo, tanquam sub pelle divinarum 
Scripturarum legimus modo, cum tenditur. Etenim 
postea celum plicabitur ut liber (1sai. xxxiv, 4). Nou 
frustra, fratres, hic ut pellis, ibi ut liber; figuratum 
ibi quiddam nobis est. Quod ad divinam Scripturam 
attinet, extenditur sermo mortuorum : ergo ideo ten- 
ditur sicut. pellis; et multo magis tenditur, quia illi 
mortui sunt. Nam post mortem plus innotuerunt Pro- 
phetx et Apostoli ; non erant tam noti cum viverent z 
Prophetas vivos sola Jud:xa habuit, mortuos omnes 
gentes. Cum enim viverent, nondum crat extenta 
pél'is, nondum erat exientum celum, ut tege- 
ret orbem terrarum. Extendit ergo celum sicut pel- 
lem. 

9. [vers. 9 ] Qui protegit ? in aquis superiora ejus. 
Et hoc legimus, ct ad litteram bene intelligitur. 
Quando enin jussit ut fieret firmamentum inter aquas 
€t aquas, facturm est, ut sint aque inferiores que per- 
fundunt terras, et sint aqux superiores remota ab 
aspectibus, tamen fidei commendat:e. Et aque, in- 
quit, qu& super celos sunt, laudent. nomen. Domini : 
quoniam ipse dizit, et [acta sunt ; ipse mandavit, et creata 
sunt (Psal. cxivn, 4, 5). Ergo explicatus est sensus 
ad litteram; protegil enim in aquis superiora ejus. Quid 
ad figuram? Quoniam in figura accepimus pellem 
Scripturam sanctam, et auctoritatem divini verbi dis- 
pensatam nobis per mortales, quibus mortuis ejus- 
dem dispensationis fama extenditur; secundum hoc, 
quomodo proiegit in aquis superiora ejus? Cujus su- 
periora? Codi. Et quid coelum? Saneta Scriptura. 
Qux suni superiora sancte Seriptur:e? quid inveni- 
mus in Scripturis sanctis superius? Paulum iuterro- 
83 : Supereminentiorem, inquit, viam vobis demonstro 
(1 Cor. xit, 51). Quam dicit supereminentiorem viam? 


* Poliores Mss., dixil. 1 
3 Sic Am. Er. et plerique 3ss. At Lov. protegis, 


1345 
« Si linguis hominum loquar et Angelorum, chari- 
tatem autem uon habeam, factus sum velut :vramen- 
1um sonans, aut eymbalum tinniens » (1Cor. xiu, 1). Si 
ergo nihil supereminentius in Scriptura saneta. inve- 
niri potest. quam chacitas, superiora ecli quomodo 
in aquis proteguntur, si superiora Scripture prie- 
cepta charitatis sunt? Audi quemadmodum : Charitas, 
inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per S piritum 
sanctum, qui datus est nobis (Rom. v, 5). Jam nomine 
diffusionis intellige aquas in charitate Spiritus sancti. 
IH» sunt aquse, de quibns dicitur in quadam Scriptu- 
ra * Et in plateis. tuis discurrant aque tug ; nemo alie- 
nus communicet tibi (Prov. v, 16 0117). Alieni enim 
omnes a via veritatis, sive Pagaui, sive Judiei, sive 
l:eretici, et mali quique christiani, habere multa dona 
possunt, charitatem nor possunt. Hoc ipsum quare 
donum est? ut. non loquamur de donis aliis foris, 
quie dona. habent omnes homines, quia facit solem 
suum oriri super bouos et malos (Matth. v, 45) : dona 
Dei sunt, et non tantum bonis et malis communia, 
&ed etiam bestiis ct. pecoribus. Ipsum esse, vivere, 
videre, sentire, audire, et ceteris fungi sensuum mu- 
neribus, dona Dei sunt: sed videte cum qualibus et 
quam multis communia, et eum eis quos nolis imi- 
tari. Ipsum ingenium acutum habent. et pessimi ho- 
Mines, solertem artium industriam babent et turpis- 
simi Scenici, divitias habent et latrones, conjugia, 
filios, multi mali habent. Pulchra dona Dei oninia, 
nemo negat; sed vide cum quibus communia. Respice 
ad munera ipsins Ecclesie. Munus Sacramentorum 
in Baptismo, in Eucharistia, in cxteris sanctis Sa- 
eramentis, quale munus est? Hoe munus adeptus est 
et Simon magus (Act. vm, 15). Prophetia quale munus 
esi? Prophetavit et Sat malus rex, et tunc prophe- 
tavi, eum David sanetum. persequeretur. Tutendite : 
non dixi, eum persecutus fuisset. Fortassis enim eum 
persecutus poenitentiam gessit, et dignus fuit spiritu 
projhetandi. Non persecutus, neque persecuturus, 
sed persequens prophetavit. Misit ad comprehenden- 
dum David ministros suos : David vero eo tempore in- 
ter prophetas erat, ubi erat et. sanctus Samuel ; im- 
pleti sunt spiritu prophetiz:e qui missi sunt, et pro- 
phetaverunt. Sed forte bono illi animo venerant, vcl 
ob necessitatem officii sui, vel non facturi quod jus- 
sum est. Misit et alios : hoe et in eis factum est; et 
eorum hoc modo animum interpretemur. Cum illi 
tardarent, venit ipse furens, anhelans exdem, san- 
guinem sitiens innocentis sancti, cui eliam ingratus 
erat; et ipse impletus est spiritu prophetandi, et pro- 
phetavit (I Heg. xix, 18-241). Non ergo se jactent qui 
forte sine charitate habuerint hoc munus Dei sanetum, 
sicut sauetum baptismum ; sed videant qualem ratio- 
nem habituri sunt cum Deo, qui sanctis non saucte 
utuntur. Ex his erunt qui dicturi sunt : 4n nomine tuo 
prophetavimus. Non illis dicctnr, Mentimini ; sed dice- 
tur, Non novi vos; reccdite a me, qui operamini iniqui- 
tatem (Matth. viv, 22, 25). Quia si habeam omnem pro- 
plhetiam, charitatem autem. non. habeam, mihil sum (I 
Cor. xir, 2). Proyhetavit et Saül, sed operabatur ini- 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1545 
quitatem. Quis autem operatur iniquitatem, nis) qui 
non habuerit charitatem? Plenitudo enim Legis cha- 
ritas(Ftom.xui10). Ergo protegit in aquis superiora ejus . 
quid dixit? In omnibus Scripturis supereminentissimam 
viam, supereminentissimum locum charitas obtinet ; 
non ad eam aspirant nisi boni, hanc nobiscum non com- 
munieant mali : possunt communicare Baptismum, pos- 
sunt communicare extera Sacramenta, possunt com- 
municare orationem, possunt, communicare istos pa- 
rictes, et istam conjunctionem ; charitatem nobiscum 
non communicant. Ipse est enim fons proprius bono- 
rum, proprius sanctorum, de quo dicitur : Nemo alie- 
nus communicet tibi. Qui sunt alieni? Omnes qui au- 
diunt, Non novi vos. Si enim non cognoscuntur, uti- 
que alieni sunt, quibus dicitur, Non novi vos. Super- 
eminens ergo via charitatis tenet eos qui proprie per- 
tinent ad regnum colorum. Ergo pra:ceptum chari- 
fais super ccelos, super omnes libros : ei enim sub- 
duntur libri, ei militat omnis lingua sanctorum, ct 
oinnis motus dispensatorum Dei, et animi et corporis. 
Supereminens est ergo via, ei mcrito protegit in aquis 
superiora cli ; quia nihil invenis eiinentius charitate 
in divinis Libris. 

10. Sed adhuc evidentius audi quid aqua sit. Dixi- 
mus enim quod charitas Dei diffusa sit in. cordibus 
nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis : 


: diximus etiam , In plateis discurrant aque tue. Et ait 


mihi aliquis, Non ibi expresse dictum est, utrum 
tharitatem intelligere debeam : quid si alins aliud 
aliquid intelligat? Tantum memento quod ait Aposto- 
lus, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Unde ? 
Per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Audi jam 
Dominum magistrum Apostolorum : Si quis sitit, 
veniat, et bibat. Dicat adhuc : Qui credit in me, flumina 
aqua vive fluent de ventre ejus. Quid est hoc? Exponat 
Evangelista : « Hoc autem dicebat, » inquit, «deSpiritu 
quem accepturi erant credentes in eum. Spiritus enim 
nondum erat datus , quia Jesus nondum crat glorifi- 
catus, » Ergo , fratres, si propterea Spiritus nondum 
erat datus, quia Jesus nondum erat alorificatus ; 
glorificato eo eL ascendente in coelos, missus est 
Spiritus sanetus (Joan. vit, 57-59), et charitate im- 
pleii sunt Apostoli, diffusa in cordibus eorum per 
Spiritum sanctum, qui datus est eis; quia superiora 
coli aquis proteguntur, Et bene, quia Dominus in 
ccelos ascendit, ut superior esset coelis, etinde mitte- 
ret charitatem. Non enim sic Deus protegit , ut quasi 
sustenielur ab eo quem protegit : sublevat quem pro- 
tegit, non onerat. Ita ergo ccelum aquis protegit, ut 
magis illud divino Spiritu sublevetur. Quod sublevat, 
sursum est; quod sublevatur, iufra est : illud suspen- 
dit, hoc pendet. Si ergo illud suspendit, hoc pendet ; 
audi quia hoc coelum Scripturarum ex charitate pen- 
det, Duo sunt neinpe illa notissima pr:ecepta dile- 
ctionis : « In his duobus proceptis tota Lex pendet et 
Prophet: (Matth. xxu, 40). Qui protegit in. aquis 
superiora ejus. » 


41. Qui ponit nubes ascensum cjus. Accipitur et hoc 


1345 
bene ad. litteram. Dominus visibiliter ascendit in cce- 
jum. Quomodo positz:: sunt nubes ascensus coli? 
Hec cum dixisset , nubes suscepit. eum. (Act. v, 9). 
labes item de resurrectione nostra predictum : « Et 
mortui », inquit, » in Christo, resurgent primi ; 
deiude et nos qui vivimus, simu! cum illis rapiemur 
in nubibus obviam Christo in aera, atque ita semper 
cum Domino erimus » (VT hess. 1v, 15, 16). Habes nubes 
ascensum coeli : ostendam. et nubes. ascensum coli 
hujus, id est divinarum Scripturarum. Quid est hoc, 
fratres ? Utinam me Dominus Deus meus inter illas 
qualescumque nubes numerare dignetur ; viderit quain 
nebulosa nubes sim : omnes tamen przedicatores ver- 
bi veritatis nubes accipite. Quicumque ergo infirmi 
non possunt ascendere in hoc colum, id est ad in- 
tellectum. Scripturarum, per nubes ascendant. Forte 
enim et modo fit vobis ! ; si aliquid agimus , si labor 
sudorque noster non est infrucluosus, ascenditis in 
coelum Seripturarum divinarum, hoc est in intelle- 
cium earum per przdicationem nostram. (Quam altum 
erat ecelum in psalmo isto ! Nemo enim vestrum vi- 
debat quid esset in figura : Extendit catum sicut 
pellem, qui protegit in aquis superiora ejus. Hoc ipsum 
quod dictum est, Qui ponit nubes ascensum ejus; 
ecce jam intellectum est, quantum Dominus donavit, 
pradicantibus nobis; non enim nubes de suo munere 
pluunt. Vos intelligendo ascendite , in intellectu ipso 
fructificate ; ne sitis qualis illa vinea, de qua dieitur 
apud prophetam : Mandabo nubibus meis ne pluant 
super eam. Accusabatur enim qusdam vinea, quod 
pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gra- 
"iam dulei pluvim. Qui enim bona audit, et mala 
operatur, dulci pluvia compluitur, et spinas generat. 
Non est ut suspicemur, fraures, de aliqua terrena. et 
ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne 
sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, 
ipse Dominus per ipsum prophetam exposuit cui vineze 
loqueretur, et de qua vinea ista diceret : Vinea, in- 
quit, Domini Sabaoth, domus Israel est. Quid vagantur, 
0 iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum ? 
Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quierebam 
uvam, et inveni spinas ; sine causa aliud atque aliud 
suspicamini et cpinamini , nolentes intelligere ut 
bene agatis. Nam et hoc scriptum est : Noluit intelli- 
gere ut bene ageret. (Paal. xxxv, 4). Tolüite omnes 
suspiciones vestras de medio : Vinea Domini Sabaoth, 
domus Israel est; et homo Juda, mnovellum dilectum 
(1sai. v, 1-7). Dilectum, cum plantatum est; damna- 
tum, cum spinas creavit, Ergo, fratres, forte vinea 
fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum 
timore audiamus quod Jud:eis dictum videmus. Vide- 
te quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos 
de ramis fractis, ct in ramis fractis commendet ti- 
mendam severitatem, in ramis insertis commendet 
.amandam bonitatem (Rom. xi, 20-92). Noli esse infru- 
«tuosus in boniiate, ne sterilis sentias severitatem. 
Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini vox : 


1 sie plerique Mss., AL Am. et Er., satis. sil vobis, Lov., 
salis [il vobis. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 1546 


Ego sum vitis, vos estis sarmenta ; Pater meus agricola 
(Joan. xv, 1, 5)? Ubi vox Apostoli : Quis. plantat 
vineam, et. de (ructu ejus non. percipit. (1 Cor. wx, 7)? 
Vinea ergo cs, o Ecclesia, et habes agricolam Deum. 
Nemo agricola homo compluit vineam suam. Fratres 
ergo dilectissimi, viscera Ecclesi, pignora Ecclesi:, 
filii matris coelestis, audite, cum tempus est. Minatus 
est Deus illi vinex atrocissima comminatione : Man - 
dabo nubibus meis, inquit, ne piant. super eam, Et 
factum est : venerunt Apostoli ad Jud:eos, respuerunt 
eos; et dixerunt illis, Ad vos missi. eramus, sed quia 
repulistis verbum Dei, imus ad Gentes (Act. xim, 46). 
Videtis quomodo in eodem Sypiri*u. Dei, illo jubente 
intrinsecus qui habitat in cordibus suorum , manda- 
tum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quie 
eum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo 
et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sic- 
ut pellem. Non est quod queramini : auctoritas 
Scripturarum extenta est super orbem terrarum , 
nubes non desunt, praodicatur verbum veritatis , 
exponuntur orania qux obscura sunt, ut corda vestra 
per nubes ascendant. Videte quomodo credatis, videte 
quid suscipiatis : post. praedicatorem veniet judex, 
post dispensatorem veniet exactor. Qui ponit nubes 
ascensum ejus. 

12. Qui ambulat super pennas. ventorum. Moe jam 
periculosum est accipere ad litteram. Aut quie sunt 
pennae ventorumi?aut vero !* quomodo in pictura, 
facturi nobis sumus ventos volantes, et alas haben- 
tes? Ventus non est, fratres, nisi quem sentimus, 
motus quidam et quasi fluctus aeris, impellens quod 
potest pro viribus. Quae penn:e ventorum sunt? Sed 
et quie alae. Dei? Et tamen dictum est : Sub umbra 
alarum. tuarum. sperabunt. (Psal. xxxv, 8). Conemur 
ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum 
in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commen- 
dat Scriptura; de qua velocitate jampridem in alio 
psalmo loeuti sumus, ubi scriptum est: Usque in 
velocitatem currit verbum ejus (Psal. cxuvn, 15). Quia 
nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa 
facilitas * commendabatur in pelle ; nihil enim faci- 
lius ab homine quam pellis extenditur : sie et hic 
insinuans Deum vel Verbum ? ejus ubique pra:ssentem, 
velocitate motus nihil deserere, quia tu non noveras 
aliquid vento velocius, Ambulat, inquit , super pennas 
ventorum, id est, velocitas ejus superat velocitatem 
ventorum : ut per pennas ventorum intelligas veloci - 
tatem ventorum, et verbum Dei intelligas velocius 
omnibus ventis. Et sic in prima facie considera- 
tionis : pulsemus ad aliquid interius, et figurate 
aliquid nobis indicent istze liLterze. 

15. Ventos quidem intelligimus in figura non ab 
surde animas : non quia ventus est anima , sed quia 
invisibilis est ventus, quainvis res corporea, corpora 
impellens, tamen quia humani oculi aciem fugit ; est 


! wss., vere. 

? Sic Nss, Erd, vero: Quia nihil ventis velocius. Nostis omnes 
quantum illa facilitas, ete. 

3 sic Mss. AL Edd., Deum per verbum. 


1541 
23utem anima invisibilis, propterea bene intelligimus 
animas ventos. Inde est quod et Deus insufflasse di- 
citur spiritum vitae formato homini ; e£ fectus est. homo 
in. animam viventem (Gen. v, 7). Ergo. venti, anime 
in allegoria non absurde accipiuntur. Videte autem ne 
putetis nominata allegoria, pantomimi aliquid me di- 
xisse. Nam quxdam verba, quoniam verba sunt, et ex 
lii qua procedunt, communia nobis sunt etiain. cüm 
rebus ludieris, et non honestis : tamen locum suum 
habent verba ista in Ecclesia, et loenm suum in seena. 
Nou enim ego dixi quod Apostolus non dixit, cum de 
duobus filiis Abrah:e diceret : Quar sunt, inquit, in 
allegoria (Gulat. yv, 25). Allegoria dicitur, eum aliquid 
aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu 
signifieare. ('uomodo dieitur agnus Christus (Joan. 1, 
99) : numquid. pecus? Leo Christus (Apoc. v, 5) : 
nunquid hestia? Petra. Christus (1 Cor. x, 4) : num- 
quid duritia? Mons Christus (Dan. v, 55) : numquid 
Uunnor terrx 2 Et. sic multa aliud. videnter sonare, 
nliud signiicare; et vocatur allegoria. Nam qui putat 
me de theatro dixisse allegoriam, putet et Dominum 
de amphitheatro dixisse parabolam. Videtis quid fa- 
ciat civitas (a) ubiabundantspectacula ; in agro securius 
loquerer; quid sit enim allegoria, non ibi forte didi- 
cissent homines , nisi in Scripturis Dei. Ergo «quod 
dicimus allegoriam figuram esse , sacramentum figu- 
ratum allegoria est. Et quid hic accipimus , Ascendit 
super pennas ventorum? Diximus, bene accipi figurate 
ventos animas. Peunie ventorum , penn? animaram 
qux sunt, nisi à quibus sursum attolluntur ? Pennz 
ergo animarum virtutes, bona opera, recte facta. In 
duabus alis habent omnes pennas; omnia enim pru- 
cepta in duobus praeceptis sunt, Quisquis dilexerit 
Deum et proximum, animam habet pennatam, liberis 
alis, sancto amore volantem ad Dominum. Quicun- 
«que implicatur amore carnali, viseum habet in. pen- 
uis. Nam $i aniina non habet alas et pennas, unde ille 
gemens in tribulationibus dicit : « Quis dabit mihi 
pennas, sicut coluinba ? » Et sequitur : » Et volabo , 
et requiescum 2 (Psol. riv, 7). ltem alio loco : « Quo 
ilro a spirita tuo, et quo a facie tua fugiam ? Si ascen- 
sero in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, 
ades; si accepero pennas meas sicut columba, et vo- 
labo in extrema maris. » Tanquam diceret : Sicpossum 
fugere a facie irze tux, si accepero pennas ut colum- 
ba, et volavero in. extrema maris. In extrema maris 
volare, est spem jum prxtendere in finem s&»culi, 
quomodo ille qui ait : Hoc labor est ante me, donec 
iutroeam in sanctuarium Dei, et intelligam. in novissima 
(Psal. txxu , 46, 417). Et quomodo venit. in extrema 
wiaris, eliam acceptis pennis? Efením illuc, inquit, 
«nanus tua deducet me, et perducet ne dextera. (ua 
(Psal. xxxvi, 7-10). Nam et cum pennis meis ca- 
sura suum, nisi tu deducas. Ergo alas habent bonas ct 
liberas, et nullo visco obligaias, anime bene operantes 
praecepta Dei, habentes charitatem de conscientia 
pura et fide non fieta (I Tim. 1, 5). Sed quantumvis 
sint prxedit:e virtutibus charitatis, quid ad illam dile- 
(a) Carthage. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


1548 


etionem Dei, qua sunt dilecta, etiam cum visco essent 
implieate? Major ergo in nos dilectio Dei, quam 
nostra in ilinm. Nostra dilectio pennz nostra sunt : 
sed ille «mbulat et super pennas ventorum. 

14. Jam dicebat quibusdam. Apostolus : « Flecto 
genua mea pro vobis ad Patrem , ut det vobis secun- 
dum interiorem hominem habitare Christum per fi- 
dein in cordibus vestis, ut in charitate radieati et 
fundati. » Jam dat illis charitatem *, jará dat illis alas 
el pennas. Ut possitis, inquit, comprehendere quee 
sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum. Fortassis 
crucem Domini significat. Erat enim latitudo , in qua 
porrecte sunt manus; longitudo a terra surgens, in 
qua erat corpus infixum ; altitudo , ab illo devexo li- 
gno sursum quod eminet ; profundum, ubi fixa erat 
erux , et ibi omnis spes vite nostre. Latitudo enim 
est in bonis operibus, longiiwo in perseverando 
usque in finem, altitudo propter Sursum cor, ut omnia 
bona opera nostra , in quibus perseveramus usque in 
finem, habentes latitudinem qua * bene operamur , et 
longitudinem qua perscveramus usque in finem , non 
faciamus nisi spe coelestium prasniorum. lpsa est 
enim altitudo, non hie qu:erere mercedem , sed. sur- 
sum; ne dicatur nobis : Amen dico vobis , percepevuut 
mercedem. suam (Matth. vi, 2). Profundum utem 
quod dixi, ubi fixa erat pars erucis, et non videbatur; 
inde surgebaut quz videbantur. Quid est quod occul« 
ium est, et non publicum in Ecclesia ? Sacramentum 
Baptismi, sacramentum Eucharisuae. Opera enim no- 
&tra bona. vident et Pagani, Sacramenta vero oecul- 
tantur illis : sed ab his qu: non vident , surgunt illa 
quie vident *; sicut a profundo erucis quod. in terrz 
figitur, surgit tota crux que apparet et cernitur. Et 
quid postea? Cum hoe dixisset. Apostolus , adjecit , 
Scire eliam supereminentem scientiam. charitatis Christi 
(Ephes. ni , 14-19) ; cur jam dictum fulsset, 1n eAa- 
ritate radicati et fundati. Ainatis enim Christum , et. 
ideo in eruce operamini. Sed numquid amatis quan- 
tum vos ille amavit ? Amando autem quantuincumque 
amatis, volatis ad. ipsum , ut cognoscatis quemadmo- 
duin ipse vos amaverit ; lioc est, ut sciatis superemi- 
nentiam charitatis Christi. Amatis enim vos quantum 
potestis, et volatis quantum potestis : sed ille ambulat 
el super pennas veutorum. (ui ambulat super pennaa 
venforum. 

15. [vers. 4.] Qui facit angelos suos spiritus, et miui- 
slros 108 ignem flagrantem. Et hoc, quimvis non vi-- 
deamus apparitionem Angelorum; abscondita est enim 
ab oculis nostris , et est in quadam republica magna - 
imperatoris Dei , tàmen esse Angelos novimus ex fide, 
et multis apparuisse scriptum legimus, et tenemus , 
nec inde dubitare fas nobis est. Spiritus autem Av- 
geli sunt ; et eum spiritus Sunt, non sunt angeli ; cam 
mittuntur, fiunt angeli. Angelus enim officii nomen 
est , non natura. Quazris nomen hojas nator: , spiris 
tus est; quxris officium, angelus est : e£ eo quod cst, 


! Hic in Edd. additur, Deus : quod a Mss. abest. 

? Aliquot M^s. hoc et proximo ioco, qtia. 

* Sic Mzs. At Edd., sed ab his quie vident, surgunt ad. ia 
qua non videi. d 


vU. 
— a9 ^2. 


A 


Mo c dm LR, 12523 


^ 









13519 ENARRATIO IN PSALMUM CIll. 1258 


spiritus est; ex eo quod agit, angelus est. Vide illud 
in homine. Nomen natur homo , officii miles : no- 
men naturze vir, officii pr»co; homo enim fit przco , 
id est, qui homo erat fit. przco; non qui erat prisco 
fit homo. Sic ergo qui erant jam spiritus conditi a 
ereaiqre Deo , facit eos angelos, mittendo eos nun- 
tiare quod jusserit; el ignem flagrantem facit mini- 
sirós suos. Legimus apparuisse ignem in rubo (Exod. 
nt, 2), legimus etiam missum ignem desuper, ct imr 
plesse quod pr:eceptum est. Ministravit ergo, em im- 
pleret : cum esset, in natira sua erat; eun egit qued 
jussum est , ministerium implevit. Sic seeundum lit. 
teram in creatura. 

46. Quid est autem. in Ecclesia figurate? Quomodo 
accipimus , Qui facit angelos suos spiritus, et ministros 
suos ignem flagrantem? Spiritus spirituales dicit. Due 
facit angelos suos spirituales, id est nuntios verbi qus 
Syiritualis enim. omnia. judicat ; ipse aulem a nemine 
dijudicatur (Y. Cor. 1, 15). Vide spiritualem factum 
angelum Dei. Non potui, inquit, vobis logui quasi sp- 
riualibus , sed quasi carnalibus (Id. wi , 4). De spiri- 
tuali quadam affectione ! missus est ad carnales, fan- 
quam angelus de ccelo ad terram. Quomodo dicit jet 
ministros suos ignem. flagrantem , nisi quomodo dicit , 
Spiritu. ferventes (Rom. xu, 11)? Sic enim fervens 
spirite , ignis ardens est. omnis minister Dei. Nonne 
ardebat Stephanus? Quo igne ardebat? et. quis ille 
ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quihus 
lapidabatur rogabat (Act. vit, 59)? Cum audis , lgnis 
est minister Dei ; incensurum illum putas? Incendat 
licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omuia deside- 
via tua. urat minister Dei, pridicans verbum Dei. 
Audi illum : Sic nos existimet homo , quasi ministros 
Christi, et dispensatores mysteriorum Dei (I Cor. iv, 1). 
Quomodo autem. ardebat , cum diceret : Os. nostrum 
patet ad vos , o Corinthii ; cor nostrum dilatatum est Ql 
Cor. vi, 41)? Ardebat et flagrabat charitate, et ibat in 
eos , ul incenderet. Hunc ignem se missurum Domi- 
nus in terram dicebat, cum ait : Jgnem veni mittere 
1n &rram (Luc. xii, 49). Quomodo gladium (Matth. 
x, 54) , sie ignem. Cladius dividit affectum carnalem, 
ignis absumit. Totum in verbo Dei intellige, totum in 
spüitu Bei cognosce. Incipe fervere charitate per 
verbum quod audis, ct vide quid in te fecerit ignis 
minister Dei. Qui facit angelos suos spiritus , et mini- 
stros suos ignem flagrantem, 

47. [vers. 5.] Fundavit terram super [irmitatem ejus; 
uon incBnabitur in seculum. seculi. De terra ista. hoc 
ace'pere , nescio utrum habeat ullum exitum., ntrum 
reete dieatur, Non inclinabitur in seculum seculi ; de 
qa dictum est, Colum et terratransibunt(] d. xxiv, 35). 
Lajoratur hie , si nd litteram. quieras. accipere. Nam 
qucd ait, F undavil terram. super firmitatem ejus , for- 
13$:6 quaedam est firmitas occulta nobis, qu:* conti- 
net ;erram, et hoc dixit, Fundavit. Super quid? Super 
firmitatem ipsius terrze, quam ei supposuit, ut conti- 
neretur, quie latet forte oculos tuos. Sint istà occulta 
"in creatura , non de obscuritate ereaturze Creator la- 


? Aliquot Mss., effectione, 


tebit : quze possumus videamus. ex his quie videmus, 
illum. laudemus et amemus; Convertamus mos ad 
querendum aliquid hie in figura positum. Fundarit 
terram , intelligo Ecclesiam. Domini est terra et picni- 
tudo ejus (Psal. xxin , 1) ; intelligo Ecclesiam terram. 
Ipsa est terra sitiens , ipsa est qu:e dicit in Psalinis ; 
uua enim dicit ex omnibus : Anima mea sicut. terra 
sine aqua. tibi (Psal. cxysi, 6). Quid est, siue aqua 2 
Sitiens. Sic sitit anima men ad te, tanquam terra sino 
aqua : nisi enim sitiat, non recte. irrigabitur. Aninae 
ebriw pluvia diluvium est; sitiat oporiet : Beati enim 
qui esuriunt et sitiunt justitiam (Matth. v, 6) : et dicat, 
Anima mea tanquam terra sine aqua tibi ; quia. dicit 
alii, Sitivit anima mea in. Deum vivum (Psal. xvi, 5). 
Terram ergo intelligo. Ecclesiam. Quas est firmitas 
ejus super quam fundata est, nisi fundamentum ejus . 
an incongrue intelligimus firmitatem super quam fun- 
data est terra, fundamentum ubi constituta est Eccle - 
Sia? Quod est illud fundamentum? Fundamentum , 
imquit, nemo potest ponere preterquam quod. positum 
est, quod est. Christus Jesus (V Cor. wi, 41). li Crgo 
firmati sumus. Merito quia ibi firmati, nou inelinabi- 
mur in sxi:culum. seculi ; nihil enim firmius isto fun 
damento. Ínfirmus tu eras, sed (irmum fondameutum 
ie portat. In te firmus esse non poteras ; firmus eris 
semper, si ab illo (irmo fundamento. non recedas. 
Non inclinabitur in sa'cuium seculi. !psa est prxedesti- 
nata columna et lirmamentum veritatis (8) Tim. wu, 15). 

A8. [vers. 6-17.] « Abvssus sicut vestimentum aui- 
ctus ipsius : super montes stabunt aquas. Ab increpa- 
üone tua fugient, a voce tonitrus tui. formidabunt. 
Ascendunt montes, et. descendunt. campi, in locum 
quem fundasti cis. Terminum posuisti, quem non 
Lransgredientur, neque revertentur tegere terram. Qui 
emittis fontes in convallibns ; inter medium montium 
pertransibunt aquie. Potabunt omues besti;z agri, sus- 
cipient onagri in sitim suum. Super. illos volatilia 
coeli fhhabitabunt, de medio petrarum dabuai vocem 
suam. Rigans montes de superioribus suis : de fructu 
operum tuorum saliabitur terra. Producens fenum 
jumentis, et herbam servituti hominum. Ut educat ! 
panem de terra ; et vinum Lxetificat * cor hominis. Ut 
exhilaret faciem in oleo ; et panis cor hominis con- 
firmat. Satiabuntur ? ligna campi, et cedri Libani quas 
plantavit. Ilic passeres nidificabunt; fulicze domus 
dux est eorum. » Animadverlitis extentum coeluni , 
vultis intellectu ascencere, et ego video. Quam tamcn 
altum sit puto quod macun consideret Charitas vestra. 
Nam ideo multos versus volui pronuntiare, ut videa- 
tis quam alte sint posita sacramenta Dei ; ne fastidia- 
mus oblata, ne prompta vilescant, ut semper quasiia 
etsi cum difíicultate, cum majori jucunditate iuve- 
niantur. Inter czetera tomen, fratres, qux: possunt ae- 
cipi ad litteram ; numquid et hoc quod dictum est, 


! Ain, Er, et plures Mss,, t educas. 

? Edd., et vinum. letificet cor hominis : pauloque post, et 
panis cor hominis confirmet. At melioris uoc Mss. habent, 
Letificat, confirmat, juxta Graecum LXX ; quem hebraisnium 
esse observat Nobilius. 

3 uic in kdd. additur, omnia ; quod abest a Mss. 


1551 
Jilic passeres nidificabimt ; [ulicee domus dux est eorum ? 
Numquid domus fulicae dux est passerum? aut domus 
fulic:e dux est cedrorum ? Et hoc enim ibi est, Ft ce- 
dri Libani quas plantavit : illic passeres nidificabunt ; 
fulica: domus dux. est eorum. Et quidem latina. locu- 
tione, eorum cearorum , mon possumus intelligere ; 
cedri enim feminini generis sent. Fuliez itaque do- 


mus quomodo est dux. passerum? Iloc enim in ista - 


creatura, quads oculis nostris adjacet, iutelligi nullo 
pacto potest. Fulieas enim aves esse marinas vel sta- 
gnenses novimus. Domus fulic:e sit nidus fulic:e : 
quomodo ergo domus fulicze dux passerum? Quare 
quedam in rebus visibilibus quasi absurda miscet 
Spiritus sanctus, nisi ut ex co quod non possumus ac- 
cipere. ad litteram , cogat nos ista spiritualiter quie- 
reve Y 

19. Ergo si ad. corIum intellectu , ut dixi, ad ex- 
tentam. pellem vultis ascendere, et nubes fecit asceu- 
sionem ejus; nubes ista qu:e vobis loquitur, invalida 
est hodie ad omnia ista exponenda. Date veniam, ctsi 
non vestrae, mex certe infirmitati. Aviditatem quidem 
vestram tantam video, ut semper parati sitis audire : 
sed du:e res sunt, quarum ratio non contemnenda est. 
Nam et infirmitas corporis nostri consideranda est, et 
ipsarum rerum qua exponuntur memoria. Interim 
qu;e audistis cogitate. Quid dixi? Qux» mandueastis 
ruminate. Sie enim eritis munda animalia, et apta 
epulis Dei. Fruetum aurem vestrum in opcrihus vestris 
advertite, Valde euim male digerit is qui bene audit, 
eL non bene operatur : quia Dominus Deus noster non 
deest pascere. Notum est omnibus quia de pane quem 
accepimus, et quem erogamts, reddituri sumus ra- 
tionem. Optime novit Charitas vestra ; non enim tacet 
nobis Pagina divina, aut adulatur ! nos Deus. De isto 
loco quam liberi simus 2d vos, potestis advertere : et 
si forte ego minus liber sum, vel omnes qui in hoe 
luco vobis loquuntur, si minus liberi sumus, certe ipse 
sermo Dei neminem timet. Nos autem sive timesmus, 
give liberi simus, eum cogimur annuntiare, qui neui- 
nem timet : hoc vobis non homines, sed Deus pr:w- 
stitit, ut et per tumidos liberuta audiatis. Excusatio- 
nem in judicio Dei non babebitis, nisi vos in bonis 
operibus exercueritis, et eorum quie audistis tanquam 
pluvize frnctum congruum dederitis. Fructus congruus 
opera bona ; fructus congruus sincera dilectio, non so- 
lum fratris, sed et inimici. Supplicem nullum spernas, 
et cui dare non potes quod petierit, non eum spernas : si 
potes dare, da ; si non potes, affabilem te proesta. Coro- 
nat Deus intus voluntatem?, ubi non invenit facultatem. 
Nenio dicat : Non habeo. Charitas non de saccello ero- 
gatur : quia quidquid dicimus, et quidquid diximus, et 
quidquid dicere potuerimus, vel nos, vel post nos, vel 
qui ante nos, finem non habent nisi chacitatem : quia 
finis pruecepti charitas est, de corde puro, et conscien- 
tia. bona, et fide non ficta (I Tin. 1, 5). Interrogate, 
quando rogatis Deum, corda vestra ; videte quomodo 
£ransmittatis versum istum : Dimitte nobis debitanostra, 


1! plures Mss., adulat. / 
* Am. Er. et plerique Mss , bouitatm. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1552 
sicul et nos dinittinus debitoribus nostris (Matth. v3, 
12). Non eris oraus, nisi istam (a) dicas :sialiam dicas, 
non te exaudit ille ; quia non ipsam tibi dietavit Ju- 
risperitus quem misit. Necesse est ergo ut et quando 
verba nostra dicimus in oratione, secundum ipsam 
dicamus ; et quando ipsa verba dicimus, bene in- 
telligamus quod dicimus, quia. manifestam illam esse 
Deus voluit. Si ergo non oraveritis, spei non habe- 
bitis : si aliter quam Magister docuit ofaveritis, non 
exaudiemini ; aut si in oratione mentiti fueritis, non 
impetrabitis. Ergo, et orandum, et verum dicendum 
est, et sic oraudum est, quomodo ille docuit. Velis 
no!is, quotidie dicturus es : Dimitte nobis debita no- 
stra, sicut el nos dimittimus debitoribus nostris. Vis 
securus dicere? Fac quod dicis. 


SEQMO It. 


1. Scio quia debitores nos tenetis, non necessitate, 
Sed quod est vehementius, charitate. Debemus autem 
hoc primo Domino Deo nostro, qui habitans et in 
vobis exigit ista de nobis : deinde domno * et. patri, 
priesenti et jubenti et oranti. pro ine; deinde vestrae 
violenti: qua extorquetis eiiam infirmis viribus no- 
stris. Tamen , quantum Dominus donat , qui et ips»s 
vires vobis orantibus donare dignetur, quoniam psalmi 
hujus primas partes die jam nuper prazcedente tra- 
cetavimus ; etiam sequentia suscipienda sunt, et illo 
adjuvante, in cujus nomine cepimus, terminanda 
sunt. Commendaveramus autem Charitati vestra, 
qui adfuistis , totum 1stum psalmum figuratis myste- 
riis esse contextum. Unde quod difficilius qu:eritur, 
solet dulcius inveniri. Nec putetis ista vobis obscuri- 
tate subtracta, sed diflicultate condita ; ad hoc, quod 
Sepe jam diximus, ut detur petentibus, inveniatur a 
quxerentibus, intretur à pulsantibus (Matth. vit, 7 et 8). 
Sed opus est nobis aliquanto majore et silentio ve- 
stro, et patientia vestra, ut pauca qux dicturi sumus, 
uon per strepitum tempus amplius occupent, Pauca 
cnim nos dicere temporis cogit angustia, quod novit 
et Charitas vestra debere nos exsequiis fidelis corpo- 
ris solemne obsequium. Ecce jam quie dicta sunt re- 
petere, et rursus exponere non cogamur : si defue- 
runt aliqui, qui non audierunt, non deessent ; prodest 
autem illis fortasse, quod non audiunt modo* quod 
audierunt qui adfuerunt, ut et ipsi discant adesse. 
Legamus ergo cursim. : 

9. [vers. 4, 9.] Denedic, anima mea, Dominum. 
Quunium nostrum anima dicat, una facta in Christo. 
Domine Deus meus, magnificatus es nimis. Unde ma- 
gnificatus es? Confessionem et decorem induisti. Con- 
fitemini, ut decoremini, ut induat vos. Circumamictus 
lucem. sicut. vestimentum. Circumamictus Eeclesiam 
suum; quia ipsa faeta est lux in illo, quie prius erat 
tenebre in se, dicente Apostolo : 'uistis aliquando 
tenebre, nunc autem lux in Domino (Ephes, v, 8). Exten- 
deas calum sicut pellem : vcl tam facile quam tu pel- 


! Sic Mss. At Edd., domino. Tm 

? Sic jrobze. notze Mss. Edd. autem, sed si defuerint aliqui, 
qui non audierunt, qui utinam non deessent : prodest aujeim 
ilis fortasse qu non audiunt modo, etc. 

(a) Subaudi, precem. 


1535 
lem, si tam facile sit, tanquatia ad litteram accipias : 
vel auetoritatem Scripturarum intelligamus distenttun 
per totum. mundum nomine pellis; quia mortalitas 
iu pelle significatur, dispensata cst autem — nobis 
omnis auctoritas Scripturarum diviuarun per homines 
mortales, quorum jam mortuorum fama distenditur. 

$. [vers. 5.] Qui protegit in aquis superiora ejus. 
Cujus superiora? Coeli. Quid est coelum? Figurate 
duntaxat diximus Scripturam divinam. Qu:e superiora 
Seripturze divin: ? Pricceptum, quo nihil est eminen- 
tius, charitatis. Quare autem aquis comparata est 
charitas? Quia charitas Dei diffusa est in. cordibus 
uosiris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. 
v, 9). Unde aqua ipse Spiritus? Quia stabat Jesus , et 
clamabat : Si quis sitit, veniat ad. me, et bibat. Qui credit 
in me, flumina aqua vive fluent. de ventre ejus. Unde 
probamus quia de Spiritu dictum est? Dicat ipse 
Evangelista , qui sequitur et ait : JIoc. autem dicebat 
de Spiritu, quem accepruri erant. hi qui in eum fuerant 
credituri (Joan. vi, 91-59). Qui ambulat super pennas 
ventorum : id est, super virtutes animarum. Qui est 
virtus animz ? Ipsa charitas. Quomodo autem ille 
super illam ambulat ? Quia major est charitas Dei in 
n05, quam nostra in Deum. 

4. [ vers. 4. ] Qui facit angelos suos. spiritus, et 1ni- 
nistros suos ignem flagrantem : id est, eos qui jam spi- 
ritas sunt, qui spiritua!es, non carnales. sunt, facit 
angelos suos, mittendo ut priedicent ejus Evangelium. 
Et ministros suos igisem flagrantem. Nisi enim ardeat 
minister przedicaus, non accendit eum cui przedicat. 

5. [ vers. 5, 6. ] Fundavit terram super firmamen- 
Qum ejus. Firniavit. Ecclesiam. super firmamentuim 
Ecclesie. Quod. est firmamentum Eeclesi:x, nisi fun- 
dameuntum Ecclesi: ? Quod est fundamentum | Eccle- 
six, nisi de quo dicit Apostolus : Fundamentum nemo 
potest. ponere preterquam quod. positum est, quod. est 
Christus Jesus (1 Cor. i, 11)? Et ideo tali fundamen- 
to suffulta, quid meruit avdire ? Non inclinabitur in 
seculum seculi. Fundavit terram super firmitatem ejus, 
id est, lirmnvit Ecelesiatn super fundamentum | Chiri- 
stimn., Nutabit Ecclesia si nutaverit fundamentum : sed 
unde natabit Christus, qui antequam veuiret ad nos , 
el earnem susciperet, omnia per ipsum facta sunt, et 
sine ipso [actum est uihil (Joan. 1, 5) ; qui omnia con- 
tinet majesta:e , et nos bonitate ? Non nutante Chri- 
$to, non inclinabitur in. seculum seculi. Ubi sunt. qui 
dicunt perisse de mundo Ecclesiam, quando ncc in- 
clinari potest? 

6. Sed unde capit Dominus asscrere istam Eccle- 
siam, revelare, incipere, ostendere, diffundere ? unde 
capit hoc? quid erat primo ? Quia fundavit terram 
super firmamentum ejus , non inclinabitur in. seculum 
seculi. Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius. Cu- 
jus ? numquid forte Dei? Sed jam dc amictu ejus 
dixerat, Circumamictus [ucem, velut vestimentum. Au- 
dio Deum luce vestitum, et lux ipsa si volumus, nos 
sumus. Quid est, si volumus ? Si jam tenebre non 
sumus *. Ergo si Deus iucc vestitus est, cujus rursum 


! Meliores Mss.: Si jamtenebra fimus. Nonnulli : Si jam 
tenebras fugimus. 


PaTnoL, XXXVII, 


T 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


1255 
vestimentum est abyssus? Abyssus euim dicitur im- 
mensa aquarum copia : omnis aqua , omnis humida 
natura, atque substantia cireumquaque diffusa. per 
maria, et flumina, et antra occulta, simul uno no- 
minc abyssus vocatur. Ergo terram intelligimus, de 
qua dixit, Fundavit terram super. firmamentum | ejus ; 
non inclinabitur. in seculum smculi; de illa dietum 
credo, Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius. Ter- 
ri enim quasi vestimentum est aqua, circumdaüus 
eam ct contegens cam. Sed aliquando in diluvio ita 
crevit h:ec vestis terra, ut oninia. omuino cooperi - 
ret, et. transcenderet altissimos montes, sicut Scri- 
ptura testatur, cubitis ferme quindecim ( Gen. vi, 
20). Fortasse ipsum tempus siguiticavit iste psalmus, 
cum diceret , Abyssus sicut vestimentum | azzictus 
ipsius. 

7. Super montes stabunt aque : id est vestimentum 
terr, quod est abyssus, ita crevit, ut etiam super 
montes aqu:xe starent. Legimus hoc, ut dixi, factum iu 
diluvio. Inde loquebatur Propheta? narrabat nobis 
przterita , an przenuntiabat futura ? Sed. si narraret 
priterita, non. nobis diceret , Super montes stabunt 
aque ; sed, Super montes steterunt aquse. Prieteritunm 
euim tempus pro futuro solere poui in Scripturis, ita 
previdente Spiritu qux: ventura. sunt, quasi jam 
facta sint, solemus legere. Inde est quod illud in alio 
psalmo novimus omnes, ubi tanquam Evangelium 
recitatur : Foderunt manus meas el pedes, dinumerave - 
runt oinnia ossa mea ; super vestimentum mein mise- 
runt sortem ( Psal. xxi , 47-19). Omnia quasi jam fa- 
€tà commemorantur, qua utique adhue ventura cer- 
nebantur. Sed quantum potest nostra diligentia? 
quantum autem potest tanta occupatio? aut. quando 
Sic vacat, uL possimus pro certo dicere : lta. est ? 
Animadvertimus sepe Prophetas praeterito tempore 
verborum dicere quia futura sunt ; figura autem fu- 
turi dicere prxcterita, non facile occurrit legenti. Non 
audeo dicere, Non est; sed certe studiosis carum 
Litterarum indixerim quid quxrant. Si invenerint, et 
ad nos attulerint , gratulabimur adolescentium stu- 
diis otiosorum occupali senes, el ex eorum tiniste- 
rio et nos aliquid discemus. Nou enim dedignamur ; 
quando Christus de. omnibus docet. Hoc ergo dicit : 
Super montes stabunt aque. Propheta. curans futura 
pridicere, non. narrare preterita, propterea dixit, 
quia Ecclesiam futuram in diluvio persecutionum 
volebat intélligi. Fuit enim tempus aliquando , quo 
terram Dei , Ecclesiam Dei cooperuerant aqux. per- 
sequentium ; et ita cooperuerant , ut non apparerent 
nec ipsi magui, qui sunt montes. Quando enim ubique 
fugiebant, quomogo non miuus apparebant ? Et for- 
tasse de illis aquis est vox illa : Salvum me fac, Deus, 
quoniam intraverunt aqua; usque ad animam meam (Psal. 
Lxvur, 2), Maxime agua qux mare faciunt, procellos:e, 
infructuos:c. Non enim. quamcumque terram. ccope- 
rueritaqua marina, fecuniabit eam potiusquam ad ste- 
rilitatem perducet. Erant enim et inontes sub aquis , 
quia super montes stabant aquze : populi resistentes 
superaverant auctoritatem omnium ubique fortitez 
evangelizantium verbum Dei, cooperuerant eos aqui, 
( Quarante-trois.) 


3355 
et super illos stabant aqu:e, dicebant, Preme, preme ; 
et premebant : Exstingue , non apparcant. Dicebant 
ista, et provalebant super martyres, et fugiebant 
ubique Christiani, et fuga quadam occultabantur A po- 
stoli. Unde fuga occultabantur Apostoli? Quia super 
montes stabant aqux. Erat potestas aquarum magna. 
Sed quamdiu ? Audi quod sequitur. 

8. [ vers. 7. ] Ab. increpatione tua. fugient. Et hoe 
factum est, fratres ; ab increpatione Dei fugerunt 
aqui : hoc est,a pressura montium recesserunt. 
Jam montes ipsi exstant Petrus et Paulus : quomodo 
eminent? Qui ante à. persecutoribus premebantur , 
nune ab imperatoribus venerantur. Fugerunt enim 
aqu: ab iucrepatione Dei : quia cor regum in. manu 
Dei ; deflexit quo voluit (Prov. xxi, 1), jussit per eos 
pacem dari Christianis ; emicuit ct eminuit auctoritas 
apostolica. Numquid et quando supra erant aquz, 
montium defecerat magnitudo? Sed tamen, fratres 
mci, ut omnes viderent eminentiam montium , per 
quos montes salus esset geueri humano, quia, Leva- 
vi oculos meos in. montes , unde veniet auxilium mthi 
(Psal. cxx, 1); ab. inerepatione Dei. fugerunt aqua. 
À voce tonitrus tti. formidabunt. Jam quis non terrea- 
tur a voce Dei per Apostolos, voce Dei per Scriptu- 
ras, per nubes cjus ? Conquievit mare, formidaveruat 
aqu, nudati sunt montes, jussit imperator. Sed quis 
jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi 
jusserunt, et factum est. Ergo nullus sibi hominum 
arroget aliquid ; formidaverunt aquze, sed a voce to- 
nitrus tui. Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aqu:v, 
ne premerent montes; antequam id fieret, ct sub 
aquis firmi erant montes. 

9. [ vers. 8-10. ] Ascendunt montes, ct descendunt 
campi, in locum. quem fundasti eis. Adhuc de aquis 
loquitur. Non hie montes aecipiamus , quasi terre- 
no$ ; neque campos, quasi terrenos : sed fluctus tam 
inagnos , u(. montibus comparentur. Fluctuavit ali- 
quando mare, et fluetus ejus tanquam montes fue- 
1unt, qui montes illos Apostolos opcrirent. Sed 
quamdiu ascendunt montes, et descendunt campi ? Sxe- 
vierunt , et pfacati sunt. Cum saviebant, montes 
crant : cum. placati sunt, campi faeti sunt ; fundavit 
enim eis locuin. Est quidam meatus *, quasi profun- 
dus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia. sx- 
vientia corda mortalium. Quam multi modo, et salsi, 
et amari sunt ; et tamen. quieti? Quam multi sunt 
qui dulcescere nolunt? Qui sunt qui dulcescere no- 
Junt? Qui in Christum adbuc credere nolunt. Et 
quamvis multi sunt qui nondum crediderunt , cuid 
faciunt Ecclesie ? Montes erant aliquando, modo 
campi sunt : tamen , fratres mei, ct malacia ? mare 
est. Quare enim non. seviunt. modo quare non in- 
saniunt? quare non dant operam ? Si non possunt 
evertere terram nostram , certe contegere ?*. Quare 
non? Audi: Terminum posuisti quem non transgredien- 
tur, neque revertentur legere terram. 


! Omnes MSS., metus, 

? Edd., malitia. Sed legendum, malacia, quod mare Mor- 
turn dicifur, cum stat siue ventis et sine motu. 

$ supple, possunt. 


S. AUGUSTIM EPi3COPI 


1356 

10. Quid ergo, quia jam fluctus amarissimi modum 
acceperunt, ut liceat nobis talia etiam libere przdi- 
care ; quia terminum acceperunt debitum, quia trans- 
gredi non possunt impositum finem , neque rever- 
tentur tegere terram ; quid fit in ipsa terra ? qu:e 
operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit ? Ktsi 
ad ejus oram tenues fluctus. perstrepunt, etsi. adhuc 
murmurant Pagani; sonitum littorum audio, dilu- 
vium non perhorresco. Quid ergo, quid fit in terra ? 
Qui emittis fontes in. convallibus. Emittis, inquit, fon- 
tes in convallibus. Convalles nostis quid sint, depressa 
loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria 
figura opponuntur valles vel convalles. Colles ct 
montes, tumores terrarum sunt; valles autem vel 
convalles , humilitates terrarum. Noli contemnere 
lhumilitates ; inde fluunt fontes : Ewitiis fontes in cou- 
vallibus. Audi montem : dicit Apostolus, Plus illis 
omnibus laboravi. Magnitudo quadam commendatur ; 
statim tamen, ut profluant aquse, convallem se. feeit : 
Non ego autem, sed gratia Dei mecum (V Cor. xv, 10). 
Non repugnat ut qui sunt montes, sint ei convalles ; 
sicut enim montes dicuntur propter spiritualem ma- 
gnitudinem , ita et convalles propter sui spiritus hu- 
militatem. Non ego, inquit, sed gratia Dei mecum. 
Non ego, convallis est; et gratia Dei mecum, fons est. 
Qui emittis (ontes in convallibus. De Spiritu dicebatur 
quod modo commemoravi, Si quis sitit, veniat ad me, 
et bibat. Qui. credit in me, flumina aque vive flueut de 
ventre ejus. lloc. autém dicebat de Spiritu, quem. ac- 
copturi erant hi qui in eum (fuerant. credituri. Videamus 
si convalles sunt, ut emittantur fontes in convallibus. 
Audi prophetam : Super quem requiescet. Spiritus 
meus, nisi super humilem, et quietum, et trementem 


verba mea (Isai. xvi, 2)? Quid est, Super quem requie- 


scet Spiritus meus , super humilem. et quietum? Quis 
habebit fontem meum ? Convallis. 

11. Inter medium montium pertransibunt aque. lue 
usque a Lectore pronuntiatus est. Psalmus, hue us- 
que Claritati vestrae sufficiat. lloc dicemus, et in 
nomine Dei sermonem terminabimus. Quid est, Jnter 
medium montium pertrausibunt aque ? Audivimus qui 
sint montes, magni praedicatores verbi , sublimes an- 
geli Dei, quamvis adhuc iu. carne. mortali : excelsi 
non sua virtute, sed illius gratia ; quantum autem ad 
ipsos attinet , convalles sunt, humiliter emittunt fon- 
tcs. Et inter medium. montium , inquit, pertransibunt 
aque. Putemus hoc ita dictum, Inter Apostolorum 
medium pertransibunt przedicationes ! verbi veritatis. 
Quid est, Inter medium Apostolorum ? Quod medium 
dicitur, commune cst. Ies communis, unde omnes 
xqualiter vivunt, media est, nec attinet ad me ; seil 
nec attinet. ad te, nec ad iie. Propterca loquimur ei 
sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem , 
habent inter se fidem , habent inter se charitatem ; 
sic certe dicimus. Quid est, inter se? [n medio sui. 
Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas 
inter medium montium. Quia communis illis fides 
erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habe- 

! Sic Am. Er. et Mss, AL Lov., pra dicatores. 


3557 
bat. Si enim non sunt in medio, quasi privat;e sunt, 
non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet 
Suam, non est in inedio quod ct ego et ipse habeat ; 
Sed talis non est pacifica przedicatio. Át vero ut inter 
medium montium fluant aqu:e, audi vocem montis : 
Deus, inquit, pacis det vobis idipsum sapere in. invicein 
(tom. xv, 5). Et iterum : Ut idipsum sapiatis omnes, 
et non sint in vobis schismata (1 Cor. 1, 10). Quod sen- 
tio, sentis; in medio fluit aqua : nou habeo quasi pri- 
vatum meum, nec tu privatum tuum *. Veritas nec 
mea sit. propria , nec tua, ut et tua sit ei mea : £nter 
sedium montium pertransibunt aque. Audi ipsum mon- 
tem, ut dixi, quia inter modium montium pertransibunt 
aqug. Sive autem ego , sive illi, sic praedicamus, et sic 
credidistis (Id. xv, 14). Securus dixit, Sive ego, sive 
illi, sic proidicamus, et sie credidistis : inter. medium 
enim montium fluebant aqux ; nulla de aquis discor- 
dia montium, sed pax consensionis, et societas cha- 
ritalis ; si quis autem vellet aliud predicare, jam dc 
suo prxdiearet, non de medio. Et audi quid de illo 
dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus : Qui 
loquitur mendacium , de suo loquitur (Joan. vat, 44). 
Itaque uc acciperetur aliquis mons non de medio, sed 
de suo manans, ait Apostolus : Quisquis vobis evan- 
gelizaverit. preterquam quod. accepistis , anathema sit. 
Et vide quemadmodum noluerit de monte przsumi : 
ue forte mons discedat ab aquis per medium curren- 
tibus, et aliquid proprium velitinfluere. Lice? si nos 
(Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua 
fluebat de convalle ejus ! Tamen hoc volebat ut me- 
dios inter montes curreret , et ibi esset fides certa * 
populorum , quod inter se medium atque commune 
Apostoli retinebant). Licet si nos, inquit. Et tu, Paule, 
potes aliquid aliter pro dicare ? de Paulo qu;estio; audi 
quod sequitur : Licet si nos , aut angelus de cato an- 
nuntiaverit vobis preterquam quod accepistis ; anathema 
sit (Galat. 1, 9, 8). Si veniat mons aliud evangelizans, 
anathemetur; si veniat angelus aliud evangelizans 

anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluere , 
non de medio. Et hoc forie liomo carnali nebula prz- 
peditus, et a fonte communi ad propriam suam fal- 
sitatem redactus , possit hoc facere ; numquid et an- 
gelus? vere numquid et angelus? Si angelus de 
proprio fluens iu paradiso non essei auditus, non 
pricipitaremur in mortem. Media aqua posita erat 
hominibus, preceptum Dei : aqua media, aqua quo- 
dam modo publica, sine fraude valebat, quod dixi- 
mus Charitati vestre ?, sine labe, sine ceno fluebat. 
Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Ve- 
nit angelus lapsus de ccelo, factus serpens , quia. insi- 
diose jam venena spargere cupicbat : emisit venenum, 
de proprio locutus est, de suo ; quia qut loquitur men- 
dacium, de suo loquitur : et miseri audiendo dimise- 
ruut quod commune erat, unde beati erant; et ad 
suum proprium redacti, cum volunt perverse esse si- 


1 plures Mss., quasi privatam meam, nec tu privatam 


Tuam. 
? sie emnes Mss. Edd. vero, recta. T pr 
3 plures Niss. uou habeut, valebat, quod. dixünus Clutri- 
tali vestraz. 


* 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


1558 
miles Deo (hoc enin eis dixerat, Gustate, el eritis sic- 
ut dii [Gen. vi, 5]) , appetentes quod non erant, quod 
acceperant amiserunt, Ergo, fratres , ad hoc valeat 
quod diximus Charitati vestroe , propter fontes : ut 
fluant de vobis, convalles.estote, et cum omnibus con. 
ferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aqux, 
nulli invideatis ; bibite, saturamini; manate saturati !, 
Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non ho 
minui privata mendacia. 


SERMO 11. 


1. Reliquarum partium psalmi hujus pertractandas 
rum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non 
ergo opus est ut intentionem vestram aliquo procemio 
moveam *. Video enim vos ad intelligenda sacramen- 
12 prophetica omni alacritate suspensos ; nec Opus est 
ut intentos faciat sermo ineus , quos jam fecit Spiri- 
tus Dei. IIoc potius agamus quod urget. De fontibus 
emissis in convailibus, et de aquis inter medium 
montium pertranseuntibus jam dictum est : sed huc- 
usque dictum; hinc deinceps ordiamur. 

2. [vers. 11.] Sequitur enim : Potabunt omnes bestie 
Sieg. Quid potabunt? Aquas pertranseuntes inter 
medium montium. Quid potabuni? Fontes emissos in 
convallibus. Et qui potabunt ? Bestiz silvze. Videmus 
quidem hoc eüam in ista creatura, bestias silvze bi 
bere de fontibus et de rivis inter montes currentibus : 
sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris 
abscondere sapientiam suam, non auferre stud:osis , 
sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; pla- 
cuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos 
per nos, uL in his omnibus, qux velut de corporali 
et de visibili ereatura dieuntur, quxramus aliquid 
spiritualiter absconditum , quo. invento gaudeamus. 
Bestias silvie , Gentes intelligimus ; et multis hoe lo- 
cis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo 
maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua 
nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam , 
non includerentur omnia genera animalium (Gen. vui, 
2, 14), uisi in illa unitate compaginis omnes gerites 
signilicarentur : nisi forte putamus, si omnia talia 
penitus diluvio delerentur, defuturam fuissc Deo po- 
testatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo 
verbo ejus produxerat (fd. 1, 94). Non ergo frustra, 
non temere , non aliqua indigentia Dei vel inopia po- 
testatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam 
posteaquam venit tempus (jàm enim debemus et al- 
terunvevidentissimum adjungere testimonium ) : cum 
ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat praefi- 
guratum, jam in. Ecciesia compleretur, Petrus apo- 
stolus dubitans dare sacramentum evangelicum Gen- 
libus iticircumcisis; imo non dubitans, sed omnino 
dandum esse non putans, quodam die esuriens cum 
prandere vellet, ascendit u& oraret. Hoc iu. Actibus 
Apostolorum omnibus bene legentibus et. bene. au- 
dientibus notum est, lllo igitur orante faeta cat. illi 


1! Sic meliores Mss. ^& Edd., nivinate, saturate. 
1 sic Am. Er. e4 Mss, At. LOV., 1Uaüeaim. 


1559 
meutis alienatio, quam Greci eestasia dicunt : id est, 
aversa cst mens ejus a consuetudine corporali ad vi- 
sum quemdam contemplandum, alienata * a przesen- 
tibus. Tune vidit vas quoddam veluti linteum qua- 
tuor lineis submitti de ccelo, ubi erant omnia anima- 
lia, omnis generis bestia; et sonuit ei vox : Petre, 


macta, et manduca. llle autem qui in Lege fuerat eru-. 


ditus, et in consuetudine Judaica creverat, proce- 
ptumque per Moysen Dei famulum retinebat, totamque 
vitam suam fideliter. custodierat , respondit : Absit a 
me, Domine; nunquam commune aliquid intravit in 0$ 
meum. Commune autem immundum dici a Judzis et 
4 Lege , bene noverunt qui ecclesiasticas litteras di - 
dieeruat. Et vox ad illum : Que Deus mundavit, tu 
immunda n& dixeris. lloc autem factum est ter, et 
ablatus est ille discus qui demonstrabatur ter de 
ccelo submissus (Act. x, 9-16). Discus qui quatuor 
lineis continebatur, orbis terrarum erat in quatuor 
partibus. Has quatuor partes Sepe Scriptura com- 
memorat, orientem et occidentem , aquilonem et 
meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vo- 
cabatur, quatuor Évangelia conscripta sunt. Ter au- 
tem submissum de eclo vas hoc significat, quia di- 
ctum est Apostolis : 1te, baptizale omnes gentes in 
nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ( Matth. 
xxviu, 19). Inde colligitur, sicut jam nostis, duode- 
narius etiam numerus discipulorum. Non enim fru- 
stra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sa- 
cratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non pos- 
sct nisi alter ordinari. Quare duodecim Apostoli ? 
Quia enim quatuor sunt orbis partes, et totus orbis 
in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia con- 
scripta sunt, et totus orbis in nomine "Trinitatis vocatur, 
ut congregetur Ecclesia : quatuor ter ducta, duodecim 
fiunt. Ergo won miremur si de illis aquis inter me- 
dium montium pertranseuntibus , in illa doctrina 
apostolica fluente in medio propter concordiam com- 
munionis, omnes bestie silvz:e bibunt. Omnes enim 
erant in arca, omnes in disco, omnes mactat et mau- 
ducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. 
Quid est maclare et. manducare? Occidere in eis 
quod erant, el in sua viscera assumere. Dissuasisti 
pagano sacrilegia , occidisti quod erat; dato sacra- 
mento Christi incorporasti Ecclesi», manducasti. 

$5. Ips:x ergo bestix potant istas aquas , pertrans- 
euntes tamen : non manentes, sed pertranseuntes. 
Omuis enim doctrina qux toto isto tempore dispen- 
satur, transit. Inde dicit Apostolus : Et scientia destrue- 
tur, et prophetia evacuabitur. Quare ista evacuabuntur? 
Ex parte enim scimus , et ex parte prophetamus : cum 
autem venerit. quod. perfectum est, quod ex parle est 
evacuabitur (| Cor. xiu, 8-10). Nisi forte putat Cha- 
ritas Vestra quia in illacivitate cui dicitur, Collauda, 
Jerusalem, Dominum, lauda Deum tuum, Sion ; quo- 
niam confirmavit vectes portarum tuarum (Psal. cxLvn, 
12 et 45), jam confirmatis vectibus et clauga civitate, 
unde, ut jampridem dixinius, nemo exit amicus, et quo 


* Sic Am. Er. et Mss. ALLov., alienum. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1560 


neno tutrat inimicus (a); quod codex ibi nobis legendus 
est, aut traetandus sermo. quemadmodum vobis modo 
tractatur. Ideo modo tractatur , ut ibi teneatur ; ideo 
modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer 
contempietur. Non ibi-deerit verbum Dei ; sed tamen 
non per litteras, non per sonos , non per codices , 
non per lectorem, non per tractatorem. Quomodo er- 
go? Sicut in. principio erat Verbum , et. Verbum erat 
apud Deum, et Deus erai Verbum. Non enim sic ad nos 
venit, ut inde discederet ; quia in fioc mundo erat, et 
mundus per eum factus est (Joan. 1, 4, 10). Tale ver- 
bum contemplaturi sumus. Apparebit enim Deus deo- 
rum in Sion (Psal. xxxii, 8). Sed hoe quando? Post 
peregrinationem finita via ; si tamen post finitam v.aun 
non judici tradamur, ut judex mittat in earccrem. 
Sed si finita via , sicut speramus, et optamus, et stu- 
demus , ad patriam venerimus , ibi contemplabimur 
quod semper laudabimus : nec illud deficiet quod no- 
bis praesto est, nec nos qui fruimur ; nec fastidiet qui 
manducabit , nec deficiet quod manducabit *. Magna 
illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne 
dicit isto lempore , cum inter montes fluunt aqui ? 
literim ergo fluant aqux. inter montes , et pertrans- 
eant : cum pertranscunt aqu:e, bibitur in peregrina- 
tione, ne siti in via deficiamus. Potabunt omnes bestiae 
silve. Inde venistis, de siiva collecti estis. Et quali 
silva ? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus pro- 
pheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendanm 
concisa sunt ligna de silvis : inde ligna, inde bestix , 
inde venistis. Ergo bibite. Potabunt omnes bestie sil- 
va. 

4. Suscipienl onagri in sitim suam. Onagros magnas 
quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dict 
agrestes asinos ? Magnos ergo quosdam dicit indomi- 
tos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis ; vi- 
vebant multz: gentes moribus suis, superba jactantia 
vagantes , tanquam in deserto. Et omnes quidem be- 
stie ita, sed onagri positi sunt ad significationem 
magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam ; fluunt 
enim et illis aqux. Iude bibit lepus, inde onager : 
lepus parvus, et onager magnus ; lepus timidus , et 
onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque in sitim 
suam. Non dicit aqua, Lepori suf(icio, et repellit ona- 
grum : neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si ac- 
cesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut 
sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepi- 
tus vocis Tulliana , Cicero legitur , aliquis liber est , 
dialogus ejus est , sive ipsius, sive Platonis, seu cue 
juseumque talium : audiunt imperiti , infirmi minoris 
cordis; quis audet illue aspirare? Strepitus aqu , 
et forte turbatz ; certe tamen tam rapaciter flucntis, 
ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui 
sonuit, In. principio fccit Deus ccelum et terram (Gen. 
1, 1), et non ausus est bibere ? Cui sonat Psalmus et 
dicat : Multum est ad me? Ecce modo quod sonat 
Psalmus, certe occulta sunt mysteria ; tamen ita so- 


! Edd., manducabitur. At Mss., manducabit. 
(a) Confer Enarr. in Psal. LXxXiv, n. 10, et in Psal. 
cxrvii, ad $. 15; quibus locis hoc ipsum dictum reperies - 


1561 
nat, ut ct pueros audire delectet , et imperiti accedant 
ad bibendum , et satiati ructent in psallendo. Dibunt 
ergo minores besti:» et majores ; sed capacius majo- 
res, quia suscipient onagri in sitim. suam. Dibant 
minores quod dictum est : Viri, diligite uxores vestras, 
sicut et. Christus dilezit. Ecclesiam. Mulieres viris suis 
subditg sint (Ephes. v , 295, 24). Bibant minores. Di- 
rium est autem Domino : Si licet dimittere uxorem ex 
omni. causa ? Prohibuit Dominus , et dixit non licere. 
« Non scitis,» inquit, « quia Deus ab initio iasculum et 
feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non sepa- 
ret.» Deinde addidit : «Qui dimiscrit uxorem suam, exce- 
pta causa fornicationis, facit eam maechari ; et si aliam 
duxerit, mochatur (Math. xix, 5, etc.). » Confirmavit 
compedem: hoc ex pedit colligato; prius ageret neligare- 
tuc. Alligatus es uxori ? nequasieris solutionem.Sclutus es 
ib uxore? ne quesieris uxorem (1 Cor.vui, 91). Sinondum 
es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et le- 
pus bibas : et si acceperis uxorem, non poeccasti. Di- 
scipuli autem cum audirent dictum a Domino, non 
: licere ullo modo prater causam fornicationis disjungi 
conjugia : Si talis est, inquiunt, causa cum uxore, non 
expedit ducere. Et Dominus : Non omnes capiunt! verbum 
hoec ( Matth. xix, 10-12 ). Nam verum dicitis, quia si 
talis est causa cum uxore , non expedit ducere ; sed 
numquid soli ouagri bibituri sunt? Nou omnes capiunt 
verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui ca- 
piunt? Suscipient onagri in sitim suam. Quid est, Sus- 
cipient onagri in sitim suam ? Qui potest capere, ca- 
piat. 
5. [vers. 12.] Deinde scquitur in contextione. sua 


Psalmus : Super illos volatilia celi inhabitabunt. Super ^ 


quos ? super onagros, an potius super montes? Illinc 
enim sensus iste dirigitgr : « lnter medium montium 
pertransibunt aquae ; potabunt omnes bestia: silvi ; 
suseipient onagri in sitim suam : super illos volatilia 
cceli inhabitabunt. » Congrucntius intelligimus super 
montes, quia hoc est etiam huic simile creatura. 
Super montes possunt habit: re volatilia , super ona- 
gros non : hoc intelligeremus, si necessitas cogeret !. 
Super montes ergo volatilia cceli inhabitabunt. Vide- 
mus aves istas habitare super montes : sed. multe 
earum habitant in campis, multe in convallibus, mul- 
Ue in nemoribus , mult» in hortis , non omnes super 
montes. Sunt quidam volatilia qux non habitant nisi 
super montes. Spirituales quasdam animas significat 
lioc nomen : volatilia, spiritualia corda suit, qua aere 
libero perfruuntur. Gaudent serenitate cceli aves sti : 
$ed tamen pastus earum in montibus ; illic inbabita- 
bunt. Nostis montes ; jam tractati sunt. Montes Pro- 
phet:e, montes Apostoli, montes omnes przdicatores 
veritatis. Quicumque vult esse spiritualis, ibi inhabi- 
tet : non in corde suo aberret ; habitet, perferat vo- 
lando *. Habemus aves significantes aliquid spirituale. 
Non frustra dictum est : Renovabitur juventus (ua sicul 
aquilg (Psal. cu, 5). Non frustra dictum est de Abra- 


! Sic potiores Mss. At Edd., rton super on'tgros. Non hoc 
iuteiligeremus, si non necessitas cogeret. 

* Aliquot Mss., unde aberret volando : cumiue his alii 
] lures verba, habitet, perferot, oovituut. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


1503 


ham : Áves autem non divisit. Abraham in illo sacrifi- 
cio satis mystico accepil tria animalia ; arictem tri- 
mum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, 
et columbam. Divisus est aries , et adversus inviceit 
partes constitutae ; divisa capra, nihilominus adversus 
$e partes constitute ; divisa vacca, sic etiam de ipsius 
carne factum est : et subjecit Scriptura, Aves autem non 
divisit. Dcinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima 
capra : de avium :etate tacetur. Unde , rogo vos , nisi 
quia significantur in avibus quidam spirituales, quorun: 
$las temporalis propterea tacetur, quia zeterna medi- 
tantur, et transgrediuutur desiderio et intellecta omnia 
temporalia ? Spirituales viri qui de omnibus judicant, ct 
a nemine judicantur (! Cor. n, 15) : itaque ipsi soli non 
dividuntur in hzreses ct schismata. In ariete intelligun- 
tur prepositi ; ducunt enim greges : in vacca plebsintel- 
ligitur Judz:eorum ; habuit enim jugum Legis, sub quo 
laborabat : in capra intelligitur Ecclesia de Gentibus ; 
quibusdam enim liberis saltibus insultabat, ct auaro 
pasccebatur oleastro. Triwa sunt dicta hiec animalia, 
quia tertio témpore gratia revelata est. Nam primum 
fuit ante Legem ; secundum , ex quo Lex data cst ; 
tertium , quod nunc est, ex quo regnum coelorun: 
praedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non divi- 
datur ? Nonne episcopi fucrunt auctores schismatum 
et h:eresum ? Porro autem si plebes ips: non divide- 
rentur, id est, si vacca non divideretug, si capra nou 
divideretur ; erubuisseut fortasse illi *n divisionibus 
suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, 
dividuntur et plebes , ut cecus caecum sequatur , et 
simul in foveam cadant ( Matth. xv , 14) : ponuntue 
adversus invicem. Aves autcm non divisit. Spirituales 
non habent divisionem, non cogitant schismata : pax 
cst in eis, custodiunt eam in cxeleris quantum possunt ; 
ubi in aliis. deficiunt, in se tenent. Si erit ibi, inquit, 
filius pactis , requiescet super eum pax vestra; si quo 
minus , ad vos reveftetur ( Luc. x , 6). Non est lilius 
pacis, dividi voluil, revertetur ad te pax tua ; quía 
aves non divisit. Veniet et caminus : nam consedit ibi 
Aburaham usque 3d vesperam, et venit magnus terror 
diei judicii. Vespera enim illa finis est s:eculi ; et ca- 
minus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media 
illa qux divisa erant, etiam caminus (Gen. xv, 9-17). 
Si inter media trausiit caminus, alia in dextram, alia 
in sinistram separavit. Sunt ergo quidaia carnales , 
et tamen Eeclesix:€ gremio continentur , viventes sc- 
cundum quemdam modum suum, quibus timemus n2 
seducantur ab hereticis : quamdiu enim carnales 
sunt, divisibiles sunt, Aves quippe non divisit ; carna- 
les dividuntur. Non potui loqui vobis quasi spirituaii- 
bus , sed quasi carnalibus. Et quomodo probatur quia 
carnales dividuntur? Adjungit : « Cum enim dici; 
unusquisque vesirum, Ego sum Pauli, ego auteni 
Apollo, ego vero Cephs: ; nonne carnales estis, et se- 
cundum hominem ambulatis? » Rogo vos , fratres , 
audite, et proficite; excutite vos «de loco caruali, 
pergite in turtarem et columbam : Aves enim non di- 
visit, Sed quicumque tális permanserit, et secundo 
quemdam modum viti: aptum carnalibus , et de gie- 


1363 


mio Ecclesi: non recesserit, et non fuerit seductus 
ab hireticis , ut ex contraria parte dividatur ; veniet 
caminus, ct ad dextram poni sine camino non poterit. 
Sod si cuininum pati non vult , pergat in turturem et 
columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non 
sic erit, et edificaverit super fundamentum (igna , fe- 
num, stipulam, id est, amores sculares (undamento 
fidei sux: supercedificaverit; tamen si in fundamento 
sit Christns , ut primum locum ipse habeat in corde , 
ct ei nihil omnino anteponatur ; portantur et tales , 
tolerantur et tales : veniet caminus , incendet ligna , 
feaum, stipulam : Zpsc autem , inquit, salvus. erit, sic 
tamen quasi per ignem (l Cor. 1,12, 15; et i, 1-15). Boc 
aget cominus; alios in sinistram separabit , alios in 
dextram quodammodo eliquabit. Áves autem non divi- 
sit. Sed aves videant, si aves tales sunt. quie super 
montes iilos iuhabitent ; non debent sequi altitudinem 
cordis sui, de qualibus dicitur : Posuerunt in coelum 
os suum (Psal. vxxu, 9). Ne a ventis tollantur, in mon- 
libus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum , 
requiescant in montibus , in Apostolis, in Prophetis : 
illie inhabitent tales aves, quia in montibus petras 
inveniunt, firmamenta qu:edam priceptorum. Sieut 
enim una illa petra, Christus Verbum Dei ; sie multa 
verba Dei , mult:e petrae, et ist; petr:e in montibus. 
Vide aves ibi habitantes : Super illos vol«tilia cali in- 
habitabunt. 

6. Sed noli putare quia ista volatilia cceli auctori- 
tatem suam sequuntur ; vide quid dieat Psalmus : De 
medio petrarum dabunt vocem suam. Modo si dicam 
vobis, Credite, hoc enim dixit Cieero, hoc dixit Plato, 
hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit me? 
Ero cnim avis, qux» non de peira emitto vocem meam. 
Quid mihi unusquisque vestrum debet dicere? quid 
debet dicere ille qui sic instructus est? Si quis vobis 
evangelizaverit pravterquam. quod. accepistis, anathema 
sit (Galat. 4, 9). Quid mihi dicis de Platone, et de 
Cicerone, et de Virgilio? labes ante te petras mon- 
tium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. De 
medio petrarum. dabunt vocem suam, Audiantur qui a 
petra audiunt! : audiantur, quia et in illis multis po- 
wis petra auditur : Petra enim erat Christus (1 Cor. x, 
4). Audiantur ergo libenter, de medio petrarum dan- 
tes vocem suare. Nihil suavius tali voce alitum. lll:e 
&onant; et petris resonant : sonant ille, disputant 
spirituales ; resonant petro, testimonia respondent 
Seripture. Ecce inde volatilia de medio petrarum 
dant vocen soam ; habitant enim in montibus. 

1. [vers. 12.] Ipsi montes et illc petrz unde ha- 
bent vocem ? Ut enim rigemur Seripturis, confugimus 
ad apostolum Paulum. llle unde habet? Confugimus 
ad Isaiam. dsaias unde? Audi unde : Bigans montes 
de superioribus suis. Modo si ad nos venerit homo gen- 
(is incireumcisus, erediturus Cliristo, damus ei 

Japtismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si 
uos interroget Judzeus quare ita faeiamis, sonamus 
de petra, dicimus, IIoc fecit Petrus, hoe fecit Paulus : 


t Sj aliquot. Mss. Alii quidam : Audiant, qui à petra 
audiunt, At Edd.: Audiantur, quit petra audiuntur. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


4361 


de medio petrarum damus vocem nostram. Illa autem 

petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et il- 
lum visum videbat, de superioribus rigabatur, Pau- 
lus. apostolus dicit Gentibus : Si circumcidamini, 

Christus. vobis. nihil. proderit. (G«lat. v, 9). Dicit hoc 
Paulus, tanquam mors : inde nos dicimus, sonantes 
de petra. Riget Dominus ipsam petram de superiori- 

bus suis. Nam eum ista petra adhuc esset in infideli- 
late aspera, volens eaim rigare de stperioribus suis, 

ut flueret aqua in convalle, clamavit : Saule, Saule, 

quid me persequeris? Non ei legit prophetam, non ei 

Jegit alterum apostolum ; omnia enim ista contemne- 

ret mons magnus : rigavit illum de superioribus suis ; 

et statim rigatus et manare jam volens : Domine, ait, 

guid me jubes [acere (Act. ix, 4, 6)? Accipe illura 

montem vel petram, unde possis dare voeem tuam ; 

accipe illum, ei vide rigari de superioribus, et effluere 
iu inferioribus. Audi hoc et in uuo loco: Sive, inquit, 

mente excessinus Deo, sivi temperantes sumus vobis. 
Quod ait, mente excessimus , vos capere non potestis ; 

excessimus enim omnia ista carnalia, vos adhuc car- 

nales estis. Deo ergo mente escessimus ; et quod vi- 

demus cum mente excedimus, effari non possumus : 

ibi enim audivit ineffabilia verba, que non licet homini 

loqui (V Cor. xw, 4). Quid ergo, inquiunt illi carnales, 

ilti lepores, nos non irrigabimur ? ad nos nihil perve- 

niet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et 

quomodo in medio moutiam pertransibunt aque? Ad 

hoc crgo pertinet, Sive tempexantes sumus vobis. Unde 

hoc!? quem imitamur? Charitas, inquit, Christi com- 

pellit nos (Id. v, 15, 14). Tu particeps Verbi, etsi ho- 

dic spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris 

descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut 

habitaret in vobis (Joan. 1, 14). 

8. Benedicamus ergo Dominum, ct laudemus eum 
qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet 
irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur : se- 
quitur enim, De fructu operum tuorum satiabitur terra. 
Quid est, De fructu operum tuorum? Nemo glorietur in 
operibus suis ; sed qui gloriatur, in Demino glorietur 
(Y Cor. 1, 51). Gratia tua satiatur, cum satiatur : non 
dicat meritis suis datam gratiam fuisse. Si gratia di- 
citur, gratis datur : si operibus redditur, merces 
redditur ( tom. tv, 4, 5). Gratis ergo accipe, quia im- 
pius justificaris. De fructu operum tuorum. satiabitur 
terra. 

9. [rers. 14.]. Producens fenum jumentis, et herbam 
servituti hominum. Vcrum cst, video, agnosco creatu- 
yam : producit terra fenum jumentis, et herbam ser- 
vituti hominum. Sed video et alia jumenta Domini, 
qua significantur, cuin. dicitur, Dovi trituranti os non 
infrenabis : dicit enim ipsum jumentum, Nunquid de 
bobus pertinet ad Deum? Propier nos ergo Scriptura 
dicit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis ? 
Quia Dominus constituit ut qui kvangelium ennuntiant, 
de Evangelio vivant. Misit. praslieatores, et ait illis : 
Omnia que ab ipsis appouuniur volis, vianducate ; 


? Sic plerique Mss. quibus Am. et Er. favent. At editio 
Lov. nabet : Cnde et luc quem smitutur. 


1565 


dignus csl enim opcrarius mercede sua (Luc. x, 71 et 8). 
Cum enim dixisset, Que apponuntur vobis, manducate ; 
ue illi dicerent, hnprobi erimus ad mensas alienas 
cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, 
inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. 
Cujus rei merees ? Quid dant? quid accipiunt? Dant 
spiritualia, accipiunt carnalia ; dant aurum, accipiunt 
fenum. Omns enim caro fenum, et claritas caruis ut flos 
feni (Isai. x1, 6). Omnia temporalia que tibi super- 
fluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? 
Quia carnalia sunt, Audi quorum jumentorum sit fc- 
num. Si nos vobis spiritalia, seminavimwus, magnum 
est si carnalia vesira metamus ? loc Apostolus dixit, 
talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam 
exercitatus, ut ipsum fenum donaret terra. /go, in- 
quit, nullis horum usus sum. Ostendit sibi deberi, et 
non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt 
quod debebatur. Condemnandi enim erant. exigeutes 
indebita, non accipientes mercedem suam : ille tamen 
et ipsara mercedem suam donavit. Non quia alius 
tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irri- 
gata terra qux». producit fenum. jumentis. De [ructu 
eperum (uorum, inquit, satiatibur terra : producens 
fenum jumentis. Tu noli esse sterilis, produc. fenum 
jumentis : si nolunt jumenta fenum tuum, non tc ta- 
men sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde 
carnalia : debita sunt militi, militi reddis ; provincia- 
lis (a) Christi es. Quis militat suis stipendiis unquam ? 
quis plantat vineam, et de [ructu ejus non edit? quis 
pascit gregem, et de lacte ejus non percipit? Non ideo 
dico, ut ista fiant in me. Fuit quidam miles qui etiam 
provinciali donaret annonam : sed tamen reddat pro- 
vincialis annonam. Ut autem hinc dicam potius ; ju- 
menta sunt : Bovi trituranti os non. infrenabis. Produ- 
cens, iuquit, fenum jumentis; et quasi hoc exponens 
adjecit, Et herbam servituti hominum :. ne uon intelli- 
geres quod dietum est, Producens fenum jumentis, re- 
petitione exposuit quod promisit. Quod enim dixit 
supra fenum, postea herbam nominavit ; quod autem 
dixerat jumentis, hoe servituti. hominum dixit. Ergo 
servituti, et non lihertati. Ubi ergo est, Vos in liber- 
tatem vocati estis ? Sed audi eumdem ipsum : Cum enim 
liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, wt plures 
lucrifacerem (1 Cor. ix, 1-19). Et quibus dixit, In liber- 
tatem vocali estis? et quid adjunxit? Tantum ne liber- 
Latem in. occasionem carnis delis, sed per. charitatem 
servite invicem (Gal. v. 15). Quos liberos fecerat; ser- 
vos fecit ; non conditione, sed tamen Christi redem- 
ptione; non necessitate, sed charitate : Per chavita- 
iem, inquit, servite invicem. Sed Christo servimus 
invicem, ait; non populis, non carnalibus, non infir- 
mis. Bene Christo servis, si servis quibus Christus 
servivit. Nonne de illo dicttm est : Bene servientem 
plurimis? Propheta legitur : de nullo nisi de Christo 
accipi solet. Audiamus tamen proprie et in Evangelio 
vocem ejus : Quicumque, iuquit, in vobis vult. major 


1 Sic aliquot Vss. At alii cum Fd. carent particula, cum. 
(a) De hoc nomine vide £narr. iu Psal. xc, serm. t, n. t0 
&t not. 


ENARRATIO IN PSALMUM Clli, 


1566 
€sse, erii vester servus. Scrvum meum * te feclt, qui te 
suo sanguine liberum fecit. Dicite hoe nobis, quia 
verum dicitis. Audi illum alio loco : Nos autem ser- 
vos vestros per Jesum (M Cor. sv, 5). Bene diligite 
Servos vestros, sed in Domino vestro. Pr:estet. nobis 
ut bene serviamus. Nam velimus, nolimus, servi su- 
mus: et tamen si volentes sumus, non necessitate, 
sed charitate servimus. Quodammodo enim quasi su- 
perbia servorum stomachata videbatur, cum diceret 
Dominus : Erit vester servus qui voluerit inter vos major 
esse. Jam enim filii Zebediei sedesaltissimas quaerebant: 
unus volebat sedere ad dexteram, alter ad sinistram, 
dicentes per matrem quod ipsi cupicbant. Dominus 
non illis sedes invidit, sed convallem prius ploratio- 
nis ostendit, quasi diceret , Illuc vultis venire , ubi 
sun ego? venite qua ego. Quid est, venite qua ego? 
Per humilitatem. Ego de sublimi descendi, et humi- 
li:tus ascendo ; vos in terra inveni, et ante vultis vo- 
lare quam pasci; prius nutrimini, educamini, fert? 
nidum. Quid enim ait? quomodo illos revocavit ad 
humilitatem, jam qu:rentes altitudinem ? Potestis bi- 
bere calicem quem ego bibiturus sum ? Et illi, ctiam in 


^oc superbi : Possumus. Quomodo Petrus : Tecum 


usque ad. mortem. Forlis vir, donec femina diceret : 
Et iste cum illis erat (Matth. xxvi, 55, 69). Sic et isti : 
Possumus. Potestis ? Possumus. Et ille, Calicem qui- 
dem mewm bibetis, etsi modo non potestis, Dibetis : 
quomodo Pctro, « Non potes me modo sequi ; seque- 
ris me postca (Joan. xn; 356). Calicem quidem meum 
bibetis ; sedere autem ad dexteram meam vel ad si- 
nistrzm, non est meum dare vobis» (Matth. xx, 2027). 
Quid est, Non est meum dare vobis? Non est mcum 
dare superbis. Modo quibus loquor, supcrbi estis; 
ideo dixi, Non est meum dare vobis. Sed forte diecrent, 
Erimus humiles. Non ergo eritis vos : cgo, Vobis 
dixi. Non dixi, Non dabo humilibus : sed, non dabo 
saperbis. Qui autem rex superbo fit humilis, non erit 
qui erat. 

10. Ergo pradicatores verbi, et jumenta ct servi 
sunt. Producat terra, si irrigata est, fenum jumentis, ct 
herbam servituti hominum. Ipse estenim (ructus, ut pos- 
siL fieri quod dictum est in Evangelio : Ut et ipsi rect 
piant vos in. tabernacula eterna (Luc. xvi, 9). Vide de 
feno quid facias, vide de re vili quid emas. Ut reci- 
piant vos, inquit, in. tabernacula. eterna : ubi erunt 
ipsi, illuc vos recipiant. Quare hoc? Quia qui suscipit 
justum in nomine justi, mercedem justi accipiet : et qui 
suscipit prophetam in nomine prophete, mercedem pro- 
pnetco accipiet : et qui dederit calicem aque frigide wni 
ex his minimis, tantum in nomine discipuli ; amen dico 
vobis, non perdet. mercedem. suam (Matth. x, 41-42). 
Quam mercedem non perdet? Recipient vos in taber- 
nacula terna. Quis non festinet? qui non alacritis 
currat ? Si terra estis, rigamini de fructu operum Dei ; 
ne dicatis, Non sunt cum quibus faciamus ; przedica- 
tores nostri, jumenta triturantia, homines servientes 
non indigent nostri. Quiere tamen, ne quis indigeat z. 


* Sic jn MSS. AL in. Edi, sua, 


1567 
postrenio, et qui non ludiget, inveniat in te quod n0- 
lit! accipere. Accipit enim bonam voluntatem, cum 
1: accipias pacem : etsi cnim non quierit datu:n , sed 
requirit. fructum (Philipp. 1v, 17). Quxre. tamen, ne 
quis indigeat ; et noli dicere : Si petierit, dabo. Ex- 
spectas crgo ut petat? Sie pascis bovem Dei, quomodo 
transeuntem mendicum ? Illi petenti das, quia scri- 
ptum est, Omni petenti te, da ( Luc. vi, 50 ). De isto 
quid seriptum est? Beatus qui intelligit super egenum et 
pauperem ( Psal, xv, 9). Quxre cui des : Beatus enim 
qui intelligit super egenum et pauperem, qui przoccu, at 
vocem petituri. Si sic inter vos indigent milites 
Christi, ut etiam petant ; videte ne vos judicent, an- 
1equam petant. Quomodo, inquis, quxro? Esto cu- 
riosus, esto providus ; prospice, attende unde quisque 
vivat, unde se transigat, unde habeat : non reprehen- 
detur ista curiositas tua ; terra eris producens fenum 
jumentis, et herbam servituti hominum. Curiosus esto, 
et intellige super egenum et paupcrem. Alius ad te 
venit, ut petat; alium tu prxveni, ne pelat. Sicut 
enim de illo qui te quxrit dictum est, Omni petenti te, 
da ; sic de illo quem tu debes quxrerc dictum est, Su- 
det elecmosyna in manu tua, donec invenias justum 
cui eam tradas. Cum enim dandum sit et istis paupe- 
ribus petentibus *; non enim ab eis inhibuit Deus 
eleemosynas, cum Christus de ipsis dieat, Quando fa- 
cis epulum, convoca caecos, claudos, debiles, non haben- 
ies unde tibi reddant ; retribuetur autem tibi in resurre- 
clione justorum ( Luc. xiv, 15 et 14) : voca. et. ipsos, 
pasce et ipsos ; epulare, cum illi epulantur ; delectare, 
cum illi saginantur; illi enim pane tuo, tu justitia 
Dei. Nemo vobis dicat : Prz:ceptum est a Christo ut 
servo Dei detur, mendico non detur. Absit ; prorsus 
impius ista loquitur. Da illi, scd multo magis illi. Ille 
enim petit, et in voce petentis agnoscis cui des : ille 
autem quanto minus petit, tanto magis tibi vigilandum 
esi ut preoccupes petliturum ; aut forte modo non 
petiturum, et aliquando damnaturum. Itaque curiosi 
cstote ad ista, fratres mei; invenietis multorum Dei 
servorum indigentiam, tantum ut velitis invenire. Sed 
quia delectat vos excusatio qua vultis dicere, Nescie- 
Damus ; propterea non invenitis. 

41. Jpsc Dominus loculos babebat, quo mittebantur 
necessaria, et possidebantur nummi propter usus eo- 
rum qui cum illo erant et ejus : non enim cum dici- 
tur, Esurivit ( Matth. 1v, 2; et xxi, 18), evangelista 
3nentitur. Yoluit esurire propter te, ne tu esurias in 
illo, qui pauper factus est, cum dives esset, ut illius 
paupertate nos ditaremur ( Il Cor. viu, 9 ). Habuit 
enim loculos; et dictum est de quibusdam feminis 
religiosis, quod ambulabant qua ibant pedes ejus 
evaugelizantes, et ministrabant ei de substantia sua. 
Nominantur iile mulieres in Evangelio, ubi erat qu:v- 
dam etiam uxor cujusdam Chuz:e procuratoris Hero- 

: dis (Luc. vm, 5). Vide qux ficbant. Futurus erat Pau- 
ius nihil tale aliquando quxrens, €t omnia provincia- 
libus donans. Sed quia multi infirmi ista quasituri 


! cie :oelioris nolze Mss. At Edd., relit. 
* dic in Edd. additur, p«t«t ? quod à Mss. abest, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1568 


crant, magis infirmorum personam suseepit Christus. 
Sublimius Paulus, numquid et Christo! Sublimius 
Christus, quia misericordius. Cum enim videret Pau- 
lum ista non esse quxsituruin, providit ne damnaret 
quiesiturum, el prxebuit exemplum infirmo : quomode 
cum videret multos pronos et gaudentes ituros ad 
martyrium passionis, exsultaturos in ipsa passione, 
fortes !, centenarios maturos ad horreum ; quorum- 
dam tamen infirmorum, quos videbat posse conturban 
ventura passione, ne deficerent tamen, sed potius 
voluntatem. humanam voluntati Creatoris conjunge- 
rent, ipsorum personam voluit suscipere in passione 
Christus, diceus, Tristis est anima mea usque ad mor- 
tem ; et iterum, Pater, si fieri potest, transeat a me ca 
lix iste. Docnit quid essct dicturus infirmus, sed secu- 
tus ostendit quid facere deberet infirmus : Verumta- 
men non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater (Matth. 
xxvi, 98, 39). Quomodo ergo in passione iufirmorum 
persouam sustinuit, pruefigurata illa in Corpore suo, 
quia et illa membra ejus ; neque enim frustra dietum 
est, Imperfectum meum viderunt. oculi tui, et in libro 
tuo omnes scribentur ( Psal. cxxxvm, 16 ) : sic et. in 
loculis habendis , et in exigenda quodam inodo anno- 
nà, non petenda, sed prxbenda ?, indigentiam susce- 
pit. Suscepit eum Zacchixus, et. gaudet (Luc. xix, 6). 
Cui hoc bonum ? Christo, an Zacchzco? Vere, si nou 
susciperet Zacclix:us, non erat ubi mancret mundi 
fabricator? aut si non pasceret Zacclizeus, indigeret is 
qui de quinque panibus tot millia hominum saturavit? 
Cum ergo quisque sanctum suscipit, non suscepto, 
sed susceptori przestatur. Numquid in iMa fame non 
pascebatur Elias? nonne corvus afferebat panem et 
carnem , servo Dei serviente creatura ( Il] teg. xvi, 
6 )? Missus est tamen pascendus ad viduam ; non ut 
militi, sed ut provinciali aliquid praestaretur. 

12. Ergo quia dicebamus, fratres, et de pascendig 
pauperibus; cum Dominus loculos laberet, iamen 
quando dixit Jude cum tradituro, Quod facis , fac ve- 
lociter ; non. intelligentes c:eteri quid dixisset, arbi- 
trai sunt eum dixisse, ut aliquid pr:epararet quod 
daretur pauperibus. Ille enim loculos habebat, hoc in 
Evangelio scriptum est ( Joan. xui, 27-29 ). Posseut 
hoc suspicari, nisi hoc haberet in consuetudine Do- 
minus? De his ergo qux: dabantur et in loculos mittc- 
bantur, dabatur tamen et illis pauperibus, quos Deus 
docuit non contemnendos. Sed si illum non con- 
temnis, quanto magis bovem per quem trituratur ha:c 
area? quanto magis servum tuum ? Non indiget cibo, 
forte veste indiget. Non indiget veste, forte tecto ir- 
diget, forte ecclesiam fabricat, forte aliquid utile in 
domo Dei molitur ; exspectat ut attendas, exspectat ut 
intelligas super. cgeutem et pauperem. Tu contra, 
terra dura, lapidea, non irrigata, aut frustra irrigata, 
servas tibi dicere : Non sciebam, non noveram, nemo 
mihi dixit. Nemo tibi dixit! Christus non cessat di- 
cere, propheta non cessot dicere : Beatus qui intelligit 
super egenum et pauperem. Non vides arcam inanem 


! Sic Mss. Edd. vero. forte. 
* Am, Er, et jlerique Mss. nor peteudo, sed prabendo, 


ET L 


1569 


propositi tui : vides certe vel surgentem fabricam, 
quo intraturus et oraturus es. Nonne admovetur ocu- 
lis tuis ? Nisi forte putatis, fratres, quia prx»positi ve- 
stri thesaurizant : et novimus multos non thesauríi- 
zare, et ad quotidiana egere, de quibus omnino non 
creditur; quos et vos inveniretis , si velletis, si cir- 
cumspiceretis, si ad hoc vigilaretis, ut fructum dare- 
tis. Dixi quod potui, quantum potui. Puto autem 
manifestos nos esse vobis, sicut ait Apostolus, non 
ideo nos dicere , ut in nos ista faciatis. Prxestet Deus 
ut hxc non frustra dixerim : przstet Deus ut. terra 
irrigata sitis, non lapidea, sicut Judorum, unde ta- 
bulas lapideas accipere merueruut ; sed terra fructi- 
fera, terra qux irrigata reddatagricole. Illi ipsi corde 
lapideo , quod significatum est lapideis tabulis, deci- 
mas dabant. Etiam gemitis , et nihil adhac exit !. Si 
gemitis, parturite ; si parturitis, parite. Quare gemi- 
tus inanis ? quare gemitus sterilis? Viscera torquen- 
tur, an non est intus quod edatur? Rigans montes de 
superioribus suis : de fructu operum tuorum satiabitur 
terra. Beati qui faciunt, beati qui ista fructuose au- 
diunt, beati qui non inaniter clamant. De fructu ope- 
rum tuorum satiabitur terra : producens fenum jumen- 
tis, el herbam servituti hominum. * Utquid hoc? Ut 
educat panem. de terra. Quem panem ? Christum. De 
qua terra ? De Petro, de Paulo, de cxteris dispensa- 
toribus veritatis. Audi quia de terra : Habemus, in- 
quit, thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia 
sit virtutis Dei (Y Cor. ww, 7). Ipse est pauis qui de 
carlo desceudit ( Joan. vi, 41 ), ut e terra educatur, 
cum per servorum suorum carnem praedicatur. Terra 
fenum producit, ut panem de terra educat. Qus 
terra fenum producit? Plebes pix, plebes sanctze. Ut de 
qua terra panis educetur? Verbum Dei de Apostolis, 
de dispensatoribus Sacramentorum Dei, adhuc in 
terra ambulantibus , adhuc corpus terrenum portan- 
tibus. 

45. [vers. 15.] Et vinum leificat cor hominis. Nemo 
se ad ebrietatem paret ; imo se oimnuis homo ad ebrie- 
tatem paret. Caliz tuus inebrians quam praeclarus 
est (Psal. xxu, 5)! Nolumus dicere : Nemo se 
inebriet. Inebriamini, sed videte unde. Si vos inebriat 
calix Domini prxclarus , videbitur ista. inebrietas in 
operibus vestris , videbitur in sancto amore justitiam, 
videbitur postremo in alienatione mentis vestr:, sed 
2 terrenis in caelum. Ut exhilaret faciem. ejus in oleo. 
Video qua terra quantum fructum educat, si produ- 
cat fenum jumentis. Non isti servi vendunt quod dant ; 
non enim venditores Evangelii sunt : gratis dant, 
quia gratis acceperunt. Gaud^nt bonis operibus ve- 
stris; hoc enim vobis prodest : non enim quxrunt da- 
tum , sed requirunt fructum. Quid est exhilaratio fa- 
ciei in oleo? Gratia Dei , nitor quidam in manifesta- 
lionem ; sicut dicit Apostolus : Unicuique autem datur 
Spiritus ad. manifestationem (1 Cor. xn, 7). Gratia 
quxdam qui est hominum ad homines perspicua, 
ad conciliandum sanctum aniorem, oleum dicitur, in 


! Am. Er. et Mss.: Eliam gemile, et nihil huc exent. 
* Sic pracij ui Xss. AL Fdd.: ttquid vocat ? utquid huc ? 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


1570 


nitore divino ; et quoniam excellentissima in Christo 
apparuit, totus orhis eum diligit: qui cum contem- 
ptus hie esset, adoratur modo ab. omni gente : Quo- 
niam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium 
( Psal. xxi, 99). Tanta est enim ejus gratia, ut mulii 
qui in eum non. eredunt, laudent eum , et propterea 
dicaut nolle sc in eum credere, quia nemo potest im- 
plere quod juhet. Laudando impediuntur, qui in illum 
vituperando sciebant. Amatur tamen ab omnibus, 
priedicatur ab omnibus ; quia excellenter unctus, ideo 
Christus. Christus enim unctus, a. chrismate. dictus 
Christus. Messias hebraice, erx»ce Christus, lati-e Un- 
ctus : sed corpus suum tolum perunguit. Omnes ergo 
venientes accipiunt gratiam, ut exhilaretur facies in 
oleo. 

14. Et panis cor hominis confirmat. Quid est hoe , 
fratres ? Quasi coegit intelligi dequo pane diceret. Panis 
enim iste visibilis stomachum con(iriiat, ventrem 
confirmat : est alius panis qui cor confirmat, quia 
panis est cordis. Jam enim dixerat de pane superius, 
U1 educat panem de terra , sed non dixerat qualis panis 
sit ille. Et vinum l«etificat cor hominis. Videtur jaw di- 
cere de spirituali vino ; nam id Letificat cor hominis, 
Sed adhuc putetur de vino isto diei, quia ebrii quasi leti 
corde videntur apparere, Utinam lzetentur, et non rixen- 
tur. Dicis mihi : Quid lxtius ebrio ? mo quid insanius 
ebrio? quid plerumque iracundius? Est ergo viuum 
quod vere lztificat cor, et non novit aliud nisi letifi- 
care cor. Sed ne putes hoc quidem de spirituali vino 
debere accipi, de illo pane autem non ; quod et ipse 
spiritualis sit, exposuit et ipsum : Et panis , inquit, 
cor hominis confirmat. Ergo sic accipe de pane, quo- 
modo accipis de vino ; intus esuri, intus siti : Beati 
enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi satura- 
buntur (Matth. v, 6). Panis ille justitia est, vinum il- 
lud justitia est : veritas est, veritas Cliristus est 
(Joan. xiv, 6 ). Ego sum , inquit, panis vivus, qui de 
celo descendi ( Id. vi, 44); et, Ego sum vitis, vos 
sarmeuta (1d. xv, 5). Et panis cor lomiuis. confir- 
mat. | 

485. [vers. 16.] Satiabuntur ligna campi : sed de ista 
gratia educta de terra. Ligna campi, plebes populo- 
rum. Et cedri Libani quas. plantavit, Cedri Libwi, 
potentes ip s:eculo, ct ipsi satiabuntur. Pervenit panis, 
et vinum, et oleum Christi ad senatores, ad nobiles, 
ad reges; satiata sunt ligna eampi. Prius humiles sa- 
tiati sunt, deinde etiam cedri Libani, sed quas planta- 
vit ipse : pie ' cedri, religiosi fideles; tales enim 
plantavit. Nam et impii sunt cedri Libani, quia, Con- 
teret. Dominus. cedros. Libani ( Psal. xxviu , 5). Li- 
banus enim mons est ; ibi iste arbores etiam secun- 
dum litteram annosissimx» sunt et. excellentissimz. 

. Libanus autem interpretatur, sicut legimus in eis qui 
ista scripserunt, Candidatio. Libanus dicitur candida. 
tio : videtur autem candidatio esse seculi hujus, 
modo nitentis et fulgentis in. pompis suis. Sunt ibi 
cedri Libani ques plantavit Dominus ; ips:s satiabun- 


! Edi. omittuat vocem, pia. 


1571 
&ur quas plantavit Dominus. Nam arbor, inquit, quam 
non plantavit Pater meus, eradicabitur (Matth. xv, 15). 
I:t cedri Libani quas plantavit. 

16. [vers. 11.] ilic passeres nidificabunt. Fulicm do- 
«ius dux est eorum. Übi passeres nidificabunt ? In ce- 
dris Libani. Jam audivimus qux: sint cedri. Libani, 
nobiles saeculi, excelsi genere, opibus , honoribus : et 
ipsie cedri satiantur, ille tamen quas plantavit ipse. 
ln his cedris passeres nidificant. Qui sunt passeres ? 
Aves quidem et volatilia coeli sunt. passeres, sed mi- 
nuta volatilia solent dici passeres. Sunt ergo quidam 
spirituales nidificantes in cedris Libani : id est, sunt 
quidam servi Dei audientes in Evangelio, Dimitte om- 
aia tua, vel, vende omnia tua, et da pauperibus , et ha- 
bebis thesaurum in. coelis ; et veni, sequere me (Id. xix, 
21 ). Et non tantum hoc audierunt magni, sed audie- 
runt et parvi, et voluerunt hoc facere et parvi, ct esse 
spirituales; non jungi uxoribus, non macerari cura fi- 
liorum, non habere proprias sedes quibus dcligaren- 
lur, sed ire in vitam quamdam communem. Sed quid 
diwiserunt isti passeres ? Minuti enim szculi hujus 
passeres videntur. Quid dimiserunt? quid maguuin 
dimiserunt? Alius se convertit, dimisit cellam patris 
suiinopem, vix uuum lectam et unam arcam. Con- 
vertit se tamen, factus est passer, quxesivit spiritua- 
li». Dene, optime; non illi insultemus, non dicamus : 
Nihil dimisisti. Non superbiat qui multa dimisit. Pe- 
4rus ut sequeretur Dominum, novimus quod piscator 
erat, quid potuit dimittere? Vel frater ejus. Andreas, 
vel filii Zebedxi Joannes et Jacobus, etiam ipsi pisca- 
tores (1d. tv. 18, 21) ; et tamen quid dixerunt? Ecce 
105 dimisimus omnia, et secuti sumus te (1d. xix , 271 ). 
Non ei dixit Dominus : Oblitus es paupertatem tuam ; 
quid dimisisti ut totum mundum acciperes ? Multum 
dimisit, fratres mei, multum dimisit, qui non solum 
dimisit quidquid habebat, sed etiam quidquid habere 
cupiebat. Quis enim pauper non turgescit in spem 
seculi hujus? quis non quotidie cupit augere quod 
habet? Ista cupiditas precisa est : ibat in immensum, 
accepit modum, et nihil dimissum est? Prorsus to- 
tun mundum dimisit Petrus , et totum mundum Pe- 
trus accepit. Quasi nihil habentes, et omnia possi- 
dentes (Il Cor. vi, 10). Faciunt hoe multi : ista 
faciunt qui parum habent, et veniunt, et fiunt passe- 
res utiles. Minuti videntur, quia non habent altitudi- 
nem dignitatis szecularis : nidilicant in cedris Libani. 
Etenim et cedri Libani , nobiles et divites et excelsi 
hujus seculi, quoniam cum timore audiunt, Deatus 
qui intelligit super egenum et pauperem ; attendunt res 
suas, villas suas, et omnessuperfluas copias, quibus vi- 
dentur excelsi, et prxcbent illas servis Dei ; dant agros, 
dant hortos, aedificant ecclesias, monasteria, colligunt 
passeres, ut in cedris Libani nidificent passeres. Ergo 
satiantur cedri * Libani quas plantavit Dominus, ct illic 
passeres nidificabunt. Attendite totam terram, si non ita 
est. Ut loquerer ista, non solum credidi, sed et vidi ; 
dedit mihi intellectum ipsum experimentum. Interro- 
gate latissimas terras qui nóslis , ct videte in quam 


* Sic Mss. At Edd.: Passeres erqo sadiantur codris. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI! 


1912 
multis cedris Libani passeres illi, de quibus locutus 
sum, nidificant. 

17. Sed tamen, fratres mei, ipsi passeres si spiri- 
tuales sunt, quamvis nidificent in cedris Libani, non 
pro magno habere debent cedros Libani, et putare 
illos esse superiores, 3 quibus eorum necessaria 
coniplentur. Passeres cnim sunt ; ill:e autem cedri 


"Libani sunt. Ergo fulice, domus duz es! passerum. 


Quamvis in cedris Libani nidificent passeres, non ta- 
men cedri Libani duces sunt passerum. Ecce satia- 
buntur ligna campi, omnes populi ; et cedri Libani sa- 
tiabuntur, quas plantavit Dominus, omues. nobiles et 
excelsi fideles. lMlie, id est in cedris Libani, passeres 
nidificabunt ; praebebunt ramos faculiatum. suarum 
colligendis minutis spiritualibus. Przbent ista, faciunt 
h:ec cedri Libani quas. plantavit Dominus ; faciunt , 
et libeuter faciunt; noverunt quid faciant , noverunt 
quid accipiant. Sed passeres quamvis in cedris Libani 
nidificabunt, Fulice domus dux est eorum. Qu:e est 
fulicze domus? Fulica , sicut omnes novimus , marina 
avis est ; vel in stagnis est, vel in. mari est. Habet 
quamdam domum non facile in littore terrx», aut 
nunquam; sed in iis qux:& in media aqua sunt: ple- 
rumque ergo in petris quas aqua circumdat. Intelli- 
gimus ergo petram esse idoneam fulicee domum, 
nusquam fortius et firmius habitat, quam in petra. In 
quali petra? In. mari constituta. . Etsi tunditur. flucti- 
bus, frangit tamen fluctus, non frangitur : hoc hahet 
magnum petra in mari constituta. Quanti fluctus con- 
tuderunt petram nostram, Dominum Christum ? Elisi 
suntin illum Judzi; illi fracti sunt, iMe integer 
mansit. Et unusquisque imitans Christum, ita sit in 
isto seculo, id est in isto mari, ubi non potest. nisi 
procellas tempestatesque sentire, ut nulli vento cedat, 
nulli flactui, scd omnia excipiat , et intezer maneat. 
Ergo fulic:e domus et fortis est, et humilis. Non ha- 
bet domum fulica in excelsis ; nihil illa domo firmius, 
et nihil bumilius. In cedris quidem uidificant passe- 
res, propier prasentem necessitatem : scd petram 
illam habent ducem, qux fluetibus tunditur , et non 
frangitur; imitantur enim Christi passiones. Et si 
forte cedri Libani iratz fuerint, et aliquid molestia 
vel seandali servis Dei in ramis suis commoverint, 
volabunt quidem inde passeres; sed v:e cedro rema-- 
nenti sine nidis passerum. Passeres enim non naufra- 
gabunt, non peribunt; quia fulice domus dux est eorum. 
18. [vers. 18.] Quid ergo sequitur? Montes aliis- 
simi cervis. Cervi, magni, spirituales, transcendentes 
in cursu omnia spinosa veprium atque silvarum. Qui 
per ficit, inquit, pedes meos sicut. cervi, et super excclsa 
statuet. me (J'sol. xvii, 54). Tenennt montes alios, 
alta precepta Dei ; sublimia cogitent, teneant ea qu;e 
multum eminent in Scripturis; justificentur in sum- 
mis : cervis enim sunt illi montes altissimi. Quid de 
'umilibus bestiis? quid de lepore? quid de ericio? 
Lepus minutum animal et infirmum, erieius etiam 
spinosum * : illud animal timidum, illud anitial spi- 
nis coopertum. Spin: quid significant, nisi. peccato 
* Mic in Edd. additur, minor eorum, quod a Mss. abest. 


1318 
res ? Qui peccat quotidie, etiamsi non magna peccata, 
minutissinis spinis coopertus est. In eo quod timet, 
lepus est; in eo quod minutissimis peecalis operitur, 
ericius est : et non potest. tenere excelsa illa et per- 
fecta prascepta. Hli enim. montes altissimi cervis. Quid 
ergo? isti pereunt? Non. Sic enim montes altissimi 
cervis, ut e& his videas quid sequatur : Petra. refu- 
gium ericiis et leporibis. Quia factus est Dominus re- 
fugium pauperi (Psal. 1x, 10). Ponas petram illam in 
terra, refugium est ericiis et leporibus : ponas illam 
in mari, domus est fulic:e. Ubique utilis petra. Et in 
montibus ipsa utilis : montes sine petrrz:. fundamento 
ruerent. in profundum. Nonne jamdudum de monti- 
bus dicebatur : [ilic volatilia cceli inhabitabunt ; de 
medio pelrarum dabunt voces suas ? Ubique ergo petra 
refugium nostrum : sive. in montibus excelsa sit, 
sive in mari tuudatur fluctibus; non frangatur !, sive 
in terra solidetur ; ad illam. eervi, ad. illam fulica, ad 
illam lepus et ericius. Tundant pectora lepores, et 
ericii confiteantur peccata sua: licet cooperti sint 
minutis quidem quotidianisque peccatis; non cis ta- 
men deest petra, quie illos docuit dicere, Dimitte 1zo- 
bis debita nostra, sicui et nos dimittimus debitoribus no- 
siris. (Matth. vi, 12). Petra re[ugium | ericiis. et lepo- 
ribus. 

19. rers. 19.] Fecit lunam. in tempora. Intehligi- 
mus spiritualiter Ecclesiam crescentem de minimo, 
ei ista mortalitate vit:e. quodammodo senescentem ; 
$ed ut propiuquet ad solem. Non istam lunam dico 
visibilem oculis, sed. qux hoc nomine significatur. 
lsta quando obscura erat Ecclesia, quando nondum 
apparebat, nondum eminebat, seducebantur homines, 
ei dicebatur, Hxc est. Ecclesia, hic est. Christus; wu 
sagiltarent im obscura luna reclos corde (Psal. x, 5). 
Modo quam caus est qui plena luna errat? Fecit lu- 
nam in tempora. Hic enim temporaliter transit Ecclesia; 
non enim hic erit semper ista mortalitas : augeri et 
minui aliquando transibit? ; in tempora facta est. 
Sol agnovi! occasum. suum. Et. hic quis sol, nisi sol 
ille justiti;», quem sibi. non ortum inipii. plangent in 
die judicii ? Qui dicturi sunt in illo die, Ergo erravi- 
qus a via veritatis, et justitig (umen non luxit nobis, et 
sol non ortus est nobis (Sap. v, 6)., Ei sol iste oritur, 
qui intelligit Christum. Recedit autem ab intellectu 
ejus Christus, qui sie iratus fuerit fratri suo, ut te- 
neat odium. Itaque. irascimini, et nolite peccare (Psal. 
iv, 5). Charitas etsi irascitur aliquando, ut corrigat, 
non tenetur rea; quia non inveteravit ira, ui vertere- 
tur in odium. Si autem ira conversa fuerit in odium, 
occidit sol super iracundiam vestram. Non igitur 
occida: sol. super iracundiam. vestram (Ephes. wv, 20). 

9(). Nec putetis, fratres, ideo nonnullis solem esse 
adorandum, quia sol ia Scripturis aliquando. Chri- 
stum significat, "Talis est enim. derme«tia hominum; 

quasi adorandem aliquid dicatur, eum. dicitur, Sol 

Christum significat. Adora ergo et petram, quia 

Christum significat (1 Cor. x, 4). Sicrt. oris ad. victi- 
1 Sic Er. Lugd. Venet, Lov. ln B., feangqutur.. M. 


? sic Nss. AL Edd.: augeri ct mini potest, aiiqiuütéo per- 
Lraüvsiat. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


£515 
mam ductus est (Isai. vut, 7); adora et ovem, quia 
Christum significat. Vicit leo de tribu Juda (Apoc. v, 5); 
adora et leonem, quia Christum Significat. Videte 
quam multa Christum significent; omnia ista Chri- 
stus in similitudine, non in proprietate. Qu:xris pro- 
prietatem Christi? fn principio erat Verbum, et. Ver- 
bum. erat apud. Deum. Ecce proprietas Christi, per 
quam factus es. Vis audire et proprietatem per quam 
refectus es? Et Verbum caro factum est, et habitavit in 
nobis (Joan. t, 4, 14). Cetera. similitudiues sunt. In- 
tellige, esto Scripture capax, ut aliud videas objici 
oculis tuis, aliud innui cordi tuo. 

91. Sol ergo ille, jam securi dicimus, sol ille ju- 
Sili;, non sinc causa impiis non Oritur, etsi vo- 
lunt : ipsa enim Sapientia dicit, Querent me mali, et 
non invenient. Quarent, et. non invenient. Et quare? 
Oderunt enim sapientiam. Jpsa Sapientia loquitur, 
et dicit : Querent me mali, et non invenient; oderunt 
enim sapientiam (Prov. 1, 28, 29). Si ergo oderuat, 
quare qux»runt? Quzrunt, non ut fruantur, sed ut in- 
flentur ; qu:erunt sermonibus, oderunt moribus. Spi- 
ritus enim sanctus disciplina fugiet fictum, et auferet se 
a cogitationibus que sunt sine intellectu. (Sap. 1, 5). 
Non ergo sot ille oritur impiis, non oritur malis. At 
vero de isto sole quid dictum est? Qui facit solem 
suum oriri super bonos et malos, et pluit. super justos 
et injustos (Matth. v, 45). Ergo de illo sole justitize 
nescio quid significat psalmus isto secundum myste- 
rium; nam videmus ista fieri in creatura etiam se- 
cundum speciem rerum visibilium : Sol agnovit oc - 
casum suum. Quid est, Sol. agnovit. occasum. suum? 
Christus agnovit passionem suam : occasus Christi, 
passio Christi. Sed. numquid sic sol occidit, ut. non 
oriatur? Numquid qui dormit, non. adjiciet ul resurgat 
(Psul. xy, 9)? nonne ipse dixit, Dormivi turbatus? et 
deillo dictum est, Exaltare super. celos, Deus (Psal. 
Lvr, 5, 6)? Ergo, Sol agnovit occasum suum : quid 
est, agnovit? Approbavit, placuit ei. Et unde. osten- 
dimus quia agnovit, hoc est, placuit ei? Quid enim 
non novit Deus? quid non novit Christus? Et tamen 
dicturus est in fine quibusdam z Non novi vos (Matth. 
vri, 25). Quomodo ergo ibi, Non novi vos, non esl 
quasi, Mihi ignoti estis, sed, non mihi placctis; sic 
et hic, agnovit occasum suum, placuit illi occasus suus. 


.Sienim ei displiceret, quomodo pateretur? Homini 


enim, quia non est ille sol, etiamsi displiceat passio 
sua, patitur et quod non vult. llle autem r.on patere- 
tur, nisi ei placeret : id est, nisi agnosceret occasum 
suum, non occideret ; quia ipse ait, « Potestatem ha- 
beo ponendi animam meam, et potestatem habco ite- 
rum sumendi eam : nemo tollit eam a me, sed cgo 
ipse eam pono a me » (Joan. x, 18). Ergo, agnovit oc- 
casum suum. 

29. | vers. 20, 21.] Et quid, cum occidit sol, cum 
passus est Dominus? Factc sunt quiedam tenebrae in 
A postolis, defecit spes eorum, quibus primo magnus 
ci redemptor omnium videbatur. Quare? « Posuisti 
tenehras, et faeta est nox : ibi pertransibunt. omnes 
bestim silvie. Catuli leonum. rugientes, ut rapiant, 


9515 
querentes. à Deo escam sibi » (a). Quid. intelligam 
spiritualiter catulos leonum, nisi spiritalia nequitie 
(Ephes. vi, 129)? quid intelligam nisi mala d.e moulin; 
quie d:emonia paseentur erroribus hominum? Sunt 
enim principes d:emoniorum, et sunt d:emonia quae- 
dam contemptibilia. Ista diemonia seducere animas 
querunt, sed, ubi sol non ortus est; tenebre enim 
sunt. Et cum tenebrz sunt, qu:erunt. catuli leonum 
quos devorent. Ipse leo major, princeps omnium ta- 
lium leonum, quid de illo dictum est ? « Nescitis quia 
adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens 
circuit, quxerens quem devoret » (1 Petr. v, 2d Idco 
« querentes a Deo escam sibi ; » quia noc tentaci quis 
potest a diabolo, nisi permittente Deo. Job. sanctus 
aate diabolum erat, et tamen longe ab illo erat: 
aspectu ante illum, potestate remotus ab illo. Quando 
auderct tentare vel carnem, vel facultates ejus quas 
possidebat, nisi accepisset potestatein ? Quare autem 
datur potestas? Aut ad damnandos impios, aut ad 
probaudos pios. Juste hoc totum Dominus agit; et 
jn neminem habet diabolus potestatem, vel in ali- 
quid ejus, nisi ille concedat, cui est potestas summa 
et sublimis. Sic diabolo, sic bomiui nulla est pote- 
stas in hominem, nisi desuper detur. Stabat judex vi- 
vorum et mortuorum ante hominem judicem, et. in- 
flavit se homo judex videns ante se Christum, et ait : 
Nescis quia potestatem habeo occidendi et. dimittendi 
te? At ille qui venerat et eum docere, a quo judica- 
batur : Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi es- 
set. libi desuper data. (Joan. xix, 10, 14). Et homo et 
diabolus et qualibet diemonia nonnisi accepta pote- 
state nocent : sed proficientibus non nocent. Malis ita 
sunt tanquam ignis feno; bonis ita sunt tanquam ignis 
auro. Manducatus est Judas ut fenum ; probatus est 
Job ut aurum. Posuisti tenebras, et facta est noz ; illic 
pertransibunt omnes. bestie silve. Jam bestie silvae 
alio modo : alio enim et alio modo semper ! ista in- 
telliguntur ; quomodo Dominus ipse agnus, ipse leo. 
Quid tam diversum quam agnus et leo? Sed qualis 
agnus? Qui vinceret lupum, vinceret leonein. Jpse 
petra, ipse pastor, ipse janua. Pastor intrat per ja- 
nuam : et. dicit, Ego sum pastor bonus ; et dicit, Ego 
sum janua (ld. x, 1, 11). Ipsum leonis nomen Domi- 
num siguificat ; quia, Vicit leo de tribu Juda (Apoc. 
v, 5), et diabolum ; quia, Conculcavit leonem &t draco- 
nem (Psa!. xc, 15). Discite sie. intelligere, cum figu- 
rate ista dieuntur ; ne forte ubi legeritis quod Chri- 
stum significat petra (1 Cor. x ,«4), ubique petram 
Christum putetis. Significat alia atque alia, sicut 
littera quo Joco ponatur vide, ibi intelligis ejus vim. 
Si audieris litteram primam in nomine Dei, et puta- 
veris eam semper ibi ponendam, delebis eam in no- 
mine diaboli. Ab eadem enim littera incipit nomen 
Dei, a qua incipit nomen diaboli ; et nihil tam disjun- 
ctum, quam Deus et diabolus. Vide ergo quam 
obsurdus est a rebus et humanis et divinis, qui dixe- 


1 Tres MSS., $C pe. "e 
(a) Uuosce versus jam supra exposuit, in Enarr. rsal. C, 
uin. 12, 15. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1516 
rit de littcra singulari D, Non debet haberi in capite 
nominis diaboli, et cum quisieris, quare ? respon- 
deat : Eo in nomine Dei legi istam litteram. Ridetur 
iste; nam nec talis est cui digneris reddere rationem. 
Nolite ergo tam, pucriliter sapere ctiam ista divina , 
ut forte aliquis vestrum , quia. dixi Superius bestias 
Silv: significare Gentes, modo autem dico bestias 
silvie significare diemonia ct angelos prxvaricationis, 
putet iis me aliquid contrarium dicere. Sinilitudines 
euim sunt, ei in quocumque loco sunt, circumstantia 
sui exponuntur. J/lic pertransibunt omnes bestie sitom. 
Ubi? Iu nocte quam posuit Dominus, quia sol agnovit 
occasum suum. Catuli leonum. rugientes, ut rapiant, 
querentes a Deo escam sibi. Merito Dominus venturus 
ad occasum suum, ipse sol justiti: agnoscens occa- 
sum suum, ait discipulis, tanquam tenebris futuris !, 
circuituro lcone, ut quiereret quem devoraret , quod 
ille leo neminem devoraret, nisi peteret : Hac nocte, 
inquit , postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et 
ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua (Luc. xxn, 
$1, 32). Nonne Peirus cum ter negavit (Matth. xxvi, 
70-74) , jàm inter dentes leonis erat? Catuli leo- 
num rugientes, ut rapiant, ct ut qugrant a Deo escam 
sibi. 

25. [vers. 22.] Ortus est sol. Qui dixit, Potestatem 
habeo ponendi animam meam, ei. potestatem habeo ile- 
rum sumendi eam; agnovit occasum suum, ct posuit 
eain ; ortus est sol, et recepit eam. Ortus. est Sul, quia 
occidit sol, sed non exstinctus est sol. Adhuc eis qui 
non intelligunt Christum, ipsa nox est; adhuc eis sul 
ortus non est : instent, ut intelligant, ne rapiantur a 
rugiente leone. Nam ecce quibus ortus est, non eos 
audent invadere catuli leonum. Sequitur enim : Ortus 
est sol, et congregati sunt, el in cubilibus suis cubabunt. 
Magis magisque ubi ? oritur sol iste, ut. intelligatur 
ab orbe terrarum , et clarificetur. Christus in toto 
mundo, congregantur catuli leonum ; illa d:emonia 
recedunt a persecutione Ecclesim, qui instigabant 
persequi domum Dei, operando in filiis diffidenti;. 
Nam dictum est ; Secundum principem potestatis aeris, 
qui nunc. operatur in [iliis infidelitatis (Ephes. ni, 2). 
Modo jam quia nemo eorum persequi audet Eccle- 
siam, ortus est sol, et congregali sunt. Et ubi sunt? Et 
in cubilibus suis. cubabunt. Cubilia corum, corda in- 
fidelium. Quam multi gerunt leones cubantes in cor- 
dibus suis? Non. inde erumpunt, non faciunt. impe- ! 
tum in istam peregrinantem. Jerusalem. Quare non 
faciunt! Quia jam ortus est sol, et splendet iu. toto 
orbe terrarum. 

24. [vers. 25.] Eigo vide quid sequatur, quia ortus 
est sol, et. congregati. sunt, et iu. cubilibus suis cuba- 
bunt. Quid tu, o homo Dei? quid tu, o Ecclesia Dei ? 
quid tu, o corpus Christi,.cujus eaput in coelo est ? 
quid (u facis, o. homo, unitas ejus ? Exiet , inquit, 
homo ad opus suum. Operetur ergo iste homo opera 
bona in securitate pacis Ecclesiz, operctur usque iu 


! Tres Mss., ait discipulis suis. t quatuor prosequuatur 2 
tanquam in tencbris futuris. 
? sje Mss. AL EUH, 717. 





157 ENARLRATIO IN PSALMUM Cil. 


finem. Aliquando enim erit quedam. coutenebratio !, 


et fiet quidam. impetus, sed in vespera, id est in fine 
mundi : inodo autem in. pace et tranquillitate opera- 
tur Ecclesia ; quia exiet lomo ad opus suum, et ad 
operationem suam usque ad vesperam. 

93. vers. 24.) Quam | magnificata sunt opera. Ina, 
Domine! Merito magna, merito excelsa. Ubi facta 
sunt opera ista tam magua? quz illa statio Dei ubi 
stetit, vel qu:e. illa sessio ubi ? sedit, et ista opera- 
tus est? quis locus ubi ista operatus est? unde pro- 
cesserunt primo ista tam pulchra ? Si ad litteram ac- 
cipias, omnis ordinata creatura , ordinate currens, 
ordinate pulchra, ordinate oriens, ordinate occidens, 
ordinate perageus omnia tempora, unde processit ? 
l]psa autem. Ecclesia. quomodo accepit. incrementa, 
successus, perfectionem ? Quomodo destinatur ad fi- 
nem quemdam immortalitatis? Quibus przconiis 
przdicatur ? quibus mysteriis commendatur ? quibus 
sacramentis occultatur ? qua przedicatione revelatur ? 
Ubi fecit hacc Deus? Video magna opera : Quam ma- 
gnificata sunt opera tua, Domine ! Quxro ubi fecerit, 
locum non invenio ; sed video quid sequatur : Omnia 
in sapientia fecisti. Ergo omnia in Christo fecisti. llle 
contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spi- 
nis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. 
Audio, audio qnid de illo tuo milite nunties homi- 
nibus ; quid de illo precone sancto przedices gentibus, 
Christum Dei Virtutem , et Dei Sapientiam. Irrideant 
Judsxi crucifixum Christuni, quia scandalum est eis ; 
irrideant Pagani crucifixum Christum , quia stultitia 
est eis : Nos autem, inquit, praedicamus Christum cru- 
cifizum, Judmis quidem scandalum , Gentibus autem 
stultitiam ; ipsis vero vocalis Judeis ct Gracis Christum 
Dei Virtutem , et Dei Sapientiam (1 Cor. 1, 95 , 24). 
Ümnia in sapientia fecisti. 

96. Iiepleta est terra creatura tua. Repleta est terra 
creatura Christi *. Et quomodo? Quomodo videmus : 
quid enim non a Patre per Filium creatum cst? Quid- 
quil ambulat et repit in terris, quidquid natat in 
aquis, quidquid volat in aere, quidquid in ccelo cir- 
eumagitur, quanto magis terra, totus mundus crea- 
tura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam 
creatura nova, de qua dicit Apostolus, Si qua in 
Chiisto nova creatura , velera lransierunt; ecce facta 
sunt oninia * nova : omnia autem ex Deo (ll Cor. v, 17, 
18). Nova creatura qua facta est, omnes credentes in 
Christum, exuentes — veterem hominem, et induen - 
tes novum (Ephes. ww, 92, 291). Repleta est terra crea- 
Iura. tua. 1n. uno loco terr: crucifixus erat, in uno 
exiguo loco cecidit granum illud in terram, et morti- 
fieatum est; sed magnum [fructum attulit. Singularis 
eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio 
psalino vocem tuam, qua dixisti : Singularis ego sum, 
donec transeam (Psal. cxt, 10). Singularis ergo eras , 
donec lransires ; singularis eras, cum agnovisti occa- 


1! plures XNss., contenebricatio. 

* vss. carent his verbis, stetit, vel qua illa sessio, ubi. 
? sie aliquat Mss. At Edd., creatura tua Chri:te. 

* vox, omnia, hoc loco in Nss. omitti solet. 


15178 
sum tuum : sed ab occasu in ortum transisti. Ortus 
cs, splendüisti, clarificatus cs, cum in coelum ascen- 
disti, et replela est terra creatura tua, Psalmum, fra- 
tres, nondum finivimus; sed aliquid iude in. nomine 
Christi etiain ad diem Dominicum differamus. 


SERMO 1v. 

1. Meminit Charitas vestra, cum sit unus sermo 
Dei in Seripturis omnibus difatatus, et per multa ora 
sanctorum unum Verbum sonet, quod eum sit iu 
principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, 
quia non habet tempora ; nec mirandum nobis sit, 
quia propter infirmitatem nostram descendit ad par- 
ticulas sonorum nostrorum , cum descenderit ad sus- 
cipiedam infirmitatem corporis nostri (Joan. 1,14, 
14) : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisso 
sermones , mysteriaque ipsa quxe hie clausa tenentur, 
ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas 
per aliquot dies moras temporis , cum pronuntiantur, 
cum commerdantur, cum clausa esse monstrantur, 
cum aperiuntur, eum eruuntur, cum ostenduntur ; ac 
per hoe meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec pra:ter- 
ito die ad ejus terminum psalmi nos pervenire po- 
tuisse , et distulisse in hunc diem. Voluit Dominus ct 
tempus redditionis nobis exhibere, et me debitorem 
debito satisfacere, et exactores securiores eflicere : 
det ergo ipse bonum quod reddamus, qui non reddi- 
dit quidquid mali feceramus. 

9. [vers. 24, 25.] Exclamaverunt, ut nostis, ut cum 
pietate gaudioque reeolitis, exclamaverunt cum Psal- 
mo viscera cordis nostri, et dixerunt : Quam magni- 
ficata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia [e- 
cisti : repleta est terra. creatura. tua. Quidquid a Deo 
faetum est, in sapientia factum est, et per sapientiam 
factum est. Quidquid novit sapientiam, et quidquid 
non novit sapientiam, et tamen in creatura Dei est, 
in sapientia factum est, et per sapientiam factum . 
est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapien- 
tam; qui non cognoscunt, babent tameu artificem 
shpientiam, cum sint ipsi detenti insipientia! : et qui. 
eam lucem habent ; etiam artificem habent ; uon qui- 
eumque artificem habent, etiam lucem habent. Et 
quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes 
liunt, et sapientes vocantur; multi ejus expertes, 
stulti nominantur. Propter hoc vitioso nomine stulti 
appellantur, quia si studeant sapientiz, si petant, si 
qu:erant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus parti- 
cipationem : non enim nàturze, sed negligentiz: dene- 
gatur. Sunt autem alix creature, qui non possunt 
fieri participes sapienti ; sieut omnes bestix, omnia 
pecora, omnes arbores, qux: nec sensum habent ul- 
lum. Numquid quia partieipes sapienti: esse non 
possunt, ideo non in sapientia eL per sapientiam facta 
sunt? Non ergo exigit Deus intellectum de equo et 
mulo : sed hominibus dicit, Nolite esse sicut equus et 
mulus, quibus mon est intellectus ( Psal. xxxi, 9). 


! Plures Mss. omiltunt, crm sint. ipsi detenti. insipientia. 
Nonnulli loco, insipientia, habent, sapientia. Alij cum Am. es 
Er., in sapientia, 


1319 S. AUGUSTINI EPISCOPI 4380 


Quod equo natura. est, homini crimen est. Iioc ergo 
dicit Deus : Non exigo participationem sapientie mee 
ab eis quae noo feci ad imaginem meam ; sed ubi feci, 
inde exigo, et usur ejus rei posuilo, quam donavi. 
Ilomines ergo reddentes Dco quie Dci sunt, $i Ciesari 
reddunt quod Cxesaris est ( Math. xxu, 21); id est, 
reddentes Cassari imaginem suani, et. reddentes. Deo 
imaginem suam, erigunt ipsam mentem suam, non ad 
Se, sed ad artificem suum, ct ad lumen unde stunt, ct 
ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et 
unde remoti frigescunt, et unde recedentes eontene- 
hrantur, et quo revertentes illuminantur : et quia pie 
illi dixerunt, Tu illumiuabis lucernam meam, Domine; 
Deus meus, illuminabis tenebras meas (sal. xvn, 29); 
discussis tenebris terrenx Stultiti;e, aperientes os et 
ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, fidentem oculum 
cordis; et circumspiciunt mente universum mundum , 
terrant, mare et coelum, et videntes omnia pulchre 
disposita, ordinata eurrere, digeri generibus, fulcivi 
seminibus, mutari suecessionibus, currere temporibus 
placet eis in his artifex , ut et ipsi placeant in arlifi- 
cio! artifici; et exclamaut prz: magno gaudio, quia 
vere huie letiti: nihil comparari potest : (uam ma- 
gnificata sunt opcra tua, Domine! Omnia in sapientia 
fecisti. Ubi est ipsa sapientia in. qua. omnia fecisti ? 
quo sensu attingitur? quo oculo videtur ? quo studio 
quxritur? quo merito possidetur? Quo putatis, nisi 
gratia sua? Qui donavit ut. simus, donat ut. boni si- 
»ius. Donat conversis, qui antequam converterentur, 
ei cum aversi irent post vias suas, nonne quivsivit 
eos? nonne descendit? nonne Verbum caro factum 
est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 14)? nonue accen- 
dit lucernam carnis suxe, duin penderet in cruce, ct 
quisivit perditam drachmam ( Luc. xv, 8)? Quicsivit, 
et invenit, vicinis congratulantibus, id cst omni crca- 
turà spirituali quz? Deum proxime attingit. Vicinis 
tetantibus inventa est drachma; Angelis letantibus 
inventa est anima humana. Inventa est, ergo gaudeat, 
et dicat : Quam. maguificata sunt opera tua, Domine! 
Omnia in sapientia fecisti. 

$. ltepleta est terra creatura (ta. Qua. creatura. tia 
repleta. est terra? Omnibus arboribus et frutetis , 
omnibus animalibus et pecoribus; et universo ipso 
geuere humano, repleta est terra creatura Dei. Vide- 
mus, novimus, legimus, agnoscimus, laudamus, et in 
his praedicamus; et in his non suffieimus laudare tan- 
tum, quantum abundat ex. bona inspectione cor no- 
strum. Sed ad illam magis creaturam debemus atten- 
dere, unde dicit Apostolus, Si qua igitur in. Chiisio 
nove creatura, velera transierunt ; ecce facta sunt omuia 
nova (M Cor. v, 17). Que vetera transierunt? In Genti- 
hus omnis idololatria, in. ipsis Judiwis omnis illa ser- 
vitas Legis, omnia illa sacrificia praznuntiantia praz- 
sens sacrificium, Abuudabat tunc vetustas homiuis ; 
venit qui renovaret opus suum, venit qui con(flaret 
argentum suum, qui formarct monetam suam, et at- 
tendimus. plenam. terram. Christianis credenibus in 
Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis 

! Sic jlures Mss. At Fdd., in artifice. 


et idololatria, a spe pralerita ad spem novi sgculi : 
et ecce nondum est in re, et jani tenetur in spe, et 
per ipsam spem jam cautamus et dicimus, Zlepleta est 
terra creatura tua. Nondum enim in patria. cantannts 
hioc, nondum in illa requie qux promittitur, nondum 
confirmatis veclibus portarum Jerusalem. ( Psa/. 


.cxvvi, 15); sed adliuc iu peregrinatione intuentes 


mundum istum tot:m, ct undique bomines currentes 
ad (idem, timentes gehennas, coitemnentes mortem, 
amantes vitam :elernam, spernentes prisentem, et 
tali spectaeulo completi gaudio dicimus , Jtepleta est 
terra creatura tua. 

4. loc autem s;culum adliuc tentationum fluctibus 
quatitur, adhuc tempestatibus et. procellis tribulatiu- 
num et tumorum * turbatur : hae tamen itur. Minctur 
licet mare, et tumeat. fluctibus, procellasque partu- 
riat; hac itur, datum est nobis liguum in quo navige- 
mus : Repleta est terra creatura tua. Scd nondum su- 
mus in terra viventium, adhuc ista terra morientium 
est; clamamus autem, et dicimus : Spes mea es tu, 
portio mea in terra viventium (Psal. cxi, 6). In terra 
morientium spes mea, in terra viventium portio mea. 
Ecce ista terra qui repleta est ereatura. Dei. Qui 
adhue est in ista terra morientium , nondum in terra 
viventium , qua trausit? Audi sequentia : Iloc mare 
magnum et spatiostm, ibi repentia quorum mon est nu- 
merus; animalia pusilla et magna. 'Terribile mare si- 
gnificat : ibi sunl repentia quorum. non est numerus, 
Insidize repunt in hoe seculo, et incautos repente oc- 
eupant : repentes autem tentationes quis numerat ? 
Repunt, sed cave, ne subripiant. Vigiletur iu ligno ; 
ctiam in aquis?, etiam in fluctibus tuti sumus ; non 
dormiat Christus , non dormiat fides ; et si dormierit, 
excitetur ; imperabit ventis, placabit mare (Matth. 
vii, 24-26); finietur via, gaudebitur in patria. Ibi re- 
pentia qworum non est numerus; animalia pusilla. et 
»agna. Video enim adhuc in mari isto formidoloso 
nondam credentes: ipsi enim versantur in amaris 
aquis et sterilibus; illi autem et pusilli et magni sunt. 
Novimus hoc; multi pusilli saeculi nondum credide- 
runt, multi primates sxculi nondum crediderunt : 
animalia pusilla et magna sunt in hoc mari. Oderunt 
Ecclesiam, premuntur Christi nomine; non seviunt , 
quia non permittuntur : in. manus non erumpens, 
clausa est in corde s;evitia. Nam omnes sive pusilli , 
sive magui, animalia pusilla el magna, qux: modo do- 
lent tenipla. clausa esse, aras eversas, simulacra con- 
fracta, leges latas ut. sacritieave idolis eapitale $t eri 
men; emnes qui dolent hze, im mari sunt adhuc, 
Quid ergo nos? ad patriati qua ituri sumus? Per ipscin 
uiare , sed in ligno. Noli timere periculum ; lignuim te 
portat quod continet, seculum, Ergo attendite : Hcc 
mare magnum ei spatiosum, ibi repentia quorum non est 
ninerus; animalia pusilla et magna. No'i timere, noti 
terreri; desidera. patriam, intellige peregrinationem. 

9. [vers. 26.] llic naves commeabunt. Ecce in eo 
quod terrebat, naves natant, et non merguntur. Naves 

* Aliquot Mss., timorum : et quidam, tuno;c. 


. * lic in Edd. additur, üt cruce naviganius : quod à. me- 
lioribus Nss. abest. 


4581 


Ecclesias intelligimus; commeant inter tempestates, 
nter proecllas tentationum, inter fluctus s:eeuli, inter 
animalia pusilla et magna. Gubernator est Christus 
in lizno crucis su:e. J/lic naves commeabunt. Non ti- 
meant naves, non valde attendant. ubi natent, sed a 
quo gubernentur. 2l/ic naves commeabunt. Quem com- 
meatum reperiunt tristem , quando gubernatorem 
sentiunt Christum ? Commeabunt secure, commeent ! 
perseveranter, venient ad fiuem debitum, perduceu- 
tur ad terram quietis. 

6. Est in isto mari aliquid etiam quod supera! 
omnia animalia pusilla et magna. Quid est hoc? Psal. 
mum audiamus : Draco hic quem finxisti ad illudendum 
ei. lbi repentia quorum non est numerus, ibi animalia 
pusilla et magna; illie naves comimeabunt, et noa 
timebunt, non solum repentia , quorum non est nu- 
merus, et animalia pusilla et magna, se ncc draco- 
nein qui ibi est : Quei finzisti, inquit Deo, ad illu- 
dendum ci. Magnum secretum , et tamen quod nostis 
dicturus sum. Nostis inimicum Ecclesie quemdam 
draconem : non vidistis oculis carnis , sed videtis 
oculis fidei. Ipse est qui et Ico dicitur : dc illo Scri- 
ptura dicit, Conculcabis leonem et draconem (Psal. xc, 
45 ). Subditus est iste capiti tuo, subdetur et corpori 
ejus; h:ereant tantum membra capiti suo, ut membra 
ejus sint. Dictum est de prima femina, quam seduxit 
hic draco; Eva scilicet illa cui consilium mortis de- 
dit, et persuasione astuta in cor femineum more ser- 
pentis irrepsit. Factum est quod novimus, quod ibi et 
nos fecimus, quod dolemus. In illis enim duobus ho- 
minibus totum genus humanum : inde propago mor- 
tis, inde et in parvulis debita, delicta. Quis enim 
mundus, ait Seriptura, in conspectu t0? Nec. infans 
cujus est vnius diei vita super terram (Job xiv, 4 ct 5). 
' radux peccati, wadux mortis de primo peccato. 
Nostis cnim ct quid dietum est mulieri, vel poiius 
serpenti, cum audiret Deus peccatum primi hominis : 
I psa tuum obscrvabil capul, et tu ejus observabis calca- 
neum (Gen. ni, 15 ). In. magno mysterio dictum, in 
figura dictum Ecclesie futur», faete de lotere viri 
sui, et hoe dormientis. Erat autem Adam forma 
iuturi. Hoc Apostolus dieit : Qui est ferma futuri 
(fom. v, 44). Profiguratum est quod futurum erat , 
faeta est Ecclesia de latere Domini dormientis in 
cruce. Nam de latere erucilixi percusso ( Joan. xix, 
$1). Sacrameuta. Ecclesie profluserunt.. Quid. ergo 
dictum est. Ecclesi:? Jam wq10do audite, intelligite, 
cavete : 7 psa tuum observabit caput, et tu ejus calca- 
neum. O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est 
"aput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi 
it mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere men- 
tem. tuam, noli consentire. Hoc quod venit in men- 
tet), Caput serpentis est; caput calea, et evades cie- 
teyos motus. Quid est, eaput calea ? Ipsam suggestio- 
nem contemne, Sed lucrum suggessit : magnum ibi 
lucrum est, magnum ibi aurum est ; si hane fraudem 
feceris, dives eris. Caput serpentis est, calea. Quid 
es*, calea?. Contenine qued suggessit. Sed. magiiun 


* 96€ Lliriquc Nss. At cditi, conuncabunt. 


ENARRATIO IN PSALMUM Clil. 


1532 


aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum 
mundum lucretur, animze autem sux detrimentvnt 
patiatur ( Matth. xvi, 96 )? Percat mundi lucrum, ne 
fiat anim: damaum. Hec dicens, observasti capu 
Serpentis, et calcasti. llle autem diabolus caleaneum 
tuum. observat. Quid cst, observat caleaneum tuum ? 
Quando labaris a via Dei, Tu observas primam sugge- 
stionem, ille observat lapsum tuvim. Si enim lapsus 
fueris, cades ; si eccideris, possidebit. Ut antem non 
eadas, noli exire de via. Angustam tibi sen.itam stra- 
vit Deus; quidquid extra illam, lubricum est. Pro- 
pterea lumen est Christas, ct via est Christus : Erat 
Iumen verum quod. illuminat omnem hominem venientem 
in hunc mundum (Joan. 1, 9) ; et, Ego sum via, et ve- 
ritas, et vita (Id. xiv, 6). Per mo is, ! ad mc is. Si 
ergo inse est lumen, ct ipse est via; si ab illo reces- 
seris, nccin lumine cris, nec in via. Et quid te sequi- 
tur? Quod dicit de impiis quidam psalinus : Fiat via 
illorum tenebre et lubricum (Psal. xxxiv, 6). 

7. llie ergo draco, antiquus hostis noster, ira fer- 
vidus, insidiis astutus, in mari magno est. Draco lic 
quem finxisti ad illudendum ei. Jaw tu illude draeont : 
ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato 
suo de sublimi babitatione. coelorum, et. ex angelo 
faetus diabolus, accepit quemdam locum suum in 
loc mari. magno et spatioso. Regnum ejus quod pu- 
tas, career ejus est, Multi enim dicunt : Quare tantam 
potestatem diabolus accepit, ut dominetur in. isto se- 
culo, et tantuin valeat, tantum. possit ? Quantum. va- 
let, aut quantum potest ? Nisi permissus, nihil potest. 
Tu sic age, ne permittatur in te;aut si. permissus 
fuerit ad. tentandum, vietus. abscedat, et. non possi- 
dcat. Permissus est enim ad tentandos quosdam san- 
ctos viros famulos Dei : superaverunt. eum, quia de 
via non recesserunt, non lapsi suut, quorum observa- 
bat calcaneum. Job ille sanctus. sedebat in. stercore, 
et currebat in via : videte quemodo observaverit ca- 
put ejus, et quemadmodum ille ealeancum ejus atten- 
debat. Ille repellebat suzgereatem , ille sperabat la- 
benten : cepit et ejus muliereulam ; subtraxit. omnia 
quie habebat, solam dimisit adjutricem suam, non 
mariti consolatricem, sed potius tentatricem ! ; cepit 
etiam ipsam non observantem caput cjus. Adhue enim 
illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis 
omnibus, remansit Jolj eum uxore, per quam tenta- 
retur ; et cum Deo, a quo regeretur. Quid. illo pau- 
perius subito factum, si domum cjus consideres ? 
Quid illo ditius, si cor ejus cogites ? Vide paupertateur 
domus : ablata sunt omnia. Vide divitias cordis : Do- 
minus dedit, Dominus abstulit ; sicut. Domino. placutt, 
ita. [actum est ; sit nomen. Domini benedictum. Dominus 
dedit, Dominus abstulit : noverat rectorem. suum , et 
tentatorem suum ; permissorem tentatoris «ui nove- 
vat, Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat ; veluntatenm 
habet nocendi, potestatem autem nisi. acciperet, non 
haberet ; quantum aecepit ille potestatis , tantum ege 
patior : non ergo ab illo. patior, sed ab. €o qui pote- 


! Fdd., si ad ie ds. Particula, $2, abest à Mss. 
* Aliquot Mss. omit:unt, sed potus GCidatriecin. 


1585 
etatem. dedit, contemnatur. superbia tentatoris mel, 
sustincantur flagella patris mei. Repulsus est tenta- 
tor, observatum est caput ejus , peuetrare non potuit 
in cor. Muratam civitatem. forinsecus oppugnavit, 
sed non expugnavit. Accessit alia. tentatio : permis- 
sus est ad corpus ejus, percussit gravi. vulnete a ca- 
pite usque ad. pedes; contabescebat putredine , sca- 
tebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. 
Ihi Eva captivata, à diabolo non ad adjutorium. ma- 
rito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blaspheme- 


tur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur: 


Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in 
integrum, nunc vielus est a putri : in paradiso deje- 
cit, in stercore superatus est. Attendebat. autem ille 
draco uirum Job lingua laberetur. Omnis enim homo 
in actu suo pedes habet iu. co quod agit; in quo mo- 
vetur, ibi tanquam ambulat. Dicebat ille multa ; quan- 
ta enim dixit Job, qui legunt, noverunt : in. tam 
multis illis verbis observabat serpens calcaneum 
labentis. llle autem. qui caput observabat. serpentis, 
repulit onem. suggestionem. Respondit et mulieri, 
sieut. dignum. erat respondere. mulieri : Locuta. es , 
inquit, (mquam una de insipientibus mulieribus : si 
$ona percepimus de manu Domini, mala non susti- 
nebimus? EL inter. illa omnia. qua dixit, nusquam 
lapsus est. (Job v, 10). Quod multi in illis verbis non 
intelligunt, et quedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid 
durum dixcrit Job in Deum. 

8. Nam inter multa etiam hoc dixit, velut. stoma- 
haus adversus Deum, sicut videbatur non intelligen- 
tibus : ille autem gestabat personam magnam magne 
propheti;e : Utinam, inquit loquens ad. eum, utinam 
esset. nobis arbiter (1d. ix, $5, scc. LXX) ! Quid. est, 
Utinam nobis esset arbiter (a)? Quasi qui inter nos 
judicaret, et quo. judicante causa mca vinceret. Sic 
accipitur ad primum sonum : sed . discute te, ne la- 
baris; attendit enim serpens ille semper calcancum 
tuum. Quid visus est dixisse Job ? Utinam esset nobis 
arbiter ! utinam esset medius aliquis qui judicaret in- 
ter me et 1c ! lloc Deo homo, hoc in stercore homo, 
hoc vel in coelo augelus Deo : Utinam esset nobis 
arbiter! Sed quid prievidebat ? quid optabat ? Multi, 
inquit Dominus, justi et prophete voluerunt videre que 
videtis , et non viderunt (Matth. xui, 17). Arbitrum 
desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componen- 
dame causam. Nonne. inimici eramus Dei , et malam 
€ausam liabebamus adversus Deum ? Quis finiret cau- 
sam istam malam , nisi ille medius arbiter, qui nisi 
veniret, misericordi:e perierat iter? De quo Aposto- 
lus dicit, Unus enim Deus et mediator Dei et hominum, 
homo Christus Jesus (1 Tim. n, 5). Si non homo, non 
mediator ; quia qualis Patri Deus. Dicit alio loco : 
Mediator autem unius non est; Deus autem unus est 
t Galat. n , 20). Inter duos mediator : ergo Christus 
mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, 
sed quia homo : nam quia Deus, :equalis Patri; sed 

! rlures Mss.: Ibi Eva captivata, diabolo ad adjutorium, 
varito siipposita aL lapsum. 4d. liaue lecüionem [rope ac- 


fduat Am. et Er. 
(a) O. mesités àinón. 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1584 


iequalis Patri, non mediator *. Ut autem sit mediator, 
descendat a. superiore ad inferiorem, ab xqzalitate 
Patris ; faciat quod ait Apostolus : Semetipsum eai- 
nanivit formam s2rvi accipiens, in similitudine hominum 
[actus, et hubitu inventus ut homo (Philipp. n, 7). Fun- 
dat sanguinem suum , deleat chirographum nostriun 
(Coloss. n , 44), componat * inter nos et Deum ; nc 
stram voluntatem corrigens ad justitiam , illius sen- 
tentiam. flectens ad. misericordiam. Sieut ergo hoc 
unum exposuimus , quantum Dominus dedit , quod 
durum videtur dictum a Job; sic et extera qux ibi 
videntur quasi aspera ct blasphema, habent intelle- 
ctus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus 
perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, 
el posteaquam totum locutus est. Perhibuit Deus 
primo testimonium, dicens : JTomo sine querela , ve- 
rax Dei cultor (Job, 1, 8). Dixit hoc Deus, dixit hoc 
ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis 
forte male intelligens scandalizaretur, et putaret ju- 
stum quidem virum fuisse Job ante tentationem , in 
tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in 
sacrilegam blasphemiam; (initis omnibus sermoni- 
bus, et ipsius Job, ct amicorum ejus a quibus ei con- 
solatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos 
non verum locutos, sicut servum ejus Job. Non enim 
locuti estis, inquit, coram me verum quidquam , sicul 
servus meus Job. Deinde jubet ut ille pro eis offerat 
hostias, quibus eorum peccata solvantur (4d. xum, 
1, 8). 

9. Eia, fratres mei , qui vult observare caput ser- 
peutis, et securus transire hoc mare ; quia necesse . 
est habitet hic serpens iste , ct, ut dicere cgeperam, 
lapsus diabolus de ccelo hunc locum accepit; obser- 
vct eaput ejus, a timore s:eculi, ct a cupiditate saeculi. 
Mine enim suggerit aliquid, aut undc times, aut 
unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. 
Tu si timueris gehennas , amaveris regnum Dei , ob- 
servabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec 
ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. 
Nemo autem dicat, ut dixi : Magnam habet potesta- 
tem. Vident enim homines quasi quantum acceperit 
potestatis ; quid perdiderit ?, non vident. Ipse autem 
sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, 
dicens de ista potestate quam dicitur diabolus ha- 
bere, et describens illum multis modis in figuris si- 
militudinum, exponens qui ille sit, vel quid valeat, 
hoc quoque ait: « Non est quidquam simile ei fa- 
cium super terram, ad illudendum ei ab Angelis 
meis. » Deus ibi loquitur in libro Job : « Non est 
quidquam ei super terram simile factum, ad illuden- 
dum ei ab Angelis meis. Omne altam videt ; ct ipse 
rex omnium qux in aquis sunt » (Id. xui, 24 et 95, 
sec. LXX). Cui testimonio congruit hoe in Psalmo. 
Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi 


! Sic aliquot Msi. AL. Er. et. Lov., non quia Deus equalis 
Patri; sed. si equalis Patri, non mediator. Nounulli Mss. 
non qiia Deus equalis Patri, sed. quia homo minor patre, 
Si equalis patri, non mediator. , 

? Edd., componat pacem. Nox, pacem, abest a Mss. 

p Hic Edd. addunt, maje:tatis ; quod a precipuis Mss, 

est. I 





1535 


animalia pusilla et magna, ubirepentia quorum non est 
numerus, ubi naves navigant ligno tutz, ait : Draco hic 
quem finaisti ad illudendum ei. Sed si ad illudendum , 
quomodo Deus illi illudit ? An tradidit cum illuden- 
dum, hoc est, ut illudator? Putaremus quod Dcus 
illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quxestio- 
nem; ibi enim dictum est : Ad illudendum ei ab. An- 
gelis meis. Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. 
Sed nondum es augelus Dei. Donec sis, si eum cur- 
sum tencs ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne 
libi noceat. Przpositi enim sunt. Angeli eclorum su- 
per potestates aereas, et inde procedit verbum quod 
(it hic. Intuentur enim legem fixam, legem zternam, 
jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu , 
fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde 
mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potesta- 
ies ex illa ordinàntur a summis usque in ima. Et si 
potestates summorum colorum reguntur verbo Dei, 
quanto magis inferiores atque terrenz? litemanet 
ergo in malis soia nocéndi cupiditas. Hanc habet 
lomo in potestate cupiditatem noceridi, voluntatem 
àd perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, 
non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. 
Semel dictum est, sententia firma est : Non est pote- 
stas, nisi a Deo (Rom. xw, 1). Quid ergo times? In 
aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus 
es. Sie est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum or- 
dinatus est, in his sedibus deputatus est. Magnum ali- 
quid illi putas esse has sedés , quia non nosti sedes 
Angelorum unde lapsus est ! : quie tibi videtur ejus 
gloriatio, damnatio est. ? 

10. Similitudinem accipite breviter; quia revera 
inagnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum 
inagnam aliquam putate totam istam administratio- 
nem éreaturz : domus ista magna babet dominum , 
habet servos, et in. ipsis servis habet circa se proxi- 
mos sibi in apparatibus melioribus vestium , thesau- 
rorum , horreorum , magnarum possessionum ; habet 
eiiam servos in infimis ministeriis , iia subditis sibi 
potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloa- 
cas : a summis procuratoribus usque ad extrema ista 
et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo 
aliquis magnus procurator offendat, et peeua domini 
sui , verbi gratia , fiat ostiarius in aliquo loco extrc- 
mo;si exercens sibi datàm potestatem , volentes in- 
rare vel exire perturbet , seéundum modum potesta- 
tis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum 
fuisse aliquando magnum procuratorem ; magnam po- 
lestatem illius esse arbitrantur, quia quid perdiderit 
neseiunt. Et tamen, fratres mei, ostiarius illa de quo 
dixi , ad similitudinem domus magn: hujus terrena , 
potest aliquid facere nesciente domino suo, et tur- 
bare aliquem illo non jubente : iste autem nec ad il- 
lam januam positus cst, qua intramus ad Deum. Chri- 


1! sic meliores Wss., et ex his nonnulli omittunt, deputa- 
tus est : post quie verba. sic habebant Edd., Si magnum «li- 
quid putas esse has aedes ; quia non nosti sedes. 4mgelorum 
unde lapsus est, miraris sedes mor(uorum unde dejectus est. 
Qug tibi videtur, etc. 


ParRoL. XXXVII, 


ENARRATIO IN PSALMUM CIII. 


1536 
stus est enim illa janua, et pee Christum intramus ad 
vitam sternam (Joan. x , 9). Sed est quxdam janua, 
qua intratur in hoc szeeulum , janua quxdam morta- 
litatis : circa ista infirma * carnis hujus detrimenta et 
supplementa, ad istam januam quasi quidam ostiarius 
est; hic habet potestatem in isto mari, qua naves com- 
meant, sed non tantam ut faciat aiiquid nesciente aut 
nolente Domino suo. Ne forte aliquis dicat : Perdidit 
quidem ille magnam potestatem superiorum appara - 
tuum ; sed ego in his infimis sum, Lie me potest hia - 
bere in poteslate, opus est ut serviam ilii. Noli falli : 
novit te Dominus tous, et sic te novit, ut capillos tuos 
habeat numeratos (Matth. x , 50). Qvid ergo times ? 
Tentaturus est forte carnem tuam : flagellum est Do- 
mini tui , non potestas tentatoris tui. Vult nocere sa- 
luti qu: promittitur ; sed non permiiiitur : ut autein 
non permiütatur, habe eaput Christum ; repelle ca- 
put draconis, suggestioni ejus noli consentire m 
via tua noli labi. Draco hic quem finxist ad illden- 
dum ei. 

11. [|vers. 27-29.] Nam vis videre quam non tibi no- 
ceat , nisi permissus? Omnia , inquit, a te exspectant, 
Domine, wt des illis cibum in tempore opporiuno. ii 
iste draco rnanducare vult, sed non manducat queat 
vult. Omni a te exspectant, Domine, ut des illis cibi 


in tempore ópportuno. Omnia : et repentia quorum non 


est numerus, et animalia pusilla et magna, et ipse 
draco, ei omnis creatura tua, qua implesti terrain ; 
Omnia a te exspectant uL des illis cibum in tempore op- 
portuno , unicuique cibum suum. Habes cibuni tuum ; 
habet et dràco cibum suum. Si bene vixeris , cibui 
Christum habebis ; si a Christo recesseris, cibus dra- 
conis eris. Ümnia a te exspectant ut. des illis cibum in 
tempore opporzuno. Quid dietum est ipsi draconi? fer- 
ram manducábis. Draconi dietum est : Terram mau- 
ducabis cunciis diebus vite tug. Audisti cibum draco- 
nis. Non vis ut del te Deus manducandum draconi : 
noli esse cibus draconis, id cst , noli relinquere ver- 
bum Dei. Übi eniin dictum est draconi , Terram iman- 
ducabis ; ibi jam dictum erat et przvaricatori , Tera 
65 , et in terram ibis (Gen. n , 14, 19). Cibus serpcu- 
üs esse non vis? noli esse terra. Quomodo, inquis , 
non ero terra? Si terrena non sapios: Audi Aposto- 
lum, ut non sis terra. Nam corpus quod geris terra 
est, sed tu noli ésse terra. Quid est hoc? Si resurre- 
aistis , inquit, cum Christo , qug sursum suni quarite, 
ubi Christus est in dextra Dei sedens ; qua sursum. sunt 
sapite, non qug super terram (Coloss. yi, 1 et). Si non 
Sapis terrena, non e$ terra; si non es lerra, nou niaii- 
ducaris a serpente, cui cibus data est terra, Gibum 
suum dat Deus serpenti, quando vult, quem vult : 
bene autem judicat , falli non potest , non ei dat au- 
rum pro lerra. Omnia a te exspectant, Domine, ut des 
illis cibum in tempore opportuno. Cum dederis eis, col; 
ligent. Ante illos sunt ; sed non colligent, nisi cum dele. 
ris. Ante diabolum Job erat; et quidem non devorsvit 
Job, sed vel tentare non ausus est, nisi cum illededisset, 


* Am, et Mss., infirma. 


( Quarante-quatre.) 


1887 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1583 


A te exspectant : cum dederis eis, colligent ; si non dede- 
ris , non colligent. 

12. Et quid nos, fratres? quem cibum habemus ? 
Sequitur et de cibo nostro. Aperiente autem te manum 
tuam , universa implebuntur bonitate. Quid est, o Do- 
mine, quod aperis manum tuam ? Manus tua Christus 
est. Et brachium Doniini cui revelatum. cst (Isai. vm , 
1)? Cui revelatur, illi aperitur : revelatio enim aper- 
tio est. Apertente autem te manum tuam , universa im- 
vlebuntur bonitate. Revelante te Christum tuum , uni- 
versa implebuntur bonitate. Non autem habent a se bo- 
nitatem ; nam a'iquando !* probatur illis : Avertente au- 
tem te (aciem tuam, turbabuntur. Multi repleti bonitate, 
sibi tribuerunt. quod habebant, et. voluerunt gloriari 
quasi in justificationibus suis, et dixerunt sibi, Ju- 
stus sum , rnagnus sum ; et faeli. sunt sibi placentes. 
Et sonuit eis Apostolus * Quid enim habes quod non ac- 
cepisti (V Cor. iv, 7) * Volens autem probare Deus ho- 
iini quod ab illo habe:t quidquid habet, ut cum bo- 
nitate habeat et humilitatem , aliquando eum per*ur- 
bat ; avertit ab illo faciem suam , et decidit in tenta- 
tio.iem ; et ostendit illi quia quod justus erat, et recte 
ambulabat, ipso regente fiebat. Avertente autem te fa- 
ciem tuam , turbabuntur. Videte quid dicat et in alio 
spsalmo ; Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in 
elernum. Prisumpsit de se; impletus erat bonitate , 
et putabat à se sibi esse tolam bonitatem , et dixit in 
corde suo : Nou movebor in eternum. Sed quia jam sen- 
serat De» gratiam sé percepisse, pro eo quod erat ex- 
pertus , reddidit gratiarum actionem : Domine, in vo- 
luntate tua. praestitisti decori meo virtutem ; avertisti au- 
tem faciem twam a me, el factus sum conturbatus (Psal. 
xxix, 7, 8). Sic et hic, Aperiente te manum tuam; ape- 
ries manum, et universa impleountur bonitate; non manu 
8ua , sed manu tua aperta : Avertente autem te [aciem 
tuam , turbabuntur. 

15. Sed quare hoc facis?quare avertis faciem tuam, 
ut turbentur? Auferes spiritum eorum, et deficient. Spi- 
ritus eorum , superbia eorum erat : gloriantur, sibi 
tribuunt, seipsos justificant. Averte ergo faciem tuam, 
ut turbentur : aufer spiritum eorum, et deficiant ; cla- 
inent. ad te, Cito exaudi me, Domine ; defecit. spiritus 
meus. Ne avertas faciem tuam a me (Psal. cxuu , 7). 
Auferes spirittin eorum, et deficient, et in pulverem suum 
convertentur. Invenit se homo peenitens de peccato suo, 
quia non habebat vires ex se ; et confitetur Deo, di- 
cens se esse terram et cinerem. O superbe, con- 
versus es jn pulverem tuum, ablatus est spiritus 
tuus ; jam non te jactas , non te extollis , non te ju- 
stüficas; vides quia de pulvere factus es, et avertente 
faciem suam Domino, in tuum pulverem recidisti. 
Rosa ergo , confitere pulverem tuum et infirmitatem 
tuam. 

14. [vers. 90.] Et vide quid sequatur : Emittes spi- 
ritum tuum , et creabuntur. Auferes spiritum eorum , 
emittes tuum ; auferes spiritum eorum , non habebunt 
spiritum suum. Ergo deserti sunt? Beati pauperes spi- 


j ui Sie Mss. At Edd., mam illi quando beni? Probatur 
i 


ritu : non sunt autem deserti, quoniam ipsorum est re. 
gnum catorum (Matth. v , 5). Noluerunt habere spiri- 
tum suum, habebunt spiritum Dei. Hoc enim dixit mar- 
tyribus futuris : Cum vos ceperint et adduzerint * , no» 
lite cogitare quomodo aut quid loquamiui : non enim vos 
estis qui loquimini , sed Spiritus Patris vestri qui loqui- 
tur in vobis (Id. x, 19, 20). Nolite vobis tribuere for- 
titudinem. Si vestro est, inquit, et mca non est ; du- 
ritia est, non fortitudo. Auferes spiritum eorum, et de- 
ficient , et in pulverem. suum convertentur : emittes spi- 
ritum tyum , el creabuntur. 1psius enim sumus figmen- 
tum , dixit Apostolus , creati in operibus bonis (Ephes. 
i, 10). A spiritu ejus accepimus gratiam , ut justitize 
vivamus; quia ipse est qui justificat impium (Rom. iv, 
5). Auferes spiritum eorum , et deficient : emittes spi- 
ritum tuum , et creabuntur ; et innovabis faciem terre : 
id est, novis hominibus, confitentibus se justificatos 
esse , non à se justos, ut gratia Dei sit in illis, Vide 
quales sint, quibus innovata est facies terre. Paulus 
dicit : Plus omuibus illis laboravi. Quid est, Paule? At- 
tende si tu, si spiritus tuus. Non ego, inquit, sed gratia 
Dci mecum (I Cor. xv, 10). 

15. [vers. 51.] Quid ergo? Quia cum abstulerit * 
spiritum nostrum, in pulverem nostrum convertemur, 
uliliter intuentes infirmitatem nostram , ut accepto 
spiritu ejus recreemur. Vide quid sequitur : Sit glo- 
ria Domim: in eternum. Non tua , non mea, non il- 
l;us , aut illius ; gloria Domini sit , on ad tempus, sed 
in eglernum.. Latabitur Dominus in operibus suis. Non 
in tuis, quasi tuis : quia el opera tua si mala, per 
iniquitatem tuam ; si bona , pcr graüam Dei. Letabi- 
tur Dominus in operibus suis. 

16. (vers. 32.] Qui aspicit terram , et facit eam tre- 
mere ; qui tangit montes, et (umigabunt. O terra, exsul- 
tabas de bonitate tua , tibi tribuebas vires opulentiza 
tu:e ; ecce respicit Dominus , et facit te tremere. fRe- 
spiciat te , et facizt te tremere : melior est enim tre- 
mor humilitatis, quam confidentia superbize. Videte 
quomodo aspiciat Deus terram, et faciat eani tremere. 
Ad terram quasi priefidentem sibi et exsultanteu lo- 
quitur Apostolus : « Cum timore et tremore vestrain 
ipsorum salutem operamini. Cum timore et tremore ; 
Deus enim est qui operatur in vobis » (PAilipp. n, 19, 
15). Dicis,o Paule, Operamini ; dicis uuoperemur : quare 
cum tremore? Deus. enim est, inquit, qui operatur in 
vobis. Ideo ergo cum tremore, quia Deus operatur. Quia 
ipse dedit , non ex te est quod habes , cum timore et 
tremore operaberis : nàm si non tremueris eum , au- 
feret quod dedit. Cum tremore ergo operare. Vide 
alium psalmum : Servite Domino in timore, et exsultate 
ei cum tremore (Psal. u , 41). Si cum tremore exsul- 
tandum est , Deus aspicit , fit terr:e motus : aspiciente 
Deo , tremaat corda nostra ; tunc ibi requiescet Deus. 
Audi illum alio loco : « Super quem requiescet spiri- 
tus meus? Super humilem , et quietum , et Lremen- 
tem verba mea »(Isai. Lxvi, 9). « Qui aspicit terram, el 
facit eam tremere ; qui tangit montes, et fumigabunt. » 


! rlerique Mss., abduxerint. 
? Edd., abstuleris. At plures Mss.. ebstulerüt. 


r 
1 
1 





Montes superbi erant , jactabant se, non eos tetigerat 
Deus : tangit jllos, et fumigabunt. Quid est fumigare 
montes ? Precem Domino reddere. Ecce magni inon- 
tes , superbi , inontes ingentes , non rogabant Deui : 
se rogari volebant , et superiorem non rogabant. Quis 
enim potens, et tumidus , et superhus in terra , qui 
dignetur humiliter rogare Deum ? De impiis loquor, 
non de cedris Libani quas plantavit Dominus. linpius 
quilibet, infelix anima , rogare Deum nescit , et vult 
se rogari ab hominibus. Mons est , opus est ut tangat 
dlum Deus, et fumiget : quando ca perit fumigare , 
dabit Deq precem , tanquam saerificium cordis. Fumi- 


gat ad Deum , deinde tundit pectus : incipit et flere, 


quia et fumus excutit lacrymas. Qui tangit montes , et 
fumigabunt. 

17. vers. 33.] Cantabo Donino in vita mea. Quid can- 
tabit? Totum quidquid est, cantabit. Cantemus Domino 
in vita nostra. Vita nostra modo spes est ; vita nostra 
postea aeternitas erit : vita vite mortalis, spes est vite 
immortalis. Cantabo Domino in vita mea ; psallam 1eo 
meo, quamdiu sum. Quoniam in illo sine fine sum, 
quamdiu sum , psallam Deo meo. Ne forte eum ceepe- 
rimus psallere Deo in illa civitate , putemus nos ali- 
quid aliud aeturos : tota vila nostra erit psallere Deo. 
Si veniet in fastidium quod laudamus , potest venire 
in fastidium et nostra lauda:io. Si semper ille amatur, 
semper a nobis laudatur : Psallam Deo meo , quamdiu 
sum. 

48. [vers. 54.| Suavis sit ei disputatio mea : ego au- 
tem. jucundabor in Domino. Suavis sil ei disputatio 
mea : qu est disputatio hominis a Deum , nisi con- 
fessio peccatorum ? Confitere Deo quod es , et dispu- 
tasti cum illo. Disputa cum illo , fac bona opera , et 
disputa. « Lavamini, mundi estote, » Isaias dieit, 
« auferte nequitias ab animis vestris, a conspectu 
oculorum meorum ; eessate a nequitiis vestris , di- 
scite benefacere, judicate pupillo , et justificate vi- 
duam, et venite, disputeimus, dicit Dominus » (Isai. 
1, 4648). Quid est disputare cum Deo? Te illi indica 
scienti, ut indicet se tibi nescienti. Suavis sit ei dispu- 
tatio mea. Ecce hoe est Domino suave, disputatio 
tua ; sacrilicium humilitatis tu:& , contribulatio cordis 
tui, holocaustum vitz: tux , hoc est suave Deo. Tibi 
autem quid est suave? Ego autem jucundabor in Do- 
mino. lpsa est mutua disputatio qnam dixi : indica te 
ei scienli, et indica se ibi nescienti. Suavis est ei 
confessio tua , suavis est tibi gratia ipsius. Dixit se 
tibi. Unde se tibi dixit? Per Verbum. Quod Verbum ? 
Christum. Et tibi dixit, et se dixit. Quia misit Chri- 
stum , seipsum dixit. lta plane, audiamus ipsum 
Verbum : Qui me vidit , vidit et Patrem (Joan. xi, 9). 
Ego autem jucundabor in Domino. 

19. [vers. 35.] Deficient peccatores a terra. Sxevire 
videtur. O saneta anima, quie hie cantat et gemit ! 
Utinam cum ipsa anima sit anima nostra ! utinam co- 
puletur ei, et societur, et conjungatur ei! videbit 
eliam misericordiam scevientis. Quis enim capit lioe , 
nisi qui impletus fuerit charitate ? Deficianl peccatores 


* piss. omittunt, est; cujus loco Colb. xs. habet, vivit. 


4289 ENARRATIO IN PSALMUM CI v. 4300 


a terra, Contremiscis, quia maledicit. Et quis maledi- 
cit? Sanctus. Sine dnbio exauditur. Sed dictum est 
sauctis : Benedicite, et nolite maleaicere (Rom. xu, 14). 
Quid est ergo quod dicit, Deficiant peccatores a terra ? 
Plane deficiant; auferatur spiritus eoruin, et. defi- 
ciant, ut emittaf spiritum suum, et recreentur. Defi- 
ciant peccatores a terra, etiniqui, iig ut non sint. Quid 
non sint, nisi iniqui? Ergo justificentur, ut non 
sint iniqui. Vidit hoc, et impletus est. gaudio, et re- 
vocat versnm. primum psalmi : Benedic, anima imga, 
Dominum. Benedicat anima nastra Dominum, fratres, 
quia dare dignatus est et facultatem et sermonem 
nobis, et vobis intentionem et studium. Unusquisque 
ut potest recordetur quod audivit; collocutione invi- 
cen) ructate saginam vestram, ruminate quod aecce- 
pistis, non eat in viscera oblivionis vesiurx. Thesau- 
rus desiderabilis requiescat ip ore vestro (Prov. xxi, 
20). Magno labore quzsita et inventa sunt, magno 
labore nuntiata ej disputata sunt; sit labor noster 
fructuosus vohis, et benedicat anima nostra Do- 
miuum. 





IN PSALMUM CIV 
ENARRATIO. 


4. [vers. 1.j Psalmus centesimus quartus, primus 
est in eig quibus prienotalur Alleluig. Cujus verbi, vel 
polius duorum verborum, interpretatio est, Laudate 
Deum. Et idea inde coepit : Confitemini Domino, et 
invocate nomen. ejus. In laude enim intelligenda esg 
ista confessio, sicut est, Confiteor tibi, Pater, Doming 
celi et. terr (Matth. xi, 95). Praemissa. enim laude, 
invocatio sequi solet, ubi desideria precator alligat! : 
unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevis- 
simam laudem, quod est, Pater noster qui es in calis 
(1d, vi, 9). Tuue qu» petuntur, deinceps conse- 
quuntur. Unde et alibi in. psalmo dicitur : Confitebi- 
mur tbi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomea 
tuum (Psal. rxxiv, 2). Quod alibi est planius: £au- 
dans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus 
ero (Psal. xvn, 4) : ita. et hie, Confitemini, iuquit, 
Domino, et invocate nomen ejus; quod tale est, ac si 
diceret, Laudate Dominum, et invocate nomen cjus. 
Exaudit quippe invocantem, quem laudantem videt : 
laudantem videt, quem probat amantem. Et it quo 
voluit Dominus boni servi »morem cirea se ostendi 
maxime, nisi in eo quod illi ait, Pasce oves me«s 
(Joan. xxi, 17)? Unde et bie sequitur, Annuntiate 
inler gentes opera ejus ; vel potius, ut de graeco nd 
verbum exprimatur, quod et alii latini codiees lha- 
bent, Evangelizate? in gentibus opera ejus. Quibus hae 
dicitur, nisi Evangelistis in prophetia ? 

2. |vers. 2, 5.] Cantate ei, et psallite ei. Verbo et 
opere laudate: ore quippe cantatur; psalterio autem, 
hoc est manibus, psallitur. JNarrate omnia mirabilia 
ejus : laudamini in. nomine sancto ejus. Possunt hi duo 
versus ex duobus verbis superioribus dicti non ab- 





! Fr. ven. et Lov., peccatorem atligant. — M. 
5 onines Mss. ;nmunitate. 


1391 
surde videri : ut quod ait: Nar;eie onmia in irabilia 
ejus, referatur ad id quod dictum est, Cantate. ei ; 
quod vero sequitur, Laudamini in nomine sancto ejus, 
referatur ad id quod dictum est, Et psallite ei : illud 
scilicet ad verbum bonum, quo cantatur ei, et nar- 
rantur omnia mirabiiia ejus; illud autem ad opus 
bonum, quo psallitur ci, ne velit quisque de opere 
bono tanquam in sua virtute laudari. ldeo eum dixis- 
set, Laudamini, quod utique hene operantes merito 
possunt; addidit, in gemine sanclo ejus ; ut qui glo- 
riatur, in. Domino glorietur (1 Cor. t, 21). Qui ergo 
non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justi- 
tiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; 
alioquin. mercedem non habebunt apud Patrem, qui 
in coelis est (Matti. vi, 4) : sed tuceant opera eorum 
coram hoininibus, non eo fine ui ipsi videantur ab 
cis, sed ut videant bona opera eoruin, et. glorificent 
Patrem eorum, qui in coelis est (!d. v, 16). Hoc est 
laudari in nomine saneto ejus. Undc et in alio psalmo 
legitur : 1n. Domino laudabitur anima mea; audiant 
miles, et jucundentur (Psal. xxxin, 2, 5). Quod et hic 
quodammodo sequitur, Letetar cor quamcntium Do- 
minum : Sic enim mites jucundantur, qui nón amaro 
zelo eos jam bene operantes zemalantur. 

5. [vers. À.] Querite Dominum, et confortamini. Hioc 
enim de grxeo expressius interpretatum est, quam- 
vis verbum minus latinum videatur : unde et alii co- 
dices habent, coufirmamini; alii, corroboramini. Et 
quippe dieitur, Fortitudo mea (Psal. xvn, 2); et, 
Forütudinem meam ud. te custodiam (Psal. ivi , 40) : 
ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illu- 
minemar et confortemur; ne cxcitate quid faciendum 
sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam 
quod videmus. Quod ergo est ad. videndum , Accedite 
«d eum, ei illuminamini (Psal. xxxn, 5) ; hoc est ad 
faciendam, Querite Dominum, et corroboramini. Quc- 
rite, inquit, faciem ejus semper. Qus est facies Domini, 
nisi prxsentia Dei ? Sicut facies venti , et facies ignis : 
dietum est enim , Sicul stipulam ante faciem venti 
(Psal. yxxxir, 14) ; et, Sicut fluit cera a. facie ignis 
(Psal. uxvir, 5). Et multa talia. pourit Scriptura, ui- 
hil aliud quam earum rerum prosentiam volens in- 
4cligi, quarum nominat faciem. Sed quid est , Qua- 
rite faciem ejus semper? Scio quidem quia mihi adhze- 
rere Deo bonum est (Psal. ,xxu , 28); sed si semper 
quaeritur, quando invenitur? An semper dixit , in tota 
vita ista qua liic vivitur, ex quo id nos facere debere 
cognovimus, quando et inventus quxrendus est? Jam 
quippe illum invenit fides , sed adhuc eum quxrit 
spes. Charitas autem et. invenit eum per fidem, et 
eum querit habere per speciem ; ubi tunc. sic inve- 
nietur, ut sufficiat nobis, et ulterius non quaratur. 
Nisi enim eum in ista vita inveniret fides, non dice- 
retur , Quarite Dominum ; et cam inveneris eum , 
Derelinquat impius vias suas , et vir iniquus cogitationes 
suas (Isai. Lv, 6, 1). ltem si. fide inventus , non ad- 
huc esset perquirendus , non diceretur, « Si enim 
uod non videmus, speramus, per patienüam exspe- 
ctainus » (Rom. vini, 25) : et quod Joanues ait, « Sci- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1599. 
mus quia cum apparuerit, similes ei erimus ; quoe 
niam videbimus eum sicuti esi» (1 Joan. nt, 2). An forte 
etiam cum facie ad faciem viderimus eum siculi est , 
adhuc perquirendus erit, et sine fine quxrendus, quia 
sine fine amandus? Diciinus enim etiam praesenti 
slicui, Non te quxro;id est, non te diligo. Ac per 
hoc qvi diligitur, etiam. przsens queritur, dum cha- 
ritate perpetua, ne fiat absens, agitur '. Proinde quem 
quisque diligit, etiam cum eum videt , sine fastidio 
scinper vult esse. praoseutem, hoc. est, semper quae- 
rit essc praesentem. Et nimirum hoc est , Querite 
faciem ejus scmper, ut non huic inquisitioni, qua signi- 
fücatur amor, [finem prasstet inventio, sed amore 
erescente inquisitio crescat inventi. 

4. [vers. 5.] Jam deinceps temperat se laudator iste 
ardens, et ad eapacia verba descendit; infirmum 
amorem atque lactentem temporalibus Dei mirabi- 
libus nutriens. AMementote, inquit, mirabilium ejus 
qua fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Qui locus 
similis videtur illi 1oco, ubi ad Moysen quzrentem 
quis esset, cunv dixisset , Ego sum qui sum , et, Dices 
filiis Israel, Qui est , misit me ad vos : quod ex quan- 
üulacumque particuia rara mens capit : deinceps 
nomen suum commemorans, erga homines gratiam 
suam misericorditer iemperavit, dicens, Ego sum 
Deus Abraham, ct Deus Isaac , et Deus Jacob; hoc mihi 
uomen est ip. aternum (Exod. iw, 14 , 15). Ubi intelligi 
voluit, et illos quorum se Deum dixit, vivere secun 
in xternum , et hoe dixit quod capi etiam. a parvulis 
possel : ut, Ego sum qui sum , iii pro captu. intellige- 
rent, qui grandibus viribus charitatis nossent qu:xerere 
faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum 
est ad vos vel videre vel quierere, Meimentote anirabi- 
lium ejus qug [ecit, prodigia ejus ct judicia oris 
ejus. 

5. (vers. 6, 7.] Et quibus dicitur? Semen Abraham 
servi ejus, fili Jacob electi ejus. Vos semen Abraham, - 
vos filii Jacob, mementote mirabilium ejus qu& fecit , 
prodigia ejus el. judicia oris ejus. Ne quis autem uni 
genti hoc. tribueret Israelitarum secundum carnem , 
et non intelligeret magis esse semen Abrahs filios 
promissionis quam filios carnis, quibus Apostolus di- 
cit. cum Gentibus loqueretur, « Vos ergo Abrahz se-. 
men estis, secundum promissionem h:eredes » (Galat. 
yir, 29); sequitur et dicit, « Ipse Dominus Deus noster; 
in onini terra judicia ejus. » IIoc dicitur per lsaiam 
ad Jerusalem liberam , matrem nostram : Et qui eruit 
te, ipse Deus tuus, universe terra vocabitur (Isai. v, 
5). An Judzxorum Déus tantum? Absit (Rom. m, 29). 
Ipse Dominus Deus noster; in omni terra judicia ejus : 
quia in omni terra Ecclesia ejus, ubi przedicantur ju- 
dicia ejus. Quid ergo ait in alio psalrao : « Qui annun- 
tiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua 
Israel; non fecit sic omni geniti, et judicia sua non 
manifestavit eis » ( Psal. cxvvii, 19 , 90). Ideo di- 
ctum est, quia unam gentem voluit intelligi. perti- 
nentem ad semen Abrabx; qux vocata est quidem ex 
omnibus gentibus, et sic in ca dicuntur omnes gentes, 


! Sic Mss. At Edd., optatur. 





""—"——— 


ad terminum sculi? Quis 


1533 
ut.una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam 
nelli genti manifestavit judicia sua : quoniam qui ea 
non crediderunt, etiamsi annuntiaia sunt, manifestata 
eis utiauc non sunt; quia nisi credant , non intelli - 
gent. 

6. [ vers. 8-13. ] Memor fuit in seculum testamenti 
gni. Alii codices hahent, ia eternum; quod ex ambiguo 
grieco factum est, Sed siin hoe seculumintelligendum 
est, non jn 3tternum; quomodo exponens cujus testa- 
menii memor fuerit, adjungit. et dicit : Verbi quod 
maadavit in. mille generationes ? Quod adhue cum ali- 

jue fine potest intelligi; sed deinde dicit : « Quod 
disposuit ad Abraham , et. juramenti sui ad [saae; 
et statuit illud Jacob in przceptum , et israc! in te- 
stamentum seternum. » Ubi nullus est ambiguifatis 
locus : «io»o» quippe habet greus, quod nusquam 
nostri nisi seternum interpretati sunt ; vix autem ali- 
qui alicubi idv» xternale dixerunt. Nisi forte quia 
ekáv« familiarius interpretantur sacculum , «io» non 
:wiernum , sed soculare interpretari velint; quod ne- 
minem ausum fuissc commemini. Si autem lioc loco 
'festamentum Vetus intelligendum est, propter ter- 
ram Chanaan; sic enim sermo contexitur, « Et statuit 
illud » ipsi « Jacob in przeeeptum, ct » ipsi« Israel in 
testamentum xternum, dicens, Tibi dabo terram Cha- 
naan !, funiculum hireditasis vestrae : » quomodo 
intelligendum est cetermum , cum terrena illa hzredi- 
tas selerna esse non possit? Et ideo Vetus Testamen- 
tum vocatur, quia per Novum aboletur. Mille vero 
generationes, nec. :elernum videntur aliquid signiti- 
"are; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia 
nimis multe sunt. Quamlibet cnim paucis annis ge- 
neratio determinetur, quam Greci z&» dicunt ; 
quam minimam quidam quindecim annis terminave- 
runt, ex qua homo incipit posse generare; qux sunt 
iste mille generationes, noi soluin 2 temporc Abra- 
ham, quando ei facta est ista promissio , usque ad 
tempus Novi Testamenti, sed ab. ipso Adam , usque 
enim audeat dicere 
quindecim annorum millibus hoc seculum extendi ? 

7. Proinde mihi videtur non hic Vetus Testamenium 
intelligendum, quod Novo esse toliendum dicitur per 
prophetam, « Ecce dies veniunt, dicit Dominus , et 
confirmabo domui Jacob Testamentum Novuin ; non 
secundum Testamentum quod constitui. patribus co- 
rum, cum eduxissem eos de terra Egypti » (Jerem. 
Xxx) 31, 32) : sed testamentum fidei , quod laudat 
Apostolus, cum Abraliam nobis proponit imitandum, 
et de Legis operibus gloriantes inde convincit , quod 
Abraham etium ante circumcisionem credidit Dco, 
et reputatum est illi ad. justitiam (Galat. in, 5, 6) : 
Denique eum dixisset, Memor fuit in seculum testa- 
1enü sui; quod in ternum intelligere. debemus, 
testzinenti seiliect justificationis et hzereditatis :ter- 
me, quam fidei promisit Deus : Verbi, inquit, guod 
mandavit. in mille generationes. Quid est , mandavit ? 
Quod enim ait, Ti$i dabo terram Chanaan, non man- 
datum est,sed promissum: mandatum cst autcm 


* jn antiquioribus Mss, constanter est, Clianun, 


ENARRATIO IN PSALMUM CIV, 


1594. 
quod facere debemus, promissum quod accipere. 
Mandatum ergo fides est, ut justus ex fide vivat 
(Rom. 1, 12); et buic fidei hereditas zeterna promitii- 
tor. Mille ergo. generationes , yropter numeri perfe- 
ctionem , pro omnibus intelligend:e sunt; id est, 
quamdiu generatio generationi sequendo succedit, 
tamdiu mandatum est vivendtm ex fide. Quod ob- 
servat populus Dei, fili? promissionis nascendo vo- 
nientes , et moriendo abeuntes, donec omnis gene- 
ratio finiatur; quod. millenario numero significatum 
est, quia denarii numeri solidum quadratum decet 
decies, et. hoc decies, ad mille pervenit. Quod. dis- 
posuit, inquit, ad Abraham, et. juramenti sui ad I5aac. 
Et statuit illud Jacob, id est ipsi Jacob, in preceptum. 
Ipsi sunt. tres patriarche. quorum specialiter se dicit 
Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, 
ubi dicit : Multi ab. oriente et. occidente. venient, et rc- 
cumbent eum. Abraham, et Isaac, et Jacob in regno ca- 
lorum (Matth. vin, 3). Ista. est ierceditas xterna. 
Nam et hic, ubi ait, Statuit illud Jacob in praeceptum; 
manifestat prz:ceptum esse fidci : non enim promis- 
sum appellarct przeeptum. Si enim opus est in pro- 
€epto, merces in promisso : Hoc est opus Dei , Domi- 
nus ait, ut credatis in. eum quem ille misit (Joan. vi, 
29). Hoc ergo verbum quod mandavit, memor in 
eternum (testamenti sui, hoe est, verbum fidei quod 
praedicamus (Rom. x, 8), statuit illud ipsi Jacob. in 
praceptum ; et ipsi Israel in testamentum aternum , id 
est, quod ex ipso verbo et pr:cepto impleto datarus 
esset aliquid seternum. Dicens, Tibi dabo terram Cha - 
naan, funiculum hereditatis vestre. Quomodo ergo est 
hoc :eternum , nisi aliquid. zeternum significet ? Ipsa 
enim dicta est terra promissionis , ierra fluens lac ez 
incl (Exod. ni, 8, 17). Quod toium signifieat gratiam, 
jn qua gustatur quam suavis est Dominus (Psal. 
xxxii, 8) ; ad quam non. omnes homines pertinent : 
non enim omnium est fides (II TAess. 11, 9). Idco ad- 
didit, Funiculum hmredilatis vestre. Unde in alio 
psalmo, semel Abralie, quod est Christus, intelligi- 
tir loqui , nbi dicit : Funes ceciderunt. mihi in pra- 
claris; etenim hareditas mea preclara. est mili (Psal. 
xv, 6). Cur autem dieta sit^ terra Chanaan, interpres 
tatio hujus noininis aperit; Chanaan quippe interprc- 
tatur Huinilis. Quod si ad illam referatur sententiam 
sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum ser- 
vum fratrum. suorum (Gen. ix , 95), hinc cst etiam 
servilis timor. Servus autem. non manet in. domo in 
eltermun ; filius manet in. eternum (Joan. vit, $5). 
1deo excluso Chananzo, datur terra promissionis se- 
mini Abrahze. Coesummata enim charitas foras mit- 
tit timorem ( 1Jo«an. 1v, 15), ut filius maneat in domo 
in $ternum. Unde dietum est, £1 ipsi Jsracl in. testa- 
mentum elernam. 

S. [vers. 12. Deinceps exsequitur historiam in Li 
brorum sanctorum veritate: nolissimam, Cam. essent 
numero brevi, paucissimi et incola in ea: id est. in tevra 
Chanaan. Quando. ibi patres habitaverunt. Apraliam , 
Isaac et Jacob, antequam eam acciperent hareditatem, 
in scmine suo paucissimi erant, etincolie iu ea. Nou 


1395 
nulli autem codices babent, non, paucissimi et incole ; 
eed , paucissimos et incolas. Übi apparet eos qui ista 
ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secu- 
tos , quie. transferri non potest in latinum , nisi cum 
ea. absurditate, quz ferri omnino non possit. Si enim 


t0tain ipsam locutionem transferre conemur , dicturi — 


sumus, Zn eo esse illos numero. brevi , paucissimos. et 
incolas in ea (a). Quod autem ait grxcus, In eo esse il- 
105, hoc est latine, Gum essent : quod verbum non po- 
test easus accusativus sequi, sed nominativus. Quis 
enim dicat, Cum essent paucissimos ? sed, Cum essent 
paucissimi. 

9. [ vers. 15-15. ] « Cum » ergo « essent numero 
breves , » vel , « numero brevi , paucissimi et incolze 
jn ea, transierunt de gente in gentem, et de regno in 
populum alierum. » Repetitio est ejus quod dixerat , 
« de gente in gentem. Non dimisit hominem nocere 
cis : » id est, non permisit. Grarca autem locutio est, 
nocere illos ; latina. vero , nocere illis. Et corripuit pro 
eis reges. Nolite , inquit, tangere christos meos , et in 
prophetis meis nolite malignari. Verba dixit Dei corri- 
yientis vel arguentis reges, ne lederent * sanctos pa- 
tres, cum essent numero breves, et paucissimi atque 
incolx in terra Chanaan. Que verba licet in libris ejus 
historie non legantur, tamen intelligenda sunt vel laten- 
ter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur oc- 
cultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. 
Nam et rex Gerarum et rex /Egyptiorum divinitus admo- 
niti sunt ne nocerent Abrahzx (Gen. xi, 17-20; et xx, 
5), ét rex alius ne noceret Isaac (Id. xxvi, 8-11), et alii 
ne nocerent Jacob (1d. xxxi-xxxim); eum essent pau- 
cissimi el incolz,, antequam ad incolendam ZEgyptum 
cim filiis suis transiret Jacob : quod intelligitur in eo 
commemoratum , quod ait, Transierunt de gente in 
gentem, de regno in populum alterum. Sed quia occar- 
rebat quxrere , antequam transirent. et in ZEgypto 
multiplicarentur, quomodo numero brezes, paucissimi 
et incole in aliena terra perdurare po?taerunt, secutus 
adjunxit, Non permisit hominem nocere eis, et corripuit 
pro eis reges. Noiite tangere christos meos , cL in pro- 
phetis meis nolite malignari. 

40. Potest autem merito movere quomodo fuerint 
christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc 
nomen impositum est regibus : quod a Saüle coepit , 
cui David successit in regno; aique inde czeteri et re- 
ges Judx et reges Israel continuatione sacratx con- 
suetudinis unguebantur : in quà uncüone figurabatur 
unus verus Christus , cui dictum est, Unxzit te Deus, 
Deus tuus oleó exsultationis pra parlicipibus tiis (Psal. 
xuiv, 8). Unde ergo illi jam tunc christi appellabàn- 
tur ? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; 
et ntque, quod de ilio manifeste dicturh est, hoc et 
dc dis intelligendum est. An ideo christi, quia 
etiamsi latenter, jam tamen christiani ? quamvis enim 
caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos : quod 
et Judxis respondit, dicens, Antequam Abraham fieret, 


! Sic Am. Er. et plures Mss, Alii vero cuni i.ov., me nc- 
glüjerent. : 

(à) En LÓ cinai Gutous arillamo bracheis, oligostous kus 
paroions en autd. 


S. AUGUSTIAL EPISCOPI 


1596 
ego sum. Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in 
eum) non crederent ; cum propterea prophet» dice- 
rentur quia licet oeculiius, tamen Dominum prznun- 
tiabant? Unde aperte ipse dicit: Abraham concupivit 
videre diem meum, el vidit, et gavisus est (Joan. vu, 58, 
96). Non enim quisquam prxter istam fidem quie est 
in Christo Jesu , sive ante ejus incarnationem , sive 
postea , reconciliatus est Deo, cum sit ab Apostolo 
veracissime definitum : Unus enim Deus, et unus me- 
diator Dei et. hominum , homo Christus Jesus ( I Tim. 
1i, 5). 

A1. [vers. 16.] Deinde jam narrare incipit quomedo 
facium sit ut transirent de gente in gentem , ei de 
regno in populum alterum. « Et vocavit , » inquit , 

« famem super terram ; omne firmamentum panis 
contrivit. Misit ante eos virum; in servum venunda- 

tus est Joseph. » Per hoc faetum est ut transirent de 
gente in gentem , de regno in populum alterum. Sed 

non sunt negligenter prixtereund:ze Scripturarum san- 
ctarum locutiones. Vocavit, inquit, famem super ter- 

rum : quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod ani- 
matum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset 
vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, 
aique ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis mor- 

bus. Sieut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque 

per medicamentum, sic et fames sanatur quodammodo 

per alimentum. Quid est ergo, Vocavit famem? An 
forte ista mala qux patiuntur homines, habent quos- 
dam praepositos suos angelos malos (nam et in alio 
psalmo dicit immissione per angelos malos Deum ho- 
mines afflixisse [ Psal. Lx xvir, 49], non utique errante 
judicio ), et hoc est forte, Vocavit (amem, id est ange- 

lum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est 
propositus, appellatum ? Ex qua opinione Romani ve- 
teres quosdam deos 4ales consecrarunt , sicut deam 
Febrem, deumque Pallorem. Àn quod est credibilius, 
Vocavit famem, intelligendum est , Dixit ut fames es- 

set ; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare 
quod dicere; hoc diccre, quod jubere? Nam ille vo- 
cavit famem, qui vocat ea qua non sunt, tanquam que 

sunt *. Nec ibi Apostolus dixit, Qui vocat ea qug mon 

sunt , ut sint ; sed, tanquam sint (Rom. iv, 17). Apud 
Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione — - 
futurum est; quia de illo alibi dicitur, Qui fecit que : 
futura sunt (150i. xyv , 41, sec. LXX). Et hic quando 
fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, uL ades» - 

set quie jam fuerat in ejus occulta gubernatione dispo- 

sita. Denique quomodo vocaverit lamem, statim expo- 

suit, dicens, Omne firmamentum panis contrivit. Et haec E 
inusitata locutio est : contrivit enim dixit, pro eo quod 

est, consumpsit. - 

19. [vers. A7.] Misit anie cos virum. Quem virum ? 
Joseph. Quomodo misit? Jn. servum venundatus est 
Joseph. Nempe quando factum est, peccatum erat 
fratrum , et tamen Deus misit Joseph in ZEgyptum. : 
Intuenda est ergo res magna et pernecessaria , : 
quomodo Deus bene utatur malis operibus homi- 





! Er, Yen. et Lov., lanquam sint. M. 


1591 ENARRATIO IN PSALMUM CIV. 4398 


num, Sicut illi cóhtta male utuntur bonis operibus 
Dei. 

13. [vers. 18 , 19.] Contxit deinde. narrationem , 
commemorans qui pertulerit Joseph in humilitate 
$ua , et quomodo fuerit sublimatus. Ilumiliaverunt in 
compedibus pedes ejus ; ferrum pertransiit animam ejus, 
donec veniret verbum ejus. Compedés quiden accepisse 
Joseph, non legimus; sed factum essé, minime dubi- 
tandum est. Aliqua enim przetermitti potuerunt in illa 
historia , qu:e tamen Spiritum sanctum non laterent, 
qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit 
pertransisse animam ejus, tribulationem dura: neces- 
Sitàlis accipimus : non enim corpus , sed animam 
dixit. Talis enim locutio est quedam in Evangelio, 
ubi Simeon dixit ad Mariam : « Ecce positus est hic 
in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel , 
et in signum cui contradicetur; et tuam ipsiüs animam 
pertransiet eladius , ut revelentur éx multis cordibus 
eogitationes ( Luc. n, 54, 55). Passio quippe Domini, 
qua multis ruina fuit, et in qua multorum cordium 
occulta patuerunt, qüoniam expressum est quid de 
Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter 
carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. 
In ila vero tribulatione fuit Joseph , donec veuiret 
verbum ejus, «quo fuerat interpretatus veraciter 
somnia : ünde commendatus est regi , ut etiam illi 
de somniis ejus futura przediccret (Gen. x11). Sed quo- 
niam dixit, donec veniret verbum ejus , ne omni modo 
ejus sic intelligeremus , ut quisquam rem tantam 
homini tribuendam putaret ; continuo subjecit , Elo- 
quium Domini inflammavit eum : vel, quod magis de 
Qrxco expressum alii codices habent , [/[oquium Do- 
mini ignivit ewm ; ut etiam ipse inter cos computare- 
tur , quibus dictum est , Laudamini in nomine sancto 
ejus. Éloquium Domini ignivit eum. Merito Spiritus 
sanetus quando a Domino missus est, visae sunt illis 
linguz divise velut ignis (Act. 11, 5) : ct Apostolus 
dicit , Spiritu ferventes (Rom. xu, 11). A quo igne 
disceduut, de quibus dicitur : Refrigescet charitas mul- 
torum (Matth. xxi , 12). 

44. [ vers. 20-22.] Denique sequitur , Misit rer, et 
solvit eum; princeps populorum, et dimisit eum. Ijie 

T rex, qui princeps populorum : solvit compeditum, 
VESER inclusum. Constituit eum dominum domus sua, 
et principem omnis possessionis sue. Ut erudiret prin- 
cipes ejus sicut. semetipsum , et senes ejus prudentiam 
docerel. Grxcus habet, Et seniores ejus sapientiam 
doceret. Quod omnimodo ad verbum ita dici posset : 
Erudiret principes ejus sicut. semetipsum , et. seniores 
ejus sapientes faceret : mpecSvrígovg cnim habet, quos 
dicere solemus seniores , non y£govr«« , id est senes ; 
cogísz: autem, quod uno verbo latine dici non potest, 
a sapientia dictum est , quie cogi griece dicitur, non 
a prudentia, qu:e egó»ws«s appellatur. Neque hoc ta- 
men legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec 
compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset 
nt vir tantus, unius veri Dei cultor, in ZEgypto alen- 
dis tantummodo corporibus, et rebus tantum corpo- 
folibus gupernandis esset intentus, et quo eos melio- 





res redderet, curam nón gerc.ret animorum ? Sed ca 
conscripta sunt in illa historia, que secundum inten- 
Hionem scribentis, in quo érat Spiritus sanctus, 
rebus futuris illa narratione. significandis sufficere 
judicata sunt. 

15. [ vers. 23.] Et. intravit. Israel. in "Egyptum , et 
Jacób accola fuit in terra Cham. Quod est Israel, lioc 
est Jacob; et quod est /Egvpuus, hoc est terra Cham. 
Mic enim apertissime demonstratum est , de semine 
Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan, exor- 
tam fuisse etiam gentem /Egyptiorum. Proinde in 
quibus codicibus hoc loco legitur Chanaan, emendan- 
dum est. Melius autem interpretatum est, accola fuit, 
quam, sicut alii codices habent, inhabituvit ; Te 
tantumdem esset , si et incola diceretur ; nihil cnim 
aliud significat. Nam idipsum est verbum in grzco 
isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, Pagn- 
cissimi et incole in ea. Incolatus porro, vel accolatus, 
non indigenam , sed advenam ostendit. Ecce quomo- 
do transierunt de gente in. gentem , de. regno in popu- 
lum alterum. Quod breviter propositum fuerat, bre- 
viter narrando explicatum est. Sed de quo regno 
transierunt in populum alterum, merito quari potest. 
Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia non- 
dum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. 
Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum 
anticipationem, quia ibi regnum futürum erat semiuis 
eorum ? 

16. [vers. 24.] Deinceps narrantur qux in AZgypto 
gesta sunt. Et auxit , inquit, populum suum veliemen- 
ler, et. firmavit eum super iniinicos ejus. Etiam lioc 
totum breviter propositum est, ut quemadmoduni 
factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus 
est populus Dei super ZEgyptios inimicos suos, quau- 
do eorum masculini fectus necabautur, vel quando in 
faciendis lateribus conterebantur ; sed quando in 
manu potenti , per signa et portenta Domini Dei sui, 
metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis 
conteutio vinceretur, ct mare Rubrum persceutorem 
eum exercitu ejus obrueret. 

17. [vers. 25.] Quod ergo breviter positum est, 
Firmavit populum suum super inimicos ejüs, welut 
quxreremus quomodo factum sit, incipit dicere, 
donec etiam id narrando determinet. Ét convertit cor 
eorum , 1t odirent populum ejus , et dolum facerent in 
servos ejus. Numquidnam intelligendum est, vel cre- 
dendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata 
convertat? an peccatum non est, vel parvum pecca- 
tum est, odisse populum Dei, et dolum facere in ser- 
vos ejus ? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum 
tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius 
vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sa- 
piens, et intelliget hoec (Psal. cvi, 45) ? Nam ipsa est 
illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam ma- 
lis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio 
suo mali sint, ille de nilo eorum bené facit. Non 
enim antequam odissent populum ejus boni erant ; 
sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis 
suis felicibus in viderent. In eo ergo quod populun 


4229 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1100 


ruum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invi- 
dendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis 
alieni. Sic ergo convertit cor eorum , ut per invi- 
dentiam odissent populum ejus, et dolum facerent in 
servos ejns. Non itaque cor illorum malum faciendo, 
scd populo suo benefaciendo, cor illorum sponte 
ilum convertit ad odium. Non enim rectum cor 
perverüt, sed sponte perversum ad odium populi, 
ubi eo malo benc uteretur, convertit; non jllos ma- 
los faciendo , sed istis bona , quibus mali facillime 
possent invidere , largiendo. Quo illorum odio, et ad 
exercitationem populi sui, et ad gloriam nominis sui, 
que nobis est utilis, quomodo sit usus, consequentia 
docent; que in ejus laude commemorantur, cum 
cantatur Alleluia. 

18. [vers. 26 ] Misit Moysen servum suum , Aaron 
quem elegit ipsum. Sufficeret, quem elegit ; sed nihil 
in eo quirendum est, quod additum est , ipsum. Lo- 
cutio Scripturarum est, sicuti est, 1n qua habitabunt 
in ea. ( Num. xut, 90 ; et Levit. xm, 5, sec. LXX ) : 
qua locutione divin paginz: plenz sunt. 

49. vers. 27.] Posuit in eis perba signorum suorum 
ei prodigiorum in terra Cham. Non ita debernus acci- 
pere, verba signorum el prodigiorum, quasi verba, 
quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, qux 
dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine 
verbis faeta sunt, vel virga, vel manu extenta, vcl 
favilla in colum missa. Sed quia illa ipsa que facta 
sunt, non erant alicujus significationis inania , sicut 
et verba quie loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, 
non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. 
f'osuit in eis, id est, fecit per eos. 

90. [vers. 28.] Misit tenebras , et obscuravit. Scri- 
ptem est et hoc inter plagas quibus ZEgyptii percussi 
sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus 
varie legitur. Alii namque habent, Kt exacerbaverunt 
sermones ejus ; alii vero , Et. non. exacerbaverunt. ser- 
mones ejus : sed quod prius dixi , in pluribus inveni- 
mus; ubi autem addita est. negativa particula , vix 
duos codices potuimus reperire. Sed ne forte men- 
dositas propter sensum faciliorem abundaverit ; quid 
enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, 
Et exacerbaverunt sermones ejus, utique contumacibus 
coniradictionibus suis? conati sumus secundum ali- 
quam rectam sententiam etiam illud exponere : et 
hoc interim oceurrit, Non exacerbaverunt sermones 
ejus, id est, in Moyse et Aaron; quia eos eliam du- 
rissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quie 
Deus in eis facere disposuerat, ex ordine comple- 
rentur. 

91. [ vers. 29, 50. ] Convertit aquas eorum in san- 
guinem, et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum 
vanas, im penetralibus regnum ipsorum : tanquam di- 
ceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim 
ranarum fuerat mulutudo, ut hoc per óxec6o27» COn- 
venienter diceretur. 

92. ers. 51.] Dixit, et venit cynomuyjia et sciniphes 
ia omnibus finibus eorum. Si quiritur quando dixerit, 
ip verbo ejus erat antequam fieret ; et sinc tempore 


ibi erat, quo tempore fierct: quanquam et per Àn- 
gelos, et per servos suos Moysen ct Aaron , etiam 
tune quodammodo dixit ut fierct, quando fuerat 
faciendum. 

25. [ vers. 32. ] Posuit pluvias eorum grandem. 
Similis locutio cst illi ubi ait, Dedit terram eorum 
ranas; nisi quod ibi non utique in ranas tota terra 
conversa esi, pluvia vero in grandinem eiiam tola 


| potuit. Ignem comburentem in terra ipsorum : subaudi- 


tur, postit. 

24. [ vers. 95.] Et percussit vineas eorum et ficul- 
neas eorum, et conlrivit omne. lignum finium eorum. 
Iloc vi grandinis et fulminibus factun est; unde et 
ignem dixit comburentem. 

25. [vers. 54.] Dixit, et venit. locusta et. bruchus, 
eujus non erat numerus. Üna plaga est locust» et 
bruchi; quoniam altera est parens, altera est fetus. 

26. [vers.. 55. ] Et comedit omne fenum in terra 
eorum, et comedit omnem [ructum terre eorum. Et 
fenum fruclus est, sicut loqui Scriptura consucvit, 
qux fenum appellat etiam segetes frugum , sed ut 
duo diceret, duobus fortasse quie dixerat, numero 
voluit consonarc, id est, iocustx et brucho. Hoc au- 
tem totum pertinet ad elocutionis varietatem meden« 
tem fastidio , non 2i diversitatem sententiarum. 

27. [vers. 96.] ft percussit omne primogenitum in 
terra eorum, primitias omnis laboris eorum. 11occ plaga 
novissima esi, excepta morte in mari Rubro. Primi- 
iias vero laborum , propter primogenita pecorum, 
dictum arbitror. Qux plage cum sint decem, nec 
omnes commemoratzx sunt, nec eodem ordine quo 
ibi facte leguntur. Libera enim cst laudatio a lege 
narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis 
auctor et dictor cum sit per Prophetam Spiritus san- 
ctus; eadem utique auctoritate qua per eum egit 
hominem qui illam scripsit historiam, et commemo- 
rat aliquid factum quod ibi non legitur, et quod ibi 
legitur preterit. — — 

98. tvers. 37.) Adjungit autem etiam hoc laudibus 
Dei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex 
JEgvypto ; quia et ipsi tales erant, qui nondum pos- 
sent contemnere laborum suorum licet temporalem, 
tamen debitam justamque mercedem : nec in eo 
quod ZEgyptios deceperunt, a quibus sibi ut commo- 
daretur aurum argentumque pelüiverunt, putandus est 
Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, 
vel jubere, vel, si fecerint , approbare. Magis enim 
per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum vide- 
bat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere 
ista, quam jussi : non tamen sine aliquo provectu 
anim: carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure 
passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis homini- 
bus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut 
autem ZEgyptiorum iniquitate, sie istorum infirmi- 
tate, ad id quod opus erat illis factis figurandum ct 
proenuntiandum divine usus est Deus. Et eduxit eos 
in argenío et auro. Et ista. locutio Seripturarum est. 
Pro eo quippe dicium est, in argento et auro, ac si 
diceretur, cum argento ct auro, Et non erat in tribu- 


| - 


3401 ENARRATIO IN PSALMUM CIV. 1402 


bus eorum infirmus : sed corpore, non animo. Etiam 
lioc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa. necessi- 
tate migrandi nullus esset »grotus, 

29. [vers. 58.] Letata est. /Eigypts in. profectione 
eorum, quia incubuit timor eorum super eos, Timor 
utique Hebrzorum super ZEgyptios. Non enim timor 
corum, quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. 
Dicet aliquis : Quomodo ergo nolebant eos dimittere 
AEgyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt ? 
quomodo ianquam redituris et reddituris aurum ct 
argentum petentibus commodaverunt, si letaía est 
JEgypius in profeclione eorum ? Sed intcliigendum 
€si, post illam ultimam ZEgyptiorum mortem , ct 
tanfam stragem jn mari Rubro tam magni perse- 
quentis exercitus, ZEgyptios timuisse residuos ne red- 


'jrent. Hebrxi, et eorum reliquias magna facilitate 


contererent. Tunc impletum est quod superius , cum 
dixisset, Et auxit populum suum vehementer, mox ad- 
didit, It firmavit eum super inimicos ejus. Hanc. enim 
sententiam uno versiculo propositam ut explicaret , 
quomodo id factum sit, adjunxit extera qua in lae 
laude ciadis.* narravit, usque ad istum locum , ubi 
ait, lata est ZEgyptus in profectione eorum , quia in- 
cubutt timor eorum. super e0s; velut assignans quod 
proposserat, quia firmavit populum suum super ini- 
micos ejus. 

$0. [vers. 59.] Proinde izm dicit qux iter agen- 
libus in eremo beneficia divina collata sunt. Expan- 
dit nübeim in protectionem. eorum, et ignem ut luceret 
eis per noctem. 'Tam sunt hxe manifesta quam 
uota. 

91. [vers. 40.] Petierunt *, et venit coturnix. Non 
coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero ct 
coturnix earo est, etin isto psalmo non loquitur de 
amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum 
Deo, sed de fide eleciorum, quod est verum semeii 
Abrah:e ; ipsi inteiligendi sunt petiisseut veniret unde 
amaricantium. murmur opprimeretur. Jam in versu 
qui sequitur, Et pane coli saturavit eos, manna. qui- 
dem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas 
litteras legit. 

$2. |vers. 41.] Disrupit petram , et fluxerunt aqua ; 
abierunt in. sicco flumina. Et hoc factum tam cito in- 
t-lHligitur, quam legitur. 

93. [vers. 42-14.] His autem omnibus beneficiis 
suis, Deus commendat in Abraham meritum fidei. 
Sequitur enim et dicit : « Quoniam memor fuit verbi 
sancli sui, quod habuit ad Abrabam puerum suum. 
Et eduxit populum suum in exsultatione, et. electos 
suos in ketitia. » Quod ait, populum suum , hoc repe- 
livit, electos suos : et quod ait, in exsultatione, hoc 
repeiivit, in letitia. Et dedit illis regiones gentium, et 
labores populorum possederunt. Quod sunt, regiones 
gentium , hoc sunt, laberes populorum : et quod di- 
ctum est, dedit illis, hoc repetitum est, possede- 
runt. 

54. (vers. 45.] Et tanquam quixreremus cui bono 


! Vox, cladis, abest a Mss. 
? Edd., Petierunt carnes. Vox, carnes, abest a Mss. 


ista data sunt, ne hoe ipsum putaretur summunr bo- 
num, quod ista felicitas rerum temporalium populo 
Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi suim- 
mum bonum oportet inquiri : Ut. custodiaut , inquit , 
justificaiiones cjus , et legem ejus requirant. Übi intel- 
ligendum est Dei servos et electos filios promissionis, 
verum et germanum semen Abrah:e , imitantes fidein 
Abralize, propterea ista. bona terrena sumere a Dco : 
ut non in eis luxu dilfluant , sive perversa sccuritaie 
orpescant; sed ideo habeant divina misericordia hxc 
omnia przeparata, in quibus quxrendis possent nego- 
tiosissimis laboribus occupari, nt ad hoe vacent unde 
bonum iternum possit acquiri, boc est, Ut custodiant 
justificaliones ejus, et legem ejus requirant. Denique , 
quoniam semen Abralz tales hic intellizi voluit , qui 
vere essent semen. Abrahae, quales utique nec in illo 
populo defuerunt : quod etiam apostolus Paulus satis 
ostendit, cum dicit, Sed noz in omnibus illis benepla- 
citum. est. Deo (| Cor. x, 5) ; si enim non in omnibus, 
profecto fuerunt ibi quidam in quibus beneplacitum 
esi Deo : quia ergo tales psalmus iste commendat, 
nihil hie dixit de iniquitatibus et irritationibus et 
amaricatione eorum in quibus non est. beneplacitum 
Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam 
misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit , 
de illis sequens loquitur psalmus cuin iaudibus Dei. 
Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos 
illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. Novit 
euim Dominus qui sunt ejus : et Si in hoe seculo non 
potest ab injustis, recedat ab injustitia omnis qui nomi- 
nai nomen Domini (W Tim. n, 19). 

95. Ut ergo tanquam in corpore psaimi hujus velut 
latentem quodammodo ejus animam commendemus, 
lioc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intel- 
lectum, videtur mihi admoneri semen Abrahse , qui 
sunt omnes filii promissionis pertinentes ad xternam 
horeditatem. testamenti terni, ut tanquam ipsam 
hereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, 
id est, propter ipsum, non propter aliquod emolu- 
mentum mercedis extra. ipsum ; et hoc faciant lau- 
dantes , iavoeantes , annuntiantes , nec in suam , sed 
in ejus gloriam per fidem bene operantes , spe gau- 
dentes, charitate ferventes (Rom. xn, 41, 12). Hoc 
totum sonat. his versibus : « Confitemini Domino , et 
invoeate nomen ejus, annuntiate.in gentibus opera 
ejus. Cantate ei, et psallite ei, narrate omnia mira- 
bilia ejus. Laudamini in nomine sancto ejus ; l:etetur 
cor quxrentium Dominum. Quirite Dominum, ct 
confirmamini ; qu:rite faciem ejus semper. » 

56. Deinde ad parvulorum: corda nutrienda, ut 
roborentur jn fide, de Pawiarchis proponuntur exem- 
pla et illorum fidei et promissionis Dei !, ut imitando 
et sperando sinus semen illorum , non de sola gente 
Hebraeorum , sed quotquot istam gratiam suscipiunt 
iu omni terra. Quod totum his versibus continetur : 
« Mementote mirabilium ejus qui fecit, prodigia 
cjus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, 


! Plerique Mss., proponuntur et illorum fides ct pronds- 
siones. Dci. 


4405 
filii Jacob electi. ejus. fpse Dominus Deus noster , in 
omni terra judicia ejus. Memor fuit in seculum testa- 
menti $ni, verbi quod mandavit in. mille generatio- 
nes. Quod disposuit 4d Abraham , et. juramenti sui 
ad fsaae. Et statuit. illud ipsi Jacob in pr:»ceptum ; 
et ipsi Isracl in testamentum ternum , dicens , Tibi 
dabo terram Chanaam, funieulum hzreditatis vestra.» 
Quie omnia , pro modulo meo , quemadmodum acci- 
pienda essent , exposui. 

57. Hic occurrebat animo parvule fidei : Si ergo 
Dcus gratis est colendus , et. testamenti eterni. hzere- 
ditas ipse a seipso requireudus ; mortalem istam 
vitam quierentium eum , et temporales necessitates, 
an et ipsa sux misericordi; ! multiplicatione non 
deserit? Nam intente audite.quid przstiterit patribus 
nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel 
qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati 
sunt. Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et in- 
cole in ea : id est, in terra Chanaan, Et pertransierunt 
de genté in. gentem, et de regno. in populum alterum. 
Non reliquit. hominem nocere eis, el arguit pro eis 
reges. Nolite tangere christos. meos, el in. propltetis 
meis nolite m«lignari; 

58. Si nutem quxritis quomodo « transierunt de 
gente in gentem, et de regno in populum alterum, » 
audite : « Et vocavit. famem super terram , omne fir- 
mamentum panis contrivit. Misit ante cos virum ; 
in servum ventindatus est Joseph. Ilumiliaverunt in 
€ompedibus pedes ejus ; ferrum pertransiit animam 
ejus , donec veniret verbum cjus. Eloquium Domini 
ignivit eum : misit rex, et solvit eum ; princeps po- 
pilorum , et dimisit eum. Constituit eum dominum 
domus sue, et principem omnis possessionis sui. 
Ut erudirct principes ejus sicut semctipsum , et senio- 
ves cjus prudentiam doceret. Et intravit Israel in 

"gyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham. » Ecee 
quomodo « pertransierunt de gente in gentem , et de 
reano in populum alterum. ? 

$9. Et auxit. populum suum vehementer , et firmavit 
eum sper inimicos ejus. Si autem scire vultis quo- 
iiodo eum firinaverit super inimicos ejus, audite : 
« Convertit cor eorum , ut odirent populum ejus, et 
dolum facerent in servos ejus. Misit Moysen servum 
suum, Aáron quem elegit ipsum. Posuit in cis verba 
signorum suorum , el prodigiorum in terra Cham. 
Misit tenebras, et obscuravit, et exacerbaverunt sere 
mones ejus. Convertit aquas eorum in sanguinem, 
et occidit pisces eorum. Dedit ierram eorum: ranas, 
jn peneiralibus regum ipsorum. Disit, et venit cy- 
uomyia et sciniphes ia omnibus finibus eorum. Posuit 
pluvias sorum grandiném, ignem comburentem iu 
terra ipsorum. Et percussit vineas eorum et ficul- 
neas eorum, et contrivit omne lignum finium eorum. 
Dixit, eà vehit locusta et bruchus, cujus non erat 
numerüs. Et comedit omne fenufn in terra eorum, 
ci comedit omnem fruetum terre eorum. Et per- 


* Sic vetustiores Mss. Alii vero cum Edd., mortalem iztam 
vim cur. prazstat quarentibus eum; et temporales necessi- 
tates ? «ex at ipsas sug misericordie, etc. 


8$. AUGUSTINI EPISCOPI 


Ud 


cussit omne primogenitum in terra eorum, primitias 
omnis laboris corum. Et eduxit eos in argento ct 
auro, et non erat in tribubus eorum infirmus. Lzetata 
est /Egyptus in profectione eorum , quia incubuit 
timor eorum super eos. » Ecce quomodo populum 
Suum firmavit super inimicos cjus. 

40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia 
ejus inflixcrit, quie ipsis largita sit etiam tempo- 
ralia misericordia ejus, accipite : « Expandit nubem 
in protectionenr eoruin, et ignem. ut luceret eis per 
noctem. Petierunt, et venit colurnix, et pane coeli 
saturavit cos. Disrupit petram, ct fluxerunt. aqua; 
abierunt in sicco flumina. Quoniam memor fuit verbi 
sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. 
Et eduxit populum suum in exsultatione, ct clectos 
suos in lxtitia. Et dedit illis regiones gentium, et la- 
bores populorum possederunt. » Non ut. propter ista 
eum colant, sed ut ea quoque ad bonum ternum 
referant atque eonvertant; id est, Ut custodiant ju- 


stificationes ejus, et legem ejvs requirant. Qux cumque: 


igitur alia bona dat. Deus, referenda sunt. ad gratui- 
tum cultum ejus : ipse autem cultus ejus non est re- 
ferendus ad alia bona, qux dat Deus ; tunc enim erit 
gratuitus, Ad quod certamen provocans hostis, ausus 
est dicere Deo : Numquid Job gratis colit Deum (Job 
1, 9)? Porro si in servum venundatus Joseph, et hu- 
miliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona 
populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus , quanto 
magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis 
secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit 
ad xterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo 
et angelis ejus? Audi crgo, semen Abrah:e, non de 
carne glorians, sed imitans fidem ; audite, servi Dei, 
et electi Dei, promissionem habentes vit: praesentis 
et futurze (1 Tim. 1v, 8). Si tentationes durze sunt in 
hoc sxculo, Joseph in carcere, Jesum in eruce cogi- 
tate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non 
propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum : 
nec eum existimetis propter vite hujas necessaria 
coli a cultoribus suis!, qu:xe donat ct blasphematori- 
bus suis; sed quarite primum regnum Dei et justi- 
tiam ejus, et hae6. omnia. apponentur vobis (Matth. 
vi, 55). : 





IN PSALMUM CV 
ENARRATIO., 


1. Psalmus centesimus quintus etiam ipse pr»no- 
tatur, Alleluia : et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt 
unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, 
alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod. 
omnes Alleluiatiei psalmi habeant in fine AI- 
leluia, non omnes in capite : unde quicumque psal- 
mus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt 
eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, 
ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque no- 
bis aliquibus certis documentis id verum esse per- 


.! Plerique Mss., propter hujus vit? necessaria, necessa- 
rium cultoribus suis. 





1405 


suadeant, multorum consuetüdinem sequimur, qui 
ubicumque legunt Alleluia, éidem psalmo attribount, 
in cujus hoc eapite inveniunt. Paucissimi eniin codi- 
ees sunt (quod quidem in nullo griecorum reperi, 
quos inspicere potui), qui habeant Alleluia in fine 
centesimi el quinquagesimi ps3lmi'; post quem jain 
nullus est qui ad euiidem canonem pertinet. Sed he- 
que hoe posset praescribere corsuctudini, etianisl 
omnes codices id haberent. Fieri enit potuit. ut 
aliqua ratione laudationis Dei totus Psalimoruni liber, 
qui libris quinque constare perlilbetür (nam ubi scri- 
ptum est, Fidt, fiat, ibi finés librorum esse dicunt), 
post omnia qui cantata sunt, ultimo Alleluia clau- 
deretur : nec. propter finem cemesiimi et quinquage- 
Simi psalmi neeesse esse video, ut omnes Alleluiatici 
psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite 
psalmi geniinàtur Alleltia, cur Dominus aliquando 
semel, aliquando bis dicit Amen, et eo. moda non 
possit aliquando semel, aliquairdo bis. Alleluia. dici, 
nescio : pr:wserüim quia post numeri notam, quo 
psaitius inscribitur quotus sit, vclüti iste centesimus 
quintus, utrümque Alleluia positum est. Debuit au- 
iem ununi poui ante ipsum numerum, si ad finerá 
pertiét superioris; ét post nurherum Psalmi scribi 
alterum. Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri 
pertüitet. Sed fortasse et in hoe imperita praevaluit 
consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc 
ignoramus, unde nos magis docere debeit judicium 
veritatis, quatn prxjudieium corisuetudinis. Nunc ta- 
mien anlequam hoc perdiscamus, ubicumrué post nu- 
merum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum in- 
venimus Allelula, secuudum celeberrimam Ecclesi:e 
consuetudihem, ei psulino tribuimus, qui eodem nu- 
mero prinotatur; confitentes nos arcana omnium 
titulorum qui sunt in. Psalmis, et ordinis eorumdem 
Psalmorum, et magna esse credere, etnondum, sicut 
volumus, penetrare potuisse. 

3. [vers. 1.] Video autem istos duos centesimum 
quartum et centesimum quintam ita inter se conjun- 
cios, di in uno eorüm, qui praecedit, commendetur 
populus Dei in electis ejts, de quibus nulla querela 
fit; quos ego arbitror ibi luisse in quibus beneplaci- 
tum est Deo (1 Cor. x, 5) : in isto autem qui sequi- 
tur, eos commerioratos qui in eodem populo amari- 
. eavérunt; nee tamen etiam ipsis Dei misericordiam 
defuisse. Dicuntur autem ista ex corum persona qui 
veniam conversi precantur; et exempla. commemo- 
ràntur illorum in quos etiam peccatores dives appa- 
ruit misericordia Dei. Incipit ergo etiam iste psal- 
mus sicut ille : Confitemini Domino: Sed ibi sequitur, 
Et invocate nomen. ejus; hic autem, Quoniam bonus, 
quonian: in scculum misericordia ejus. Quapropter 
potest hie quidem intelligi etiam confessio peccatorum; 
nam el post paucos veisus sequitur, Peccavinuss cium 
patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem. fecimus : 
sed in eo quod dicit, Quoniam bonus, quoniam in se- 
evlutm misericordia ejus, laus utique Dei est, atque in 


! sie meliores Mss. ^t Fdd., prater centesimi et quinqua- 


gesinti psalini coniextioncin. 
* 


ENARRATIO' IN PSALMUM CV. 


1406 


ejus 'aude confessio. Quanquam etiam eum sua quis- 
que con(itelur peccata, cüm Dei laude confiteri 
debet; nec aliter pia. est confessió peccatorum nisi 
non desperaus, et poscens misericordiam Dei. Halyet 
ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum 
borum et misericordem dicit; sivé in solo affectu, 
cum hoc credit. Nam et ille publicanus , cujus sola 
illa verba commemorata sont, Domine; propitius esto 
mihi peccatori (Luc. xvi, xvm, 15), etsi non dixit, 
Quoniam bonus et misericors es, vcl aliquid hujusz 
modi; non tamen illud diceret, nisi hoe crederét ; 
quoniam cum spe oravit, qu:e sine illa fide esse non 
posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non 
sit confessio peccatorum ; qui» laus multo crebrius 
in Seripturis confessio voeatur : tulla est autem pee- 
catorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur 
Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod 
tutem habentalii codices, Quoniam bonus , alii habent, 
Quoniam suavis : ita unum verbum. griecum, quod di- 
CilurT yexecós, diversa interpretatio secuta ost. Itein 
quod dietum est, Quoniam in seculum misericordia 
ejus; gricus habet eis có» «t?»« , quod potest etiam 
in eternum interpretari. Proinde si illa misericordia 
hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest ; 
melius accipimus in mernum: si autem illa est mi- 
Sericordia qux» miseris exhibetur, ut vel eonsolentur 
in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius in 
seculum, hoc est, usque in fiuem sseculi, in quo non 
deerunt miseri quibus misericordia probeatur. Nisi 
forte quis audeat dicere, etiam his qui damnahua- 
tur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericor- 
diam Dei minime defuturam ; non qua ex illa dam- 
natione liberentur; sed ut eis aliquatenus mitigelur : 
atque ita ;eternam posse intelligi Dei misericordiam 
super illorum zeternam miseriam. Sed tolerabilioretn 
quosdam excepturos damnationem in quorumdam 
comparatione legimus ; alicujus vero mitigari cam 
cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis 
habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quan- 
doquidem unam stillam dives ille non meruit (14. 
xvi, 24-96)? Sed de hac tanta re diligentius ex 
otio disserendum est; nunc quod ad istum psal- 
mum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit, 
9. [vers. 2.] Quis loquetur potentias. Domini ? 1m- 
pletus consideratione divinorum operum, qui mise- 
ricordiam ejus exposcit, Quis, inquit, loquetur polen- 
lias Domini, audiias faciet omnes laudes ejus? Subau- 
diendum est quod supra dictum est, ut etiam is!a 
sententia ita sit plena, Quis auditas faciet omnes lau- 
des ejus? id est, quisnam sufüciat auditas facere 
omnes laudes ejus ? Auditas faciet, dixit, id est faciet, ut 
audiantur; ostendens ita Joquendas potentias Do- 
mini et laudes ejus, ut pr:dicentur audientibus. Sed 
quis potest omnes? An forte quia sequitur, Beati qui 
custodiunt judicium, el. faciunt. justitiam in. omni teni- 
pore, eas dixit laudes ejus, quze intelliguntur. opera 
ejus in praeceptis ejus? Deus est enim, ait. Apostolur, 
qui operatur in vobis. Et dictum est semini Abrahz, 
Centate ei, et psallite ei : quod intelleximus ita dictuin, 


1407 
ac si diceretur, Dona in ejus laudem ct dicite, et fa- 
cite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psal- 
lendi, convenire duos consequentes versus, ut quod 
diclum est, Narrate omnia mirabilia ejus; hoc sit, 
Cantate ei : quod vero dictum est, Laudamini in wo- 
»ine sancto ejus (Psal. civ, 2, 5) ; hoc sit, Psallite ei. 
Hluie quippe semini ctiam ipse Dominus dicit : Lu- 
ceanl opera vestra coram hominibus, «t videant. bona 
facta vestra, et. glorificent. Patrem vestrum qui in catis 
cst ( Matth. v, 46). Mic ergo ipsa Dei prxcepta. con- 
siderans, quorum prxceptorum opera laudes sunt 
ejus qui operatur in suis, ait, Quis loquetur potentias 
Domini ? quoniam hoec ineffabiliter operatur. Quis 
auditas faciet omnes laudes ejus ? id est quis cum audie- 
rit, facit omnes laudes cjus? qux sunt opera przece- 
ptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia 
qu audita sunt fiunt, ille laudandus est, qui opera- 
tur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate (Phi- 
lipp. w, 15). Ideo eum posset dicere, Omnia man- 
data ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; ma- 
luit dicere, (audes ejus : quia, ut dictum cst, in quan- 
uun fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, 
quisnam suffieit auditas facere? id est, cum audite 
fuerint, facere omnes quis est idoneus? 

4. [ vers. 5. ] Beati qui custodiunt judicium , et fa- 
ciunt justitiam in omui tempore : uique ex quo incipi- 
unt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit 
usque in finem , hie salvus erit ( Matth. x , 92). Po- 
iest autem videri ejusdem senientie repetitio, ut 
lioc sit facere justitiam , quod est custodire judicium : 
ut etiam in superiore versu subaudiatur, in omni 
tempore; sicut in posteriore subauditur , beati ; et 
redditis. quae subaudiuntur, ità dicatur, Beati qui 
custodiunt judicium in omni tempore , beati qui fa- 
ciunt justitiam in omni tempore. Sed nisi aliquid inter- 
esset. inter judicium et justitiam , non in alio psalmo 
diceretur , Quousque justitia convertatur. in judicium 
( Psal. xcii , 45 ). Amat quidem Scriptura , ista duo 
simul ponere : sicuti est , Justitia et judicium directio 
sedis ejus ( Psal. xcvi, 9); et illud, « Et educet 
sicut lumen justitiam tuam , et. judicium tuum sicut 
meridiem » ( Psal. xxxvi, 6); cum et illic ejusdem 
sententia repetitio videatur. Et fortasse propter viei- 
nitatem significationis etiam alterum pro altero poni 
potest, vel judicium pro justitia , vel justitia pro 
judicio : tamen si proprie dicantur , aliquid interesse 
non dubito , ut judicium ecustodirc dicatur qui recte 
judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec 
absurde existimo intelligi secundum illud quod di- 
cium est, Quousque justitia copwertratur in. judicium , 
etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt 
in fide , justitiam faciunt in opere. Veniet enim tem- 
pus ut judieium quod modo custoditur in fide , ctiam 
exerceatur in opere , cum justitia conversa fuerit in 
judicium , id est, cum acceperint justi potestatem 
judieandi eos recte, a quibus modo non recte judi- 
cantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur 
dicere , Cum accepero tempus , ego. jusiitias judicabo 
( Psal. xxxiv, 5 ). Quod scrbum e verbo magis dice- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1408 
retur , /Equitates judicabo. Non autem dixit, Cum 
acecpero tempus, justitiam faciam ; quia omui tempore 
facienda est , sicut etiam hic dicit , Qui faciunt iusti- 
liam in omni tempore. 

9. [ vers. 4, 5. ] Deinde , quia Deus justificat , id 
est , justos facit , sanando eos ab iniquitatibus suis , 
Sequitur oratio , Meniento nostri , Domine, in. bene- 


"placito populi tii : id est , ut in cis simus in quibus 


beneplacitum cst tibi ; quia non in omnibus illis be- 
neplacitum est Deo. Visita nos in sahuari tuo. lpse est 
enim Salvator , in quo peccata dimittuntür, et ani- 
nue sanantur , ut possint. custodirc iudicium , et fa- 
cere justitiam ; quos cum beatos csse intelligerent 
qui hee loquuntur; hoc sibi consequenter orando 
petunt. De isto salutari alibi dicitur , Ut cognoscamus 
in terra viam (uam: et quasi quareremus in qua 
terra, secutus est, Jn omuibus gentibus; rursum , 
quasi quxreremus quam viam , secutus est , Saluiare 
tuum ( Psal. yxvi , 5). De illo quippe dixit Simeon 
Schex , Quoniam viderunt. oculi. mei salutare. uum 
(Lyc. n, 50); qui de seipso dixit, Ego sum via 
( Joan. xiv, 6). Visita ergo nos in salutari tuo , hoc 
est, in Christo tuo. Ad videndum in bonitate electorum 
tuorum , ad levandum iu lotitia geniis te : id est , ad 
hoc nos visita in salutari tuo , ut videamus in boni- 
tate electorum tuorum , et lzctemur in. letitia gentis 
tu. Quod autem hie positum est, im bonitate ; alii 
eodices habent, im suavitate : sicut illud , Quoniam 
bonus ; alii habent , Quomam suavis, ldipsum autem 
verbum in graeco est, quod et alibi legitur , Dominus 
dabit suavitatem ( Psal. yxxxww, 15) : quam et aliqui 
interpretati sunt bonitatem , aliqui benignitatem, Sed 
quid est, Visita nos , ut videamus in bonitate electorum 
tuorum , id est, in ca bonitate quam praestas electis 
tuis ; nisi ut non remaneamus cci , sicul illi quibus 
dictum est : Nunc autem dicitis , ()uia videmus ; pecca- 
tum. vestrum manet ( Joan. ix , 41 )? Dominus cnim 
illuminat cocos ( Psal. cxrv, 8), noa meritis eorum , 
sed in bonitate electorum suorum , id est , quam exhi- 
bet vel donat electis suis : sieut. Salus vultus mei , 
nona meipso, sed Deus meus ( Psal. xiu, 5); et 
panem nostrum dicimus quoiidianum , sed tamen addi- 
mus , da uobis ( Maith. v1, 41 ). Visita ergo nos in - 
salutari tuo , ad. videndum , jd est ut. videamus, in 
bonitale electorum tuorum; ad letondum , id est ut 
ltemur , in letitia gentis tuv. Uiam gentem Dei in- 
telligere debemus universum semen Abrahz; sed 
filios promissionis , non carnis. Mi ergo, quorum 
vox est, optant ejusdem gentis habere ketitiam, Et 
qui hajus gentis krtitia , nisi Deus ejus ? Cui dicitur, 
« Exsultatio mea , redime me » ( Psal. xxxr, 7 ) : et 
eui dicitur, « Signatum est super nos lumen vultus 
tui , Domine ; dedisti ketitiam in cor. meum »( Psal. 
iv, 7 ); summo scilicet , vero , incominutabili et bea- 
tifico bono , quod ipse Deus est. Ut fauderis cum lig- 
reditate tua. Miror istum versum sie interpretatum in 
inultis esse codicibus , eum sit. una atque cadem in 
tribus his versibus graeca locutio , ut si hoc recte 
dietum est quod legitur , « Ut lauderis cum | hacredi- 


14109 
iate tu3 ; » posset rccte dici , « Ut videas in bonitate 
electorum tuorum , et l:eteris in letitia gentis tux : ? 
eto ipso sensu ita contexto , « Visita nos in salutari 
tuo , ut videas in bonitate clectorum tuorum , ut 1z- 
teris in lxütia gentis tu:e , et lauderis eum hxreditate 
tua. » Secundum hoe autem quod diximus , « Visita 
n0s , ut videamus in bonitate eleetorum tuorum , et 
Letemur in letitia gentis tue ; » consequenter et hie 
diei debuit, « Ut laudemur eum lLivreditote tua * » 
cui hzreditati dictum est, « Laudamini in nomine 
Sancto ejus. » Porro autem quoniam hc ambigua 
videtur locutio ; si verus est iste sensus quo inalue- 
runt interpretes dicere , « Ut lauderis ; » etiam duo 
versus superiores ita intelligendi sunt , quia , ut dixi, 
una est in his tribus versibus graeca locutio : ut. hoc 
totum ila dictum accipiatur , « Visita nos in salutari 
tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum , » id 
est, ad hoc nos visita, ut illic nos csse facias , et 
illie nos videas ; « ut lxteris in letitia gentis iu: , » 
id est, tu. dicaris izlari , cum illi keiantur ex te; 
4 ut lauderis cum hareditate tua, » id est, cum ea 
lauderis , quoniam non laudatur nisi propter te. Sive 
ergo illo, sive isto modo intclligendum sit quod 
dietum est, «ad videndum , ad Letandum , ad. lau- 
dandum ; » ideo se optant visitari in salutari Dei , id 
est in Christo ejus , ui non alienentur a populo ejus , 
et ab eis in quibus beneplacitum est Deo. 

6. [ vers. 6 , 7. ] Quid autem deinceps confiteantur , 
audiamus: « Peccavimus cum patribus nostris, in- 
juste egimus, iniquitatem fecimus. » Quid est, 
eum patrifes nostris ? An sicut habet Epistola ad Ile- 
braos, quia et Levi eum Abraham decimatus est, 
quoniam in lumbis ejus fuit , quando decimas dedit 
sacerdoti Melchisedec ( Hebr. vii, 1-10); sie ei isti 
peccaverunt cum patribus suis, in quorum lunibis 
erant quando illi in ZEgypto fuerunt? Nam qui. fue- 
runt e9 tempore , cum psalmus iste conscriptus est , 
maximeque posteri eorum ( quia vel ab eis qui tunc 
erant dici, vel de post futuris potuit propüetari ), 
longe aberant ab :iote illorum qui in ZEzypto pecea- 
verunt, non intelligeutes mirabilia Dei. Ioe enim 

"sequiiur, exponendo quomodo peccaverunt eum pa- 
tribus suis : Patres nostri, inquit, in zEggplo non 
intellexerunt inirabilia iua ; et cxetera , qux de peccae 
tis eoruin. inullà commemorat. An sic potius accie 
piendum est quod ait, Peccavimus cum patribus no- 
stris , vanquam diceret, Peecavimus sieut patres no- 
stri , eorum videlicet imitando peccata ? Quod si ita 
est, astruendum est aliquo hujosmodi locuiionis 

- exemplo : quod cum in prwsentia quirerem , non 
occurrit, ut cum iilo se quisquam peccasse, vel 
cum io se aliquid fecisse dieat, quem in simili 
faeto ctiam post multum teinporis fuerit imitatus. 

1. Quid est ergo , Patres nostri. non. intellexerunt 
mirabilia tua ; nisi, non cognoverunt quid per illa 
mirabilia eis pr:estare volueris? Quid vtique uisi 
vitam zxternam , et non temporale sed incoimmutabile 
bonum , quod per patientiam exspectatur? Ideo im- 
patienter murmuraverunt , et amaricaverunt , ei bo- 


ENARRATIO IN PSALMUM CV. " 


Ais praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se 
fieri quxsierunt. /Von fucrunt memores multitudinis 


"misericordie tuc. Et intellectum redarguit , et memo- 


riam. intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad 
quoruin bonorum :siernitatem per illa temporalia 
vocaret Deus : memoria vero , ut saltem quie tempo- 
raliter mirabilia facta sunt, non obliviscerentur t 
fideliterque pr»sumerent quod eadem potestate quam 
fuerant jam experti , Deus illos ab inimicorum perse- 
cuiione liberaret ; obliti sunt autem quid eis in 
Egypto ad inimnieos eorum conterendos per tanta 
prodigia prastiüsset. Et irrilaverunt, ascendenies in 
mari *, mare Hubrum. Codex quem intuebar, sic ba- 
bebat: et his quidem duobus verbis ultimis , quod 
dictum est , mare Rubrzin , stella fuerat. prxenotata ; 
qua signifieantur qux in liebrzso. sunt, et in inter- 
pretatione Septuaginta non suat. Plures autem codi- 
ces, qu$s inspicere potui , et groeei et. latini sic ha- 
bent : Et irritaverunt , vel, quod expressius de grxzco 
est , Et amaricaverunt , ascendentes in Rubro mari. Qui 
illam legit historiam , quando exierunt de Asypto, 
et per iare Rubrum transicrunt , dolet eorum infide. 
litatem , in quanta trepidatione et desperatione fue- 
rint, post recentia tot et lanta miraeula in ZEgypto ; 
eujus mulitudinis misericordie Dei non eos fuisse 
meinores dicit. Ascenderunt autem , propterea dictum 
est, quia ita est ierr;e positio, ui descensio dieatur 
in Zgyptum de terra. Chanaan, et in eam illinc 
ascensio. Notandum est sane quemadmoduin Scriptu- 
ra culpare voluerit , non intelligere quod intelligen- 
dum ést , et non meminisse quod meroria retinen- 
dum est : quod homiues sux culpx deputari nolunt , 
ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque 
sint. humiles Deo, in cujus conspéctu confiteantur 
quod sunt, atque impetrato adjutoiio possint esse 
quod non sunt. Nam etiam peccata ignoranti vel 
negiigentiz:e melius aceusantur ut pereant , quam ex- 
cusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato 
Deo , quam firmantur irritato ?. 

8. [vers. 8.] Adjungit tamen non secundum eorum 
infidelitatem Deum fecisse. Et salvavit ecs, inquit, pro- 
pler nomen suum, ut nolam faceret potentiam suam : 
non propter ulla bona merita eorum. 

9. [vers. 9.] Et increpavit mare. fiubrum, et exsicca- 
tum est, Non legimus ullam , qua increparetur imare , 
emissam vcclitus vocem ; sed poientiam divinam qua 
id factum est, increpationem appeliavit : nisi forte 
quis dicat latenter increpaium, sic ut aqua posset 
audire, et homines non possent. Valde occulia. et 
abstrusa vis est. qua Deus agit, ut etiam illa qu.e 
sensu earent, eonfestim ejus obtemperent vo'untati, 
Kt eduxi! eos in abyssis, sicut in. deserto. Abyssos dixit 
multitudinem aquarum. Nam quidam volentes istum 
versiculum totun interpretari, dixerunt, Et eduxit eos 
in aquis multis. Quid est ergo , in abyssis , sicut in dc- 
serto, nisi quia factum erat siccitate velut desertum, 
ubi fuerant abyssi aquarum ? 


! $c Mss. AL Edd,, Qi mare. 
3 yss., irato. 


1441 

10. [vers 10 | Et salvavit eos de manu odientitm. 
Hung versum per circuitum quidam interpretati sunt, 
verba minus latina. yitantes : [££ salvos fecit eos de 
manu. eorum qui oderant. eos. Et. redemit eos de many 
inimici. Quid. preui. dann est in hae redemptione? 
Au prophetia est, qnod jn figura Baptismi boc factum 
est, ubi redimimur de manu diaboli magno prelio , 
quod sanguis est Christi ? Unde non quocumque ma- 
ri, sed mari Rubro id. convenienljius figuratum est : 
sanguis enim rubrum colorem habet. 

41. [vers. 11.] Et operuit aqua tribulantes eos ; unus 
ez eis non remansit: pon. ex omnibus ZEgyptiis, sed 
ex eis qui persequebantur profectos , apprehendere 
vel interimere cupientes. 

19. [vers. 12.] Et crediderunt in verbis ejus. Minus 
Jatina videtur locutio, quia non ait, Yerbis cjus , vel , 
ja verba ejus , sed , in verbis ejus; tamen Scripturis 
usitatissima. Et lauduperunt laudem ejus. Tales suntlo- 
cutiones, cum dicimus, Ilanc servitutem servivit , tà- 
jem vitam vixit. Laudem porro Dei notissinmam illam 
commemorat, ubi dicitur : Cantemus Domino; glo- 
viose euim. magnificalus est : equum eL. equitem projecit 
in mare (Exod. xw, 1). 

13. [vers. 13.] Cito fecerunt, obliti sunt operum 
ejus. Alii codices intelligibilius habent, Festinaverunt, 
obliti sunt operum ejus : non sustinuerunt. consilium 
ejus. Debuerunt. euim cogitare tanta erga se opera 
Dci non esse inania , sed vocare ad aliquam sine fine 
felicitatem , qu:xe per. patientiam sustinenda est ; sed 
festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, qua 
ileo nemini conferunt veram felicitatem , quia. non 
exstinguunt insatiabilem cupiditatem : Qui euim bibe- 
rit, inquit, ex hac aqua, sitiet iterum (Joan. 1v, 15). 

44. [vers. 14.] Denique, Et concupierunt concupi- 
scentiam iu deserto , et tentaverunt Deum in. inaquoso. 
Quod est, in deserto ; boc repetitum est, in inaquoso, 
id est,in loco sine aqua : quod vero , concupierunt 
concupiscentiam ; hog, tentaverunt. Deum. Talis sane 
locutio est , Concupierunt concupiscentiam ; qualis su- 
perior, Laudaverunt laudem. 

15. [vers. 15.] E dedit eis petitionem ipsorum : id 
est, quod petitione petierunt. Et misit. gaturitatem in 
animam eorum. Nee ideo beatos fecit ; quia non erat 
illa saturitas de qua dicitur : Beati qui esuráunt et sitiunt 
justitiam, quonium ipsi saturabuntur (Matth. v, 6). taque 
hocloco animam non secundum id quod rationalis 
est, dixit, sed secundum id quod animans corpus 
auimalfacit. Ad cujus animalis sustentationem per- 
tinet eibus et potus , secundum hoc quod in Evangelio 
dicilur, Nonne anbua plus est quam. esca, et carpag 
plus quam. vestimentum (Id. v1, 25)? tanquam ad ani- 
mam pertineat. vesci , 3d. corpus vestiri. Secundum 
hoc dieitur apud Isaiam : Quid est quod. jejunaviguig, 
el non vidisti ; defraudavimus animas nostras , et nesci- 
sti (1sai Lvin, 5)? 

16. |vers. 16.] Et irritaverunt. Mogsen in. castris, 
Aaron sanctum Domini. Quam dicat irritationem, vel, 
sicut expressius alii interpretati sunt, amaricationem, 
consequentia satis indicant. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1412 

17. [vers. 17.) Aperta est, inquit, terra , et degluti- 
vit Dathan, et superoperuil super congregationem Abi- 
ron, Quod est, deglutivit, hoc est, superoperuit. Awi- 
borum autem , id. est, Dathan et Abiron, ugaà era 
£ausa superbissimi et sacrilegi schismatis. 

18. [vers. 48.] Et exarsit «guis in synagoga earum : 
flamma combussit peccatores. Non. est hoc nomeu in 


. Seripturis usitatum eorum, qui licet juste ac Iaudabi- 


liter vivànt, non sunt sine peccato. Magis enim sicut 
interest inter irridentes et irrisores ,inter murmu- 
rantes et murmuratores , inter scribentes et scripto- 
TOS, eL cetera. similia ; ità. Scriptura peccatores ap- 
pellare consuevit valde iniquos et grandibus * peeea; 
lorum sarcinis oneratos. 

19. [vers. 19-20.] « Et fecerunt vitulum in Ioreb; 
el adoraverunt sculptile. Et. mutaveruant gloriam 
&uam in similitudine vituli comedentis fenum. » Non 
pit, in similitudinem , sed, in similitudine. Talis est 
locutio, qualis illa ubi ait, Ez crediderunt in verbis ejus. 
Eleganter sane. non ait, Et mutàverunt gloriam Dei, 
cum hoc fecerint ; sicut etiam Apostolus loquitur , Et 
bniulaverunt gloriam. incorruptibilis Dei in. similitus 
dinem, imaginis. corruptibilis hominis (Rpm. 1, 23) : 
Sed gloriam suam dixit. Deus euim erat gloria eorum, 
6i ejus sustinerent consilium, et non festinarent ; cui 
dicitur, Gloria mea, et exallans. caput meum (Psal. mi, 
4). Istam glori«m suam , id est Deum , mutaverunt in 
similitudine vituli comedentis fenum, ut ah eo comeic- 
rentur, à quo comeduntur qui sapiunt secunduin 
carnem : Omnis enim caro fenum (Isai, xL, 6). 

20. [vers. 21, 22.] Obliti sunt Deum qui salvavit eos. 
Quomodo salvavit eos? (Qui fecit magnalia in 4 gypto, 
mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro. Que 
sunt mirabilia , ipsa sunt terribilia ; nulla quippe ad- 
miratio est sine quadam formidine : quamvis ist3 
etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios 
affüüxerunt, et jstis quid deberent timere, mansira- 
runt. ! 

21. [vers. 25.) Et dixit ut disperderet eos. Quia ole 
liti sunt eum qui salvos fecit eos, faciens magnalia, et 

fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam ini-. 
mani scelere et incredibili impietate, digni fuerant 

qui perirent. Dixit ergo ul disperderet eos; si rog 

Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectüi 

£jus. Non ila dixit stetisse in confractione , quasi ut 

frangeret iram Dei ; sed in confractione, id est, in pla-- 
ga qua erant illi feriendi : id est , nisi objecisset se- 

ipsum pro eis, dicens, Si dimit(is illis peccatum, dimit- 

te; sin autem , dele me de libro tuo (Exod. xxxi, 54 , 

$2). Ubi demonsiratum est intercessio sanctornu 

quantum pro alis valeat apud Deum. Securus enim 

Moyses de justitia Dei , qua eum delere non possel , 

impetravit misericordiam, ue illos quos juste posset, 

deleret. Ita stetit in confractione in conspectu ejus , ui 

averteret iram ejus, ne dispexderet cos. 

22. [vers. 24.] Et pro nihilo habuerunt terram desi- 
derabilem. Sed numquid viderant eam? Quomodo ergo 
pro nibilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quo- 


' ! omnes [rope Mss., gravibus. 


Eu mda Pss. 


[ 





1443 
modo sequitur : Nec crediderunt. in verbis ejus ? Pro- 
fecto nisi terra illa significaret aliquid magnu:n, quae 
lerra dicebatur flaens lacet nfel (Exod. 11, 8), per quod 
visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnum- 
que calorum duceret eos qui mirabilia ejus intellige- 
bant; nullo modo isti culparentur, quia pro. nihi!o 
habuerunt iliam terram, cujus temporale regnum etiam 
nos pro nihilo habere debemus, ut Jerusalem liberain 
matrem nostram, quie in ccelis est (Galat. 1v, 260), vere 
desiderabilem diligamus. Sed potius hic infidelitas me- 
rito 1edarguitur, quia in eo quod terram desiderabilem 
pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per 
quiedam parva ducentis ad magna, et festinantes beari 
temporalibus rebus, quas secundum carnem sapiebant, 
non sustinuerunt, sicut supra dictum est, consilium ejus. 

25. [vers. 95.] Et murmurarunt in tabernaculis suis ; 
non exaudierunt. vocem Doniini : vehemenier eos a 
murmuraiione prohibeutis, 

24. Et elevavit manum suam. super. eos, ut. yraster- 
neret eos in deserto : et ut dejiceret se:uen eorum in na- 
tionibus, et dispergeret eos in vegionibus. 

95. [vers. 28, 29.] Hie antequam diceret. quod 
tante indignatioui Dei quisquam intercesserit, eum- 
que aliquo modo placaverit, secutus adjunxit: Et jui- 
liati sunt Beelphegor; id est, idolo Gentium conse- 
erati : Et manducaverunt. sacrificia * mortuorum. Et 
irritaverunt eum. in. adinventionibus suis, et mullipli- 
cata. est in eis ruina. Tanquam ad hoc distulerit, quad 
levaverat manum super eos prosteruendos in deserto, 
et dejiciendum semen eorum in natlonibus, et disper- 
gendos eosin regionibus, ut dati in reprobum seu- 
sum, eliam illud admitterenf, in quo immanuiore cri- 
mine evidenti justitia punirentur, quemadmodum 
dicit Apostolus : Ej sicut non probaveruut. Deum ha- 
bere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam men- 
lem, ut faciant que non conveniunt (Hom. 1, 28). 

26. [vers. 40.] Deniqua tantum fuit scelus eorum, 
quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia 
mortuorum (id est, quia mortuis hominibus tanquam 
diis saerificabant Gentes *), utaliter se placari Deus 
nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, 
qui masculum et feminanr in complexu adulterino 
deprehensos pariter interemit. (Num. xxv, 8). Quod 
8i odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum com- 
ederet. zelus domus Dei, non ei reputarejur ad ju- 
stitiam. [Ioc enim facto, illum populum cujus futurus 
erat major interitus, tanquam unum hominem quasi 
virga percussit, ut animam ejas salvaret a morte. 
Leniorem quidem revelajo Testamento Noyo Domi- 
nus Christus esse voluit disciplinam ; sed atrocior est 
comminatio geheun:;, quam Lune in. illis commina- 
tionibus Dei pro temporuin dispensatione non legi- 
mus. Muliiplicata est ergo in eis ruina, cum pro suis 
gravibus peccatis graviter vastarentur. Et stetit PAi- 
nees, el placavil, et cessavit quassaláo. Breviter totum 
dixit, quia non hie nescientes docel, sed comme- 


! Antiquiores Nss., sacrifiium : juxta gric. LXX. 
? vox, gentes, abest a nonnullis Mss. 


ENARRAT!IO IN PSALMUM CY, 


1444 
morat scientes, Quir autem liic posta est quassatio, 
hiec superius coufraetio : naim in graieco ununi verbum 
est, 

21. [vers. 91.] Et reputatum est ei. in. justitiam, in 
generationem. el generationem. usque. in. sempiternum. 
Deus hoc reputayit sacerdoti suo * in justitiam, nan 
solum quamdiu generatio est, sed usque in sempiter 
num; qui cor scrutatur, et. novit appenderg quanta 
id (actum sit populi charitate, 

98. [vers. 82, 55.] « Et irritaverunt eum ad aquam 
contradictionis, et vexatus es(, Moyses propter eos ; 
quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in 
labiis suis. » Quid est, distinxit 2 Quasi illud uou püs- 
Set Deus facere, qui tanta. jam fecerat, uL aqua. de 
petra proflueret, Dubitanter enim. petram virga per- 
eussit, et ideo hoe miraeulum distinxit a ceteris mie- 
raeulis, in. quibus nan dubitayerat. linc offendit, 
line audire mernit ut moreretur, ne intraret in ier- 
ram promissionis (Deut. xxxu, 49-52). Perturbatus 
enim murmure populi infidelis ,' non tenuit fiduciam 
qualem debuit, Cui tamen Deus tauquam electo sua, 
eliam post mortem ejus bonum perhibet testimo- 
nium, ut intelligamus illam fidei epus. titubationem 
hác sola poeua fuisse correptam, quod in eam terram, 
quo populum ipse ducebat, non est permissus in- 
ware. Absit autem ut eum credamus alienatum a reguo 
grati: Dei, quod siguificabat illa terra promissionis, 
undelae et mel defluere dicebatur, [oc est enim 
polius testamentum  :elernum quod disposuit ad 
Abraham, non seeundum carnem patrem mostrppi, 
sed secundum fidem. 

29. [vers. 34-56.] llli autem de quorum iniquita- 
tibus iste loquitur psalmus, cum in illam temporalem 
terram promissionis intrassent, « Non disperdiderunt 
Gentes, quas dixit Dominus illis. Et comrixti sunt 
inter Gentes, et didicerunt opera eorum, et servie- 
runt sculptilibus eorum; et factum est illis jn scan- 
dalum. » Illud quod eas non disperdiderunt, sed cis 
commixti sunt, factum est illis in scandalum. 

50. [vers. $7 -40.] « Et immolaverunt filios suos et 
filias suas d:emoniis : et effuderunt sanguinem inno- 
centem, sanguinem filiorum suorum et filiarum sua- 
rum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. » 
Immolasse filios suos ct filias suas d:emoniis ct idolis, 
non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus 
mentiri potest, neque. Prophet:e, qui hoe dicunt mul- 
tis iucrepationum suarrm locis. Habuisse vero istupn 
consuetudinem Gentes, nec earum litterze tacuerunt. 

91. Sed quid est quod sequitur ? Et. interfecta. est 
lerra in sanguinibus. Putaremus enim scriptoris erro- 
rem, eumque diceremus pro eo quod est infecta, fe- 
cisse interfecta , nisi haberemus beneficium Dei, qui 
Scripturas suas in multis linguis esse voluit; at:u 
ita esse scriptum, Interfecta est terra. in. sanquipibus, 
iuspectis grieeis codicibus videremus (a). Quid est 
ergo, Interfecta est terra, nisi hoc referatur ad homi- 
nes qui habitabant in terra, tropica locutione, qua 


* Sie Mss. AL Edd., sacerdolio $uo. 
(a) Grvec., ephgnoctonétlii. 


1415 
significatur per id quod continet, id quod continetur, 
sieut dicimus malam domum, in qua mali habitant, 
et bonam in qua boni? Fpsi namque intierficiebant 
animas suas immolando filios suos, et effundendo san- 
guinem parvulorum a consensione illius sceleris alie- 
norum : unde dictum est, Effuderunt sanguinem ánno- 
centem. Ergo, Interfecta est terra. in. sanguinibus, et 
contaminala est in operibus eorum, cum ipsi interfecti 
sunt in anima, et contaminali in operibus suis. Et 
[ornicati sunt in adinventionibus suis. Has dicit adin- 
ventiones, quas Grxci éxezoebueca appellant : nam 
hoc verbum est in codicibus grxcis et hoc loco, et 
superius, ubi dictum est, Irritaverunt eum in adinven- 
lionibus suis ; cum et illic et hic eas dicat adinventio- 
nes, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas 
arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, 
nullo in aliis precedente quod imitarentur exemplo. 
Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed 
studia ; alii vero affectiones, vcl affectationes, alii vo- 
luptates dicere maluerunt : et iidem ipsi qui dixerunt 
adinventiones, alio loco studia posuerunt. iioc com- 
memorare volui ne quxstionem faceret nomen adin- 
venlionis in ea re, quam non a seipsis excogitave- 
runt, sed alios imitati sunt. 

$2. [vers. 40 -45.] Et iratus est furore Dominus in 
populum suum. Noluernnt quidam interpretes nostri 
iram ponere, in eo quod grx»cus habet vg: : sed 
quidam posuerunt mentem; quidam vero indignalio- 
nem, quidam auimum interpretati sunt. Quodlibet 
autem horum dicatur, pertarbatio non cadit in Deum ; 
sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi 
hoc nomen accepit. 

$5. « Et sbominatus est hxreditatem suam. Et 
tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt eo- 
rum qui oderant eos : ct iribulaverunt eos inimici 
eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum. » Quan- 
do eos h:ereditatem Dei vocavit, manifestum est quod 
non ad perditionem, sed ad disciplinam eos abomi- 
natus est, et iradidit in manus inimicorum. Denique 
sequitur : Sepe liberavit eos. 

54. Ipsi autem exacerbaverunt eum in. consilio suo. 
Íloc est. quod superius ait, Non sustinuerunt consi- 
lium ejus. Perniciosum autem est. consilium bominis 
ipsi homini, quo ea quierit quie sua Süni, non qua 
Dei sunt (Philipp. 1, 21). In eujus hxreditate, quod 
ipse nobis est, cum ad fruendum se prxbere digna- 
tur, nullas patiemur cum sanetis societatis angustias, 
dileetione rci nostr) quasi privatze.. Gloriosissima 
quippe illa eivitas adepta promissam hxreditatem, in 
qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit ci- 
ves qui singuli eaudeant suis rebus, quia Deus erit 
omnia in omnibus (I Cor. xv, 28). Cujus societatem 
quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter 
desideraverit, assuescit privatis prxfferre comnumia, 
non sua quxrendo, sed qux Jesu Christi : ne. sibi 
sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio 
suo; sed sperans quod non videt, non festinet de his 
qua videntur fieri beatus, atque illud eternum quod 
non videtur patienter exspectans, ejus iu promissio- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


vati ab ipso secundum ipsius voluntatem. (11 Tim. n 


1416 


nibus sequatur consiiium, cujus in tentationibus pre- 
catur auxilium, fta erit et humilis in confessionibus 
suis, ne [iat istorum similis, de quibus dicitur : Kt 
humiliati sunt in iniquitatibus suis. 

38. [vers. 44, 45.] Deus iamen plenus misericordia, 
non neglexit eos ; « Et vidit cum tribularentur, cum 


. audiret orationem eorum, Et memor fuit testamenti 


sui, et peenituit eum secundum multitudinem mise- 
ricordi: sux. » Penituit dictum est, quia mutavit 
quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem 
disposita et fixa sunt omnia; nec aliud faeit quasi 
consilio repentino, quod non ex :eternitate se factu- 
rum esse przscivit : sed in ereaturz temporalibus 
molibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non tem- 
poraliter motus, quasi repenüna voluntate facere 
dieitur quod ordinatis rerum causis consilii sui se- 
cretissimi immutabilitate disposuit, qua suis qux que 
temporibus agnita, et pr:esentia facit *, et futura jam 
fecit. Et ad hee quis idoneus? Audiamus itaque Scri- 
pturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis 
nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis 
perserutanda proponit. Et vidit cum tribularentur, cum 
audiret orationem eorum ; et memor fuit testamenti sui : 
utique testamenti zeterni quod disposuit ad Abraham, 
non veteris quod aboletur, sed novi quod etiam in 
vetere absconditur. Et ponituit eum secundum mulii- 
tudinem misericordie suc. Voc fecit quod disposuerat, 
sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse 
prosciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhue 
non esset, sed futura esset, Deum procul dubio non 
latebat. 

36. [vers. 46.] Et dedit eos in misericordias. Ut es- 
Sent non vasa irz , sed vasa misericordim ( Rom. 1, 
22, 25). Ideo autem puto pluraliter misericordias di- 
cias, in quas eos dedit , quia unusquisque proprium 
donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic (1 Cor. 
vir, 7). Dedit ergo eos in. misericordias , in conspectu 
omnium qui ceperant eos. Age nunc , quisquis lixc le- 
gis, et gratiam Dei, qua in zeternam vitam per Domi- 
num nostrum Jesum Christum rediniimur, legendo ia 
apostolicis Litteris, in propheticis autem scrutando 
cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, 
in Vetere Novum velatum vides ; recole quem dixerit 
apostolus Paulus principem potestaiis aeris, qui ope- 
ratur in filiis infidelitatis (Ephes. wi, 9), et illud ubi ait 
de quibusdam , ut resipiscant de diaboli laqueis, capti- 
26) : et verba Domini Jesu Christi, ubi eum expellens 
de fideliam cordibus ait, Nunc princeps hujus mundi 
missus est foras (Joan. xu, 51); ei ipsius itidem Apo- 
stoli dicentis, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et 
transtulit in regnum Filii charitatis sue (Coloss, 1, 42). 
IIrc atque hujusmodi ratiociuatus , intende animum 
et in litteras Veteris Testamenti, ci vide quid cante- 
tur in eo psalmo cujus cst titnlus, Quando domus zedi- 
ficabatur post captivitatem : ibi enim dicitur, Cantate 
Domino canticum wovum. Et ne existimes ad Juda- 
erum populum tantummodo pertinere : Cantate, in- 

! Sic Nss. AL Edd., agnita agit, ita et presentia facit. 


4417 


quit, Domino, ounis terra ; cantate Domino, benedicite 
nomen ejus, annuntiate, vel potius, óene nuntiate, imo 
ut ipsum verbum quod in greco positum est, trars- 
feràm , evangelizate diem. ex die , salutare. ejus. Minc 
enim Evangelium nuncupatum est, in quo aununtia- 
tur dies ev die, Dominus Christus, lumen ex lumine, 
Filius ex Patre. Hoc enim est et. sclilare ejus ; quia 
salutare. Dei Christus est, sicnt ct superius jam de- 
monstravimus (a). « Annuntiate in gentibus gloriam 
ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam nza- 
gnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super 
omnes deos : quoniam omnes dii Gentium daemonia » 
(Psal. xcv, 4-5). Isti ergo inimici cum rege suo dia- 
bolo captivum tenebant. populum Dei. De qua eapti- 
vitate eum. redinimur, et princeps hnjus mundi mit- 
titur foras, «dificatur domus post captivitatem : cujus 
lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, 
in unum novum hominem, faciens pacem , quam dies 
ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis 
qui erant fonge, faciens utraque unum (Ephes. n, 15- 
92); el adducens alias oves que noa sunt de hoc 
ovili, ut sit unus gres et. unus pastor (Joan. x , 46). 
Ei ita Deus dedit in misericordias proedestinatos suos ; 
quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei 
(Rom. ix , 16) : in conspectu omnium qui ceperant cos. 
Ili ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant 
proedestinatos in. Dei regnum et gloriam : à Redem- 
ptore aatem nostro foras missi qui dominari infideli- 
jus solebant intriasecus , fideles oppugnant extriuse- 
cus, Sed oppugnant, non expugnant eos qui apprehen- 
Alunt turrem fortitudinis a facie inimici (Psal. rx, 4). 
Ut autem oppugnent , sentiunt. in nobis esse infirnn- 
tatis reliquias, propter quas dicimus , Dimitte nobis 
debita nostra ; propter quas dicimus, Ne nos inferas in 
Lextationem , sed libera nos a malo (Matth. vi, 42, 13). 
Mis itaque inimicis ejectis, perfecit Dominus Christus 
sanitates jn corpore, eui caput est ipse Salvator cor- 
poris (Ephes. v, 23), ut in co ipso corpore suo tertia 
consummetur. Sic enim dixit, Ecce ejicio de monia , et 
sanitales. perficio hodie el cras, et tertia consummor 
(Luc. xin, 52) ; id est, perficior, occurrentibus omnibus 
nobis in viram perfectum, in mensuram setatis pleui- 
-Audinis Christi ( Ephes. w , 15). 

87. [vers. 4T , 48.] taque ejectis diemoniis , a qui- 
ibus captivi tenebamur, perficit sanitates. ldeo et 
hic cum dixisset, Et dedit eos in misericordias, in con- 
spectu omnium qui ceperant eos ; tanquam ejectis die- 
inoniis qui ceperant , fit oratio nt. perficiat sanilates. 
Salvos nos fac , Domine Deus noster , ct. congrega nos 
de nationibus , vel , sicut alii codices habent , de Ge»- 
tibus ; st confiteamur nomini sancto (uo , et glorienuwr 
in laude tua. Deinde breviter subjecit ipsam laudem , 
Denedictus. Dominus Deus Israel , a seculo et usque in 
seculum : quod intelligimus, ab aeterno "sque in 
wiernum ; quia sine fine laudabitur ab cis de quibus 
dicitur, Beati qui habitant in domo tua , in secula. se- 
culorum laudabunt te ( Psal. uxxxui , 5). lpsa est ter- 
tia consummatio corporis Christi, cjectis domoniis et 

(a) Supra, n. 5. 

Parnot, XXXVII. 


ENSRUAATIO !IN PSALMUM CV. 


1448 
perfectis sanitatibus, usque ad ipsius eorporis im- 
mortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudan- 
tium, quia perfecte amantium : perfecte autem aman- 
tium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim 
perficietur. quod. in. primordio psalmi hujus oratum 
est : « Memento nostri, Domine, in beneplacito o 
puli tui ; visita nos in salutari tuo, ad videndum in 
bonitate electorum tuorum, ad lxtandum in Lxtitia 
genlis tuze , ut Jauderis cum  hxreditate tua. » Non 
enim de Gentibus * solas congregat oves qux perie- 
runt dómus Israel ( Matth. xv, 24), sed ctiam cas 
qui non sunt de illo ovili; ut sit, grex unus, ut di- 
ctum est, et unus pastor. Judzei vero. cum putant ad 
suum regnum visibile istam pertinere prophetiam , 
quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; 
in iaqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait : 
« Ego veni in nomine Patris mei , et non. suscepistis 
me; alius veniet in nomine suo , hunc suscipielis » 
(Joan. v, 43 ). De quo apostolus Paulus dicit, « Quia 
revelabitur homo peccati , filius interitus, qui adver- 
satur ct supcrextollitur supra omne quod dicitur 
Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, 
ostendens se lanquam sit Deus.» Et paulo post, « Tune 
revelabitur, » iaquit, « iniquus, quem Dominus Jesus 
interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione 
praesenti sus eum, cujus e8t prossentia secundum 
operationem satanz, in omni virtute et signis et pro- 
digiis mendacii , et in omni seductione iniquitatis his 
qui pereunt , pro eo quod dilectionem veritalis non 
receperunt, ut salvi fierent; et ideo mittet illis Deus 
operationem erroris, ut eredant. mendacio, ct judi- 
centur omnes qui non c;ediderunt veritati, sed con- 
senserunt. iniquitati » (:1 Thess. v, 5-11). Per istum 
refugam , per istum qui se extollit supra omne quod 
dicitur Deus, aut quod colitur, videtur mihi populutn 
Israelitarum earnalium putaturum impleri istam pro- 
phetiam qua dictum est, Salvos nos fac, Domine Deus 
nosler, et congrega nos de Gentibus ; quod illo duce , 
velut in conspectu inimicorum suorum visibilium , 
qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visi- 
bilem gloria:n. Sie credent mendacio , quia dilectio - 
nem veritatis non receperunt , ut uon bona carnalia, 
sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo de- 
cepti sunt, ut occiderent Christum , quando dixerunt, 
« Si dimittimus eum sic, omnes credent in. cum , et 
venient Romani , et tollent nostrum et locum et gen- 
tem : » quando « Caiphas unus ex ipsis, cum esset pou- 
tifex anni illius, dixit eis, Vos nescitis quidquam , 
nec cogilatis quia expedit nobis * ut moriatur unus 
homo pro populo, et non tota gens pereat. [Toc autem,» 
sicut Evangelista intellexit, «uon a seipso dixit , sed 
cum esset poatifex anni illius, prophetavit quia Jesus 
moriturus erat pro gente; ct non tantum pro gente,» 
id est, pro ovibus qua: perierant domus Israel, « sed u* 
filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum » 
(Joan. xi, 48-52). Mabebat enim alios oves quie 


! Am. et Lov., de Judeis. Melius Er. et Mss., de Gcna- 


us. 
2 Fild., vobis. At wss. juxta Grzec., nobás. 
( Quarante-cinq. ? 


1449 


non crant de illo ovili : istas universas oves, ct de 
lraclitis, et. de Gentibus, diabolus el ejus angeli 
captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli domina- 
tu, in conspeetu. malignorum spirituum qui eas ca- 
ptivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, 
vox earum est in prophetia : Salvos fac nos , Domine 


Deus noster, ct congrega nos de Gentibus. Non sicul per. 


antichristum compleri existimant Jud:ri, sed per Chri- 
stum Dominum nostrum venientem in nomine Patris 
sui, diem cx die, salutare ejus ; de quo et hic dictum est, 
Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus : iste 
populus pr:edestinatorum de circumcisione et praepu- 
tio, gens sancta , populus in adoptlonem : Fiat, fiat. 


S ——————————— 


IN PSALMUM €CVI 
ENARRATIO. 


4. Psalmus iste miserationes Dei commendat nobis, 
probatas in nobis, et ideo expertis est duleior. Et mi- 
rum si potuerit suavis esse cuilibet , nisi illi qui id 
quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non timen 
uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus cst, 
et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. 
Cujus titulus non nunc traetandus est : est enim, AL- 
leluia, et bis Alleluia. Quod nobis cantare cetto tem- 
pore solemniter moris est, secundum Eeclesic anti- 
quam Lraditionem : neque enim et hoc sine sacra- 
mento certis diehv^ cantamus. Alleluia certis quidem 
diebus eantamus, sed omni die cogitamus. Si enim 
lioc verbo significatur laus Dei, elsi non in ore carnis, 
certe in ore cordis, Semper laus ejus in ore meo (Psal. 
xxxii, 2). Quod autem non semel , sed bis habet AL- 
leluia titulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed 
et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex 
ejus textu, cantatus est ille de populo Israel ; cantatur 
autem iste de nniversa Ecclesia Dei diffusa toto orbe 
ferrarum. Forte non immerito bis habet Alleluia : 
propter quod clamamus et Abba, Pater. Cum aliud 
nihil sit Abba , quam Pater : non tamen frustra dixit 
Apostolus, In quo clamamus, Abba, Pater (om. vii, 
45) : nisi quia unus quidem paries veniens ad lapi- 
dem angularem , clamat, Abba; alius ex alio latere 
clamat, Pater ; in illo utique lapide angulari , qui est 
pax nostra, qui fecit utraque unum (Ephes. n, 14, 90). 
Videamus ergo hic quid admoncamur, et unde gratu- 
lemur, ct unde zemamus, et unde auxilium postule- 
mus ; unde deseramur, unde nobis subveniatur; quid 
simus per nos, quid per niisericordiam Dei ; quomodo 
nostra. superbia conteratur, ut iliius gratia glorifice- 
fur. Unieuique hominum quod dicturus sum, si fieri 
potest, occurrat in se. Loquor autem hominibus qui 
sinbulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo prove- 
etii spiritali : unde si qui forte propter hoc minus me 
intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intel- 
Jectum festinent, Non autem arbitror. deseriurum 
Deum conatum nosteum, ut ad omnes perveniat quod 
loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti 
approbent, inexperti desiderent, ct omnibus suavis sit 
disputatio mea : qux. primum Domino suavis erit, si 


S, AUGUSTINI EPISCOPI 


1190 
veridica erit ; veridica autem erit , si non mihi a me, 
sed ab illo erit. Sic coepit Psalmus. 

9. (vers. 1.] Confitemini Domino, quoniam suapis est, 
quoniam in seculum misericordia ejus. Mo«. confite- 
mini , quoniam. suavis est : si guslastis, confitemint. 
Non potest autem confiteri qui gustare noluit : unde 
enim dicturus est suave esse quod nescit? Vos autem 
si gustastis quam suavis est Dominus (1 Petr. m, 5), 
Confitemini Domino, quoniam suavis est : Si gustastis 
aviditate , confessione eructate. Ju seculum enim mi- 
sericordia ejus , id est, in :eternum. Ilic enim ita po- 
situm est, in seculum, quia ct iu nonnullis Scripturze 
locis, in seculum, id cst, quod Gr:ece «i; «i&v« dicitur, 
in :eternum intelligitur. Neque erim misericordia ejus 
ad tempus est , et non in zeternum ; cum ideo sit su- 
per homines hzc ejus misericordia, ut. vivant eum 
Angelis in z:eternum. 

5. [vers. 2-9.] Dicant qui redempti sunt a Domino. 
Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra 
Agypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuo- 
sis, ex operibus luteis : videanius tamen utrum ipsi 
sint qui hzec dicunt, qui ab. /Egypto liberati sunt a 
Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? Quos redemit 
de manu inimicorum. Adhuc ypetest quisque et illos 
2ccipere redemptos de manu mimicorum, hoe est, 
AEgyptiorum. Proprie exprimantur qui sint propter 
quos hzc vult psalmus iste cantari. De regionibus con- 
gregavit eos. Possunt esse adhuc regiones /Egypti, 
multe enim etiam unius provincie regiones sunt. 
Aperte dicat : Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari, 
Istos ergo jam redempytos intelligimus in toto orbe 


terrarum. Populus hie Dei de magna et lata /Egypto- 


liberatus , tanquam per mare Rubrum ducitur , ut in 
Daptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam 
rubri maris , Baptismo scilicet Christi sanguiue con- 
secrato, insequentes /Egyptii, peccata delentur ; et te 
evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. 
Isti ergo dicant h:ee ; et audiamus jam, fratres, (quo- 
niam ducitur! iste populus Dei) quid hic agatur in 
congregatione omnium gentium redempta per Chri- 
stum : non quasi simul contingant hzec quae eantan- 
tur, in omnibus, sed in singulis quibusque credenti- 
bus ; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, 
tota illa gens ex semine Abrah:e secundum carnem , 
tota multitudo domus Jsrael semel educta est ex Zgy- 
pto, semel per Rubrura mare dueta, semel ad terram 
promissionis perducta; simul enim ones erant in 
quibus hxc contingebant : IIgec autem omnia in figura 
contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptio- 
nem nostram , in quos finis seculorum obvenit (Y Cor. 
x, 11). Nos vero non simul omnes, sed paulatim sip- 
eillatimque credentes congregamur in unam quamdam 
civitatem, eL in nnum populum Dei; sed in unoquo- 
qu» nostrum etiam singulo contingunt hzc quae scri- 
pta sunt, contingunt in. populo. Etenim populus de 
singulis, non singuli de populo : numquid enim unus 
homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus 


.* Sic Er. et nostri Mss. At Am, quoniam dicitur. Xov., 
Quonam ducitur. 


1121 


constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, 
quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere 
in te , et putare quod in solo te contingil; sed crede 
ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus 
qui veniunt ad hunc. populum , et de manu inimico- 
rum pretioso sanguine redimuntur. 

4. Repetiturus est enim assidue quod cantavimus 
modo : Confiteantur. Domino miserationes ejus , et mi- 
rabilia ejus filiis hominum. lstos versus, quantum ad- 
vertere potui, quod potestis et vos, quater repetit ; 
in quo numero, quantura Domino adjuvante scrutari 
valuimus , significat nobis quatuor quasdam tentatio- 
nes, ex quibus nos liberat cui confitentur su mise- 
rationes. Fac enim hominem primo nihil quxerentem, 
secundum vitam veterem seductoria securitate vi» 
ventem , nihil putantem aliud esse post hanc vitam 
quandoque finiendam ; negligentem quemdam et so- 
cordem , obrutum cor habentem illecebris mundi, et 
mortiferis delectationibus con$opitum : ut excitetur 
iste ad quxrendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et 
tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat 
eum ? Sed tamen a quo sit excitatus , ignorat. Incipit 
autem esse jam Dei ', cum cognoverit veritatis fidem. 
Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Inve- 
nit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pul- 
sat ubi potest, tent»t quod polest, vagatur qua po- 
test, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo 
tentatio est erroris et famis. Ubi in liac tentatione fa- 
tigatus exclamaverit ad Deum, perducitur 3d viam 
fidei, unde ii:cipiat pergere ad civitatem quietis. l'er- 
ducitur ergo ad Christum, qui dixit : Ego sum via 
(Jo«n. xiv, 6). 

5. Cum ergo ibi fuerit, jam sciens quid observare 
debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi 
de suis viribus presumendo , incipit confligere velle 
contra peccata , et propter superbiam superari. Inve- 


nit ergo se ligatum diflicultatibus cupiditatum, et non . 


posse viam propter compedes ambulare : inclusum se 
sentit difficultate vitiorum ; et tanquam muro impos- 
sibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut re- 
ete vivat, von invenit. Jam scit quomodo vivere de- 
beat : prius enim in errore erat, et (amem veritatis 
patiebatur ; accepit autem jam cibum veritatis, et po- 
situs est in via : audit, Vive bene, secundum quod 
nosti; antea enim non noveras quemadmodum vive- 
res, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest ; li- 
gatum se semit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo 
tentatio est. difficultatis in bene operando, sicut illa 
prima erroris et famis. Exclamat ct in hac ad Domi- 
num : liberat Dominus dec necessitatibus, rumpit vin- 
cula difficultatis, constituit in operatione xquitatis. In- 
cipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere 
a malis, non adulterare, non furtum facere, non ho- 
micidium, non sacrilegium, uon alienum concup. 
scere : facta est facultas qua fuc*it antea. difficultas. 
Potuit hoc Dominus sine difficultate przestare ; scd si 
hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni 


! Sic Mss. At Am. : Incipit autem. Dei swvvitatem gustare ; 
cum cognoveriL, etc. Er. et Lov., Incipit auiem 2»se. Del ; et 
«Jus suavitatem gusta»e, etc. 





ENARRATIO IN PSALMUM CVI. 


1422 
non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, pos- 
set, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, 
nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis vi- 
ribus tribueret quod se posse seitiret, et non confite- 
rentur Domino miserationes ejus. 

6. Post has duas tentationes, primam erroris atque 
inopize veritatis, secundam dilfieultatis bene operandi, 
tertia tentatio excipit hominem : ci loquor qui jun 
transiit has duas. Nam iste duc, fateor, multis noti: 
sunt. Quis enim nescit sc ab ignorantia venisse ad 
veritatem , ab errore ad viam, a. fame sapientie ad 
verbum fidei? Deinde multi luctantur eum dif(iculta - 
tibus vitiorum suorum , et adhuc consuctudine colli- 
gati gemunt tanquam in clausura et compedibus. 
Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, 
si forté dicunt : Infelix ego homo, quis me liberabit de 
corpore morlis hujus (Rom. vu, 24)? Nam vide arctis- 
sima vincula : Caro, inquit, concupiscit adversus spiri- 
lum, el spiritus adversus carnem ; ut non ea quw vultis, 
illa faciatis (Galat. v, 17). Proinde qui jam est adju- 
tus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic 
non sit; quomodo nouit esse fur, sic von Sit; el c;e- 
tera illa omnia, qu;e volunt homines vincere, ct Spe 
inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de ne- 
cessiiatibus eorum eruat eos, et inde liberati confi - 
teantur Domino miserationes ejus : quisquis ergo talis 
est, €t vicit illas difficultates, et probabiliter jam con- 
versatur infer homines, sine uilla querela malorum 
morum , excipitur tentatione tertia t:edii eujusdam in 
mora hujus vitze, ita ut aliquando euim nec legere nec 
orare delectet. Tertia tentatio priori contraria : prius 
enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, 
nisi de quodam languore animx? Jam non te illicit 
adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post 
periculum imperitiz et concupiscenti;e, de quibus duo- 
bus te cvasisse lIxtaris , vide ne t:cdium fastidiumquo 
te necet. Non est et ista levis tentatio : agnosce te in 
illa, et exclama àd Dominum, ut de necessitatibus 
tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione libera- 
tus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 

7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficul- 
tate bene operandi, liberatus a tedio fastidioque verbi 
Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur ; 
constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiani. 
Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Eccle- 
siam, turbant gubernatorem. Denique tres illas tenta- 
tiones experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei ; 
quarta ista nostrá est. Quauto enim plus honoramur, 
tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat 
aliquem vestrum a veritate periculum erroris ; me- 
tuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua 
ct eligat eam sequi, quam ex ejus dilficultatibus ex- 
clamare ad Dominum ; inetuendum est ne unicuique 
vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moria- 
tur ; tentatio vero gubernandi, tentatio. periculorum 
in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Scd quo- 
modo et. vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur ? 
Quod ideo dixi, ne in hae quarta tentatione, tanquani 
vostra propria (ubi opus est ut ab orationibus non 


1425 
desislalis, nam vos primo naufragalis 'j , minus sol- 
iciti sitis, et pro nobis minas oretis, Quid enim, fra- 
tres, quia ad. eadem gubernacula non sedetis, non in 
eadem navi pavigatis ? 

$. Post has. quatuor tentationes, quatuor exceiama- 
tones, quatuor liberaüones, quatuor miserationum 
dominicaram confessiones, generaliter in hoe psalmo 
consequenter ipsà cominendatur Ecclesia ; ut eviden- 
tissime noveritis, de qua Psalmus a5 exordio loque- 
batur. Commendatur autem ita ui nobis in omnibus? 
Dei gratia proedicetur, qui superbis vesistit, humilibus 
autem dat gratiam (Jacobi iv, 6) : quia ideo ille venit, 
ut qui non vident, videant, et qui vident, c&ci fiant (Joan. 
ix, 32) ; quia. omnis vallis implebitur, et. omnis mons 
el collis humiliabitur (15ai. Xt, 4). Quo commentato , 
dicitar aliquid, quod ctiam de hareticis intelligatur , 
quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia ; et 
eoncluditur Psalinus, quem jam exposui, brevius for- 
iasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum to- 
tim psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbi- 
tror, ut jam officium a ie nón exspectetis disputatoris, 
sed penc lectoris, si tenetis quie disi. Puto enim, sunt 
ante oculos vestros constituta ; sed ut melius com- 
mendentur, breviter replicentar. Prima tentatio erro- 
ris et famis. verbi ; secunda difficultatis viacendarum 
concupiscentiarum ; tertia tiedii atque fastidii ; quarta 
iempestalis et periculorum in gubernandis Ecclesiis : 
et in. his omnibus exelamationes, €t liberationes, ei 
miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius 
Ueclesix fit commendatio, quae et salva facta est per 
gratiam Dei nostri, non per meritum suum : et com- 
memoratur inimicorum aíflictio propter superbiam ; 
quibus exstinctis, erccia est Ecclesia : et propter iu- 
sidias quasdam deminutionis ab. hzreticis, et. detri- 
mentorum quodammodo domesticorum, et ex his 
eirca Ecclesiam divina beneficia ; et Psalmi conclusio, 
Legamus jam magis quami disseramus. 

0, « Dicant qui redempti sunt à Domino, quos red- 
emit de manu inimicorum ; de regionibus congrega- 
vii eos, al orienté ct occastt, et aquilone et mari,» 
Christiani ergo ipsi dicant, de toto. orbe convocati. 
Erraverunt in solitudine , in siccitate, viam civitatis 
luibitationis non. invenerunt. Errorea miserabilem au- 
divimus : quid de inopia? Esurientes et sitientes, anima 
eorum ia ipsis defecit. Sed. quare defecit? cui bono? 
Non enim crudelis est Deus ; sed se commendat, quod 
expedit nobis, ut. nobis deficientibus rogetur, et ut 
subveniens ametur. Et ideo post hunc crrorem et 
(fame et sitim, Et clamaverunt ad Dominum, cum tri- 
bularentur ; et de necessitatibus. eorum eripuit eos. Et 
quid illis przestitit, quia errabant ? Et. deduxit. eos in 
viam rectam, Viam civitatis habitationis non. invenic- 
bani, fame et siti zestuabant, el deficiebant , Et dedu- 
ait cog in viam rectam, ut irent in civitatem habitationis, 


! Vorba parentüesi comprehensa non omnes Mss. habent. 
&X Edd, post, non desistalis, [Aog neos sic, non prinio 
yos nii[vagetis, si. minus 80 liciti, etc. Emendantur. ad ali- 
tjuot MSS. , 

?sic MSS. AL Am., t£. nobis omnibus. Yr. et Lov., tt n 
nlii» omnibus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1423 
Quomodo subvenerit. fam? et siti, nondum dicit, sed 
et hoc exspectate. Confiteantur. Domino. miserationes 
ejus, el mirabilia cjus filiis hominum. Dicite experti 
inexpertis, jam iu via. positi, jam ad civitatem inve- 
niendam directi, jam denique a fame et siti liberati : 


- Quoniam satiavit animam inanem, et animam esurien- 


tem. implevit bonis. 

10. [vers. 10-17.] Vive ergo bene ; jam in via. posi- 
tus c$, jan. audisti quid agere debeas, quid sperare. 
Quid aliud excipiz, quoniam conaris et superaris ? Se 
dentes im tenebris et in wmbra mortis, compeditos in 
mendicitate et [erro. Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, 
quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Do- 
mini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat : 
Quoniam. inamaricaverunt eloquia Domini ; per supcr- 
biam, justitiam Domini nescientes, et suam volentes 
constituere (Rom. x, 5). Et consilium Altissimi exacer- 
baverunt. Et humiliatum est in laboribus cor orum. Et 
nune pugaa contra concupiscentiam. Deo desistente 
ab adjutorio, laborare potes, vincere non poies. Et 
cum fueris pressus consuetudine tua prava, humilia- 
bitur cor tuum in laboribus ; nt jam. corde liumiliato 
discas clamare : « Infelix ego homo, quis me liberabit 
de corpore moriis hujus? Humilistum est » ergo « in 
laboribus cor eoeum ; infirmati sunt, nec fuit qui ad- 
juvaret eos. » Quid ergo rostat, nisi quare luetum 
est? « Si enim data esset lex quie. po3set vivilcare , 
omnino ex Lege esset justitia : sed cor clusit Scriptura 
omnia sub peceato, ut promissio ex fide Jesu. Christi 
daretur credentibus » (Gaíat. v1, 291, 22). « Lex autem 
subintravit, ut abundaret delictum » (Rom. v, 20). 
Accepisti verbum, accepisti preceptum , nec desinis 
facere quod male faciebas ; et accepto praecepto, au- 
ges peecaia per przvaricationem. Superbe , si te 
ienorabas, vel disce .te humiliatus * : elainabis, a 
necessitate liberaberis ; liberatus miserationes Domini 
confiteberis, Et clamaverunt ad Dominum, cum iribu- 
larentur, ct de necessitatibus eorum salvos fecit cos. Li- 
berati sunt. de secunda tentatione, restat Ledii atque 
fastidii. Scd primo quid istis przestitit liberatis, videte. 
« Et eduxit eos de tencbris et nmbra mortis, et vin- 
cula eorum disrupit. Confiteantur. Domino miseratio- 
nes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. » Quare ? 
qnas diflicultates vicit? « (Quia contrivit portas :ereas, 
ei vectes ferreos. confregit, Suscepit eos de via ini- 
quitatis eorum : propter injustitias enim suas humiliati 
sut. » Quia. sibi tribuebant, non Deo : quia suam 
justitiam constituebant , ignorantes Dei justitiam , 
humiliati sunt. hvencrust se non posse sine ejus 
adjutorio, qui de suis solis viribus prxsumebant. 

1t. [vers. 18-92.] Sed quod aliud. genus restat ? 
Omnem. escam. abominata est anima eorum. Jam fasti- 
dium patiuntur, fastidio langueni, fastidio periclitan- 
tur : nisi forte. putas occidi eos fame potuisse , et 
non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, 
Qunnem. escam. abominata est anima eorum ; ne quasi 
eos putares de salietate securos, non magis videres 

* Edd., per prevraricationem superbie. Si te ignorabas, 
vel disee le, liemiliatus elamabis, etc. Castigantur subsidio 
Mss. 


1425 


de fastidio morituros : Et appropinquaverunt, iuquit , 
esque ad porlas morlis. Quid ergo restat? Ut quod te 
delectat verbum. Dei, non tibi tribuas, neque hinc 
aliqua infleris arrogantia, et. avidus cibi, in eos qui 
fastidio periclitantur superbe insilias. Intellige etiam 
tibi priestitum esse hoe, non a te tibi esse. Quid enim 
habes quod non aecepisti (I Cor. tv, 7)? Hoc ergo in- 
telligens, et hoc vitio atque languore periclitaus, fac 
quod sequitur : EL exclamaverunt ad Dominu, cam 
tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit cos. 
Et quia languor erat non delectari : Misit verbum suuni, 
et sanavit eos. Vide quid mali habeat fastidium ; vide 
unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. Misi 
verbum suum, et sanavit eos : et eripuit eos. Unde? Non 
de errore, non de fame, non de difficultate vincendi 
peecata, sed de corruptela eorum. Quidam corruptela 
mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc 
beneficio, sicut de cxteris superioribus, Confiteantur 
Dowino miserationes. ejus, et mirabilia ejus filiis homi- 
num. Et sacrificent. sacrificium laudis. Jam. enin ut 
laudetur, suavis est Dominus. Et enuntient. opera ejus 
in exsullatione : non. eum tedio, non cum m«erore , 
non cum anxietate, non cum fastidio, sed in. exsulta- 
üione. 

12. [vers. 25-31.] Quarta illa restat, in qua omnes 
perielitamur. Omnes euim in navi sumus : alii ope- 
rantur, alii portantur ; simul tamen omnes el in tem- 
pestate periclitantur, et in portu salvantur. Post hec 
enim omnia sequitur, Qui descendunt mare in navibus, 
facientes operationem in aquis multis : id est, in popu- 
lis multis. Aquas enim. Spe pro populis poni, lestis 
est Apocalypsis Joannis, ubi interrogans Joannes 
quid illa. aquae essent, responsum est ei, Populi sunt 
(Apoc. xvi, 15). Qui ergo faciunt operationem in 
aquis mullis, ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia 
ejus in profundo. Quid enim profundius cordibus hu 
manis? inde plerumque venti erumpunt, tempestates 
seditionum , et dissensionum navem perturbant. Et 
quid agitur in his? Volens Deus ut 3d eum clamarent 
et hi qui gubernant, et hi qui portantur, Dixit, ei 
sletit spiritus. procellg. Quid est, stetit? Permansit , 
perduravit , adhuc tvrbat, diu jactat, sevii, et non 
transit. Dizit enim, ef stetit. spiritus procelle. Et quid 
egit iste spiritus procellie? Et ezaliati sunt fluctus ejus. 
Ascendunt usque ad celos, audiendo : descendunt usque 
in abuyssos, timendo. Ascendunt usque in colos, descein- 
dunt usque in abyssos : foris. pugux, intas timores. 
Anima eorum in malis tabesccbat. Turboti sunt, et mioti 
sunt, sicut. ebrius. Qui sedent ad gubernacula, et qui 
fideliter navem. amant, sentiunt quod dico : Turbati 
sunt, et moti sunt sicut ebrius. Certe quando loquuniur, 
quando legunt, quando tractant, sapientes apparent : 
va tempestate | Et omnis, inquit, sapientia eorum 
absorpta zst. Aliquando deficiunt orinia huinana cón- 
silia : quacumque se quisque converterit, iluctus 
fremunt, tempestas s»vit, brachia deficiunt ; quo pro- 
ra impingatur, cui fluetui latus nudetur, quo navis 
impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenc- 
tur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, 


ENARRATIO IN PSALMUM CVI. 


1126 


nisi quod sequitur ? « Et cxclamaverunt ad Dominum, 
cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit 
eos. Et imperavit procell:e, et stetit in auram. » Nou 
stelit in tempestatem, sed in auram. Et siluerunt. fts - 
ctus ejus. Audite de hac re vocem cujusdam guber- 
natoris periclitati, humiliati, liberati : « Nole », in- 
quit, « vos ignorare, fratres, de pressura nostra, qua: 
faeta est in Asia, quia supra vires gravati sumus, et 
supra modum, » (video omnem sapientiam cjus ab. 
sorptam)« ita ut tz:dcret nos, » inquit, «etiam vivere.» 
Et quid ? ille ita deficientes desereret ? auí non pro- 
pterca illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperi- 
rei? Denique quid sequitur ? « Sed ipsi in nobismet- 
ipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in 
nobis simus, sed in Dco qui suscitat mortuos » (11 Cor. 
1, 8, 9). « Et imperavit procella, et stetit in auram.» 
Jam illi de se apud se responsum mortis habuerunt , 
quorum omnis sapientia absorpta erat. « Et siuerünt 
fluctus ejus. Ét jucunda. sunt, quoni:m siluerunt : 
et deduxit eos in portum voluntatis corum. Conuli- 
teantur Domino miserationes ejus. » Übique omnino, 
ubique confiteantur Donüno, non merita nostra, non 
vires nosiro, non sapientia nostra, sed wiserationea 
ejus. llle ametur in omni nostra liberatione, qui est 
invoeatus ia omui nostra tribulatione. Confiteantur 
Domino niserationes ejus, et mirabilia ejus filiis honn- 
aum. 

43. [vers. 32-58. ] Et videte unde dicat, vude 
omnia ista proelocutus sit, unde omnia hee enuinera- 
verit, ubi agantur haec. « Et exaltent. eum in Eccie- 
sia populi, et in cathedra seniorum laudent euni. 
Et exaltent eum, » hoc est, « Jaudenteum : » et 
laudeni eum, » hoc est, « exaltent eum. » Exaltent, 
laudent populi et seniores , negotiatores ct guberna- 
tores. Quid enim fecit in. hac Ecclesia? quid eonsti- 
tuit? unde illam eruit? quid ei prestitit? Quemad- 
modum superbis restitit, humilibus gratiam dedit 
( Jacobi yv, 6) : superbis , scilicet. primo populo Ju- 
divorum, arrogoanti et extollenti se de genere Abrahze, 
et quod illi genti siut eredita eloquia Dei (Ron. nt, 2). 
Non eis hzec valebant ad sanitatem , sed ad exaltatia- 
nem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudi- 
nem. Quid ergo fecit Deus, superbis resistens, humi- 
libus dans gratiam ; Famos naturales propter super- 
biam amputans, oleasurum propter humilitatem 
inserens ( 4d. xi, 17-24 )? quid fecit. Deus? Audite 
haec duo ; Deus primo quemadmodum superbis resi- 
stat, deinde quemadmodum bumilibus det gratiam. 
Posuit fhunina im desertum. Curvebant ibi aqui, 
eurrebant prophete : qure modo apud Judaces 
prophetam , non invenis. « Posuit » enim « flumius 
« in desertum, et exitus aquarum in sim. Posuit flu- 
« mina in desertum. » Dicant , « Jam non est jro- 
« pheta, et nos non cognoscet adhue »(Psal. .xxui, 9). 
« Posuit funmina in desertum, et exitus aquarum in 
c sitim , terram fraetiferam. in salinas. » Quieris ihi 
fidem Christi, non invenis ; qu:eris prophetam , non 
invenis; quzris sacerdolem , non juvenis, quaeris 


1427 
sacrificium , non invenis; quieris templum , non in- 
venis. Quare hoc? Quia, « Posuit. flumina in deser- 
€ (uin, et exitus aquarum in sitim ; terram fructiferam 
| in salinas. » Ünde , quo merito ? « A malitia inha- 
1 bitantium in ea. » Ecce quomodo superbis resistit : 
audi quomodo humilibus det gratiam. « Posuit deser- 
* tum in stagna aquarum , et terram Sine aqua 


« in exitus aquarum. Et habitare fecit illic esurien- . 


€ tes, » Quoniam illi dietum est : € Tu es sacerdos 
« in ceternum secundum ordinem Melchisedec » (Psal. 
€IX , 4 ). Quaeris enim *! saeriticium apud Jud:vos ; non 
habes seeundum ordinem Aaron, quia posuit flumina 
in desertum : quiris secundum ordinem Melchisedec; 
apud illos non invenis, sed per totum orbem celcbra- 
lur in. Ecclesia. A solis ortu usque ad occasum lauda- 
utr nomen Domini ( Psal. cxn,, 5 ). Et dicit Deus illis 
quorum flumina posuit in desertum : « Non est mihi 
« voluntas in vobis, dicit Dominus, nec accipiam sa- 
« crificium de manibus vestris, quoniam ab ortu 
* Solis usque ad occasum, sacrificium mundum offer- 
tur noihini meo » (Malac. 1, 10 et 44 ). Ubi erant om- 
nia immunda sacrificia, quando desertum erant, 
quando squalebant , quando salin:: erant omnes gen- 
tes ; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nuuc 
stagna aquarum , et exitus aquarum. Ergo superbis 
restitit, humilibus autem dedit gratiam. Et habitare 
fccit. illic esurientes : quia, Edent pauperes, et satura- 
buntur ( Psal. xxy, 971 ). Et constituerunt civitatem ha- 
bitationis : interim habitationis in spe ; quoniam, Qui 
me audit , inquit, habitabit in spe ( Prov. 1, 55, sec. 


LXX). Et constituerunt civitatem habitationis. Et semi- | 


naverunt agros , et plantaverunl vineas , et. fecerunt 
fructum frumenti : ad quem (a) gaudet operarius ille qui 
dicit, « Non quia qu:ero datum, sed requiro fructum » 
( Philipp. ww, 17). « Et benedixit eos, et multiplicati 
sunt nimis, et jumenta eorum non sunt deminuta. » 
lloc siat. « Firmum » enim « fundamentum Dei stat, 
« quia novit Dominus qui sunt ejus » ( IH Tim. n, 19). 
Jumenta et. pecora dicuntur , in Ecclesia simpliciter 
ambulantia, scd utilia ; non. multum docta , sed fide 
ylena. Ergo ct spirituales et carnales benedixit eos, et 
multiplicati sunl niniis , et jumenta eorum non sunt de- 
minuta. 

14. [ vers. 59-42. ] Et. pauci [acti sunt, et vexati 
sunt. Unde hoc, de trausverso? Imo de interno. Ut 
enim pauci fierent, ez nobis exierunt, sed non erant ex 
nobis. ldco autem tanquam de his dicit, de quibus 
antea loquebantur, ut cum intellectu discernantur ; 
quia tanquam de hisdem loquitur, propter communia 
Sacramenta, Ad. populum euim Dei pertinent , etsi 
non per virtutem, certe per speciem pietatis ; de illis 
enim audivimus Apostolum : In novissimis temporibus 
instabunt tempora seva; erunt enim. homines seipsos 
amantes (Id. ,1, 2). Primum malum, seipsos «mane 
tes; utique. sibi placentes. Utinam sibi displicerent , 
et Deo plaeerent ?; utinam in difficultatibus exelama- 


! Er. et Lov., Quarisenüm sacerdotem et sacrincium, ctc. 
Al Ami. ei Mss. uon nabent, sacerdotem et. 

* Plures Mss.. et Deum aimarent. 

(a) Sutg le, fructum. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1128 
rent, et a necessitatibus liberarentur. Scd multum 
de se przesumentes, pauci facti sunt. Manifestum est , 
fratres ; omnes qui se dividunt ab unitate , pauci 
fiunt. Multi enim sunt , sed in unitate , dum non * se- 
parantur ab unitate : cum enim ecperit ad eos non 
pertinere multitudo unitatis, in hz:eresi et in schismate 
pauci sunt, Et pauci facti sunt, et vexati sunt. a tribu- 
latione malorum et dolore. Effusus est contemptus supe 
principes. Meprobati enim sunt ab Eeclesia Dei : ct 
magis, quia principes esse voluerunt , ideo contempti 
sunt , et facti sunt. sal infatuatum projectum foras ; 
idco coneuleatur ab hominibus ( Matth. v, 45). Effu- 
sus ^st contemptus super principes. Et seduxil eos in 
invio, et non in via. llli superius in via, illi ad civita- 
tem directi , denique deducti, non seducti : isti autem 
in invio seducti, Quid est, seduzit eos? Tradidit illos 
Deus in. concupiscentias cordis eorum ( Rom. 1, 94 ). 
IIoc est enim, seduzit , donavit illos sibi. Nam si pro- 
prie qu:eras , ipsi se seducunt. Qui enim putat se esse 
ali wid, cum nihil sit , seipsum seducit ( Galat. v1, 5 ). 
Quid est ergo , seduxit eos? Dimisit eos. 1n invio, et 
non in via : quómodo enim in via homines qui partem 
tenent , et. totum relinquunt? quomodo in via ? Qux 
est ergo via, aut ubi agnoscitur via? « Deus, » inquit, 
« misereatur nostri, ct benedicat nos ; illuminet vul- 
« tum suum Super nos , ut agnoscamus in terra viam 
« tuam. » In qua terra? « ]n omnibus gentibus salu- 
« tare tuum » (Psal. rxvi, 2, 5). Utique tales ut mi- 
nuantur, ut pauci fiant, hinc exeunt; a multitudine 
unitatis omnes exierunt, sicut paulo ante commemo- 
ravi dictum de illis : Ex nobis exierunt, sed non [ue- 
runt ex nobis ; si enim ez nobis [uissent, permansissent 
utique nobiscum ( | Joan. n, 19). Sed si forte. nostri 
suntin occulta praescientia Dei, necesse est uL redeant. 
Quam multi non nostri adhuc quasi intus, et quam 
multi nostri adhuc quasi foris? Novit Dominus qui 
sunt ejus. Et illi non. nostri qui intus sunt, quando 
occasiones invenerint, exeunt ; et illi nostri qui foris 
sunt, quando occasiones iuvenerint, redeunt. Illud 
ergo aecipite quod novit Deus, secundum hoe seduzit 
eos in invio, et non in via. Et quid de illis fecit? Quod 


dicere eaeperam, quod attente audiatis. Potuit illos 


pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus : 
cum autem separali sunt, et per quiestiones mali- 
gnas inquictant nos, propositum est nobis ex illis ct 
iuquisitionis studium, et timoris exemnlum. Unus- 
quisque tremit, eum alterum videt. exisse, tanquam 
ex illius exitu dicatur illi: Quapropter qui se putat 
tare, videat ne cadat (Y Cor. x, 12). Prosunt ergo quia 
exeunt: nam si intus essent, ei tam mali essent, 
nihil de illis prodesset. Quid de illis dictum est in 
quodam psalmo? Congregatio taurorum, id est cervi- 
catorum et superborum ; congregatio taurorum inler 
vaccas populorum. Vaccas dicit seductiles animas, qu;e 
facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? 
Ut excludantur hi qui probati sunt argento (Psal. xvm, 
51). Quid cst, «t excludantur ? Ut appareant, ut emi- 


! Sic. Mss. At Edd., sed in. unitite dum non sunt,. sepa- 
rantur a «mitate. 


Aft 


^T 


1129 


neant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum cnim 
respondeLur h:ereticis ex necessitate, xdifieantur Ca- 
tholici ex utilit:te. Hanc sententiam plane Paulus ex- 
pressit : « Oportet enim, » inquit, « h:ereses esse, ut 
probati manifesti fiant in vohis » (Il Cor. xi, 19). 
Oportet et tauros seducentes esse, « ut qui prohati 
sunt argento, » manifesti sint, hoc est, « excludan- 
tur. » Quid est, « argento probati ? El5quia Domini, 
eloquia casta; argentum igne examinatum terrae, pur- 
gatum septuplum » (Psal. xi, 7). Quicumque sunt pro- 
bati in hoc argento, id est in. eloquio Domini, non 
possunt plenc exserere hoc argentum, nisi quxestio- 
nihus inquietati h:ereticorum. Et hic attendite quia 
non pr:etermissum est: ecce effusus est contemptus 
super principes, super illos tauros. Quare contempti 
sunt? Aliud aununtiantes. Quid sunt contempti? Ana- 
thematizati. Quisquis enim vobis annuntiaverit prater- 
quam quod accepistis, anathema sit. Quid tam contem- 
ptum quam sal infatuatus, qui foras projectus concul- 
catur ? Et videte si non principes sunt ; ipsum Paulum 
audite : Licet si nos, aut angelus de colo evangelizaverit 
vobis preterquam. quod accepistis, anathema sit. (Ga- 
lat. 1, 8, 9). Principes sunt, docti sunt, magui sunt, 
lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dieturus es; num- 
quid angeli sunt? Et tamen, « etsi angelus de colo 
vobis annuntiaverit przeterquam quod accepistis, ana- 
thema sit : » quia et ipse diabolus angelus de celo 
lapsus est. « Effusus est » ergo « contemptus super 
principes. Et adjuvit pauperem a mendieitate. » Quid 
est hoc, fratres, Contempti sunt principes, et adjutus 
es! pauper? Abjecti sunt superbi, et instructus est 
humilis. Ioc fecit, et lioc faciendo adjuvit pauperem 
a mendicitate. Meudicus est ille, nihil sibi tribuens, 
totum de misericordia Dci exspectans; ante januam 
Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur 
ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram 
dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hune 
pauperem, hune humilem adjuvit Deus plurimum, 
etiam de ipsa separatione hxreticorum; quia pauci 
facti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio el non 
in via. Denxque quid postca ex illis deminutis, sedu- 
etis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? 
Et posuit sicut oves familias. Quasi unum pauperem et 
unum mendicum intelligebas, de quo dixit, Et adju- 
vit pauperem a. mendicitate : pauper iste multze fami- 
li:e sunt, pauper iste multe plebes sunt; multae Ec- 
clesie una. Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis 
est. Et posuit sicut oves familias, Magna mysteria ista, 
magna *acramenta, quam profunda, plena mysterio- 
rum ; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, 
Videbunt recti, et jucundabuntur ; et. omnis iniquitas 
oppilabit os sum. Iniquitas illa garriens contra uni- 
tem, et cogens manifestari veritatem, convieta op- 
ilabit os suum. 

15. [vers. 45.] « Quis sapiens? et custodiet hzc, et 
intelliget miserationes Domini. » Videte quo fine clau- 
sit : « Quis sapiens? et custodiet. hic. » Ft quid eu- 
stoditurus est sapiens ? ld est, si pauper sit, custodit ; 
si non sit dives, id est, non sit suyerbus, non sit infla- 


ENARRATIO IN PSALMUM CVII. 


1430 


tus, custodit bxec. Quare enim custodit live , Quia in- 
lelliget miserationes Domini : non merita sua, non 
vires suas, ron potentiam suam ; aed misera/iones D0- 
mini, qui errantem ct egentem in viam deduxit et. ps- 
vit; qui pugnantem adversus difficultatem peccato 
rum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit ct 
liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et t:edio quo- 
dam pene morientem, missa medicina verbi sui re- 
creavit ; qui periclitantem inter naufraga et procellosa 
discrimina, mari plaeato ad pertum perduxit : qui 
cum denique constituit in eo populo, ubi humilibus 
dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit 
eum suum, utl intus manens multiplicaretur, pon u 
foras exiens minucfetur. Hoc vident recti, et jucun- 
dantur. Omnis ergo iniquitas oppilabit os suum, et qui 
est sapiens, custodiet hec. Unde custodiet? Per humi- 
litatem, intelligendo miserationes Domini ; quia ubi- 
que dictum est, Confiteantur Domino miscrationes ejus, 
et mirabilia ejus filiis hominum. 





IN PSALMUM CVII. 


Quare hoc loco non subjicitur. Enarratio. 


1. Psalmum centesimum septimum exponendu:mn 
non putavi; quoniam jam exposui eum in psalino 
quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo 
nono, ex quorum postremis partibus iste constat. 
Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est 
hujus, usque ad. eum versum ubi dicitur, Et super 
omnem terram gloria tua. Hinc autem usque in finem, 
postrema pars est quinquagesimi noni : sicut pa- 
strema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est qum 
centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, 5i- 
mulacra Gentium argentum et aurum : sicut tertius de- 
cimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquitius 
mediis, eadem habent omnia a principiis usque in 
fines. Quxecumque igitur in hoc psalino centesimo sc- 
ptimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis 
duobus, ex quorum partibus constat, non habent iiis 
tellectum difficilem : sieut in quinquagesimo sexte 
dicitur, Cant«bo, et psallam; exsurge, gloria mea ; in 
isto autem, Cantabo, et psallam in gloria mea. Ad hoc 
euim dictum est illic, Exsurge, ut in illa cantareter et 
psalleretur. Tem ibi, « Quoniam  magnificata vest 
u:que 3d coelos misericordia tua ; » vel, sicut alii in- 
Lerpretatà sunt, « elevata est: » hic autem, « Quo- 
niam magia est super coelos misericordia tua. » ideo 
enim magnificata est usque ad colos, ul magua sit in 
colis; hoe enim voluit dicere, super caos. tem in 
quinquagesimo nono, Letabor, et dividum Sichimam : 
hic autem, Exaltcbor!, et dividam Sichimam. Ubi osten- 
ditur qued de dividenda Sichima significatuin est, 
post Domini exaltationem. predictum futurum, et il- 
lam Letitiam ad lianc exaltationem pertinere ; ut ideo 
ketetur, quia exaltatur. Unde. alihi dicit, « Converti: 
sti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti sac- 
cum meum, et accinxisti me L:xtitia » (Psal. xxix, 12). 


! Sie vss. jaxta LXX. At Fdd., Exsullabo. 


135 S. AUGUSTINI EPISCOPI 


hem ibi, « 5t Ephrxm fortitudo. capitis mei: » hic 
autem, « Et Éphrarm  susceptio capitis niei. » Susci- 
piendo enim fit fortitudo, id cst, suscipiendo for- 
tes. facit, fructificans iu nobis : interpretatur enim 
Ephromn Fructificatio. Su&ceptio autem ad utrumque 
referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive 
cum ipse nos suscipit, qui est caput Eeclesiv. Et 
quod ibi ait, Tribulantes nos; hie autem, inimicos 
nostros : utique iidem ipsi sunt. 

2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui 
tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri. ut 
secundum prophetiam inteiligamus, secundum quod 
videmus psalmos esse conseriptos. Quid enim tain 
diversum secundum historiam, quam id quod est in 
titulo quinquagesimi sext, « In (inem, ne corrumpas; 
ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a fa- 
€ie Saül in speluncam : » et in titulo quinquagesimi 
noni, « In finem, his! qui immutabuntur, in tituli in- 
scriptionem, ipsi David, in doctrinam, cum succendit 
Mesopotamiam, Syriam, et Syriam Sobal, et convertit 
Joab, et percussit in valle salinarum duodecim nil- 
lia?» Nam prxter id quod positum est, « In ütuli 
inscriptionem, » et, « ipsi David, » et, « in finem; » 
extera ifa diversa sunt, ut ille habeat humilitatem 
David, iste fortitudinem ; ille fugam, iste vietorias. Et 
tamen ex istorum duorum posterioribus parüibus, 
quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste compo- 
nitur. Übi significatur ad unum aliquid concurrere 
utrumque, non superficie historim, sed altitudine 
prophetiz, copulatis utriusque finibus in hoc uuo, 
cujus est titulus, Canticum psalmi, ipsi David ; ncutro 
ilii titulo similis, przcter quod hic etiam positum est, 
ipsi David. Quoniam multis partibus et multis modis, 
sicut ad Hebrxeos Epistola loquitur, olim Deus locu- 
tus est Patribus per Prophetas (Hebr. 1, 1) ; cum? 
tamen locutus est quem misit postea, ut complerentur 
eloquia. Prophetarum : Quotquot enim promissiones 
Dé, in illo etiam (11 Cor. 1, 90). 








IN PSALMUM CVIII 
ENARRATIO. 


1. Psalmum istum de Christo habere prophetiam, 
quisquis Actus Apostolorüm fideliter legit, agnoscit ; 
ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod 
hic scriptum est, Fiant dies ejus pauci, et episcopatum 
ejus accipiat. alter, quando. Mauhias in locuin Judice 
ordinatus , numero Apostolorum duodecimus adjun- 
ctus est (Act. 1, 15-26) , evidenter apparet. Sed si de 
illo uno homine omnia qu:e hic iu malo dicta sunt 
intelligere conemur, ex positionis ratio non omnimodo, 
aut vix valebit occurrere ; si aulem de tali genere ho- 
minum malorum , id est inimicorum Christi ingrato- 
»umque Jud:rorum , omnia. mihi videntur posse cla- 
rius aperiri. Sicut. enim quidam dicuntur quie ad 
apastolum Petrum proprie pertinere videantur, aoc 
lamen habent illustrem intellectum, nisi cum referun- 

* Aliquot Mss., pro his : et pau'» post, AMfesopotayuiam 


£yric. 
? sic meliores Mss, Alii vero, ji eum : Fdd., in eo. 


1543 
utr ad Ecclesiam , eujus ile agnoscitar in figura. gc« 
slasSe personam, propter primatum quem in discipu- 
lis habuit; sicut est, 7ibi dabo clavcs regni catoriun 
Ol atth. xvi, 19), et si qua hujusmodi : iia Judas per- 
sonam quodamunodo sustinet inimicorum Christi Ju- 
diorum , qui et tanc oderant Christum, et nunc p-r 
$uccessionem. perseverante genere ipsius impietatis 
oderunt. De quibus hominibus ct de quo populo pos- 
sunt non. inconvenienter intelligi , non solum ea quie 
apertius de ipsis in hoc psalino legimus, verum etiam 
illa que proprie de ipso Juda dicuntur expressius ; 
sicuti est quod conimemoravi , Fi«nt dies ejus pauci , 
et episcopatum ejus accipiat alter. Quod apparebit, ad- 
juvante Domino , eum ad cos versus tractandi ordine 
venerimns. 

2. |vers. 2.] lucipit ergo ita Psalmus : Deus laudem 
meam ne tacueris ; quia os peccutoris et os dolosi supei 
ne epertura est. Unde. apparet. et falsam csse vitupe- 
rationein quam non tacet peceator et dolosus , el vo- 
ram esse laudem quam non tacet Deus. Deus enim 
verax, omnis autem homo mendax (fom. im, 4) ; quia 
uon est homo veras, nisi in quo loquitur Deus. Laus 
autem maxima est unizeniti Filii Dei, qua * hoc ips'im 
quod est , unigenitus Dei Filius priedicatur. lHfoc au- 
iem non apparebat, sed apparente iufirnitate ejus la- 
tebat, cum 0s peccatoris et os dolosi super eum aper- 
tum est; et ideo illud apertum est, quia operta virtus 
hujus fuit. Ideo autem dicit, Apertum est os dolosi , 
quia odium quod dolo tegebatur, erapit in vocem, iloc 
eliam in eousequentibus versibus planius dicitur. 

9. [vers. 3. ] Locuti sunt adversum me lingua dolosa : 
tuuc utique quando eum tanquam magistrum bonum 
captiosa adulatione laudabant. Unde alibi dicitur : Et 
qui laudabant me, adversus me jurabqnt (Psal. c1, 9 ). 
Dcinde quia cruperunt elamantes , Crucifige, crucifige 
(Joan. 1x, 6) ; secutus .adjunxit, Et sermonibus odii 
circumdederunt me. Vli qui lingua dolosa, quasi non 
odii, sed dilectionis verba locuti sunt ; ideo adversus 
me, quia boc insidiatido faciebant ; postea sermonibus, 
non falsae et. dolos:e dilectionis , se aperti odii cir- 
cumdederunt me, et ezpugnaverunt me gratis. Sicut au- 
tem pii. gratis amant Christum , sic impii gratis ode- 
runt; quia sicut veritas nullo extra eam proposito 
commodo propter seipsam expetitur ab optimis, ita 
iniquitas a pessimis. Unde et apud auctores s:eula- 
rium litterarum dictum est de. quodam pessimo : 
Gratu:to. potius malus atque. crudelis erat (Sallust., de 
Dello Catil.). 

4. Trers. 4.] Pro eo, inquit, ut diligerent me, detrahe- 
bant. wilii. Sex sunt in isto genere. differentize, quie 
commemorat:e animadverti facillimc possunt : red- 
dere bona pro malis, nom reddere mala pro malis ; 
reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; 
now reddere bona pro bonis, reddere mala pro 
honis. Horum duo prima, bcnorum sunt, et eorum 
duorum prius melius; postrema duo malorum , et 
eorum posterius deterius; duo media. quodammodo 
mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, poste - 


! Er. Ven, quia. Lov.,qut. — M. 


1255 ENARRA TUO IN 


rius propinquum malis. fme in Scripturis sanctis 
oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Domi- 
nus, qui justificat impium (Hom. 1v , 5), et pendous 
jn cruce dixit : Pater, ignosce il/is, quia nesciunt. quid 
faciunt ( Luc. xxui, 34). Cujus. vestigia secutus san- 
etus Stephanus, fixo. genu oravit pro lapidantibus, 
dicens : Domine, ne statuas illis hoc delictum (Act. vit, 
59). Ad quam rem pr:ecceprum pertinet, Diligite ini- 
micos vestros , bene(acite. his qui oderunt vos, et orate 
pro eis qui vos persequuntur. (Matth. v, 44 ). Mala pro 
malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, Nulli 
malum pro malo reddentes (Rom. xu, 17) ; et aposto- 
lus Petrus, Non reddentes malum pro malo , vel male- 
dictum pro maledicto (V Petr. v1, 9) : unde et in Psal- 
mis legitur, Si reddidi retribuentibus mihi mala ( Psal. 
vir, 5). Duorum postremoruim illud mitius ad novem 
leprosos pertinct, qui cum mundati essent a Domino, 
gratias non egerunt ( Luc. xvii, 12, 18) : illud vero 
ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de qui- 
bus in isto psalmo legitur. Pro eo ut diligerent me, 
detrahebant mihi. Dilectionem quippe debebant tantis 
Domini beneficiis ; quam non solum minime redde- 
bant, veram etiam pro illo bono irrogabant malum. 
Duo vero media quae diximus hominum quodaui modo 
esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius , quod 
est reddere bona pro bonis, habeant et boni , et me- 
diocriter boni, vel mediocriter mali. [deo Dominus 
hoe non reprehendit, sed non vult in eo solo disci- 
pules suos permanere, quos vult ad majora pro- 
vehere, quibus dicit : Si dilexeritis eos qui vos dili- 
gunt, id est, si reddideritis boua. pro bonis; qvam 
mercedem habebitis, id est, quid magnum facietis? 
nonne et publicani hoc facit (Matth. v, 46)? Vutt. 
autem illos et. hoc faeere, et longe amplius; id cst, 
ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. 
Posterius autem , quod est. reddere mala pro malis, 
habeant et mali, et mediocriter maii, vel mediocriter 
boni ; usque adeo ut. Lex cis dederit ulciscendi mo- 
dum, Oculium pro oculo, dentem pro dente ( Deut. xix , 
91) : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non 
quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod feccrit ; 
alioqui Lex nequaquam | id constituerei : sed quia ul- 
ciscendi Jibido vitiosa est, magisque ad judicem per- 
linet inter alios hoc decernere, quam bonum homi- 
nem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benigni- 
tatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro ma- 
lis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, 
retribuerndo mala pro bonis! quanto pr:ecipitio tot 
gradus interpositos transierunt ! Nec. parvum aliquid 
putari debct, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, 
interfieiebant me ; sed, detrahebant mihi : idco quippe 
interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Dci Filium, 
et dicentes quod in principe deemoniorum | ejicit damo- 
nia ( Luc. xau, 45) ; et, Danmnonium habet , et insanit ; 
quid eum auditis ( Joan. x, 20 ) ? et caetera talia. Quz 
detractione ab illo avertebant eos quorum conversio- 
nem ille quxrebat : et ideo potius hoc dixit, ut osten 
deret magis eos nocere qui Christo detrahunt, et per 
hoe animas interficiunt, quam qui ejus mortalein 


PSALMUM CVI(f, 


carnem, mosx praesertim resurreeturam, sxvieudo per- 
emerunt. 

5. Sed cuim dixisset, Pro eo ut diligerent me, d»- 
trahebant yaihi ; quid ait? Ego autem. orabam. Non 
quidem divit quid. orabat ; sed quid melius. intellie - 
inus, quam pro eis ipsis ? Crucitixo enim maxime de - 
trahebant, quando velut homini, quem quasi vieerant, 
iludebant; de qua. crtce ille dixit, Pater , ignosce 
illis, quia nesciunt quid [faciunt : ut quoniam. in pro- 
fuudo malignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille 
in summo benignitatis redderet. bona. pro. nalis. 
Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis 
Orasse, quod etiam ante passionen suam dixit, ne de- 
ficerct fides eorum (Luc. xxn, 32) , quando ipse pen- 
dens in ligno , ut commendaret patientiam, non 
ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos 
posset divina potestate delere. Sed nobis utilius erat 
quod patiente praebebat exempluui , quin. 8i suos 
inimicos sine dilatione perdendo, ad hoe nos xdili- 
caret, ut impatienter festinaremus de his quos malos 
patimur vindicari : cum scriptum sit: Melior est pa- 
tiens. quam vir fortis (Prov. xvi, 52). Doceut. igitur 
nos divina eloquia dominico exemplo, eum audimus, 
Pro eo ut diligerent. me, detrahebant mihi ; ego «utem 
orabam ; ut quando aliquos. sentimus ingratos, non 
Solum non reddentes bona, sed insuper reddentes 
wala pro bonis, nos oremus: etipse quidem pro 
aliis vel. s:evieniibus, vel dolentibus , ct i fide peri- 
clitantibus; nos vero etiam pro nobis primitus, ut 
animum nostrum Deo wisecante atque opitulante vin- 
camus, quo ferimur in. ulciscendi cupiditatem, cum 
detrahitur sive prissenübus sive absentibus nobis. 
Deinde, cum Christi patientiam recordamur, tanquam 
ipso excitato, sicul factum est, cum dormiret in navi 
(Mauh. vin, 94,25), qui perturbationem. cordis 
nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato at- 
quc placato oremus etiam pro ipsis detraetoribus no- 
Stris, ut securi dicamus : Dimitte nobis, sicul ef nos 
dimittimus (1d. vi, 12). Sed ille dimittebat, qui pecca- 
tum. quod.ei dimitteretur utique non hibcbat. 

6. [ vers. 8. ] Sequitur autem : Et posucrunt adver- 
sum me mala pro bonis. Et quasi qu:ereremus, Quae 
mala? pro quibus bonis? £t odium, inquit, pro dilc- 
ctione mea, Mic est omnis et magnis rcatus illorum, 
Nam quid nocere poterunt persequentes, voluntate, 
non necessitate morientem ?. Sed. ipsum odium est 
crimen maximum persequentis, quamvis sit voluntaria 
poena patientis. Satis autem. exposuit quemadmoduin 
supra dixerit, Pro. eo ut me diligerent, quia dilectio- 
nem non utcumque, sed dilectioni ejus. debebaut ; 
eum hie addidit, pro dilectione mea. Hanc dilectione 
in Evangelio commemorat , nbi dicit : Jerusalen, 
Jerusalem, quoties volui colligere filios tuos, tanque 
gallina pullos suos sub alas suas et noluisti ( Math. 
XNIIBE 2172). 

7 Deinde qu:e pro ipsa impietate recipiant, ineipit 
prophetare ; et eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi 
cupiditate optet ut. fiant ; cum dieaptur futura certis- 
sima veritate , ct per. Dei justitiam supcr tales digue 


14135 
ventura. Qucm modum futura pr:edicendi, velut 
Specic male optandi, quidam noa intelligentes, putant 
odium odio, et malo animo malum animum reddi : 
quoniam revera piucorum est dignoscere, quomodo 
placeat poena iniquorum accusatori inimicitias exsa- 
türare cupienti , et quam longe alio inodo placeat ju- 


dici recta. voluntate peccata punienti. lle quippe : 


reddit malum pro malo ; iste autem etiam cum vindi- 
cat, non reddit malum pro malo, quoniam justum 
reddit injusto : quod autem justum est, utique bonum 
est. Punit ergo non delectatione alien; miseriz , 
quod est malum pro malo; sed dilectione justitize, 
quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scriptu- 
rarum calumnientur czxci , opinantes quod Deus pec- 
cala non puniat ; nec quasi malum pro malo reddat , 
sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid 
divinus sermo contexat; et in verbis quasi mala 
optantis, intelligamus pra:dicta prophetantis ; et Deum 
justa retribuentem , sublevata in ejus zeternam legem 
mente cernamus. 

S..[vers. 6.] Constitue super ewm peccatorem, et 
diabolus stet a. dextris ejus. Cum superius querela de 
pluribus fuerit, nunc de uno loquitur Psalmus. Supe- 
rius aulem dixerat: Locuti sunt adversum me lingua 
tlolosa, et sermonibus odii circumdederunt me , et expu- 
gnaverunt me gratis : pro eo ut diligerent me , detruhe- 
bant mihi; ego autem orabam : et. posuerunt. adversum 
me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Omnia 
de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his ini- 
quitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum 
esset pr:xnuntians, Constitue, inquit, super eum pecca- 
torem : Vanquam intendens in eum qui se. tradidit ta« 
libus , de qualibus suis inimicis loqrebatur superius. 
Cum igitur hic Judam traditorem secundum scriplu- 
. am Actuum Apostolorum supplicio debito przenuntiet 
puniendum (Act. 1, 90) ; quid est, Constitue super eum 
peccatorem , nisi eum. quem sequenti versu indicat, 
cum dicit, Et diabolus stet a dextris ejus ? IIoc itaque 
meruit, ut super se habeat diabolum , id est, diabolo 
subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. S/et 
autem a dextris ejus , dictum est , quia opera diaboli 
pr:posuit operibus Dei. Hoc enim cuique non imme- 
rito dextrum dicitur, quod praponit; sicut sinistr:e 
dextra przeponitur. Ideo et. de illis qui s:eculi hujus 
gaudia preponentes Deo, beatum dixerunt populum 
cui haec sunt, rectissime dictum est, Dextera eorum 
dextera iniquitatis. Unde, quod dixerunt beatum po- 
pulum cui hiec sunt, os eorum locutum est vanitatem ; 
quod de illis supra dictum est. Cujus autem os loqui- 
tur veritatem, coutra illud quod dixerunt isti beatum 
populum cui hzc sunt , debet ctiam ipse dicere quod 
in eodem psalmo sequitur , Beatus populus cujus Do- 
minus Deus ipsorum (Psal. cxcur, 14, 15) : huic enim 
pon diabolus està dextris, sed Dominus: sicut et 
alibi dicht, Providebum Dominum in conspectu meo sem - 
per, quoniam a dextris est mihi , ne commovear ( Psal. 
xv, 8). Diabolus ergo stetit a dextris ejus , quando 
praeposuit avaritiam sapientim, et pecuniam saluti 
$ux, ut eum,traderet, a quo dcbuit possideri , ne ab 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1456 
illo possideretur, eujus opera ipse Christus solvit , a 
quo noluit possideri. 

9. [vers. 7.] Cum judicatur, exeat condemnatus. 
Noluit enim talis esse cui diceretur, Intra in gaudium 
domini tui ; sed talis de quo dicitur, Projicite illum in 
tenebras exteriores (Matth. xxv, 91, 50). Et oratio ejus 
fiat in. peccatum. Quoniam non est justa oratio, nisi 
per Christum, quem vendidit immanitate peccati : 
oratio autem qu: non fit per Christum , non solum 
non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in pec- 
catum. Quando autem Judas ita orare potuerit, ut 
oratio ejus ! fieret in peccatum, qu:eri potest. Credo, 
autequam Dominum traderet, et de illo tradendo jam 
cogitaret : non enim jam poterat orare per Christum. 
Nam posteaquam illum tradidit, eumque penituit, si 
per Christum oraret, indulgentiam rogaret ; si indul- 
gentiam rogaret, spem haberet; si spem haberet, 
misericordiam speraret; si misericordiam speraret , 
non sibi desperatione collum ligaret. Proinde cum 
dixisset, Cum judicatur, exeat condemnatus ; ne ab 
imminente condemnatione putaretur se potuisse ora- 
tione liberare, quam didicerat cum condiscipulis suis, 
ubi dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos 
dimittimus debitoribus nostris : Et oratio ejus, inquit, 
fiat in peccatum ; quia non fit per Christum , quein 
noluit sequi, sed persequi. 

10. [vers. 8.] Fiant dies ejus pauci. Dies ejus dixit, 
dies apostolatus ejus; qui pauci fuerunt, quoniam 
ante passionem Domini scelere ipsius et morte con- 
sumpti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de 


sacratissimo numero duodenario, in quo non frustra . 


Dominus duodecim habere primos Apostolos voluit? 
continuo subjecit, Kt episcopatum cjus accipiat alter. 
Tanquam dicens, Et ipse pro suo *nerito puniatur, et 
ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum 
factum sit, scire desiderat, Actus Apostolorum legat. 

41. [vers. 9.] Fiant filii ejus orphani , et uxor ejus 
vidua. Utique mortuo ipso , et filii ejus orphani, et 
uxor ejus viduata est. 

12. [vers. 10.] Nutantes transferantur filii ejus , et 
mendicent. Nulantes dictum est, incerti quo eant, 
omni praesidio destiputi. Ejiciantur de habitationibus 
»uis. Exposuit quod supra dixerat, transferantur. Hoc 
autem totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, 
sequentes indicant versus. 

' A3. [vers. 14, 12.] Scrutetur fenerator omnem sub- 
stantiam ejus , et diripiant alieni labores ejus. Non sit 
illi adjutor : ad tuendam ejus posteritatem dicit ; ideo 
sequitur, Nec sit qui misereatur pupillis ejus. 

14. [vers. 15.] Sed quia possent etiam pupilli sine 
adjutore et sine tufore in :erumnis et egestate tamen 
crescere, et genus propagatione servare ; sequitur, 
et dicit, Fiant nati ejus in interitum, in generatione una 
deleatur nomen ejus : id est, quod de illo generatum 
est, jam non generet, et cito transeat. 

15. [vers. 14.] Sed quid est quod deinde subjun- 
git? In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in con- 
spectu Domini , et. peccatum matris ejus ton deleatur. 


t Wr, et Lov., non fieret. Abest, non, ab Am. et a Mss. 


1431 


An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam 
parentum suorum? Ei quippe non redduntur, qui 
fuerit mutatus in Christo, et ceperit esse non filius 
iniquorum , non imitatus mores eorum : quia et illud 
verissime scriptum est, Reddam peccaía patrum in 
filios ; ei illud quod per prophetam dicitur , Et anima 
patris mea esl, et anima filii mea est ; anima qua pecca- 
verit, ipsa morietur. Hoc quippe dictum est de his qui 
convertuntur ad Deum, et non imitantur mala paren- 
ium suorum; quod ipse propheta evidenter ostendit : 
dieit enim parentum iniquitates eis non obesse , qui 
justitiam faciendo dissimiles fuerint (Ezech. xvin, 4, 
20). lllud autem quod dietum est, fieddam peccata 
patrum in filios , additum est, qui oderunt me (Exod. 
xXx, 5), hoc est, sicut me oderant parentes eorum : 
ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut. eiiam 
propria peccata deleantur, sic malorum imitatio fa- 
€iat ut non solum sua , sed etiam eorum quos imitati 
sunt, merila sortiantur. Si ergo Judas teneret illud 
ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua prae- 
terita, vel parentum iniquitas pertineret : quia ergo 
non «enuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem 
vetusti generis potius elegit; rediit iniquitas patrum 
ejus iu conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puni- 
retur; et peccatum matris ejus non est in eo deletum, 

16. [vers. 15.] Fiant contra Dominum semper : id 
est, patres ejus et mater cjus fiant contra Dominum 
semper, non ut Domino adversentur, sed ut merita 
eorum pessima non obliviscatur in isto Dominus, 
cum illi et ipsa retribuet. Contra Dominum enim dixit, 
In. conspectu. Domini : nam et alii interpretes sic 
transtulerunt, Fiant in conspectu Domini semper ; alii 
vero, Fiant coram Domino semper : sicut alibi dictum 
est, Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo (Psal. 
Lxxxix, 8). Semper autem dicit, ut sine remissione 
sit tantum illud scelus , et hic, etin futuro sxculo. 
Dispereat de terra memoria eorum : patrum scilicet et 
matris ejus, Memoriam dicit eorum, qu: in propagine 
generationis custoditur : hanc prophetavit de terra 
peritaram , quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant 
tanquam memoria patrum et matris ejus, sinc succes- 
Sione prolis , sicut superius dictum est, in brevitate 
unius generationis exstincti sunt. 

17. Dicit aliquis : Etiamne hoc ad poenam Judi 
pertinere credendum est, quod post ejus mortem ad 
mendieitatem uxor cjus et filii pervenerunt, et trans- 
lati sunt, ejecti de habitationibus suis , scrutante. fe- 
weratore omnem substantiam. ejus, e; diripientibus 
elienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec 
miserante pupillos ejus, et quod cito sunt sine po- 
steris mortui? Nunquid etiam. de his qu: in suis 
post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos 
tangit dolor? aut hiec saltem scire putandi sunt, quo- 
rum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu 
male? Cui respondeo magnam quidem esse quie- 
Slionem, nec in prxsentia disserendam, quod sit 
operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quo- 
modo ea qur circa nos aguntur, noverint spiritus 
mortuorum. Verumtamen , quod breviter dici potest, 


iiio. 


ENARRATIO IN PSALMUM CVIII. 


1£58 


si nulla illis esset eura de nobis, non diceret Doni 
nus dixisse illum divitem qui tormeuta apud inferos 
patiebatur : Habeo ibi quinque [ratres, ne et ipsi ve- 
niant in locum hunc. tormentorum. Sed quomodolibet 
intelligant qui hoe aliter intellizere conantur, ect 
quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt 
mortui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos 
vident, ubi dives ille erat , nec in requie beatorum , 
nbi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat 
( Luc. xvi, 28 , 25), ideo eos etiam quie cirea eorum 
charos aguntur vel lta vel tristia scire necesse sit : 
hoe dico , paucos esse ejus animi homines , qui post 
mortem suam quid suis boni malive contingat , sal- 
tem. dum vivunt, negligant, atque omnino contem- 
nant; multos autem, quod indicat etiain tanta cura 
commendand:e ultimzxe voluntatis et qualiumeumque 
testamentorum , satis agere ut cum defuncti fuerint ; 
suis bene sit. Permonsionem vero posteritalis sua 
per successiones generationum soli laudabiliter sper- 
nunt, qui seipsos abseidunt propter regnum celorum, 
et filios suos hoc facere eupiunt , exoptantve martyrio 
coronari, ita ut nullus eorum in terra remaneat : 
cieteri autem omnes , aut pene omnes, felices volunt 
suos esse in hac vita post mortem suam, et suum 
genus interire nolunt, Quapropter quod Juda tam in- 
feliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani 
remanserunt, ut feneralore scrutante omnem sub- 
Stantiam ejus , et diripientibus alienis labores ejus , 
de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli 
ejus miserantem invenirent, et in una generatione 
sine posteris interirent ; si hzec sentiunt mortui, cumu- 
lus malorum est ; si hxec non sentiunt, formido vivo- 
rum. Si autem movet quomodo potuerit habere sub- 
stantiam quam fenerator scrutaretur , alienique diri- 
perent, quando jam cum aliis undeeim Dominum 
sequebatur; credat eum omnia qui habebat ita di- 
misisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel per- 
severanter vinculum cupiditatis abruperit : qui etiamsi 
ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, 
profecto faceret quod Ananias post Domini ascensio- 
nem (Act. v, 1 et 2). Neque enim metueret ne lioc Do- 
minus divinitate cognosceret, quem falli putabat, 
quando ea qux mittebantur, de loculis auferebat 
(Joan. xn, 6). 

18. [vers. 6-15.] Sed jam videamus, si possumus, 
quantum Dominus adjuvat, quomodo ista convenire 
possint etiam in populum Judzeorum, cujus inimici- 
tie contra dominum pertinaci odio permanserunt: cu- 
jus populi diximus Judam in figura gessisse personam, 
sicut Ecclesi: gessit apostolus Petrus. Constitue super 
eum peccatorem, et diabolus stet « dextris ejus. uemad- 
modum in Juda, sic in isto populo intellizendum est; 
qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, 
cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cu- 
piditatibus pr:eposuit. :eternie saluti. Cum judicatur, 
exeat condemnatus : quia in nequitia et in infidelitate 
persistens thezaurizat sibi iram in die ira: et revela- 
tionis justi judicii Dei , qui reddet unieuique. secun- 
dum opera ejus (Rom. n , 5, 6). Et cratio ejus fiat in 


1429 


peccatum ; quia non fit per mediatorem Dei e! homi- 
minum , hominem Jesum Christum (I Tim- wu, 5), et 
sacerdotem in :eternum secundum ordinem Melchise- 
dec (Psal. cix, 4). Fiant dies ejus pauci. Secuudum re- 
gnum accipiendum est, quia non diu postea perseve- 
ravit regnum Judzcorum. Et episcopatum cjus accipiat 
alter. Ipsum Dominum Christum uon incongruenter 


intelligi existimo episcopatum popeli Jud:eorum, quia, 


de tribu Juda factus est secunduas carnem : et Apo- 
stolus ait, Dico enim Christum ministrum fuisse circium- 
cisionis propter veritatem Dei, ad cou[iraundas promis- 
siones patrum (Rom. xv, 8). Et ipse ait : Non sum 
missus , nisi ad oves qum perierunt domus Israel 
(Matth. xv , 24) ; quia illis exhibuit in carne proesen- 
tiam. Et Magi qui ab oriente venerunt, hoc dixerunt: 
Ubi est qui natus est rez Judeorum (1d. wi, 1, ye Et 
hoe in titulo seriptam erat surer crucifixum : unde 
illud mutare volentibus non frustra respondit Pilatus, 
Quod scripsi, scripsi (Joan, xix, 19-22). Munc ergo 
episcopatum populi Judzeorum, id est Dominum Chri- 
stum accepit alter, id est populus Gentium. Fiart filii 
ejus orphani : de quibus dicitur, Fili. autem regrà 
ibunt in tenebras exteriores (Matih. viu, 12). Facti sunt 
autem orplani amisso ipso regno, quasi patre per- 
dito; quanquam et Deum patrem bene intelligün: 
tir amisisse : Qui enim Filium non habet, ait Veritas, 
nec Putrem habet ( I Joan. w, 94). Et uxor ejus vidua. 
Uxor regni piebs intelligi potest, cui reges subdit:e 
dominantur : vidua vero facta est amisso ipso regno. 
Nutantes trans(erantur filii ejus, et mendicent. Nutave- 
runt periculis , urgentibus hostibus translati sunt , 
debellati filii regei Judxorum. Quid est autem. men- 
dicare, nisi ad hominum misericordiam vivere , sicut 
vivunt sub earum gentium regibus , in quas translati 
eunt? Ejiciantur de hobitationibus suis. Wa. factum est. 
Seritetir fenerator omnem substantiam. ejus : id est, 
populi ejus. Ubi nihil melius intelligitur, quam debita 
eorum non dimittantur, quia in solo Christo dimit- 
tuniur, quem respuerunt; qui etiam dicere docuit , 
Dimitte nobis debita nostra , sicut et nos. dimittimus 
debitoribus nostris. ( Mauh. vi, 42). Omnem. autem 
substantiam ejus dietum est, omnem vitam ejus ; 
ut ei nulla debita, id est, nulla peccata donentur. 
Ei diripiant alieni labores ejus: diabolus et angeli 
ejus; quia non tbesaurizant in. ccelo qui non habent 
Christum. Non sit illi adjutor. Quis adjutor est ei cui 
Christus non est? Nec sit qui auisereatur pupillis cjus. 
Qui patre perdito, id est reguo, sic remanserunt , aut 
amisso Deo, cujus Filium persecuti sunt et oderunt , 
non est qui eorum misereatur, non ad temporalem 
vitam sumendam vel Sustentandam, sed ad veram vi- 
tam, id est :eternam. "Fiant ati ejus in interitum : uti- 
que in interitum sempileruum. In generatione tuna 
deleatur nomen ejus. Quia generati sunt, non regene- 
raii, ideo in una generatione delentur : nam in altera, 
id est in regeneratione, si cam cognoscerent et tene- 
rent, non delerentur. 1n memoriam redeat iniquitas 
patrum ejus in conspectu Domini : ut reddat. eidem 
vopulo Dominus perseverauti iu malitia etiam patrum 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1410 
ejus iniquitatem. S'e enim eis dicit, « Testimonium 
estis. vobiumetipsis ; quia fiij. estis eorum qui Pro- 
phetas occiderunt : » €t paulo post ait, « Ut. veniat 
super vos omnis sanguis justus qui effusus est super 
terram , a sanguine Abel justi usque ad sanguinem 
Zachariv. Et peceatum matris ejus non deleatur. » 
Peccatum Jerusalem , qui servit cum filiis suis, quie 
interficit Prophetas, et lapidat missos ad se (!d. xxin, 
51, 35, 51). Fiant contra Dominum seniper, iniquitas 
el peccatum eorum; id est, ut a. conspectu Domini 
non aboleantur, Deo in :eternum vindieante. Et disper- 
ea de terra memoria eorum. 'Terra Dei, ager Dei est ; 
ager Dei , Ecclesia Dei est : de. qua terra periit me- 
moria eorum, qui ! eum essent rami naturales, pro- 
pter infidelitatem fracti sunt (Rom. xr, 20. 21) 

19. [vers. 16, 42. ] Pro eo quod uon est recordatus , 
vel ille Judas, vel ipse populus, facere misericordiam, 
Sed melius de populo accipitur quod ait, non est re- 
cordatus : nam sj Christum occidit, sallem recorda- 
retur poenitendo , et faceret wibericordiam super 
membra ejus, qua» perseverantissime persecutus esi. 
Ideo dicit quia persecutus es! hominem üiiopem et men- 
dicum. Potest. quidem aecipi de Juda ; quia non est 
dedignatus Dominus pauper fieri, cun dives esset, ut 
illius paupertate nos ditaremur ( V Cor. vii, 9 ). Men- 
dicum autem quomodo intelligam , nisi for'e quia 
dixit mulieri Samaritan:ze, Da milii bibere (Joan. 1v, T), 
et in cruce ait, Sitio ( Id. xix, 28) ? Sed quod sequi- 
tur quomodo accipiatur in ipso eapile nostro, id est 
sui corporis Salvatore , quem Judas persecutus est , 
non invenio. Cum enim dixisset, Et persecutus est 
liominem inopem et mendicum , adjecit atque ait, Et 
compiunctum corde morlificare ; id est, ut mortificaret : 
nam quidam etiam sic sunt interpretati. Compunctus 
autem corde non solet dici , nisi siüimulis peccatorum 
in dolore peenitendi ; sicut de illis dictum est, qui cum 
audissent Apostolos post Domini ascensionem , com- 
puncti sunt corde, qui occiderant Dominum. Quos 
allocutus est beatissimus Petrus dicens inter extera : 
Agite penitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in 
nomine Domini Jesu Clristi , ei dimittentur vobis pec- 
cata vestra ( Acl. n, 97, 58 ). Sed quoniam iidem ipsi 
membra ejus facti sunt , cujus in ligno membra lixe- 
runt, populus Judzorum mon est recordatus facere 
misericordiam ; persecutus est bominem inopem el 
mendicum, sed in membris suis : de quibus dicturus 
est, quod attinet ad ipsa opera miscricordiz, « Quando 
uni ex minimis meis non fecistis , mihi non fecistis » 
( Maith. xxv, 43). « Et compuncium corde. mortifi- 
eare : » plane « compunctum corde, » sed in membris 
suis. De his autem qui persecuti sunt, ut coinpun- 
ctum corde moriüficarent, erat et Saulus consentiens 


in necem Stephani compuncti corde ( Áct. vit , 59) 5. 


quia et ipse Stephanus de illis erat qui compuncti 
sunt corde. Sed Sauius recordatus est facere miseri- 
cordiam ; et qui mane rapiebat , ad vesperum divisit 
escas ( Gen. xax , 27) : et ipse compunctus corde , 


ut etiam in illo ipsi persequerentur inopem, volentes 


1 Edd, quia. ^t MsS., qui. 


Dos 


114 
wiortificare compunctum corde. Hoe quippe oderant 
in Paulo apostolo, quia compunctus corde praedicabat 
quem (fuerat anie persecutus. lnopem quippe et 
mendieum et compunctum corde in menibris suis 
et ipse ut mortificaret , persequens, audivit de ccelo , 
Saule, Saule, quid me persequeris? et factus compun- 
ctus eorde, coepit talia pati, qualia faciebat compun- 
etis corde ( Act. ix, 1-24 ). 

20. [vers. 18.] Deinde sequitur Psalmus : Et dile- 
ait maledictionem, et. veniet. ei. Quanquam et Judas 
maledietionem dülexerit, et furando de loculis, et 
Dominum vendendo atquo tradendo ; tamen apertius 
populus ille dilexit, maledictionem, quando dixit ; 
Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Matth. 
xxvi, 25). Et. noluit. benedictionem, et. elongabitur ab 
eo. Et Judas quidem, quia Christum noluit, in quo 
est xierna benedictio; scd apertius noluit benedi- 
eüonem populus Jud:xcorum, cui dixit ille illuminatus 
3 Domino : Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri? 
Et noluit benedictionem, et pro mzledicio habuit; et 
respondit, Tu sis discipulus ejus (Joan. ix, 2 et 28) : 
eilonge facta est ab eo benedictio, quia transitum 
fecit ad Gentes. Et induit maledictionem. sicut. vesti- 
mentum : sive Judas, sive ille populus. Et intravit 
sicut. aqua in interiora ejus. Ergo. et foris et. intus; 
foris sicut vestimentum, intus sicut aqua : quoniam 
in ejus incidit judicium, qui potest et corpus et ani- 
mam occidére in gehenna (Mat/h. x, 98); corpus 
foris, animam intus. Et sicut oleum. in. ossibus. cjus. 
Ostendit eum cum delectatione malefacere, et com- 
parare sibi rmaledictiouem, hec est, poenam zeter- 
nam; quia benedictio vita :elerna est. Modo quippe 
malefacta delectant, sieut. aqua. in interiora, et sieut 
oleum. in ossibus; sed ideo maledictio vocatur, quia 


talibus Deus tormenta pradixit, Tanquam in ossibus 


autem oleum est maledictio, cum homines. inde se 
fortes putant, quia licet eis mala tanquam impune 
cemmittere. 

91. [vers. 49 ] Fiat et sicut. vestimentum quo. operi- 
tur. Cum superius jam dixerit de vestimento, quid 
est quod repetit? An quia. dixerat, Induit. malediciio- 
mem sicul vestimentum, differt ab eo vestimentum. quo 
non induitur, sed operitur? Induitur cnim quisque 
tunica, operituz pallio. Et quid est hoc, nisi etiam in 
eonspectu hominum de iniquitate gloriari ? E: sicut 
tona, inquit, qua semper precingitur. Maxime homi- 
nos ideo proxcinguntur, ut ad operandum sint aptiores, 
ue veslis siuibus propediantur. Ergo maledictione 
se przeingit, qui malum non repentinum, sed dispo- 
sitam aggreditur, et. ita discit malefaceze, ut semper 
paratus sit : unde et hic ait, Et sicut zona qua semper 
pracingitur. 

992. [vers. 20.] Hoc opus eorum qui detrahunt mihi 
epud Dominum. Non dixit, merces eorum ; sed, opus 
eorum . manifestum est enim quod indumento, ct 
opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera de- 
scribebat quibus :terna maledictio comparatur. Non 
ergo est unus Judas, sed mulii, de quibus dicitur, 


5 Duo melioris not:: MSs. , ciinu. 


ENARRATIO !N PSALMUM CVIII 


lloc opus eorum qui. detrahunt mihi: apud. Dominum, 
Quanquam et pluralis numerus poni potuil pro nume- 
ro singulari; sicut, Herode mortuo, dictum cst ab 
angelo : Mortui sunt qui quaerebant animam pueri (Matth. 
n, 20). Sed qui magis detrahunt Christo apud Doini- 
num, nisi illi qui ipsis verbis Domini detrahunt, di- 
centes non essc ipsum quem Lex Domini et Proplietze 
priaeatiarunt? £t qui loquuntur, inquit, mala adver- 
sus animam. meam : negando. eum, cum voluisset, 
potuisse resurgere ; cum dicat, Porestatem. habeo po- 
nendi auinwm. meam, et potestatem. habeo. ilerum. su- 
mendi eum (J oun. x, 1$). 

25. [vers. 21.] Et tu, Domine, Dome, fac. mecum. 
Quidam subaudiendam putaverunt misericordiam, qui- 
dam vero et addiderunt; sed emendatiores cudiees 
Sic habent : Et tu, Domine, Domine, fac mecum, prc« 
pter nomen. luum. Unde sensus altior non est prater- 
mittendus, .ità dixisse Filium Patri, F'ac mecum, quia 
eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi miseri- 
cordiam intelligamus ( sequitur enim, Quia suavis est 
misericordia tua ), ct. ipsam quia non dixit, Fac in 
me; vcl Fac super me; vel aliquid hujusmodi ; sed 
9it, Fac mecum ; bene intelligimus et Patrem et Fdium 
simul íacere müsericordiam in vasa misericordize 
(Hom. 1x, 25). Potest. boe etiam sic intelligi : Fac 
mecum, id est, adjuva me. Quod in quotidiana lo- 
quendi consuetudine habemus, cum de aliqua re qu'e 
partibus nostris est, dieimus : Nobiseum facit, Pater 
quippe adjuvat Filium, in quantum Deus. hominem, 
propler formam servi: cui. homini Deus, et cui 
forni servi etiam Dominus est Pater. Nam in forina 
Dei, Filius adjutorio non indiget; :'qualiter. enirn 
cum Patre omnipotens est, ex quo et ipse adjutor 
est hominis. Sicut enim Pater suscitat mortuos. et vi- 
vifical, sic et Filius quos vult. vivificat (Joan. v, 91) : 
nec alios Pater, alios. Filius, aut «liter Pater, aliter 
Filius; quia et cadem facit, et similiter. Unde iu 
quantum liomo est Filius Dei, Deus suscitavit. illunr 
a mortuis, hoe est Pater, cui dicit in. Psalmis, Sus- 
citt me, et veddam illis (Psal. xv, 11) : in quantum 
autem Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter 
quod dicit, Solvite templum hoc, et triduo. suscitabo 
illud (Joan. n, 19). Quod euam hic significavit, si 
quis diligenter intendat : scrutari. enit; jussit Scri- 
pturas, quie testimoaium perhibent de illo (4d. v, 59), 
non in superficie pertransiri. Non enim. tantumuiodo 
ait, Tu, Domine, Domine, fac mecum ; sed ait, Et tu. 
Quid est, Et tu, nisi quia et ego? Quod autem non 
semel Domine, sed repetens ait, Domine, Domine ; 
habet in hoc orantis affectum : sicuti est, Deus, Deus 
meus (Psal. xxi, 2). Quod vero, cum dixisset, Fac 
mecum, addidit, propter nomen. tuum ; gratiam come 
mendavit. Nullis. eniin. operum meritis. pr:eceden- 
tibus in tantum celsitudinem subvecta est huma- 
na natura, ut totum simul Verbum et caro, hoc est 
Deus et homo, unigenitus Filius Dci diceretur. Hoe 
autem factum est, ut ab illo qui creavcrat, per id 
quod non perierat, id quod perierat quaereretur : 
unde et hic sequitur, Qua suavis est. misericordia tua. 


1445 

24 [rers. 22.] Libera me, quia egenus ei pauper ego 
sim. Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua eru- 
cifixus est. Et cor meum conturbatums esi intra. me. 
lloc ad illud refertur, quod ait propinquante passione, 
Tristis est axima mea usque ad mortem (Matth. xxvi, 
58). 

95. [vers. 25.] Sicut unbra cum declinat, ablatus swm. 
IIoc ipsam mortem significavit. Sicut enim ex umbra 
declinaute fit nox, sic ex mortali carne fit morg. Excus- 
sus sum sicut locust. Hoe jam in membris ejus, hoc 
est fidelibus ejus, convenientius intelligi existimo. 


Quod ut aliquanto apertius poneret, maluit dicere, - 


sicut locust, quam sicut locusta : quamvis et numero 
singulari possent accipi etiam multe, sicut illud est, 
Dixit, et venit. locusta (Psal. civ, 54); sed. esset ob- 
«eurius. Excussi sunt ergo, id est, fugati a persecuto- 
ribus fideles ejus, quorum vel multitudinem signifi- 
cari voluit nomine loeustarum, vel quod transilierunt 
de loco in lecum. 

36. (vers. 94.] Genua. mea. infirmata sunt a jejunio. 
Legimus Dominum Christum. quadraginta dierum 
habuisse jejunium (Matth. 1v, 2): sed tantumne. va- 
luitin eo illa inedia, ut genua ejus infirmarentur? 
An et hoc iu membris ejus, hoe est sanetis ejus, 
aptius intelligitur? Et caro. mea imniutata est. propter 
oleum : propter gratiam spiritualem. Unde et Christus 
appellatur a. chrismate : chrisina. autem unctio est. 
Caro autem propter oleum non in deterius, sed in 
melius immutata est, hoc est, a mortis contumelia in 
gloriam immortalitatis exsurgens. Cum itaque dixis- 
set, Genua mea. iufirinata. sunt. a jejunio, ubi sienili- 
calüim. esse arbitror eos qui in menibris ejus fortes 
videbantur, tàuquam | przssentia pauis quo sustenta- 
bantur abstracta, in. ejus. passione defecisse usque 
ad negationem, quie apparuit in Petro ; tauquam ad 
eos confirmandos, ne succumbendo penitus caderent, 
Et caro mea, inquit, imnudata. est propter oleum, ut 
eos mea morte deficientes, mea resurrectione firma- 
rem, et misso Spiritu saucto. ungerem, qui non ad 
cos venisset, nisi ego abiissem. lloc enim. dixerat, 
Non potest ille venire, nisi. ego abiero (Joan. xvi, rj) E 
et Evangelista dixit, Nondum erat Spiritus datus, 
quia Jesus nondum fuerat. glorificatus (4d. vn, 53). 
Nondum erat immutata caro ejus. Sive autem per 
aquam propter ablationem. vel irrigationem, sive 
per oleum propter. exsultationem et inflammationem 
charitatis, signilicelur Spiritus sanctus; non ideo 
est a seipso diversus, quia signa diversa sunt. Mul- 
tnn erii. diversa sunt etiam lco et. agnus, et tanien 
utroque significatus est Christus. Leo propter aliud , 
agnus propter aliud ; non tamen alius : quia nec for- 
lis est agnus, nec innocens leo ; Christus autem et 
innocens est ut. agnus , et fortis ut leo. Dicit autem 
apud Laiain ipse Jesus Christus : Spiritus Domini su- 
per iie, propter quod uncit me (Isai. tx1, 1.) 

91. [vers. 25.) Et. ego [actis sum opprobrium illis : 
per mortem crucis, Christies enim mos redemit de uwu- 
ledicto Legis , factus pro nobis maledictiem (Galat. wi, 
42). Viderunt me , et moverunt capita. sua. Quia vide- 


S. AUGUSTINI EPISCOTT 


MAL 


runt pependisse, non viderunt resurrexisse ; viderunt 
quando genua ejus sunt infirmata, non viderunt 
quando est caro inimutata. 

28. [vers. 26.] Adjuva me , Domine Deus meus , sal- 
vum me fac secundum misericordiam tuam. Hoc ad to- 
tum referri potest , id est et ad caput , et ad corpus : 


. ad caput , propter formam servi ; ad corpus, propter 


ipsos servos. Potuit enim et in eis dicere Deo, « Ad- 
juva me, » et, x solvum me fac ; » in quibus Saulo 
dixit, « Quid me persequeris » (Act. 1x , 4)? Quod 
autem addidit, « secundum misericordiam tuam ; » 
gratuita gratia commemoratur, non ex operum de- 
bito. 

29. [vers. 91.] Et sciant quoniam manus tua. hac , et 
tu, Domine, fecisti eem. De his dixit, sciant, pro 
quibus s:evientibus et oravit; quia in els quibus fa- 
clus est opprobrium moventibus in ejus illusionem ca- 
pita sua, erant etiam hi qui in eum postea credide- 
runt. Discant autem qui formam humaui corporis 
Deo tribuunt, quomodo habeat Deus manum. Si enim 
quod facit, manu facit, numquid et ipsam manum 
suam manu facit? Quomodo ergo hie dictum est, Et 
sciant quoniam manus (ua hac, et (u, Domine, fecisti 
eam ? lIatelligamus itaque manum Dei esse Christum : 
unde alibi dieitur, Et brachium Domini cui revelatum 
est (Isai. xu, 4) ?$ loc manus et. evat, et feeit eani; 
quia, 1n principio erat Verbum, et Verbum caro factum 
est (Joan, 1, 4, 44) : et erat sine. tempore secundum 
divinitatem, et factus. est ei ex semine David secun- 
dum earnem (Rom. 1, $5). 

50. [vers. 28.] Matedicent illi, et tu benedices. Vana 
est ergo et fala maledictio filiorum hominum, dili- 
gentium vanilatem, et querentium mendacium (Psel. 
1v, 5); Deus autem cum benedicit, facit quod dicit. 
Qui iusurgunt in. me, confundantur*.. Ut enim insur- 
gant aliquid se adversus me proficere arbitrantur ; 
sed cum exaltatus fuero super coelos, et esse coeperit 
super omnem terram gloria mea, confundentur. Ser- 
vus autem tuus lgtabitur : sive in dextera Patris, sive 
in membris suis leiantibus, et inter tentationes in 
spe, et post tentationes in a:lernum. 

54. [vers. 29.] Induantur qui detrahunt mihi pudorem : 
id est, pudeat eos detraxisse mihi. Sed hoc potest et 
in bono aecipi, dum corriguntur. Et operiantur sicul 
diploidem confusionem suam. Diplois duplex pallium 
est. Nam. quidam etiam sic interpretati sunl. istum 
versum : Et operiantur sicut. pallium duplex. con[usio- 
nem suam. Intelligitur autem, confundantur et intus 
et foris, id est et coram Deo et coram hominibus. 

32. [vers. 50.] Confitebor Domino nimis in ore meo. 


Nimis dici solet in consuetudine sermonis latini, quod 


plus est quam debet : cui contrarium est parum, quod 
minus est quam debet. Sed nimis, graece & o» dicitur ; 
iste autem versus non habet &y«», sed habet egzoza. 
Quod quidam nostri sic interpretati sunt, ut pro co 
ponerent aliquando minus, aliquando valde. Sed si 
nimis pro co quod est valde intelligatur, potest et in 
laude poni ; nam et ista confessio laudem significat. 


! Gic Am. Er. et plures Nss. At Lov., confundentur. 


4445 
la enim sequitur : Et in medio multorum. laudabo 
eum. Dicit etiam in alio psalmo, Jn medio Ecclesie 
vantabo te (Psal. xxi, 95). Sed eum ipsa cantat Eecle- 
sia, quie corpus est Christi, quomodo in medio Eccle- 
six cantat Ecclesia? Ita e* hic multi cum sint membra 
Christi, si cum ipsi laudant !, ille laudat, quia mem- 
bra sunt ejus ; quomodo in medio multorum laudat, 
quando ipsis multis laudantibus dicitur ipse laudare ? 
An ideo laugat in medio multorum, quia cum Eccle- 
Sia sua est hic usque in consummaionem s»culi 
(Matth. xxvim, 20) ; ut quod ait, in medio multorum, 
loc aceipiamus quod ab eisdem multis honoratur? ln 
medio quippe esse dicitur, cui lonor praecipuus exhi- 
betur. Si autem cor est tanquam hominis medium ; 
nihil melius intelligitur dictum, quam in cordibus 
multorum :;audabo eum. llabitat enim Christus per 
fidem in cordibus nostris (Ephes. 11, 17) : ct idco ait, 
ín ore meo, id est in ore corporis mei, quod est Ecclce- 
$ia. Corde enim creditur ad justitiam ; ore autem 
confessio (it ad salutem (Rom. x, 10). 


$3. [vers. 51.] Quia astitit a dextris pauperis. De 
Juda dictum erat, Et diabolus stet a dextris ejus ; qui 
suas divitias augere voluit Christo vendito : hie au- 
tem Dominus astitig à dextris pauperis, ut divite 
pauperis sint ipse Dominus. Astitii quippe a dextris 
pauperis, non ut ei multiplicaret annos vit:e quando- 
que finiendze , neque ut ejus augeret pecuniam , aut 
euin faceret. corporis viribus fortem , vel ad tempus 
incclumem ; sed ut salvam faceret, inquit, à persequen- 
libus animam mcam. Salva fit autem a persequentibus 
anim, si non eis cousentiatur ad malum ; non eis 
autem consentitur, cuin. assistit Dominus à. dextris 
pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, suc- 
cumbat. Hoc adjutorium priestitum est corpori Chiri- 
sti iu sanctis martyribus omnibus. 








IN PSALMUM CIX 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Quantum Dominus donat, qui nos ministros 
constituit verbi et sacramenti sui servire vobis ,iu 
adipe misericordix sux, suscepimus psalmum istum, 
quem modo cantavimus , brevem numero verborum, 
magnum pondere sententiarum , adjuvante illo qui 
vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut pos- 
sumus , considerare atque tractare. Vivat anima ve- 
stra, et vigilet in Deum. Tempus enim constituit 
Deus promissis suis, et tempus eis qu:e promisit iimn- 
plendis. Promissionum tempus erat tempore Prophe- 
tarum usque ad Joannem Baptistam : ab illo autem 
et deinceps usque ad finem, tempus e:t implendi qu: 
promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debito- 
vem fecit ; non aliquid a nobis accipiendo , sed tanta 
nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scri- 
pto se teneri voluit, veluti faciens nobiseum | chiro- 
graphum promissorum suorum ; ul cum ca qua 


1 Sic vss. At Edd., sicut ipsi laudant. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIX. 


1446 


promisit solvere inciperet, in scriptura promissoruim 
consideraremus ordinem solvendorum. Tempus ita- 
que prophetize, praedietio erat, ut sepe jara diximus, 
promissionum. Promisit salutem :eternam, et beatam 
vitam cum Angelis sine fine, et hxreditatem immar- 
cescibilem, gloriam sempiternam , dulcedineni vultus 
sui, domum sanctificationis sux in colis, ex resur- 
rectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. 
lloc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit 
nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil am- 
plius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad 
illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque 
hoc taeuit promittendo et. prinuntiando. Promisit 
enim hominibus divinitatem , mortalibus immortali 
tatem , peccatoribus justificationem , abjectis glorifi- 
cationem. Quidquid promisit, ind:gnis promisit , ut 
non quasi operibus merces promiieretur , sed gratia 
à nomine suo gratus daretur. Quia et hoc ipsum quod 
juste vivit, in quantum homo potest juste vivere, non 
meriti humani, sed beneficii est divini *. Nemo enim 
juste vivit, nisi justificatus, id est, justus effectus : 
àb illo autem fit bomo justus, qui nunquam potest 
esse injustus. Sicut eniin lucerna non a seipsa accen- 
ditur, ita nec anima humaxa sibi praisiat. lucem ; 
Sed clamat ad Deum, Tu illuminabis lucernam meam, 
Domine (Psal. xvu, 99). 

2. Cum ergo peccatoribus promissum sit regnum 
coelorum , non in peccato permanentibus, sed a pec- 
cato liberatis, et justiti: servientibus ; quod ipsum 
ut possint , gratia, ut diximus , adjuvantur , et ab eo 
qui semper est justus *, justificantur : incredibile 
videbatur tantam Deum curam gerere pro hominibus, 
hodieque qui de gratia divina desperant, atque a pes- 
simis moribus nolunt se convertere ad Deum , ut ob 
illo justficentur, et per ejus indulgentiam deletis 
onmibus peccatis suis incipiant in illo vivere juste, 
qui nunquam vixit injuste, hanc habent perniciem 
cogitationis su: in seipsos , ut dicant Deum res hu- 
manàs non curare, nec inde posse cogitare mundi 
hujus artificem atque rectorem, quemadmodum quis- 
quc mortalis in terra vivat. Ita nec computari se 
lomo putat a Dco , qui factus est a Deo. Talem ho- 
minem si alloqui possimus : si admittat nos prius ad 
aures suas, deinde ad cor suum ; si non repellat resi- 
stendo quirentem se, et patiatur perditus inveniri 
se ; possumus ei dicere : Ó homo , quomodo te Deus 
factum non eomputabit, qui vut fieres onte. curavit ? 
Cur te in ordine rerum conditarum numerari non 
putas ? Noli credere ? seductori : capilli tui numerati 
sunt conditori (Matth. x, 50). Hoc denique et Domi- 
nus in Evangelio discipulis ait, ne mortem timerent, 
ne aliquid suum in morte periturum putarent. llli in 
morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securi- 
tatem etiam de copillis dabat. Itane vero anima perit, 
eujus eapillus non perit? Verumtamen, fratres, quia 
incredibile videbatur hominibus quod promittebat 


* vss. plerique, non meriti, sed bencficii est. 
* vox, justis, abest, a lecisque Mss. s 4 
5 Sic Am. et Er. At Mss., Noli cedere, Lov., Nulli creae. 


3441 
Deus, ex hac mortalitate ,. covruptiorc , abjectione, 
Wuifirnitate, pulvere et cinere futaros homines zequa- 
les Angelis Dei ; non solum Scripturam cum lomiui- 
bus fecit, ut crederent ; sed ctiam fidei sum posuit 
mediatorem, non quemlibet principem , aul quem- 
liber angelum vel archangeli, sed unicum Filium : 


ub qua via nos perducturus esset ad illum finem, 


quem promisit, per cum ipsum Filium Suum et 
ostenderet et prieberet,. Parum enim crat Deo si Fi- 
iium suuni facevct demonstratorem vi: ; eum ipsum 
viam fecit, ut per illum ires regentem te, ambulan- 
lem per se. 

5. Promisit ergo quia venturi essemus ad cum, id 
est ad illam ineffabilem immortalitatem, ct eum An- 
gelis ejus :equalitatem.. Quam longe eramus? quam 

le sursum, quam nos deorsuni? quam ille in summo, 
«uam nos in ino. desperati: jacebamus? Sine exspe- 
ctatione salutis zgrotabamus : missus est medicus, 
quem non cognovit ;»grotus. Si enim. cognovissent, 
nunquam Dominum glorie crucifixissent (i Cor. n, 8). 
Sed hoe queque valuit ad aegroti medicamentum, quod 
medicum. oecidit aegrotus : venit ut visitaret, occisus 
est ut sanaret. Insiuuavit se credentibus Deum et he- 
minem; Deum per quem facti sumus, hominem per 
quem reereati sumus. Alid. in illo apparebat ; aliud 
Iatebat; et quod latebat, multo erat praestantius quant 
id quod apparebat : sed quod erat pros:antius, videri 
non poterat, Curabatur z:ger per id quod videri pote- 
rat; ut postea eapax fieret visionis ejus, qux Jatendo 
differebatur, nou negando auferebatur. Unicus itaque 
Filius Dei venturus ad. homines, assumpturus homi- 
nem, et. per id quod sumpsit futurus homo, moritu- 
rus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad 
dexteram Patris, et iimpleturus. in gentibus qu: pro- 
misit, et post. implelionem promissorum suorum in 
gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et quod prx- 
rogavit exigat, discernat vasa ire a vasis misericor- 
dix, reddat impiis quod minatus est, justis qnod pol- 
lieitus est : hoc ergo totum prophetandum fuit, pr:e- 
nuntiandum fuit, venturum. commendandum fuit; ut 
non subito. veniens horreretar, sed creditum exspe- 
ctaretur. Ex his promissionibus est psalmus iste, Do- 
minum et salvatorem nostrum Jesum Christum certe 
aperteque prophetans ; ut omnino dubitare nou. pos- 
sunus Christune aniuntiari psalmo hoc : quandoqui- 
dem. ehiristiani sumus, et Evangelio jam credimus. 
Nam cum ipse Dominus noster et salvator Jesus Chri- 
sius qu:ereret a. Judieis, eujus filium dicerent. esse 
"Christum, et respondissent, David ; ille continuo ve- 
ilit respoudentibus, et ait: « Quomodo ergo David 
in spiritu dicit eum Dominum, dicens, Dixit Dominus 
Domino meo, Sede ad dexteram meam, doucc ponain 
inimicos tuos sub pedibus tuis? Si ergo in spiritu, » 
inquit, «vocat eum Dominum, quomodo filius ejus est » 
(Math. xxn, 42-45) ?. Ab hoe versu. psalmus. isic 
incipit. 

4. |vers. 1.] Dixit Dominus Domino meo, Sede a 
dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pe- 
dim lucrum. lane ergo cuxstionem Jud:xis proposi- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1448 
tam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractate 
debemus. Si enim quod responderunt Juduii exigatur 
a nobis, utrum confiteamur et nos, an negenus; absit 
ut negemus.. Si dicatur nobis, Cliristus filius est Da- 
vid, annon est? si dixerimus non, contradicimus Evan- 
gelio ; namque Matth:eo seribeute, sic incipit Evange- 
lium : Liber generationis Jesu Christi filii David (Matth. 
1, 1). Evangelista dicit librum se scribere generationis 
Jesu Christi, filii David. Reete ergo Judii interrogati 
a Christo, cujus esse filium crederent Christum, re- 
sponderunt, David. Responsioni corum congruit Evan- 
gclium. Habet hoc non solum suspieio Jud:eorum, sed 
et fides Christianorum. Adhuc alia. firmamenta con- 
spicio. Dicit Apostolus, Qui factus est ei ez semine Da- 
vid secundum carnem (Bom. i, 5) : dicit etiam ad Ti- 
miotheum, Memor esto Christum Jesum resurrexisse a 
mortuis ex semine David, secundum evangelium meum. 
Ei de. ipso evangelio quid dicit? 12 quo laboro. usque 
ad vincula, tanquam. malefaciens; sed sermo Dei non 
est alligatus (VY Tim. n, 8, 9). Laborabat ergo usque 
ad vincula Apostolus pro evangelio suo, id est pro 
dispensatione evangelica, quam populis praedicabat, 
quam populis impendebat: ille qui mane rapuerat, 
eseas ad vesperum dividebat (Cen. xix, 27). Labora- 
bat ergo usque ad. vineula. pro evangelio. Quo evan- 
gelio ! ? Christum Jesum resurrexisse a mortuis, cx. $c- 
iine David. Pro hoc evangelio. Apostolus laborabat : 
et tamen de hoc Christus interrogabat; et responden- 
tibus Judieis quod praedieabat Apostolus, retulit vo- 
cem tanquam coniradictionis, et ait: Quomodo ergo 
David in spiritu dicit eum Dominum? et interposuit te- 
*ümonium de hoc psalmo, Diait Dominus Domino meo. 
Si ergo in spiritu dicit eun. Dominum, quomodo filius 
eet ejus? Judivi sub hac interrogatione tacuerunt ; quid 
responderent deinceps non invenerunt: nee eum t3- 
ien Dominum quaesierunt, quia et ipsum esse illum 
filium l'avid non agnoverunt. Nos autem, fratres, cre- 
damus, et dicamus : corde enim creditur ad justitiam; 
ore autem confessio (it ad salutem (Iom. x, 10): erc- 
damus, inquam, et dicamus et (ilium David, et Domi- 
uum David. Non erubescamus de filio David, neiratum 
inveniamus Dominum David. 

5. lloc enim nomine iilum rectissime transeuntem 
appellantes exei, illuminari meruerunt. Transibat 
enim Jesus, et illi audito sonitu tran-euntis turbiv, 
aure jam cognoscentes quod nondum poterant oculis, 
aeclamaverunt voce magna, et dixerunt: Miserereno- 
sri, (ili. David. Turbo autem illos increpabant, ut ta- 
cerent : et illi nihilominus, lucis desiderio, turbarum. 
contradietionem vincentes, in clamando persevera- 
verunt ; transeuntem tenuerunt; et a tangente illumi- 
nari meruerunt. Dicebant enim transeunti : Miserere 
nostri, fili. David. Stetit. ille, et victo ab eis clamore 
contradicentium ; Quid, inquit, vultis ut faciam vobis ? 
Et illi, Domine, ut videamus. Tetigit et aperuit oculos 
corum ; viderunt proisentem, quem senseraut trans- 
euntem (Matth. xx, 29.51). Aliquid ergo transitorium 


' Edd., quo Evangelio predicabat.. Abest, predicatat, a. 


1419 


Dominus fecit : est autem aliud quod stat. Aliud est, in- 
quam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Trans- 
itorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, xeta- 
tum. cvadatio, miraculorum exhibitio, passionum per- 
pessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum : hoe to- 
tum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nasci- 
tur, aut adhuc moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc 
ascenditin cocum. Nonne videtis ista facta, per tempora 
€ueurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quid- 
dam transitorium, ne in via remanerent, sed ad pa- 
triam pervenirent? Denique et illi czeci ad. viam se- 
debant, ibi transeuntem seuserunt, et clamando tenuc- 
runt. In via ergo s:eculi hujus hoc transitorium sui 
Dominus operatus est, et hoc transitorium pertinet 
ad filium David. Ideo illi Domino transeunti : Mise- 
rere nostri, fili David. Tanquam dicerent : Filium Da- 
vid in transeunte ! cognoscimus, filium David factum 
in wansitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et fi- 
lium David confiteamur, ut illuminari mereamur. 
Sentimus enim transeuntem filium David, et illumi- 
namur a Domino David. 

6. Ecce ergo quia Magister noster interrogavit Ju- 
dxos, et ideo non responderunt, quia discipuli esse 
noluerunt; ecce si nos interrogaret, quid responde- 
remus? Defecerunt in liac interrogatione Judxi, pro- 
ficiant Christiani; non perturbentur, sed erudiantur, 
Non enim Dominus interrogat discere volens, sed 
tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judi : 
Tu, die nobis. Maluerunt inflata taciturnitate disrum- 
pi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo no- 
bis Magister noster, et videamus quid interroganti 
respondeamus : Quid vobis videtur de Christo? cujus est 
filius? Respondeamus omnino quod Jud:ei, sed non 
remaneamus ubi Jud:ei. Recolamus Evangelium quod 
credimus : Liber generationis Jesu Christi, filii David. 
Non quia interrogamur excidat nobis Christum esse 
filium David, quod memorix commendat Apostolus ; 
Eia, christiane, menor esto Christum Jesum resurrexisse 
a mortuis, ex semine David. Ergo interrogemur et re- 
spondeamus : Quid vobis videtur de Christo? cujus fi- 
lius est? Dicant concordia ora christiana: David. Re- 
ferat et Doctor, et revocet nobis : « Quomodo ergo 
David in spiritu dicit eum Dominum? Dixit Dominus 
Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam 
inimicos tu^s sub pedibus tuis. » Quomodo nos dice- 
reius, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didici- 
mus, dicimus : In principio eras Verbum, et Verbum 
eras apud Deum, et Deus eras Verbum ; omnia per 
te facta sunt : ecce Dominus David. Sed propter iufir- 
mitatem nostram, quia caro desperata jacebamus, Ver- 
bum caro factum es, ut habitares in nobis (Joan. 1, 4, 
5, 14) : ecce filius David. Certe tu in forma Dei cum 
esses, non rapinam arbitratus es esse zequalis Deo ; 
ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti for- 
niam Servi aecipiens (Philipp. n, 7) ; inde filius Da- 
vid. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, 
Quomodo [ilius ejus est? uou te ilium ejus uegasti, sed 


.À Sic vss. Fdi. vero, transeuntem cognoscimus. 


ParnoL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIX. 


4450 
modum quo jd fierct inquisisti. Dicit cum, inquis, Da- 
vid Dominui ; quomodo (ilius cjus est? non nego, sed 
dic quomodo. lili ergo ex Litteris quas legebant, ez 
non intelligebant, si in ista interrogatione recolereut 
modum, nonue responderent : Quomodo interrogas ? 
Ecce virgo accipiet in utero, el. pariet. filium, et voca- 
bunt nomen. ejus. Emmanuel, quod. est interpretatum, 
Nobiscum Deus (1sai. viti, 44; Matth. 1, 22). Accipiet 
virgo in utero, virgo ex semine David pariet filium, ut 
sit filius David : erant enim Joseph et Maria de domo 
et patria David (Luc. r, 27, 32; et n, 4, 5). Peperit 
ergo virgo illa, ut esset filius David. Sed ille quem 
peperit, vocabunt nomen ejus. Emmanuel, Nobiscum 
Deus : ecce habes et Dominum David. 

7. Aliquid nobis fortassis ex hae re, quomodo 
Christus et filius sit David, et Dominus David, etium 
psalmus iste intimabit. Audiamus ergo, et pertra- 
cteinus eum ; pulsemus pietate, extorqueamus chari- 
tate. David ergo ipse dicit : neque enim Domino con- 
tradicere licet : David, inquit, in spiritu. dicit wx 
Dominum. lpse ergo David de Christo quid dicit? 
Nom, Ipsi David Psalmus : et iste est totus titulus , 
simplex, sine figura qu:estionis , sine ullo nodo difli- 
cultatis. Quid ergo dicit. David ? Dixit. Dominus Do- 
mino meo , Sede a dextris meis, douec ponam inimicos 
tuos scabellum pedum tuorum. Quod est, scabellum pc- 
dum tuorum; hoc est, sub pedibus tuis : Scabel'um 
enim pedum sub pedibus est. Dixit, inquit, Dominus 
Domino meo. Audivit hoc David, audivit in spiritu : 
ubi nos, quando audivit, non audivimus; sed loquenti 
quod audivit et scribenti credidimus. Audivit crgo 
prorsus , audivit in quodam secretario veritalis , in 
quodam mysteriorum sanctuario : ubi Prophets ia 
occulto audierunt, quod in aperto pr:dicaverunt ; 
ibi audivit David, qui cum fiducia magna dicit, Dixü 
Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec po- 
nam inimicos tuos scabe(&um pedum tuorum. Novimus 
Christum sedere ad dexteram Patris post resurrectio- 
nem a mortuis, etin coelos ascens.onem. Factum cst 
jam ; nec vidimus, sed credidimus : in Libris legimus, 
przedicatum audivimus, fide retinemus. Undeet co ipso 
quod erat filius David Christus, factus es: Dominus Da- 
vid. Hlud enim quod natum est ex semine David, ita ho- 
noratum cst, ui esset et Dominus David. lta admira- 
ris hoc, quasi et in rebus humanis is!a non fiant. Si 
cnim contingat filium. cujusquam regem fieri patre 
privato, noune erit dominus patris ? Admirabilius est 
quod potest contingere , ut non solum rex factus pri- 
vali filius, dominus sit patris sui; scd episcopus 
facius laici filius, sit pater patris sui. Ergo et eo ipso 
quod carnem accepit Christus, quod in earie mor- 
luus est, quod in eadem carne resurrexit , quod in 
eadem ascendit in colum ct sedet ad dexteram Patris, 
et in eadem 1jsa carne sic honorata , sic clarifieata, 
sic iu ceelestem habitum commutata, et filius est Da- 
vid, et Dominus est David. Secundum hanc enim 
dispensationem transitus * Christi, ctiam illud ab 


! Aliquot NsS., transituum. 
(Quarante-six.) 


1451 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1452 


Apostolo dicitur : Propter quod illum exaltavit a mor- 
zs, et doncvit illi nomen quod est super omne nomen ; 
ut in nomine Jzsu omne genu flectatur , celestium , ter- 
restrium et infernorum ( Philipp. w , 9, 10). Donarit, 
inquit, cí nomen quod cst super omne nomen : Christo 
secundum homisem, Cliristo secundum carnein mor- 
tuo, resurgenti , ascendenti , donavit nomen. quod est 


super omne nomen ; ut in. nomine Jesu omne genu [le- - 


ciatur, coelestium , terrestrium cet. infernorum. Ubi erit 
David , ut non ei sit Dominus? In caelo sit, in terra 
sit, in inferno sit ; Dominus ejus erit qui est Domi- 
nus coelestium , terrestrium. ct infernorum. Gaudeat 
ergo nobiscum et David, filii sui nativitate honoratus, 
dominatu liberatus ; et gaudens dicat, à gaudentibus 
audiatur : Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris 
meis, donec ponem inimicos tuos scabellum. pedum 
tuorum. 

8. Scde, non solum in alto, sed et in occulto : 
exceltens ut domineris, latens ut eredaris. Qu:e enim 
esset merces fidei, nisi lateret quod credünus ? Mer- 
ees autem fidei est, videre quod credidimus ante- 
quam videremus. Sieut autem Scriptura personat, 
Justus ex. fide vivit (Rom. y, 17). Non crgo essct justi- 
tia fidei , nisi esset. absconditum quod. priedicatum 
crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. 
Quam. enim multa multitudo dulcedinis tue , Domine, 
quam. abscondisti timentibus te ! Ergo. abscondisti , ct 
remanserunt? Absit : Perfecisti autem. sperantibus in 
te ( Psal. xxx, 20). Mirabile crgo inysterium Christi 
sedentis ad dexteram Dei : occultatum est ut crede- 
retur , subtractum est ut speraretur. Spe enim salvi 
facii sumus, Spes autem qua videtur , non est spes : 
quod enim videt quis, quid sperat? Apostoli verba 
sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes com- 
mendo. Quid ergo ait Apostolus? Spe, inquit , salvi 
facti sumus. Spes autem qua videtur , non cst spes : 
quod enim videt quis, quid sperat ? Si autem quod non 
videmus. speramus , cum patientia exspectamus ( Rom. 
vit, 24, 95). Quia ergo que videtur non est spes ; Abs- 
condisti dulecdinem | timentibus (e. Quia. quod. non 
videmus, speramus , et per palientiam. exspectamus ; 
Per[ccisti sperantibus in. te. Denique , charissimi , in- 
tente accipite quod dictürus sum. Quoniam justitia 
nastra ex fide est, et fide mundantur corda nostra, 
ut quod credidimus , videre possimus : utrumque 
enim positum est ; et , Deati mundicordes , quoniam 
ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8) ; et, Fide mundans 
corda eorum ( Act. xv , 9). Quia ergo hxc est. justitia 
fidei * , credere quod non vides, et ipso merito fidei 
ad visionem suo tempore pervenire ; Domnus in 
Evangelio cum | promitteret Spiritum sanctum , hoc 
ait : Jpse arguet nudum de peccato , el de justitia , et 
de judicio. De quo peccato? de qua justilia? de quo 
judicio ? Ipse sequitur et exponit ; conjecturas homi- 
num non adinittit : De peccato quidem , inquit, quia 
non crediderunt in ime. Quanta afia peccata Judico- 
rum! Ettamen quasi hoc uium sit, ita dixit : De 


1 sic Ss. AL CsId., Que ergo liac est justitia fidei ? Cre- 
dere, cte. 


peccato quidem , quia non crediderunt in me. lloc cst 
illud peccatum, de quo alibi dieit : Si non venissem, 
peccatum nen haberent (Joan. xv , 22). Quid est hoe, 
Si non venissem, peccatum non haberent? Ergo ad. ju- 
$1os venisti , et cos peccatores fecisti ? Sed. exceptis 
aliis peccatis, quie possent remitti per fidem, hoe 
unum peccatum nominavit, quod si non admitteretur, 
omnia relaxarentur. e peccato quidem, ait, quia non 
crediderunt in me : et alibi, Si non venissem, peccatum 
non haberent. Eo. cnim ipso quo venit et. non credi- 
derunt in eum, inciderunt in peccatum : quod si non 
inciderent, omnia csetera peccata dimitti possent per 
indulgentiam grati; impetratam per fidem. Ergo de 
peccato , quia non crediderunt in me : de justitia , quia 
ad Patrem vado, et jam non videbitis me (Id. xvi, 
8-10). IL:cc est justitia, quia ad Patrem vadis, et jam 
non videbunt te : hic justitia euim ex fide est. Justus 
cnim ez fide vivit ; et tunc ex fide vivit, si non videat 
quod credit. Quia ergo ad justitiam pertiuct ex fide 
vivere, et ex fide nemo vivit , nisi non videndo quod 
credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id 
Cs, ut crederent quod non viderent, De justitia , in- 
quit, quia ad Patrem. vado , et jam non. videbitis me. 
Ice, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in cum 
quem non videtis, et fide mundati, eum in quem cre- 
didistis, in die resurrectionis * postea vidcatis. 

9. Sedet ergo a dextris Dei Christus, a dextris 
Patris Filius in occulto est : credamus. Etenim duas 
res hic dicit, quia et dixit Deus, Sede a dextris meis ; 
et addidit, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum 
tuorum , hoc est, sub pedibus tuis. Non vides Chri- 
stum sedentem ad dexteram Patris ; vel hoc potes * 
videre, quomodo poaantur inimici ejus scabellum 
pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud 
esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pe- 
dum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, Quare 
fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Asti- 
terunt reges terra , et principes convenerunt in umun, 
adversus Dominum et adversus Christum ejus ; et dixe- 


runt, Disrtmpamus vincula. eorum , et abjiciamus a.— 


nobis jugum. ipsorum : non nobis dominentur, non 
nos sibi suhjugent. Qui habitat in calis, irridebit cos: 
inimicus eras ; eris sub pedibus ejus , aut adoptatus, 
aut vietus. Quxre crgo quem locum habeas sub pe- 
dibus Domini Dei tui; nàm necesse est ut habeas, 
aut grati:e , aut poenze. Sedet ergo ad dexteram Dei, 
donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoe 
fit, hcc agitur : etsi paulatim peragitur, indesinenter 
agitur. Fremuerint enim gentes, et populi meditatj 
sint inania ; astiterint reges terrze, et principes con- 
venerint in unum, adversus Dominum ct adversus 
Cliristum ejus : numquid fremendo , numquid medi- 
tando inania , numquid in unum adversus Christum 
conveniendo, efficient ut non impleatur, Dabo tibi 
gentes hereditatem tuam , etepossessionem tuam termí- 
nos terre ? lmplebitur omnino, et illis frementibus, 


!plares prohc note Mss. non habent, in die resur.e- 


cionis. — 
3 sic aliquot Mss. Edd. vero, nec ^oc potes, 


A 


1455 
et illis inania meditantibus, Dabo tibi gentes havedi- 
latem tuam , et possessionem tuam terminos terra. lili 
enim inania meditantur : ut autem impleatur , Dabo 
libi gentes. haereditatem. tuam , et. possessionem. tuam 
terminos terre ; non nescio quis inaniloquus ! , sed 
Dominus dixit ad. me ( Psal. n, 1 - 8). Sic et in hoc 
psaluio possumus dicere : Dixit, non quicumque, non 
illi qui fremunt «t meditantur inania ; sed Dixit Do- 
minus Domino meo, Sede a. dextris meis, donec ponam 
inimicos luos scabellum pedum tuorum. Fremant, me- 
ditentur inania, perstrepant ; numquid non imple- 
bitur? Peri memoria corum cum strepitu. Loquitur 
; certe et alius psalmus, sed non alius spiritus : Periit 
memoria eorum cwum strepitu, ei Dominus in ternum 
manet (Psal. 1x, 7, 8). llle ergo qui memoria eorum 
pereunte cum strepitu , in eternum manet, ipse dizit 
Domino meo, Sede a dextris meis. Sedct enim a dex- 
tris Patris, donec ponat omnes inimicos ejus scabcl- 
luià pedum ejus. 

10. [vers. 2.] Et quid sequitur? Virgam virtutis tuc 
emittet Dominus ex Sion. Apparet , fratres, evidentis- 
sime apparet non de illo regno Christi Prophetam 
loqui, quo regnat semper apud Patrem , rerum Do- 
minum quie per illum crcate sunt : quando enim non 
regnat in. principio Verbum Deus apud Deum? Di- 
citur euim : « Regi autem sieculorum ?. invisibili , 
incorruptibili, soli Deo honor et gloria, in sx- 
cula s:eculorum » (1 Tim. 1, 17). « Regi seculorum 
honor et gloria, in secula sxculorum : » cui « regi sv- 
eulorum ? Invisibili, incorruptibili. » In co enim quod 
et Christus est cum Patre. invisibilis et incorruptibi- 
lis , quia Verbum ejus est , et Virtus ejus, et Sapicn- 
tia ejus, et Deus apud Deum, per queni facta sunt 
omnia ; Rex est szculoruim : sed tamen illud dispen- 

.Satorium et transitorium , quo nos per medietaterm 

carnis su: vocavit in i'ternitatem , regnum ejus in- 
cipit a Christianis ; sed regni ejus non erit finis. 
Ponuntur ergo scabellum pedum ejus inimici ejus, 
sedeniis ad dexteram Patris, ponuntur, ut dietum est ; 
id agitur, id usque in finem omnino peragitur. Nemo 
dicat non posse impleri quod coeptui est. Quid (inem 
ecpti desperas? Omnipotens copi, omnipotens se 
promi-it imjleturum esse quod ccepit. Unde autem 
copit? Virgam virtutis tue emittet. Dominus ex Sion. 
Quz Sion, ipsa est Jerusalem. Audi ipsum Dominum : 
Oportebat Christum. pati et resurgere a. mortuis. tertio 
die. Mine sedet ad dexteram Dei Patris , resurgendo 
ubi fuit. Deinde illo scdente ad dexteram Patris, quid 
:gitur? ut ponantur. inimici ejus scabellum pedum 
ejus, quid »gitur? Audi illum docentem et exponen- 
lem : « Et. pridicabitur in. nomine ejus poenitentia 
et remissio peccatorum per EUN gentes, incipienti- 
bus ab Jerusalem » (Luc. xxiv, 45, 47) ; quia, « Vir- 
gam virtutis tum. emittet E ex Sion. Virgam 
virtutis tu? ,» hoc est regnum potenti; tu; ; quia, 
« Reges eos in virga ferrea. » (Psal. m, 9) : « emittet 
Dominus ex Sion; » quia, « Incipieutibus ab Jeru- 
salem. » 


5 sic Mss. At in Edd , inaris locutus est. 
3? pic ín Edd, additur, imunortatà : quod à MSS. abest. 





ENARRATIO IN PSALMUM CIX. 


1454 

14. Cum ergo enmiserit ex Sion. virgo. virtutis 
cjus, quid fiet? Et dominare in medio inimizorum ttc- 
run. Prius dominare in medio inimicorum tuorum; 
inter frementes gentes. Numquid enim postea eum 
acceperint honorem suum sancti, ct suam danmnatio- 
nem impii, in medio inimicorum suorum domipibi- 
tur? Et quid mirum si tune dominabitur , secum in 
?ternum regnantibus justis , et seternis ponis arden- 
tibus impiis? quid mirum si tunc? Modo in medio 
inimicorum tuorum, nunc in isto transitu seculorum, 
in ista propagatione et. suecessione mortalitatis hu- 
màn ,nunc dum Lorrens temporum pr:eterlabitur, 
ad boc direeta est virga. virtutis tuxe ex Sion , ttt do- 
müneris in medio inimicorum tuorum. Dominarc, 
dominare in medio Paganorum , Jud:orum , hzereti- 
corum , falsorum fratrum. Dominare, dominare, (ili 
David, Doiine David, dominare in medio Pagano; uni, 
Judxorum, hiereticorum, falsorum fratrum. Dominare 
in medio inimicorum tuorum. Vunc versum non reete 
intelligimus, si non fieri jam videmus. Sede ergo a 
dextris Dei, occultare ut credaris, donec impleantur 
tempora gentiam. Sic enim scriptam est : Quem opor- 
tebat celum. recipere , donec impleantur. tempora. gen - 
tium (Act. v, 21). Ut enim resurgeres , mortuus es; 
ut ascenderes , resurrexisti ; ut sederes ad dexteram 
Patris , Torri ergo ut ad dexteram Patris se- 
deres, mortuus es. De morte enim resurrectio, de 
resurreclione ascensio, de asceusione ad dexteram 
sessio : hoc totum ergo cepit a morte. Exccllentia 
claritatis hujus, principium habet humilitatis. Te ita- 
que sedente ad dexteram Patris, implentur tempora 
gentium , ponuntur inimici oinnes scabellum pedu:a 
tuorum, et ad hoc ut perveniatur, prius dominaberis 
in medio inimicorum tuorum : ad boc enio virgam 
virtutis tup. emittet Dominus ez Sion. Ut autem more- 
reris, et per mortem tuam deleretur chirographum 
peccatorum (Coloss. n, 14), et pricdicaretur poeniteu- 
tia et remissio delictorum per omnes gentes , inci- 
pientibus ab Jerusalem , excitas Judzorum fccit. 
Aliis illuminandis , aliorum c.citas militavit : « C:e- 
citas » enim « ex parte Lrael facta est, ut plenitudo 
Gentium intraret, et sic ómnis Israel salvus fieret » 
(Itoin. xr, 95). « Ciecitas ex parte Israel facta » occidit 
te; occisus resurrexisti , sanguine tuo peccata Gen- 
tium diluisti, ad dexteram Patris sedens undique pa- 
tientes eL ad te confugientes collegisti. « Facta est » 
ergo « execitas ex parte Israel , facta est ut. plenitud 
Gentium intraret, ct sic omuis Israel salvus fieret , 
ei omnes inimici tui essent ! scabellum pedum iuo- 
rum. Sed hoc nunc, postea quid? 

12. [vers. 3.] Tecum principium in die virtutis tue. 
Quis iste dies est virtutis ejus? Quando cum illo prin- 
cipium , vel quod prineipium , vcl quomodo cum illo 
principium ;. quandoquidem et ipse principium? Ad- 
juvet Dominus , ut. nec mihi dieere perturbetur, nee 
vobis audire. Video enim quod jam factum est , et 
vobiscum vidco oculis fidei: oculis quoque carnis 


! nestituimus, £13, et, essent, ex Er. Vugd. Ven. et Lov.; 
quorum verborum loco in B. notatur ad n'orgineu : « sups 
le, fierent. ».— M. 


4455 
video quod jam fit, rürsusque oculis fidei vobiscum 
spero quod futurum est. Quid ergo factum est ? quid 
fit? quid futurum est? Christus passus est, mortuus 
csi, resurrexit tertia die , aseendit in coelum , ut no- 
vimus, quadragesimo die , sedet ad dexteram Patris : 
hoe jam facturi est, lioc non vidimus, sed credimus. 


Quid nune fiL? Dominatur in medio inimicorum suo- 


rum, emissa virga virtutis ejus ex Sion ; fit hoc , id 
agitur. Formam servi ? et presentem tunc viderunt 
servi, et absentem uunc eredunt servi. Hoc credimus 
de forma servi, quod possumus capere , dum adhuc 
sumus servi. Hoc est enim jllud 12e parvulorum, quod 
temperavit, panem trajiciens per carnem. Nam panis 
ille Angelorum, in principio erai Verbum : ut tamen 
panem Angelorum manducaret homo (Psal. xxvn, 
25) , Creator Angelorum factus est homo. Kia nobis 
Verbum incarnatum factum est receptibile : quod re- 
cipere non valeremus , si Filius :equalis Deo non se 
exinaniret formam servi accipieus, in similitudine ho- 
minum factus , et habitu inventus ut. homo (Philipp. 
n, 6 et 7). Ut ergo. utcumque capere possemus eum 
qui non posset capi a mortalibus , mortalis factus est 
iminortalis ; ui peracta suà morie faceret immortales, 
et aliquid daret inspiciendum , oliquid credendum, 
aliquid post videndum. Inspiciendam dedit formam 
servi presentibus, non solum oeulis videndam , sed 
eüam manibus péritractandam. Cum eadem forma 
ascendit in coelum, credere nobis jussit quod illis vi- 
dere concessit. Sed et nos habemus quod videamus : 
illi enim viderunt virgam emissam ex Sion, nos vide- 
mue dominari in medio inimicorum suorum. Hoc to- 
ium, fratres , perliuet ad dispensationem form» ser- 
vilis, quxe tolerabiliter capitur a servis , et amatur a 
futuris liberis. Veritas enim incommutabilis quod est 
Verbum Dei, Deus spud Deum , per quem facta sunt 
omnia, hr 5e manens iunoyat, omnia (Sap. vn , 27). 
Hane ut videamus , magna et perfecta eordis mundi- 
tia necessaria est, quz fit perfidem. Demonstrata enim 
forma servi, dilata * est ad demonstrandam formam 
Dei. hi m quippe in forma servi loquens servis ait: 
à Qui diligit me, mandata mea custodit : et qui dili- 
gil me, diligetur a Patre meo ; el ego diligam eum, 
et ostendam meipsum illi » (Joan. xiv, 91). Videnti- 
bus se promisit demonstraturum se. Quid videbant? 
quid promittebat? Videbant formam servi , promitte- 
bat formam Dei. Ostendam, inquit, meipsum illi. Ipsa 
est claritas ad quam perdueitur regnum quod modo 
transitu seculi hujus colligitur : ducitur enim ad 
quamdam visionem ineffabilem, quam non merebun- 
tur impii, Ceterum forma servi cum hice esset, visa 
est ab. impiis : viderunt cam qui crediderunt, vide- 
runt et qui occiderunt. Ne aliquid magnum putes vi- 
deri formam illam, viderunt àmici, viderunt inimici ; 
et quidam videntes interfecerunt , quidam non vi- 
deutes crediderunt. Hane ergo formam servi, quam 
hie jam in humilitate viderunt et pii et impii , vide- 


1o gue Mss. At. Edd., id «gitur ín forma serm : et p cesen- 


fem, eic. 
2 pr, Lugd. Ven. et Lov., dilatata, — M, 


S. AUGUSTINI EPISCOPi 


1456 
bunt ct in judicio et pii et impii. Cum enim Domiuus 
ante oculos discipulorum suorum ferretur in coelum, 
sonuit vox angelica intuentibus eum : « Viri Galilei, 
quid'statis intuentes in ccelum ? Iste Jesus sic veniet, 
quomodo eum vidistis euntem in ccelum » (Act. 1,11). 
Sic ergo, sic, in eadem forma : quia de impiis di- 
ctum est, Videbunt in quem. yupugerunt. (Zach. xit, 
10). Videbunt judicaturum , quem irriserunt jüdica- 
tum. Ipsa itaque forma servi in judicio conspicua erit 
et justis el injustis, ct piis eL impiis, et fidelibus et 
infidelibus. Quid ergo impii non videbunt? Nam de 
quibas dicium est, Videbuat in quem pupugeruut ; de 
ipsis rursum dictum cst, Tollatur impius, wu non vi- 
deat claritatem Domini (Isai. xxvi, 10). Quid est hoc, 
fratres? Discernamus,, discntiamus *.. Excitatur im- 
pius, ut aliquid videat; tollitur impius, ut aliquid non 
videat. Jam quid sit visurus, ostendimus ; formam 
illam de qua dictum est, Sic veniet. Quid ergo non est 
visurus ? Et ostendam meipsum illi. Quid est, meipsum? 
Non formam servi. Quid est, meipsum ? Formam Dei, 
in qua non rapinam arbitratus sum esse sequalis Deo 
(Philipp. n, 6et'7). Quid est, « meipsum? Dilectissimi, 
filii D«i sumus, et nondum apparuit quid erimus : 
scimus quia eum apparuerit, siniiles ei erimus ; quo- 
niam videbimus eum sicuti est » (1 Joan. », 9). Hee 
claritas Dei est ineffabilis lux, fons lucis sine com- 
mutabilitate , veritas sine defectu, sapientia in seips: 
manens, iunovans omnia : hac substantia Dei est. 
IHaque tolletur impius , ut non videat hunc honorem 
Domini. Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum vide- 
bunt (Matth. v, 8). 

15. Videtur ereo mihi , fratres , quantum nostrze 
capacitati Dominus impertiri dignatur, de ipso tem- 
pore : si tamen dicendum cst, tempore *; quodam 
enim tempore venturi sumus 2d non tempus : inde 
mihi videtur dietum ; quod siue prasjudieio dicam, si 
quis intelligere aliquid raclius, expeditius, probabi- 
lius possit : inde mihi videtar dictum , Tecum. princi- 
pium in die virtutis tum. Denique hoc , quantum puto, 
versu consequente salis cxplanat. Quia enim et. hie 
dieta est virtus ejus, qua subjecit gentes jugo suo, 
qua s'ravit populos, non ferro, sed ligno, etsi in 
carne , etsi in humilitate , etsi adliuc quantum servi- 
lis forma patitur , capitur tamen. magna virtus ejus ; 
quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus 
(1 Cor. 1, 23) : quia ergo dicta est el hic virtus ejus , 
quam commendavit dicendo, Virgam virtutis tuc emit- 
tet Domirus ex Sion, et dominare in medio inimicorum 
tuorum : quanta enim virtus ejus dominans in medio 
inimicorum suorum p rstrepeut:um, nihil contra eum 
valentium, quotidie sibi dicentium, Quando morietur, 
et. peribit momen ejus (Psal. Xt , 6)? cum erescat glo- 
ri ejus per populos, cum cjus nomini subjiciantur 
gentes , cum peccalor videat et irascatur , dentibus 
suis frendat et tahescat ( Psal. cxi, 10) : quia ergo 
est et haee virtus ejus , volens Propheta commendare 
a'iter virtutem ejus , sicuii. est Virtus Dei et Sapien- 


! omnes VMss., discamus. 
* Er, Yen. et Los., tempus. M 


1457 


tia Dei Christus in lumine perpetuo. incommutabilis 
veritatis ; ad quam visionem servamur , ad quam vi- 
sionem differimur, ad quam visionem fide mundamur, 
2 qua visione tollitur impius, ne videat honorem Do- 
mini; boc ergo volens ostendere, Tecum, inquit, 
principium in die virtutis tue. Quid est , Tecum princi- 
pium? Quodlibet pone principium. Si ipsum Christum; 
potius diceretur, Tu es principium, quam Tecum prin- 
cipium. Respondit enim interrogantibus , Tu quis es , 
et ait, Principium , quia et loquor vobis ( Joan. vi , 
95) : eum sit principium et Pater , de quo unigenitus 
Filius, in quo principio erat Verbum, quia Verbum 
erat apud Deum. Quid ergo , si et Pater principium , 
et Filius principium, duo principia? Absit. Sicut enim 
Pater Deus et Filius Deus, Pater autem et Filius non 
duo dii , sed unus Deus : sic Pater principium et Fi- 
lius principium , Pater autem et Filius non duo , sed 
unum principium. Tecum principiun. Tunc videberis 
quomodo tecum sit principium. Non enim et hie non 
Xecum principium. Nonue enim tu dixisti : Ecce itis 
quisque ad sua , et me solum rclinquetis ; sed non sum 
solus , quia Pater mecum est (Id. xvi, 52) ? Et hic er- 
go tecum principium. Dixisti enim et alibi , Pater au- 
tem in me manens facit opera sua (1d. xiv, 10). Tecum 
principium ; nec unquam a te separatus est Pater. Sed 
quando videbitur tecum esse prineipium, tunc mani- 
festum erit omnibus similibus jam tibi factis ; quo- 
niam videbunt te sicuti es ( 1 Joan. in, 2.) : etenim 
hic Philippus te videbat , et Patren: quxrebat. Tunc 
ergo videbitur quod nunc creditur : iunc fecum 
principium videntibus sanctis , videntibus justis ; 
sublatis de medio impiis, ne videant honorem Du- 
mini. 

14. Modo ergo credamus, fratres, quod tunc vi» 
deanus. Nam et Philippus obiurgatus est quod quie- 
rerct videre Patrem , cura in ipso Filio non agnosce- 
ret Patrem : Tanto temporc vobiscum sum , et non co- 
gnovistis me? Philippe , qui me vidit , vidit et Patrem. 
Sed qui me vidit , non qui formam servi in me vidit. 
Qui ergo me vidit, qualem me abscondi timentibus me, 
qualem me videndum perficio sperantibus in me (Psal. 
xxx, 20), vidit et Patrem. Sed quia ista visio post erit, 
nunc pro illa quid habcebiious ? Videamus quid dicat 
Philippo , cui dixerat, Qui me vidit , vidit e& Pairem. 
Quasi ei Philippus tacitus responderet , Et quomodo 
te videbo , si aliter videris quam in forma servi ? aut 


quomodo videbo Patrem , invalidas homo mortalis , 


pulvis et cinis? conversus ad eum, differens visionem, 


imperans fidem , qui dixerat, Qui me vidit, vidit et. 


Pairem ; quia multum crat ad Philippum, et longe ab 
co erat videre : Non credis , inquit, quia ego in Pa- 
tre, c£ Pater in me est (Joan. xiv, 8-11)? Quod videre 
nondum potes , crede , ut videre merearis. Cum ergo 
ventum fuerit ut videamus , tunc apparebit, Tecum 
principium in die virtuiis tw, Virtutis tue : nen virtu- 
tis infirmitatis tux *, quia ibi virtus. Viriutis (uc : ha- 
bent nunc homines in fide, in spe, in charitate , in 


! Sic Mss. At Edd., rirtus eirtutis tuc, non virtus infirmi- 
talis iue. 


ENARRATIO IN PSALMUM CIX. 


1458 
bonis operibus viriutes suas ; sed ibunt a virtutibus 
in virtutem (Psal. uxxxm, 8). Tecum ergo principium 
videberis cum Paire , in Patre , ut Pater tecum prin» 
cipium in die virtutis tue, illius virtutis tu:e quai im- 
pius non videbit. Nam et hoc infirmum tuum, fortius 
est hominibus : etenim ín die virtutis tug tecum prin- 
cipium. 

15. De qua virtute dicis, expone. Quia ct hic , vt 
dietum est, nominata est virtus ejus , cum emittitue 
virga virtutis ejus ex Sion, ut dominetur in medio iui- 
micorum suorum. De qua virtute dicis ? 1n splendore 
sanclorum. In. splendore , inquit , sanctorum. De ipsa 
virtute dicit, quando erunt in splendore sancti : uon 
quando adhuc terrenam carnem gestantes et in cor- 
pore mortali atque corruptibili gementes , quod ag- 
gravat animam, et deprimit terrena. inhabitatio sea- 
sum mulia cogitantem (Sap. 1x , 15); eum ipse co- 
gitationes invicem non videntur, non hoc est, In splen- 
dore sanctorum, Sed quid est, In splendore sanctorum ? 
Donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebra- 
rum , et manifestabit. cogitationes cordis ; et. tunc luus 
erit unicuique e Deo (Y Cor. 1v, 5). Hoc erit. In splen- 
dore sanctorum; quia tunc justi fulgebunt in regno Pa- 
tris sui, sicut sol. Audite enim quid sit hoe, Iu splen- 
dore sanctorum. Veniet, inquit, messis, veniet finis se 
culi ; mittet paterfamilias Angclos suos , et colligent de 
regno ejus omnia scandala, el mitleut in. caminum iqais 
ardentis. Tunc justi fnlgebunt sicut sol in. regno Patris 
sui (Matth. xui , 89-45). Iu quo regno? Videte sí vi- 
sio quzdam servatur, de qua nobis dictum est , Te« 
cum principium. In quo regno? Uiique in vita terna, 
Nam ad dexteram positis hioc dicturus est : Venite 
benedicti Patris mei , percipite regnum quod. vobis pa- 
ratum est ab initio mundi. Deinde damnatis impiis, sc- 
gregatis justis atque laudatis , quid sequitur quod di- 
xerat, Percipite regnum? Tunc ibunt impii in ambustio- 
nem ateruam , justi autem in vitam eternam (1d. xxv , 
91, 40). Quod dixerat regnum , boc dixit vitam ater- 
nam, quo non ibunt impii. Videte si quxdam visio est 
vita aeterna : Haec est autem vita eterna, ut cognoscant tà 
solum verum Deum , ct quem misisii Jesum Chrisium 
(Joan. xvu, 3) ; quia Lecum principium in die virtutis ttr. 
Ergo, Tecum principium in dic virtutis tug, ia splendore 
sanctorum. 

16. Sed hoe differtur, hoc postea dabitur : quid 
nune? Ez ufero ante luci[erum genui te. Quid bic , Si 
Deus Filium habet , numquid et. uterum ? Sicut. car- 
nis corpora , non habet : quia nec sinum ; dictum est 
tamen , Qui est ia sinu. Patris , ipse enarravit ( 1d. 1, 
18). Qui est autem sinus , ipse est uterus ; ei sinus ct 
uterus pro secreto positus est. Quid est, Ez utero 2 Ex. 
secreto , ex occulio ; de meipso , de substantia mea ; 
hoe est, Ex utero : quia, Genuerationem ejus quis enar- 
rübit (Isai. tur , 8)? Accipiamus ergo. Patrem dicca- 
tem ad Filium , Ex utero anie luciferum genui te. Quid 
est ergo aute tuciferum ? Lucifer pro sideribus positus 
est, tanquam a parte totum significante Scriptura, ct 
ex eminenti stella omnia sidera. Sed illa sidera quo- 
modo facta sunt? Ut sint. in signis , eL in lemparibus , 


1159 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1460 


et in diebus , el in annis (Gen. i, 14). Si ergo et in si- 
gnis et in temporibus posita sunt sidera, et lucifer no- 
minatus est pro sideribus ; quod est ante luciferum , 
hoc est ante sidera ; et quod est ante sidera , hoc est 
ante tempora ; si ergo ante tempora , ab :eternitate : 
noli quxrere quando ; sternitas non habet quando. 
Quando et aliquando verba * sunt temporum. De Pa- 


ire non est natus in tempore , per quem facta sunt 


tempora. Dictum est ergo , ut dici oportuit , figurate , 
prophetice, ut et uterus pro secreta substantia, et lu- 
cifer pro temporibus poneretur. An vultis et ipsum Da- 
vid respiciamus, qui Dominum suum dixit filium suun? 
Ut enim hoc diceret , audivit a Domino suo ; ab illo 
audivit a quo falli non potuit : et dixit jam Dominum 
suum , quia, Dizit, inquit, Dominus Domino meo , 
Sede a dextris meis. Et ipse loquitur, ipsius quasi ser- 
mo contextus est. Si ergo ipse loquitur, forte ipse po- 
tuit dicere, Ex utero ante luciferum genui te ; ex utero 
virginali, ex utero ante luciferum genui te. Si enim illa 
virgo ducens propaginem de carne David, ex illo utero 
natus Christus, tanquam ex utero genitus a David. Ex 
utero , quo masculus non accessit : ex utero prorsus , 
proprie ez utero , quia solus ex solo utero. Ergo , Ex 
utero , inquit ille , qui eum Dominum suum dixerat , 
Ea utero ante luciferum genui te. Et hoc ipsum ante lu- 
ciferum signate dictum , et proprie dictum , et sic im- 
pletum. Noctu enim natus est Dominus de utero virginis 
Marix : indic^nt testimonia pastorum, qui vigilias exer- 
ccbant super gregem suum (Luc. 1,7 et 8). Ez utero ante 
luciferum genti te. O tu, Domine meus, sedens ad dex- 
teram Domini mei, unde filius meus, nisi quia Ex utero 
ante [uciferum genui tc? 

17. [vers. 4.] Et ad quid natus es? Juravit Dominus, 
ei non poonitebit eum, Tu es sacerdos in eternum secun- 
dum ordinem Melchisedec. Ad hoc enim natus cx utero 
ante luciferum, ut esses sacerdos in :eternum secun- 
du ordinem. Melehisedec. Si natum ex utero, de 
virgine intell'gimus ; ante luciferum , noctu , Sicut 
Evangelia eontestantur ; procul dubio inde ex utero 
ante luciferum, ut esset sacerdos in :etcrnum secun- 
dum ordinem Melchisedee. Nam secundum id quod 
natus de Patre Deus apud Deum, coxternus gignenti, 
non Sacerdos; sed sacerdos propter carnem assum- 
plam, propter victimam quam pro nobis offerret a 
nobis acceptam. Juravit ergo Dominus. Quid est, Ju- 
ravit Dominus? Ergo Dominus jurat, qui prohibet ho- 
minem a jurando (Matth. v, 54)? An forte ideo ma- 
gis hominem prohibet a jurando, ne in perjurium 
prolabatur, et ideo Deus magis jurat, quia non potest 
esse perjurus? Homo enim qui per coasuetudinem 
jurandi potest linzua in perjurium pro'abi, bene pro- 
hibetur jurare : tanto. enim longius erit  perjurio, 
quanto erit longe a jurando. Qui enim jurat homo, 
falsum et verum jurare potest : qui autem. non jurat, 
falsum jurare non potest; quia omnino non jurat, 
Cur ergo non juret Dominus, quando Domini jura- 
mentum promissionis est firmamentum ? Juret om- 
nino. Quid ergo tu facis, eum juras? Testaris Deum : 


1! Edd., acterbta, At Mss. verba. 


hoc est jurare, Deum testari; et ideo melcstum, ne 
ad aliquam falsitatem testem adhibeas Deum. Si ergo 
tu jurando testaris Deum, cur ergo non et Deus jurando 
testetur seipsum? Vivo ego, dicit Dominus, juratioDei est, 
Sic juravit de semine Abrahz : « Vivo cgo, dieit Do- 
minus ; quoniam audisti vocem meam, et non peper- 
cisti filio tuo unico propter me, nisi benedicens be- 
nedieam te, et implendo implebo semen tuum sicut 
stellas coli, et sicut arenam qux est ad labium ma- 
ris, et benedicentur in semine tuo omnes gentes » 
(Gen. xxu, 16-18). Et semen Abrahz quod est Chri- 
stus, ille semen Abrah:e, accipiens carnem de semine 
Abrahz, erit sacerdos in zternum secundum ordi- 
nem Melchisedec. De sacerdotio ergo secundum or- 
dinem Melchisedoe, juravit Dominus, et non panitebit 
eum. Quid de sacerdotio secundum ordinem Aaron ? 
Numquid penitet Deum, sicut hominem, aut nolens 
cadit in aliquid ut faciat, aut imprudens prolabitur, 
ut postea eum de suo prolapsu peniteat? Scit quid 
agat, scit quousque quid progrediatur ; unde in aliud 
commutetur, in potestate rectoris est. Sed poenitentia 
mutatio rerum significatur. Quomodo enim tu, cum 
aliquid te paenitet, doles factum quod fecisti : sic 
quando aliquid Deus prxter spem hominum, id est, 
preterquam sperant homines mutat in aliud, poeni- 
tere se dicit; usque adeo ut et de poena nostra po- 
niteat eum, si nos de vita nostra mala ponitucrit. 
Juravit ergo Dominus; juravit, firmavit : non eum pe- 
nitebit, non mutabit, Quid ? Tu es sacerdos in eternum. 
Ideo in eternum, quia non. pnitebit eum. Sed sacer- 
dos, secundum quid? Numquid erunt ill: hostiz, vi- 
ctim: oblat» a Patriarchis, ar» sanguinis et taber- 
naculum, et illa primi Testamenti Veteris sacramen- 
tà? Absit. Jam illa sublata sunt, everso jam templo, 
remoto illo sacerdotio, pereunte victima eorum et 
sacrificio : h»c nec Judzi habent. Vident perisse jam 
sacerdotium secundum ordinem Aaron, ct non agno- 
scunt sacerdotium. secundum ordinem Melchisedec. 
Tu es sacerdos in eternum. secundum ordinem. Melchi- 
sedec. Fidelibus loquor. Si quid non intelligunt catc- 
chumeni, auferant pigritiam, festinent ad notitiam. 
Non ergo opus est mysteria promere ; Scripture vo- 
bis intiment quid est sacerdotium secundum ordinem 
Melchisedec. 

18. [vers. 5.] Dominus a. dextris tuis. Dominus di- 
xerat, Sede a dexlris meis; nuuc Dominus a dextris 
ejus, quasi mataverint sedes. An forte sic potius, 
Juravit Dominus, et non ponitebit eum, Tu es sacerdos 
in eternum, ad Christum dictum est? Tu es sacerdos 
in eternum, juravit. Dominus. Quis Dominus? Qui di- 
xit Domino meo, Sede a dextris meis, ipse juravit. Tu 
es sacerdos in ternum secundum ordinem Melchisedec, 
ct ad ipsum Dominum qui juravit, sermo directus est, 
Dominus a dextris tuis. O Domine, qui jurasti et di- 
xisli, Tu es sacerdos in &lernum. secundum ordinem 
Melchisedec ; ipse sacerdos in eternum, Dominus est a 
dextris tuis ; ipse, inquam, sacerdos in eternum, dc 
quo jurasti, Dominus est a. dextris tuis : quia eidem 
Domino mco dixisti, Sede a dextris meis, quoadusque 


1461 
ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Iste ergo 
Dominus qui est a dextris tuis, de quo jurasti, et cui 
jurasti dicens, Tu es sacerdos in eternum secundum 
ordinem Melchisedec, Conquassavit ! in die irg suc re- 
ges. Ipse utique Christus Dominus a dextris tuis, cui 
jurasti, et. non poenitebit te: quid agit sacerdos in 
wiernum ? quid agit, qui est ad dexteram Dei, et in- 
terpellat pro nobis (ftom. vin, 54), tanquam sacerdos 
intrans in interiora vel in saneta sanctorum, in se- 
creta ceelorum, ille solus non habens peccatum, ct 
ideo facile mundans a peccatis (Hebr. ix, 12, 14, 24)? 
Ille ergo a dextris tuis conquassavit in die ire sud reges. 
Quos reges, queris? Excidit tibi, Astiterunt. reges 
terra, et principes convenerunt. in unum, adversus Do- 
minum et adversus Christum ejus (Psal. n, 2)? Hos re- 
ges conquassavit gloria sua, et pondere nominis sui 
infirmos reddidit reges, ut non possent efficere quod 
volebant. Conati enim sunt multum delere nomen 
ehristianum de terra, et non potuerunt ; quia qui of- 
fenderit in. lapidem illum, conquassabitur (Mauh. xxi, 
44). Offenderunt ergo in lapidem offensionis, et ideo 
eonquassati sunt reges, cum dicunt : Quis est Chri- 
stus? Nescio quis Judaus, nescio quis Calilzeus, sic 
eccisus, sic mortuus. Lapis est ante pedes tuos, quasi 
viliter et humiliter jacens : ideo contemnendo offen- 
dis, offendendo cadis, cadendo quassaris. Si ergo 
tanta est ira occulti, quod erit judicium manifesti? 
Audistis iram occulti, de qua psalmus inscribitur, 
Pro occultis filii : nonus psalmus, si bene memini, in- 
scribitur, Pro occultis filii; et ibi ostenditur judicium 
occultum ire occulte. Irato Deo. vivunt qui in lapi- 
dem illum offendunt; conquassántur. Et quo valet 
quod conquassantur? Audi et de judicio futuro: Quia 
qui offenderit in lapidem illum, ait, conquassabitur ; su- 
per quem vero ceciderit lapis ille, conteret eum (Luc. xx, 
18). Cum ergo offenditur in eum, quasi humilis jacet; 
tunc conquassat : cum autem conteret, desuper ve- 
niet. Videte quemadmodum his binis verbis, conquas- 
sabit et conteret, offendit in eum et veniet super 
eum, distributa sunt duo tempora, humilitatis et cla- 
ritatis Christi, occultx poen: et judicii futuri. Eum 
non conteret veniens, quem non conquassat jacens. 
Jacens dico, tanquam contemptibilis apparens. Nam 
ille a dextris Dei est, et valide ex alto clamavit, 
Saule, Saule, quid me persequeris (Act. 1x, 4)? Sed ta- 
men quamvis de ccelo, uon diceret, Quid me perseque- 
ris? quem nemo tangoebat, nisi ita in colo ad dexte- 
ram Patris sederet, ut et in terra in nobis quasi jace- 
ret. Dominus a dextris tuis, conquassavit in die ir sua 
reges. 

19. [vers 6.] Judicabit in. gentibus. Sed nunc, Pro 
occuliis ; erit cnim et judicium manifestum : Judicabit 
in gentibus. Modo enim fit, Periit memoria eorum cum 
strepitu. In ipso psalmo est, Pro occultis : Periit me- 
moria eorum cum strepitu, et Dominus in eternum ma- 
net ; paravit. in judicio sedem suam, et ipse judicabit or- 
bem terrarum in. equitate, lbi dictum est, Increpasti 


! plerique Mso., conquassabit. Et paulo. [ost , quid aget 
sccerdos in eer 1um, quid aget ? 


TOU ! 


ENARRATIO IN PSALMUM CIX. 


1462 


gentes, ct periit impius ; nomen eorum delesti in eteraum 
(Psal. 1x, 6-9) : hoc occulte agitur. In die crgo ire 
sug conquassatit reges. Judicabit in gentibus. Quomo- 
do? Audi quod sequitur ; Replebit ruinas. Modo sic 
judicat in gentibus, ut repleat ruinas : nam quando iu 
fine judicaverit, damnabit ruinas. Replebit. ruinas : 
quas ruinas? Quisquis a nomine ejus timucrit, cadet : 
cum ecciderit, evertetur quod erat, ut :xedificetur 
quod non crat. Judicabit in. gentibus, replebit ruinas. 
Quisquis contumax es in Christum, casuram turrem 
in altum erexisti, Donum est ut teipsum dojicias, hu- 
milis reddaris, sedentis ad dexteram Patris pedibus 
provolvaris, ut fiat in te ruina construenda. Nam si 
permanes in mala altitudine, tunc dejicieris, quando 
non :edificaberis. Etenim de talibus dicit in alio loco 
Scriptura, Destrue eos, et non edificabis eos (Psal. xxvir, 
9). Procul dubio non diceret de quibusdam, Destrue 
cos, el non adificabis cos ; nisi quosdam ita destrueret, 
ut xdificaret. Quod fit hoc. tempore, cum Christus 
in genbus ita judicat, ut repleat ruinas. Conquassa- 
bit capita super. terram. multa. Hic, super terram, in 
hae vita, conquassabil capita multa. De superbis hu- 
miles facit : et audeo dicere, fratres mei, utile est 
capite quassato liic humiliter ambulare, quam capite 
erecto in judicium stern: mortis incidere. Multa ca- 
pita conquassabit ruinas faciendo, sed replendo zdi- 
ficabit. 

29. [vers. 7.] De torrente in via bibet ; propterea exal- 
tabil caput. Videamus et in via bibentem de torrente. 
Primo quis est torrens? Profluxio mortalitatis human:e, 
Sicutenim torrens pluvialibusaquis colligitur, redundat, 
perstrepit, currit, et currendo decurrit, id est, cursum 
finit; sic est omnis iste cursus mortalitatis. Nascuntur- 
homines; vivunt, moriuntur ; et, aliis morientibus, alii 
nascuntur, rursusque, illis morientibus, alii oriuntur : 
succedunt , accedunt , decedunt, nec manebunt. Quid 
hic tenetur? quid non currit? quid non quasi de pluvia 
collectum it in abyssum? Quomodo enim fluvius rc- 
pente collectus de pluvia, de guttis imbrium, it in 
mare, nec apparet ; nec apparebat, antequam de plu- 
via colligeretur : sic hoc genus humanum de occultis 
colligitur, et profluit; morte rursum in occultum per- 
git; medium hoc sonat , et transit. De hoc torrente 
bibit ille; non est dedignatus bibere de hoc torrente. 
Bibere enim de hoc torrente , illi erat nasci et mori. 
IIoc habet torrens iste, nativitatem el mortem : susce- 
pit hanc Christus ; natus est, mortuus est : ia de ter- 
rente in via bibit. Exsultavit enim sicut gigas ad cur- 
rendam viam ( Psal. xvin , 6 ). De torrente ergo in via 
bibit; quia in via peccatorum non stetit (Psal. 1 , 4). 
Quia ergo de torrente in via bibit; propterca exaltavit 
caput : id est, quia humiliatus est, « ct factus est subdi- 
tus usque ad mortem, mortem autem crucis; propterea 
eum Deus exaltavit a mortuis, et donavit ei nomen 
quod est super omne nomen , ut in nomine Jesu om- 
ne genu flectatar , celestium , terrestrium , et infer- 
norum, et omnis lingua confiteatur, quia Domi- 
nus Jesus Christus in gloria est Dci Patris ( Philipp. 
iu, 8-11). 


146 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1464 





IN PSALMUM CX 
ENARRATIO. 
SERMO («). 

1. Venerunt dies ut cantemus Alleluia : adeste 
animo , fratres , ad pereipienda qux Dominus sugge- 
rit ad exhortationem nostram, et nutriendam charita - 
tem, qua nobis inh;erere Deo bonum est. Adeste ani- 
mo cantatores boni , filii laudis et glori: sempitern:ze 
veri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis can- 
tare. et. psallere in. cordibus vestris Domino , gratias 
semper agentes in omnibus (Ephes. v, 19,90) : et lau- 
date Deum ; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies 
veniunt transituri, transeuntque venturi, et significaut 
diem qui non venit ct transit, quia nec hesterno praei- 
tir ut veniat , nec crastino urgetur ut transeat. Ad 
quem sane nos cum venerimus, inhierentes ei nec nos 
tansibimus : et sicut quodam ioco canitur Deo, Beati qui 
habitant in domo tua ; in secula sccculorum laudabunt te 
(Psal. xxxii, 5); hocerit otiosorum negotium, hoc opus 
vacantium, haec actio quietorum, haec eura securorum. 
Sicul enim dies isti przteritis diebus Quadragesim:e , 
quibus ante resurrectionem Dominici corporis vitze 
hujus significatur mceeror , solemniter grata. hilaritate 
succedunt : sic dies ille qui post resurrectionem dabi- 
tur. plenario corpori Domini, hoc est sanct:e Ecclesi: 
cunctis vitze hujus zerumnis atque doloribus exclusis, 
perpetua hbeatitate succedet. Hac autem vita de nobis 
exigit continentiam, ut etiam cum labore atque luctami- 
ne ingemiscentes gravati, et habitaculum nostrum quod 
de ccelo est superindui cupientes (II Cor. v, 9), a sw- 
cularibus delectationibus temperemus : et significatur 
quadragenario numero, quo et Moyses et Elias et ipse 
Dominus jejunarunt (Exod. xxxiv, 28; II Reg. xix, 
8; Mah. iv , 2). Priecipitur enim nobis et ex Lege , 
et ex Prophetis, et ex ipso Evangelio (quod testimo- 
nium habet a Lege et Prophetis; unde etiam in monte 
inter utramque personam medius Salvator effulsit 
[Matih. xvi, 5]), ut ab omnibus mundi illecebris , 
quibus captivi homines obliviscuntur Deum, aviditatem 
nostram tanquam jejunio. temperantiz , refrenemus ; 
quamdiu perfectio Decalogi Legis, tanquam psalterium 
decem chordarum , per quatuor ejusdem mundi par- 
tes , id est, toto orbe pradicatur, ut decem quater 
ducta quadragenarium numerum signent. Quinqua- 
genario vero numero post resurrectionem Domini ; 
quo cantamus Alleluia, non cujusdam temporis finis 
et transitus, sed beata illa significatur zeternitas; quia 
denarius additus quadragenario, laborantibus in liac 
vita fidelibus merces illa persolvitur, quam et primis 
et novissimís paterfamilias prisparavit :equalem. Au- 
diamus itaque plenum divina laude pectus populi Dei *. 
Ecce personat in hoc psalmo quemdam exsultantem 
felici exsultatione, pr:figurat et scaturientem corde in 


* Regius Ms., 4udiamus itaque psalmum divina laude re- 
ficizntem. pectus populi Dei. Et mox cum Am. et. nonnullis 
Mss. prosequitur, Ecce persona. hemig. vero liber, Ecce 
personam in hoc Psalmo quamdam, etc. Aliquot denique 
&iss., Ecce personat in hoc Psalmo, et quemdam, ete. 

(a) Ad plebem, in paschali solemnitate habitus. 


amore Dei populum , scilicct corpus Christi, ab omai 
malo liberatum. 

2. [vers. 6.] Confitebor tibi, inquit, Domine , in toto 
corde meo. Non semper confessio peccatorum est, sed 
et laus Dei devotione confessionis expromitur. Illa 
luget, hiec gaudet; illa medico vulnus ostendit, hx»e 
de sanitate gratias agit. Hxee. confessio quemdam si- 


. gnificat, non solum ab omni malo liberatum, séd etiam 


a malignis omnibus separatum. Et ideo videamus 
ubi confiteatur Domino in toto corde. In consilio , 
inquit, rectorum , e£. congregatione : credo qui sede- 
bunt super duodecim thronos, judicantes duodecim 
tribus Israel (Matt. xix , 28). Nullus enim jam inter 
eos iniquus, nullius Judxe furta tolerantur , nullus 
Simon magus baptizatur, Spiritum. volens emere , 
dum cogitat vendere (Act. vin , 15, 48, 19) ; nullus 
Alexander :rarius multa mala ostendit (IH Tim. ww, 
14), nullus ovina pelle tectus falsa fraternitate subre- 
pit : inter quales nunc necesse est Ecclesia gemat, et 
quales tune oportet, com omnes justi congregabuntur, 
excludat. Hc sunt. magna orera Doniini , exquisita in 
omnes voluntates ejus : per quas nullum confitentem 
deserat misericordia , nullius sit iniquitas impunita ; 
quando flagellat etiam omnem filium quem recipit 
Ulebr. xn , 6). Sed si justus vix salvatur, peceator ct 
impius ubi parebunt (I Petr. iv, 18)? Eligat sibi homo 
quodlibet : non sic constituta sunt opera Domini , ut 
creatura in arhitrio libero constituta, Creatoris supe- 
ret voluntatem, etiamsi contra ejus faciat voluntatem. 
Non vult. Deus ut pecces ; nam prohibet : tamen si 
peccaveris, ne putes hominem fecisse quod voluit, et 
Deo accidisse quod noluit. Sicut enim vult ut homo 
non peccet, ila vult peccanti parcere, ut revertatur et 
vivat; ilà. vult postremo in peccato perseverantem 
punire , nt justiti: potentiam contumax non evadat. 
lta quidquid clegeris , Omnipotenti non deerit unde 
suam de te compleat voluntatem. Magna enim opera 
Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. 

9. [vers. 5.] Confessio et magnificentia opus ejus, Quid 
magnificentius quam justi(icare impium ? Sed opus 
fortasse hominis przvenit istam magnificentiam Dei , 
ut cum fuerit peccata confessus, jüstificari mereatur. 
* Descendit » enim « de templo justificatus Publicanus 
magis quam Phoriseus; » quia « neque oculos ad 
coelum audebat levare, sed percutiebat pectus suum, 
dicens : Deus, propitius esto mihi peccatori. » Hzec est 
magnificentia Domini, justificatio peccatoris : quoniam 
qui se humiliat , exaltabitur; et qui se exallat, humilia- 
bitur (Luc. xvin, 45,44). Hxec est magnificentia Domini; 
quoniam cui plurimum dimittitur, plurimum diligit(fa. 
vi, 42-48). He. magnificentia Domini ; quoniam ubi 
abundavit peccatum et superabundavit gratia (om.v,90). 
Sed fortasse exoperibus. Non, inquit, exoperibtts, ne forte 
quis extollatur. 1 psius enim sumus figmentum, creati in 
Christo in operibus bonis (Ephes. v , 9 , 10). Justitiam 
enim homo non operatur nisi justificatus : credens 


autem ín eum qui justificat impium (Rom. wy, 3), a fide 


incipit ; ut bona opera, non pr:ecedentia quod meruit , 


scd consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo . 


1465 
illa eonfessio? Nondum quidem opus est justiti», scd 
d: lieti improbatio : sed quoquo modo se habeat , ncc 
in ipsa de te homo glorieris, ut qui gloriatur, in Domino 
glorietur (Y Cor. 1, 51). Quid enim habes quod non ac- 
cepisti ( Id. 1v , 7 )? Non ergo sola maguificentia qua 
justificatur impius, sed et « confessio et magnificentia 
opus ejus. Quid ergo dicimus? » quia « cui vult mise- 
retur, et quem vult obdurat ; numquid iniquitas apud 
Peum? Absit. Justitia » enim « ejus manet in seculum 
s:eculi. Tu autem , homo » de hoc s:eculo , « quis es 
qui respondeas Deo » (Rom. 1x, 44, 18, 90)? 

4. [vers. 4, 5.] Memoriam fecit mirabilium suorum : 
hune humilians, et hunc. exaltaus. Memoriam fecit 
mirabilium. suorum. : reservans opportune inusitata 
prodigia, qux * infirmitas hominis novitati intenta me- 
miuerit, eum sint ejus miracula quotidiana majora. 
Tot per universam terram arbores crcat, et nemo mi- 
ratur : arefecit verbo unam, et stupefacta sunt corda 
mortalium (Matth. xxi , 19, 20) ; sed memoriam fecit 
mirabilium. suorum. loc enim miraculum maxime 
attentis cordibus inhzerebit , quod assiduitas non vi- 
lcfecerit. 

9. Quid autem profuerunt miracula, nisi ut timere- 
tur? Quid porro prodesset timor , nisi , misericors et 
miserator Dominus escam daret timentibus se? escam 
qui non corrumpitur , panem qui de coelo descendit 
(Joan. vx, 27, 51), quem nullis meritis dedit. Etenim 
Christus pro impiis mortuus est (tom. v, 6). Nenio 
erzo talem escam daret , nisi misericors et miserator 
Dominus. Quod si tantum dedit huic vit», si Verbum 
carnem factum peccator justificandus accepit; quid in 
futuro s:eculo glorificatus accipiet? Memor enim erit 
in suculum testamenti sui. Nec totum dedit qui pignus 
dedit. 

6. [vers. 6-9.] Fortitudinem operum suorum annun- 
tiabit populo suo. Non contristentur Israelit:e sancti , 
qui dimiserunt omnia sua et secuti sunt eum; non 
contristentur dicentes : Quisnam poterit salvus. [ieri ? 
Quia facilius intrat camelus per foramen acus, quam di- 
ves in regnum celorum (Matth. xix, 24-26). Annuntia- 
vit enim eis fortitudinem operum suorun ; quoniam 
que hominibus difficilia sunt , Deo facilia sunt. Ut det 
illis hereditatem Gentium. Itum est enim et ad Gentes, 
et prxceptum divitibus hujus s:culi non superbe sa- 
pere, neque sperare in incerto divitiarum ; sed in Deo 
vivo ( I Tim. vi, 17) , cui facile est quod hominibus 
difficile est. Sic enim multi vocati sunt , sie occupata 
est hxereditas Gentium , sic faetum est ut etiam plu- 
rimi qui non dimiserunt omnia sua in hac vila ui se- 
querentur eum , vitam etiam ipsam pro nominis ejus 
confessione contemnerent; et tanquam cameli humi- 
liantes se ad portanda onera pressurarum , intrarcat 
etiam sicut per foramen acus, per compungentes pas- 
sionis angustias. -Tpse fecit lixc, cui omnia possibilia 
sunt. 

7. Opera manuum ejus veritas et judicium. Teneatur 
veritas ab iis qui judicantur hic. Judicantur hic mar- 
tyres, et ad judicium perducuntur, quo non solum eos 


t Ede., qua: non infirmitas. Abest, «0n, a pluribus Niss. 


ENARRATIO IN PSALMUM CX. 


1466 
a quibus judieati sunt, sed etiam. angelos dijudicent, 
(1Cor. vi, 8) , adversus quos eis erat colluetatio, 
etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non 
separet ! a. Christo tribulatio , angustia, fames, nudie 
tas, gladius ( Rom. vut, 55 ). Fidelia enim omnia man- 
data ejus : non fallit, exhibet quod promisit. Non ta- 
ien quod promisit, est hic exspectandum, non liie 
sperandum ; sed confirmata sunt in seculum saeculi, 
facta in veritate et justitia. Hoc. est verum et justum, 
ut hic laboretur, illie requiescatur : quia, Zedemptio- 
nem misit populo suo. Unde autem. redimuntur, n si a 
captivitate peregrinationis hujus? Non ergo requies 
nisi in coelesti patria requiratur. 

8. Dedit quidem Deus Israelitis carnalibus terre- 
nam Jerusalem, que servit cum filiis suis : sed hoc 
Vetus. Testamentam est, ad. veterem hominem perti- 
nens. Qui autem ibi figuram intellexerunt, haeredes 
ciiam tune Novi "Testamenti exstiterunt ; quoniam 
qua sursum est Jerusalem libera est, que est mater no- 
stra ( Galat. 1v, 25, 96 ) :terna in coelis. Vetere au- 
tem illo, reipsa probatum est transitoria. promisisse : 
Mandavit quippe in. eternum. Testamentum suum. Sed 
quod, nisi Novum? Cujus hwres quisquis esse vo- 
lueris, nolo te fallas, nec terram trahentem lac et mel 
carnaliter cogites, non amoena prxdia, non hortos 
fructiferos et opacos, non tale aliquid mediteris 
adipisci, quale solet hic oculus avaritize concupiscere. 
Cum enin sit radix omnium malorum cupiditas 
( 1 Tim. vi, 10), perimenda est nt. hie consumatur, 
non differenda ut ibi satietur. Primo penas fuge, 
gehennas devita : antequam desideres. promittentem 
Deum, cave minantem. Sanctum enim et terribile uo- 
men ejus. 

9. [ vers. 10. ] Pro deliciis autem omnibus hujus 
sx»cuii, quales vel expertus es, velaugere ac multi- 
plicare cogitando potes, immortalium deliciarum ma- 
trem concupisce sapientiam : sed, Znitium | sapientie, 
timor Domini, Delectabit illa, et ineffabiliter procul 
dubio delectabit castis atque vernis veritatis ample- 
xibus : sed prius tibi donanda sunt debita, quam prze- 
mia flagitanda. Initiwun ergo. sapientie timor. Domini. 
Bonus est. intellectus. Quis negat? Sed intelligere et 
non facere, periculosum est. Bonus ergo facientibus. 
Nec extollat mentem in superbiam. Cujus enim timor 
est initium sapientiz, Laus ejus manetin seculum se- 
culi : et hoc erit prxmium, hic finis, hzc statio sc- 
desque perpetua. Illic inveniuntur | mandata. fidelia, 
confirmata in seculum sseculi; ipsa est. hiereditas 
Novi Testamenti mandata in seternum. Unam petii, 
inquit, a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in do- 
mo Domini per omncs. dies vite mee ( Psal. xxvi, À). 
Beati enim qui habitant in domo Domini ; in szecula 
sxculorum laudabunt eum ( Psal. txxxi , 5): 
quoniam laus ejus manet in seculum seculi. 


! Sic. Mss. At Edd., quos non separaret a Christo, ete 


1167 








IN PSALMUM CXI 
ENARDATIO 
SERMO AD POPULUM. 


1. Credo quod attendistis, fratres, hujus. titulum 
psalmi, memori:sque. mandastis. Conversio, inquit, 
Agga;i et Zacharic. Nondum erant hi prophetz, cum 
ista cantata sunt. Namque inter tempus David, ct 
transmigrationem. populi Israel in Bahyloniam, qua- 
luordecim generationes numerantur, sicut divina 
Scriptura, maximeque Matthzeus evangelista testatur 
( Matth, 1, 17) :: eversi autem templi. renovatio se- 
eundum sancti Jeremize prophetiam , ex illa transmi- 
gratione post. septuaginta annos sperabatur ( Jerem. 
xxv, 12; et xxix, 10 ) : qui cum. complerentur, sub 
Dario rege Dabylonis impleti sunt. Spiritu sancto hi 
duo prophete, Aggmus et Zacharias ; et ambo post 
invieem intra unum annum prophelare coeperunt, 
quod ad renovationem templi, sicut tanto ante pra- 
dictum est, pertinere videtur (I Esdr. 1, v ; Agg. 1; 
Zachar. 1). Sed quisquis corporaliter gestis oculum 
cordis inligit , neque inde in gratiam spiritualis intel- 
lectus extenditur, habitit cogitatione in lapidibus 
templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum in- 
structa consurgit ; nec ipse lapis vivus efficitur, tem- 
plo illi accommodatus atque aptus , quod in suo cor- 
pore primum Dominus figuravit, cum ait : Solvite 
teiaplum. hoc , et triduo. suscitabo illud (Joan. wu, 19). 
Est enim corpus Domini plenius ipsa sancta Ecclesia, 
cujus caput ascendit in ccelum, qui est maxime lapis 
vivus, lapis angularis , de quo bcatus Petrus dieit : 
« Ad. quem accedentes ! lapidem vivum , ab homini- 
bus reprobatum, a Deo autem electum et honorifica- 
tum ; et vos ergo tanquam lapides vivi zdificamiui in 
domum spiritualem , in sacerdotium sanctum, offe- 
renles spirituales victimas acceptas Deo per Jesum 
Christum : quia continet Scriptura, Ecce pono in Sion 
lapidem angularem , electum, pretiosum , et qui cre- 
diderit in illum , nen confundetur » (1 Petr. 1, 4-6). 
Ergo ut fiat. quisque lapis vivus ad. talem | fabricam 
idoneus , spiritualiter intelligat templi renovationem 
ex ruina vetere qua in Adan faeta est, reparationem 
novi populi secunduni novum hominem atque cole- 
Stem : ut sicut poriavimus imaginem terreni , porte- 
nus et imaginem cjus qui de celo est (1 Cor. xv, 
49), quo possimus post omnes s;eculi hujus wetates 
tamquam post septuaginta annos, qui mystico per- 
fectionis numero prissignantur , et tanquam post ca- 
püvitatem longinqu: percgrinationis , non ruitura 
mele construi, sed :wterna immortalitate. solidari. 
Spiritualem quippe Jerusalem, non magis Judicorum, 
quam vestram esse deputetis. Sicut. enim dicit Apo- 
slolus , « Jam. non estis peregrini et. inquilini ; sed 
estis cives. sanctorum et domestici Dei, superadifi - 
cai super fundamentum. Apostolorum et Propheta- 
ram, ipso summo augulari lapide existente Christo 
"lesu, in quo omuis xdificatio eompaeta. crescit in 


! f» , acccedünus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1168 
templum sanctum in Domino, in quo et vos co:xedifi- 


. camini in habitaculum Domini in spiritu » (EpAes. n, 


19-22). ioc est templum Dei ^d quod pertinet sa- 
cramentum prophetationis Aggwi et. Zacharize : eui 
rursus idem apostolus dicit , Templum enim Dei san- 
ctum est, quod estis vos (Y Cor. wn, 17). Quisquis igitur 
Se ad opus hujus co:xdificationis , el ad spem sanctae 
firmcque compaginis, tanquam lapidem vivum ab hu- 
jus mundi ruinosa labe convertit, intelligit titulum 
Psalmi, intelligit. conversionem Agg:ei et Zachariic, 
Cantel ergo. quie sequuntur, non lam lingue voce, 
quam vite *.. Erit enim zedificii perfectio , ineffabilis 
pax illa sapienti , cujus initium est timor Domini 
(Prov. 1, 7) : inde ergo incipiat, quem coxdificat ista 
conversio. 

2. [vers 1.] Beatus cnim vir qui timet Dominum, ín 
mandatis ejus volet nimis. Viderit Deus » Qui solus et 
veraciter et misericorditer judicat, quantum [ste pro- 
ficiat in mandatis ejus : quoniam (tentatio est. vita hu- 
mana super terram, sicut sanctus Job dicit (Job vit, 1). 
Et iterum. seriptum est : « Quoniam corpus quod 
corrumpitur , aggrayat animam » €t deprimit terrena 


inhabitatio sensum multa cogitantem » (Sap. Ix, 15). 


Qui autem dijudicat n08, Dominus est : nec ante tem- 
pus judicare debemus » donec veniat Dominus , et il- 
luminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogi- 
tationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo 
(1 Cor. iv, 4et 5). Viderit ergo ille quantum quisque: 
proficiat in. mandatis ejus : tamen volet nimis qui 
pacem illius coxdificationis adamaverit; nec jam 
desperare debet , 
mis, et pax in terra hominibus bonae voluntatis 
(Lue. i, 14). 

3. [vers. 2, 5.] Inde, Potens in terra erit semen ejus, 
Semen futur: messis , opera esse misericordie Apo- 
stolus testis est, qui dicit, Donum autem facientes non 

eficiamus ; tempore enim proprio metemus (Galat. vl, 
9) : et iterum, Hoc autem, inquit *, qui parce seminat, 
parce et metet (V Cor. 1x, 6). Quid autem, fratres, po« 
tentius , quam ut regnum colorum , "on solum Zac- 
chovus emat dünidio rerum suavum (Luc. xix, 8), sed 
et vidua duobus minutis (Marc. xn, 49), et tantum- 
dem ihi uterque possideat ? quid potentius , quam ut 
idem regnum et thesauris diviti » €t calice aque fri- 
gidw pauperi valeat ? Sunt autem qui ista. faciant, 
dum terrena conquirunt, aut hic mercedem speran- 
tes à Domino, aut hominibus placere cupientes : sed, 
Generatie rectorum benedicetur , id. est opera eorum, 
quorum bonus Deus lrael , qui recto sunt corde ; re- 
ctim autem cor est, non resistere Patri emendanti, 
ct credere pollicenti : non eorum quibus commoven- 
Lir pedes, et effupduntur gressus alque labuntur, 
sicut in alio psalmo canitur » dum zelant in peccato- 
ribus pacem peccatorum videntes, et putant perire 
Opera sua, quia non eis merces rodditur peritura 
(Psal. xxxi , 1-14). AL iste vir qui timet Dominum, 


! Am. et aliquot Mss., tam lingua et voce, quam vita. 
* nie apud Lov, additur, dico quod a ceteris. libris ab- 
Csl. 


quoniam in mandatis ejus volet ni- 





- LAM 
cb e cds di C D Doe ai uU 


^ 


 ———cPH——— 


1469 


et in templum sanctum Dei conversione recti cordis 
aptatur , nec gloriam hominum quxrit, nec terrenas 
divitias concupiseit; et tamen, Gloria et divilie in 
domo ejus. Domus enim ejus , cor ejus est; uhi, Deo 
laudante * , opulentius habitat cum spe vit:e zterno, 
quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laquca- 
lisque tectis cum timore mortis zeternae. Hujus enim 
justitia manet in. seculum seculi : ipsa. ejus gloria, 
ips: divitis, Illius autem purpura et byssus et epu- 
le splendide, ct cum praesto suut, trauseunt ; et 
cum ad. finem venerint, aqui guttam ex digito stil- 
lante. desiderans , ardens lingua clamabit (Luc. xvi, 
19 - 21). 

4. [vers. 4-9.]. Exortum est in. tenebris lumen reciis 
corde. Merito dirizunt cor in Deum suum, merito am- 
bulant recti cum Deo suo, proponentes ejus volun- 
tatem sibi; neque de sua quidquam superbe prxsu- 
mentes. Meminerunt enim fui-8e se aliquando. tenc- 
bras, nunc autem lucem in Domino ( Ephes. v, 8). 
Misericors et. miserator et justus Dominus Deus. Dele- 
cat quod misericors et miserator , sed terret fortasse 
quod justus Dominus Deus. Nulla desperatione formi- 
des, beate vir qui times Dominum et in mandatis ejus 
voles nimiis : esto suavis, miserere et commoda. ]ta 
enim justus est Dominus Deus, ut judicium illi siue 
m sericordia faciat, qui non fecit misericordiam (4a- 
cobi u, A5) : Suavis autem vir qui miseretur et commo- 
dul; non eum emovet Deus cx ore $uo, tanquam in- 
suavem, Dimittite , inquit, et dimittetur vobis; date, et 
dabitur vobis (Luc. vi, 37, 58). In co quod dimittis, ut 
dimit'atur tibi, misereris; in eo quod das, ut detur 
tibi, commodas. Quamvis enim generali nomine 
omnis misericordia dicatur qua misero subvenitur, 
interest tamen ubi non impendis nec sumptum pocu- 
nid, nec corporalis laboris industriam, sed ignoscendo 
quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis compa- 
Ta$ veniam peccatorum. ILxc duo benignitatis oflicia, 
ignoscendorum peecatorum et. beneficiorum erogan- 
dorum, sicut in. Evangelio quod commemoravimus, 
Dimitte, et dimittetur vobis ; date, el dabitur vobis ; sic 
in isto versu arbitror esse distincta, Suavis vir qui mi- 
seretur et. commodat. Ne pigri ad hiec simus, fratres, 
Gloriam quirit qui. desiderat. vindicari $e; sed at- 
tende quod. scriptum. est : Melior est qui vincit iram, 
quam qui capit civitatem. ( Prov, xvi, 92). Divitias 
quaerit qui non. vult. dare pauperibus; attende quod 
scriptum est : IHabebis thesaurum in calo (Math, xix, 
21). Non ergo eris inglorius ignoscendo ; quia de ira 
victa laudabilius triumphatur : non egenus tribuendo; 
quia thesaurus cosestis certius possidetur. Hune ver- 
»um parluriebat ille superior, Gloria et divitig in 
«0mo ejus. 

5. Qui lxec itaque facit, Disponet sermones suos in 
judicio, Facta ipsa sermones sunt quibus in judicio 
defendetur ; quod ci non erit siue misericordia, quia 

! sie meliores Mss. At Fdd., eo habitante; et. in rà, /i0- 
minibus haLitantibus : quie etam Iectio veluetaatihus. Mss. 
kerepserat in librum Quist. octo ad Dul.itium, iu quo libro, 


«quaest, 4, liane usan trium prievum versuuin 0N position cm 
exeri, lam habes. 





ENARRATIO IN PSALMUM CXI. 


1410 


et ipse fecit misericordiam. Quoniam in aternum non 
commovebitur : qui ad. dexteram segregatus audiet , 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vo- 
bis paratum est ab origine mundi. Neque enim aliqua 
ille eorum, nisi opera misericordia commemorantur. 
Audiet ergo, Venite, benedicti Patris mei; quia gene- 
ralio rectorum benedicetur. Sic, In memoria a'terna 
erit justus : et ab auditu malo non timebit; quod dici 
audiet iis qui a sinisiris erunt, te in ignem euermum, 
qui praparatus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 
94, 41). 

6. ltaque qui hie non sua quxrit, sed quie Jesu 
Christi; labores patientissime sustinet, promissa É- 
denter exspectat : Paratum est cor ejus sperare in Do- 
mino. Neque ullis tentationibus frangitur : Confirma- 
tum est cor ejus, non commovebitur , donec videat super 
inimicos suos. Inimici ejus hie videre bona voluerunt, 
et cum eis invisibilia promitterentur, dicebant : Quis 
ostendet. nobis bona. ( Psal. 1v, 6). Confirmetur ergo 
cor nostrum, nec commoveamur, donec vidcamus 
super inimicos nostros. Illi enim volunt videre bona 
hominum in terra morientium ; nos credimus videre 
bona Domini in terra viventium (Psal. xxvi, 15). 

7. Sed magnum est, confirmatum habere cor et non 
commoveri , cum illi gaudent qui amant quod vident, 
et insultant ei qui quod non videt sperat : et non com- 
movebitur donec videat ct ipse, non dearsum quod ini- 
mici ejus, sed sursum super inimicos suos , quod ocu- 
lus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 
ascendit, quod proparavit Deus diligentibus eum 
(I Cor. n, 9). Quanti valet hoc. quod non videtur, et 
emitur tanti quantum quisque habere potuerit ! Pro- 
pter hoc et ille sparsit, dedit pauperibus : non videbat, 
et emebat; sed. ille thesaurum servabat in coo, qui 
esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. 
Non mirum est igitur si Jusiitia ejus manet in seculum 
seculi : custode illo qui condidit s;eula. Cornu ejus 
exaltabitur in gloria : cujus humilitas a superbis con- 
temnebatur., 

8. [vers. 10.] Peccator videbit, et irascetur ? seva illa 
scilicet atque infructuosa. poenitentia, Nam. irascetur 
cui magis quam sibi, cum dicet : Quid nobis profuit 
superbia ? et. divitiarum jactantia quid. contulit. nobis ? 
videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et de- 
dit pauperibus. Dentibus suis frendet, et tabescet : quia 
illic erit ploratus. et. stridor dentium. Non enim fron- 
debit !, et virescet, sicut fieret si opportano eum tem- 
pore peeniteret; scd tune poenitebit, cum desiderium 
peccatorum peribit : nullo suceedente solatio. Poribit 
desiderium. peccatorum , cum. transient omnia. tan- 
quam umbra ( Sap. v, 8, 9), cum leno arescente flos 
decidet. Verbum autem. Domini qued maret in zter- 
num (sai. xr, 8), sicut. falsorum beatorum vanitate 
derisum est, sic eorumdem verorum miserorum per- 
ditioni superridebit. 


! Am. et Mss., fiendet, Moxque ex his quidam, et revivi- 
8cat : ae nonnulli, et 1evire cet, 


3471 





IN PSALMUM CXII 
ENARRATIO. 
SERMO AD POPULUM. 


4. [vers. 1-5.] Nostis, fratres, et smpissime audistis 
in Evangelio Dominum dicere, « Sinite pueros venire 
ad me ; talium est enim regnum colorum ; » et. ite- 
rum, « Si quis non receperit regnum Dei , sicut puer, 
non intrabit in illud » ( Matth. xix, 14 ; xvin, 5; et 
Marc. x, 14, 15) : et mulus aliis iocis Dominus noster, 
per singulare humilitatis exemplum superbiam vete- 
ris hominis ad innovandam humiliter vitam similitu- 
dine puerilis :etatis accusat. Quapropter, charissimi, 
cam cantari auditis in Psalmis, Laudate, pueri, Domi- 
nun, ne arbitremip? ad vos istam exhortationem nor 
perünere, quia jam corporis pueritiam supergressi , 
vel juvenili decore virescitis , vel senili honore cane- 
scitis : omnibus enim vobis dicit Apostolus , Nolite 
effici pueri mentibus; sed malitia parvuli estote, ut men- 
tibus perfecti sitis (VCor. xiv, 20). Qua malitia masime, 
nisi superbia ? Ipsa enim de vana granditate prazsu- 
mens non sinit hominem ambulare per arctam viam , 
et intrare per angustam portam : puer autem facile 
intrat per angustum ; et ideo nemo, nisi ut puer , in- 
irat in. reguum eclorum. Quid autem. superbi: ma- 
litia deterius, quxe prepositum non vult habere nec 
Deum ? Nam scriptum est, Initium superbie hominis, 
apostatare à Deo (Eccli. x, 44). Hanc se adversus proc- 
cepta divina tumidis cervicibus erigentem et suavi 
jugo Domini resistentem dejicite, frangite, comminuite 
atque consumite, et laudate, pueri, Dominum, laudate 
nomen Domini.lMia enim prostrala et exstincta , ex 
ore infantium et lactentiam perficitur laus (Psal. vit, 
3); illa oppressa atque deleta, qui gloriatur, in Doni- 
no glorictur (I Cor. r, 51). Non cantant ista qui se ma- 
gnos patant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, 
non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt : 
se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. No- 
men suum polius prodicari volunt , et non laudant 
nomen Domini. ftaque. evanuerunt in cogilationibus 
Suis , eL obscuratum est insipiens cor eorum ; ct di- 
eentes se esse sapientes, stulti facti sunt (tom. 1, 21, 
99; : voluerunt nomen suum diutissime et latissime 
diffamari !, cito ipsi in angustias transituri. Deum dc- 
cet , Dominum decet et semper et ubique przdicari. 
Semper ergo przedicetur : « Sit nomen Domini bene- 
dietum, ex hoc et usque in seculum. » Übique pr:xedi- 
eetar :« À solis ortu usque ad occasum, laudate ? 
nomen Domini. 

2. Quirat ex me aliquis puerorum sanctorum lau- 
dantium nomen Domini , et dicat mihi : Ecee usque 
inseculum , accipio usque in seternum ; cur autem 
et hoe, et non ante hoc et ante omuia saeula sif 
nomen Domini benedictum ? Respondebo parvulo , qui 


! Sie, ut ad subsequentia verba constet antitbesis, le- 
gendum eum melioribus Nss. AU Edd., volerunt. latisstme 
monien sium et altissime diffamari. [ Foluerunt nomen suum 
diutissime et latissime diffiamari.] 

3 4jec Joco nonnulli Mss,, Laudlabil2. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


1172 


non contumaciter quxrit : Vobis dieitur , domini et 
pueri*, vobis dicitur, Laudate nomen Domini: sit 
nomen Domini benedictum ; sit à vobis nomen Domini 
benedictum , ex hoc utique ex quo vobis dicitur. Ine 
cipitis enim laudare, sed sine fine laudate. Ez hoe 
ergo et usque in seculum , sine fine laudate. Ne dica- 
tis : Incipimus quidem laudare Dominum , quia pueri 
sumus; sed cum creverimus magnique fuerimus, 
nos ipsos laudabimus. Non sic , pueri , non sic : pro- 
pterea dicit Dominus per Isaiam , £go sum ; et usque 
dum senescatis , ego sum ( Isai. xyv , 4 ). Ille semper 
laudandus est qui est. Laudate , pueri, ex hoc, lau- 
date , senes , ef usque in seculum. Quia senectus ve- 
stra albescet quidem canis sapienti: , sed non carnis 
vetustate marcescet. Aut quoniam hoc loco humilita- 
tem potius videtur significare pueritia , cui contraria 
est vana et falsa superbiz magnitudo ; et ideo Dorni- 
num nisi pueri non laudant, quia superbi eum lau- 
dare non norunt : sit senectus vestra puerilis , et pue- 
ritia senilis ; id est : ut nec sapientia vestra sit cum 
superbia , nec humilitas sine sapientia, ut laudetis 
Dominum ex hoc ei usque in seculum. Quacumque au: 
tem in parvulis sanctis Ecclesia Christi diffunditur ,. 
Laudate nomen Domini : hoc. est enim , A solis ortu 
usque ad occasum , laudate nomen Domini. 

3. [vers. 4.] Excelsus super omnes gentes Dominus. 
Gentes bomines sunt : quid mirum si super homines 
exceisus est Dominus? Illi super se excelsos quos co- 
luni, oculis vident in colo fulgere, solem et lunani ct 
stellas, qui creature serviunt, deserentes Creatorem 
Sed non solum excelsus super omnes gentes Dominus ; 
verum etiam super colos gloria ejus. Coeli supra se su- 
spiciunt * eum; et humiles eum secum habent, con- 
sütuti carne infra eclunm, qui pro illo non colunt 
coelum. 

À. [vers. 5, 6. T Quis enim sicut Dominus Deus 
noster, qui in altis habitat, et. humilia respicit ? Quis- 
quam putaret quod in altis ccelis habitet, unde humilia 
terrena respiciat; sed Aumilia respicit ia celo et in 
terra. In. quibus ergo altis habitat, unde humilia: 
respiciat 1n coelo et in terra? Àn in quibus altis habi- 
tat, etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat 
humiles, ut non faciat superbos. laque et in altis 
habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum , hoc 
est sedem suam; et eos tamen non superbos, scd 
semper subditos intuendo , etiam in ipso ccelo humi- 
lia respicit , iu quibus execlsis hobitat. Spiritus enim 
per fsaiam ita loquitur ; « Hxc dicit Altissimus in 
excelsis habitans , in :efernum nomen ejus, Dominus 
altissimus in sanctis requiem habens.» Exposuit 
quid dixerit, in excelsis habitans ; hoc enim plenius 
elocutus , in sanciis , iaquit ; requiem habens, Sed qui 
sunt saneti , nisi humiles, qui pueri laudant Domi- 
num? Itaque adjungit : Et pusiflanimis dans magna- 
nimitatem , et dans vitam quà in. humilitate cordis sunt 
( Id. iyu, 159). In quibus sauetis requiem habet , 


! Sic aliquot Mss. ACEdd., peri Pomtaici. 
? Am, E, et plures Mss. , suscipi. 


1475 


his pusillauimis dat magnanimitatem. Dans utique 
magnanimitatem excelsos faeit, in quibus requiem 
habens in excelsis habitat. Sed quia pusillanimis dat 
magnanimitatem , eadem excelsa in quibus habitat, 
lumilia respicit. Sed /umilia, inquit, respicit in 
colo el in terra. 

5. Et excitavit nos etiam querere utrum cadem in 
celo , qui in terra ; an alia in coelo, alia in terra 
liumilia respiciat Dominus Deus noster. Si enim ea- 
dem , video quemadmodum hoc intelligam secundum 
Apostolum dicentem : « 1n. carne enim ambulantes , 
non secundum carnem militamus : arma enim militia 
nostri? non carnalia , sed potentia Deo » (1l Cor. x , 
5 el 4). Unde ergo potentia , nisi. quia spiritualia ? 
Cum itaque Apostolus et in carne ambulet , ct spiri- 
tualiter militet, non mirum si humilitas eius et in 
coelo respicitur propter spiritus libertatem , ei in 
terra propter corporis servitutem. Idem quippe alio 
loco dicit , « Nostra enim conversatio in eais est » 
( Philipp. xn, 20): ipse item dicit, « optimum » 
Sibi « esce dissolvi et esse cum Christo , nianere au- 
tem iu carne necessarium , » inquit, « propter vos » 
(1d. 1,95, 24 ). Proinde quisquis intelligit et coa- 
versationem Apostoli in ccelis , et in carne mansio- 
nem in terris; simul oportet intellivat Dominum 
Deum nostrum in excelsis sanctis babitantem , quem- 
admodum timen eosdem sanctos humiles sihi et in 
elo respiciat, quoniam quie sursum sunt sapiunt , 
qui spe! resurrexerunt cum Christo ( Coloss. nt , 4 ); 
ci in terra , quoniam nondum soluti sunt carnis vin- 
€alo , ul ex lota vila sua possint esse cum Christo. Si 
vero alia Dominus Deus noster humilia respicit &i 
coelo , et alia in terra ; credo quod in colo jam respi- 
cit quos vocavit, et habitat in. eis; in terra autem 
respicit quos vocat , ut liabitet in eis. Istos enim pos- 
sidet cestestia cogiiantes , illos exeitat ierreua. som- 
niantes, 

6. Sud quia difficile obtinemus ut possint et ipsi 
jam huiniles dici , qui nondum suavi jugo Domini pia 
'€olta junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut 
sancta? intelligamus , per totum textum Psalmi di- 
vins 1dmonent litter ; esi ot alius intellectus , 
quem riecum Charitas vestra consideret. Coelos nunc 
signilicari arbitror ecs qui sedebunt super duodecim 
thronos, et cum Domino judicabunt ( Mauh.. xix , 
28 ); terrze autem nomine exteram multitudiaem be- 
nedictorum , qui constituentur ad dexteram , ut. por 
opera misericordix collaudati recipiantur ab cis in 
fabernaeula z;terna , quos amicos sibi de manmona 
iniquitatis in hujus. vit; mortalitute. fecerant ( Luc. 
xvi, 9j. Eis quippe dicit Apostolus : Si nos vobis 
spiritualia seminavimus , magnum est si vestra carnalia 
metamus (1 Cor. 1x , 11)? Quod etiam his verbis 
diei potest : Si nos vobis coelestia semiuavimus , ma- 
gnum est si lerrena vestra metamus? In ceo ergo 
respicit ecclestia seminantes , in terra autem terrena 
reddentes; tamen humiles et hos et illos. fIumilia 


! pltres Mss,, quippe resurrexerunt. 1 
* Sic M35. Edd, voro, ut sanctam Ecclesiam. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXII. 


1474 


enim respicit in celo el in terra ; quia meminerunt 
utrique quid fuerint pcr suam malitiam , quid facti 
sint per Domini gratiam, Neque enim illis tantum- 
modo dicit Vas el:ctionis,, « Fuistis enim aliquando 
tenebrz ; nunc autem lux in Domino» ( Ephes. v, 8; 
et iterum , « Gratia salvi facti estis per fidem, et 
hoc non ex vobis , sed Dei donum cst , hon ex operi- 
bus , ne forte quis extollatur » : sed etiam seipsum 
adjungit consequenter , dicens , « Illius enim sumus 
fismentum , creati in operibus bonis. » Dicit ctiam 
seorsum de se et ipsis quj re:piciuntur in ccelo: 
« Fuimus enim », inquit, « et nos naturaliter filii 
ir , sicut. et cwteri » ( Id. m, 5 10 ). Et iterum : 
« Fuimus enim et nos », inquit , « stulti aliquando et 
increduli , errantes , servientes desideriis et volupta- 
libus variis , in. malitia et invidia agentes , abonina- 
biles , invicem odio habentes : cum autem benignitas 
el humanitas illuxit Salvatoris Dci nostri, non ex 
operibus justiti:: quie. fecimus nos, sed secuuduim 
suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum 
regenerationis » ( Tit. it, 5-5). Ecce humilia quie 
respiciuntur in ccelo, Spirituales enim sunt, ct om- 
nia judicant; sed tamen humiles , ne dejecti judicen- 
tur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt 
qux commemorat? « Qui non sum », inquit , « ido- 
neus vocari apostolus , quia persecutus sum Eccle- 
siam Dei»(l Cor. xv, 9) : « sed misericordiam consecu- 
tus sum , quia ignorans feci in incredulitale (1 Tim. 
1, 13). 

7. [ vers. 7-9. ] Denique post istos versus » quibus 
ait in Psalmo Spiritus, « Quis sicut. Dominus Deus 
noster, qui in altis habitat, et humilia respicit in 
coclo et in terra : » volens docere nos quare in celo 
humilia, eum jam spirituales magni et judiciariis 
sedibus digni , tali significentur eloquio ; subjecit sta- 
fim, c Qui erigit a. terra inopem, et de stercore 
exalt;t pauperem ; ut collocet eum cum principibus , 
cum principibus populi sui. » Non itaque dedignentur 
esse humilia eapita excelsorum , sub dextera Domini. 
Quamvis enim collocetur fidelis dominieze pecuniae 
dispensator eum principibus populi Dei, quamvis 
sessurus sit in duodecim sedibus , ct angelos quoque 
judicaturus; a terra tamen inops erigitur, et de 
Stercore pauper exaltatur. An forte non est exaltatus 
de stercore , qui serviebat desideriis ct voluptatibus 
variis? Sed forte cum ista jam diceret, non erat 
inops , non pauper. Quid ergo adhuc ingemiseit gra- 
vatus , habitaculum. quod de ceo est superiudui 
cupiens (11 Cor. v, 2)? Cur, ne forie se extollat , 
colaphizatur, ct subditur angelo satansx , stimulo car- 
nis su ( Jd. xn , 7 )? Altus est quidem habitante in 
se Domino, et habens eum Spiritum qui scruiatur 
omnia , etiam altitudinem Dei (1 Cor. n, 40) : ita- 
que in caelo est ; sed ct in celo Dominus humilia 
respicit. 

8. Quid ergo , fratres, si jam audivimus humilia 
que in ccelo sunt, exaltata de stercore, ut cum 
populi eollocarentur principibus; nihilne consequen- 
ter audivimus de humilibus qux in teria respicit 


1415 
Dominus ? Pauciores enim sunt illi amici judicaturi 
cum Domino , plures autem isti quos recipiunt in ta- 
bernacula :eterna. Quamvis enim tota frumenti massa 
in eomnparatione sejuncte pale» paucos habere vi- 
deatur; per se tamen considerata, copiosa est. Mulii 
enim filii deserta , magis quam ejus qua habet virum 


( Isui. riv , 1) : multi filii ejus qux per gratiam in. 


senectute concepit, quam ejus qux ab ineunte atate 
Legis vinculo maritata est. Et ego quidem dico, in 
senectute concepit ; intuens-Saram matrem nostram 
in uno Isaac, per omnes gentes matrem fidelium. 
Qu:e autem persona est apud Isaiam , videte : quasi 
emnino non matris, nec ejus qui? poperit aliquem. 
Et tamen quid ei dicitur? « Dicent », inquit , « in 
auribus tuis filii tui quos amiseras : Angustia nobis 
est in isto loco , facite itaque nobis et nunc locum in 
quo commoremur. Tu vero dices in corde tuo : Quis 
generavit mihi istos , cum sciam me esse sine (iliis et 
viduam ? Quis ergo istos educavit mihi? ego enim 
derelicta fui sola ; hi autem mihi ubi erant ». ( Isai. 
xLiX, 20 6021)? Ex ca ergo parte ista dicit Ecclesia , 
qua videlur nihil parere in istis turhis qui non dimi- 
Serunt omnia , ut seqnerentar Dominum , et sederent 
super duodecim thronos. Sed quam multi in eadem 
turba facientes sibi amicos de mammona iniquitatis , 
per opera misericordi: ad dexteram stabuní? Non 
Solum ergo erigit de stercore, quem collocet cum 
principibus populi sui; sed etiam, Habitere facit 
sterilem in domo , matrem. filiorum letantem : qui. in 
altis habitat , et humilia respicit in coelo et in terra , 
semen Abraham sicut stellas cceli , sanctitatem subli- 
mem in supernis sedibus collocatam , et sicut are- 
nam in ora maris, misericordem atque innumeram 
multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudine 
impia segregatam !. 





IN PSALMUM CXIII 
ENARRATIO, 
SERMO 1. 
De prima parte Psalii. 


1. [vers. 1-6.] Legimus quidem, notissimumque 
retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro 
Exodi , populum Israel liberatum ab iniqua domina- 
tione /Egypuorum inter divisos fluctus maris trans- 
isse per siccum (Exod. xiv , 92) : Jordanem quoque 
fluvium , cum per eum in terram promissionis intra- 
rent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini por- 
tantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore 
autem parte defluxisse, quod currebat in mare, doncc 
im sicco stantibus sacerdotibus transiret populus 
universis (Josue nt, 15-17): novimus h3c, nee tamen 
arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc Alleluia 
pronuntiato cantatoque respondimus, id agere Syi- 
ritum sànctum , ut prxterita illa gesta recolentes , 
nequaquam futura talia cogitemus. J/la enim, sicut 

? Sic Am. et melioris notze Mss. At Lov., sqnctitate subli- 
nu in supernis sedibus collocut, et sicut arena in ora maris 
misericordem.... segregat. sic etiam Er. nisi quod loco imi- 


sericordem, habet, misericordiqm. Nonnulli vero MSS., Stt/i- 
ciitete sublime &i supernis sedibus collocatum. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1416 


dicit Apostolus, in figura coniingebant illis; seripta 
sunt autem. ad correptionem nostram, in quos [inis se- 
culorum obvenit (Y Cor. x, 11). Cum igitur audimus 
in Psalmo, Jn ezitu 1srael. de gypto, domus Jaccb 
de populo barbaro, facia est Judea sanctificatio ejus , 
Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis con- 
versus 65 retrorsum : ne. arbitremini nobis narra:i 
praeterita, sed potius futura przdici ; quia illa quoque 
miracula cum in illo populo fierent , prosentia qui- 
dein, sed non sine futurorum signilicatione gereban- 
tur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista pra- 
dicebat, eadem se verbis agere que ilic factis! 
agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa 
facia ei h:e dicia, ut id quod in fine sxculorum 
manifestandum reservabatur, figuris rerum atque 
verborum przcurrentibus nüntiaretur; non omnino 
ea dixit qux ibi gesta sunt, sed aliter quiedam quam 
illie lecta didicimus : ne vere putaretur transacta re- 
colere, potius quam ventura przdicere?. Primo exim 
Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum , sed 
stetisse legimus ab ea parte, qua aque desuper iu- 
fluebant, cum populus ille trausiret ; deinde gestientes 
montes collesque non legimus : qux sic addidit, ut 
etiam omnia ista repeteret. Nam eum dixisset, « Mare 
vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum; » 
contexuit, « Montes gestierunt velut arietes, et colles 
velut agni ovium : eademque rursus interrogat, « Quid 
est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis , quia 
conversus es retrorsum? mortes, quia gestiistis velut 
arietes; el colles, velut agni ovium? » 

2. Attendamus ergo quid 2dmoneamur ; quia ct illa 
facta figurze nostr: fuerunt, et hacc dicta ut nos ipsos 
recognoscamus hortantur. Si enim gratiam Dei qux» 
data est nobis firmo corde retinemus , nos sumus 
Israe! semen Abralhiz : nobis dicit Apostolus, « Ergo 
semen Abrahz estis » (Galat. i, 29). Quia sicut alio 
loco dicit, « Non in cireumeisione, sed in propuiio | 
deputata est Abralm fides ad justitiam, ei signum 
accepit circumcisionis, signaculum justitia fidei, quae 
est in preputio ut. deputetur et illis ad justitiam ; ut 
Sit pater circumcisionis his qui non solum ex cireum- 
cisione sunt, scd et his qui sequantur , vestigia fidei , 
qu estin proputio patris nostri Abrahae. » Non eniim 
carnaliter circumeis:e genti tantummodo factus. e«t 
pater, cui dietum est, Patrem. multaruns gentium po- 
sui te. Mullarum autem, non quarumdam, sed omuium 
(Rom. wv, 9.17) ; quod aperte dieitur, cum ei dicilur : 
Et benedicentur in 1e omnes gentes (GeÀ. xxi, 16). 
Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel ar- 
bitretur. extraneum. Illis enim qui crediderunt. ex 
Jud:iis, in quorum numero principaliter, Apostolos 
invenimus, in'angulari lapide copulamur. Hinc ait 
Dominus alio leco : /Jabeo «lias oves qua von sint de 
hoc ovili ; oportet m et illas adducere, ut sit unes q ex 
et unus pcstor (Joan. x, 46). Populus ergo christianus 
mogis Israel, et ipse potius domus Jacob. Idem quippe 
Israel qui Jacob. llla vero turba Jud:xsorum, quie me- 
rito perfidiz reprobata est, volupfate carnali vendidif. 


* Am. et omnes prope wss., figuris. 
* Orunes prope Mss. pravidere. | 





1477 
primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius 
pertineret. Scitis. namque in hoc mysterio dictum 
€sse, Quia major serviet minori (Gen. xxv, 53, 93). 
9. Agyptus aulem, quoniam interpretatur Afflictio, 
vel Aífligens, vel Comprimens , sape in imagine po- 
nitur hujus sxculi; a quo spiritualiter recedendum 
est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus (II Cor. 
vi, 14). Sie enim quisque Jerusalem coelestis fit civis 
idoneus, cum primum buic sculo renuntiaverit ; 
quemadmodum ille populus in terram promissionis 
duci non potuit, nisi prius ab Egypto recederet. Sed 
sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus 
auxilio; sic nemo corde ab hoc s:culo avertitur, nisi 
divin: misericordiz: muncre adjutus. Quod euim illic 
semel przfiguratum est, hoc in isto finc s:eculi , in 
hae, sieut beatus Joannes scribit, hora novissima 
(I Joan. v, 18), quotidianis Ecclesizx fetibus in uno- 
quoque credente completur, Audite Apostolum docto- 
rem Gentium docentem et instruentem : « Nolo enim 
v0s, » inquit, « iguorare, fratres, quia. omnes patres 
nostri sub nube fuerunt, et omnes per mare transic- 
runt, et omnes in Moysen! baptizati sunt in nube et 
in mari, et omnes eumdem cibum spiritualem man- 
ducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem 
biberunt. Bibcbant enim de spirituali sequente petra : 
petra autem erat. Christus. Sed non in omnibus illis 
bene complacuit Deo : prostrati enim sunt in deserto. 
MW:ec autem figure nostr: factze sunt» (I Cor. x, 1-6). 
Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe ma- 
nifestum est non humana suspicione, sed apostolico, 
id est divino et dominico magisterio; Deus enim 10- 
quebaiur in eis, et quamvis de carncis nubibus, 
tamen Dominus intonabat : certe ergo tanto testimo- 
uio manifestum est illa omnia figurate gesta , nune 
in nostra salute compleri; quia tunc futura prenun- 
tiabantur, nunc. pratterita leguntur, et praesentia co- 
gnoscuntur. 
4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum 
sacramenta occuliata atque velata, nonnulla ex parte 
a Libris veteribus revelari. Nam Michieas propheta 
ita loquitur: « Prout dies, » inquit, «profectionis eorum 
ex ZEgypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt na- 
tiones, et confundentur ab omui vigore eorum: 
manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabun- 
tur, delingentes terram , velut serpentes trahentes 
terram ; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in 
Domino Deo nostro excident. mente, et terrebuntur a 
te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et 
transgredieus imp:etatem residuis horedifafis tuze? 
Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam 
voluntarius et misericors est; ipse couvertet ct mises 
rebitur nostri , demerget delicta nostra , demerget in 
wiaris. profundum omnes culpas nostras » (Mich. vir, 
15-19). Nempe advertitis, fratres, manifestius hic 
aperiri sacrosancta mysteria. la hoc ergo psalmo 
quamvis futura intucatar mirabilis prophetia: Spiri- 
Qus, tamen videtur velut transacta. narrare. lacta 
est, inquit, Juda'a sanctificatio ejus : mare vidil et [ugit : 


! Sic Mss. juxla Graec. AL Edd., in Moyse. 


EUM 


ENARRATIO IN PSALMUM CXIII. 


1478 
et facta est, et vidit, et fugit, prxteriti Lemporis verba 
Sun!; el conversus est Jordanis , et gestierunt montes , 
€i conunota est terra, codem modo pr:zeteritum sonant ; 
Sine. prijudicio tamen intelligendi fatura. Alioquin 
contra Evangelieum testimonium cogimur etiam illa 
non de futuro prc nuntiata , sed de preterito comme- 
morata, intelligere : Diviscrunt sibi vestimenta mea, el 
super vestiientum. meum miserunt. sortem (Psal. xxi, 
19). Que quamvis verbis przeteriti temporis dieta sint, 
id tamen przenuntiabant quod tanto post. futuruni in 
passione Domini complerctur. Sed lamen , dilectissi- 
mi, propheta iste quem commemoravi , eliam grossa 
corda Iimavit, et ad. intelligenda de prieteritis rehus 
gestis futura. incunctanter extendit; ut non. solum 
apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse cre- 
damus, sed nec ab ipsis Prop'etis hioc pritermissum 
esse, ut etiam eorum eloquio pandente!, videntes 
alque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et 
nova ét vetera. concorditer sibimet colixrentia pro- 
feramus. Cum enim tanto post egressum populi illias 
ex /Egypto, et tanto ante ista Ecclesia iempora. hiec 
quie commemoravi , cecinerit; tamen se futura prie- 
dicere sine ulla dubitatione testatur. Secundum dies, 
inquit, profectionis eorum ex 4E gypto,, ostendam nmi- 
rabilia illis. Videbunt nationes, et con[undentur. Hoc est 
quod hic dictum est, Mare vidit , el fugit : si cnim hic 
per verba praeteriti temporis, sicut cst, vidit et ["git, 
occulte futura pra dicantur; Videbunt certe et con- 
[undentur , quando futuri temporis verba sunt , quis 
audeat de rebus przteritis cogitare? Et paulo post , 
ipsos hostes nostros, qui nos fugienies ut interimerent 
scquebantur , id est delieta nostra, sicut ZEgyptios in 
mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta 
luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius 
et misericors cst, ipse convertet et miserebitur no- 
Siri; demerget delicta nostra, demerget in maris 
profundum omnes culpas nostras. » 

9. Quid cst, charissimi ? Qui vos cognoscitis Israc- 
litas sceundum semen Abrali» , qui estis domus Ja- 
cob secundum promissionem lh:zredes, cognoscite 
etiam vos exiisse ab /Egypto, qui huie szeculo venun- 
tiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione 
pietatis vos a blasphemiis gentium sejuuxistis. Non 
est enim lingua vestra, sed barbara , quae Deum lau- 
dare non novit, cui vos cantatis Alleluia. « Facta est » 
enim « Jud:a sanctificatio. ejus » in vobis : « Non 
enim qni in manifesto Jud:us est, neque quie in ma- 
nifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto 
Jud:sus est, et circumcisione cordis (Rom. n, 98, 
29). Interrogate ergo corda vestra : si ea. cireumci- 
dit fides, si purgavit confessio ; in vobis facta est Jus 
dea sanctificatio ejus, in vobis Israel potestas. ejus, 
Dedit enim vobis potestatem fiios Dei fie"? (Joa. 
1521912 

6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum , cum 
Deo vellet cor applieare , ejusque suavi jugo, rcce- 
dens a pristinis ignorantix sua desideriis, devolum 

! Sic aliquot , Mss. At Edd., pravtermissum est, wt etiam 
corum eloquio panderetur. 1'identes, etc. 


1419 


animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis 
(iu quibus sine fructu laborabat , tanquam in ZEgypto 
lateres sub dura dominatione diaboli faceret) , audita 
voce Domini dicentis , Venite ad me , omnes qui labo- 
ralis el onerat? estis, et ego vos reficiam (Matth. xt, 
28), desertis atque abjectis sub levem Christi sarci- 
nam currere : recordetur ergo unusquisque vestrum 
quemadmodum omnia szxcularia impedimenta cesse- 
runt , dissuadentium ! voces aut erumpere non ausx 
sunt , aut considerato Christi nomine per omnes ter- 
raa exaltato et honorato tremefact:e siluerunt. Ergo, 
Mare vidit et. fugit : ut tibi sine contradictione ad li- 
bertatem spiritualem panderetur via. 

7. Jordanis autem quemadmodum retrorsum con- 
versus sit, nolo extra vos quxratis, nolo aliquid mali 
suspicemini. Increpat enim Dominus quosdam qui 
dorsum ad eum posuerunt , et non faciem (Jerem. 1t, 
97). Et quisquis principium suum descrit , et a suo 
Creatore avertitar , tanquam fluvius in mare, labitur 
in hujus seculi amaricantem malitiam *. Bonum ergo 
est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus 
ante faciem redeunti , quem sibi a tergo posuerat ; 
et fiat illi retro mare hujus seculi, quod sibi ante 
faciem , cum iiluc laberetur , effecerat; et sic oblivi- 
scatur ea qux retro sunt, utin ea quie ante sunt exten- 
datur (Philipp. ni, 42) : quod jam converso utile est. 
Namque antequam convertatur , si ea quie retro sunt 
obliviscitur , Deum obliviscitur ; quia ipsum retro fe- 
cerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea qu: 
ante sunt extenditur, in sxculum extenditur ; quia 
ipsum sibi ante faeiem posuerat, quo avidus irruc- 
bat. Jordanis ergo illos significat , qui gratiam Bapti- 
smi perceperunt ; et sic Jordanis convertitur retror- 
sum, cum illi convertuntur ad Deum, ut eum jam 
retro non habeant, sed revelata facie gloriam Domini 
specalantes , in. eamdem imaginem transformeutur 
a gloria in gloriam (M Cor. i1 , 18). 

8. Moutes gestierunt. velut arietes : fideles dispensa- 
tores verbi veritatis sancti Apostoli , sancti Evangelii 
przedicatores. Et colles velut agni ovium, Hi suut qui- 
hus dicitur, In Christo Jesu per Evangelium ego vos 
genui : hi sunt quibus dicitur, Non ut confundam vos, 
hc scribo, sed ul filios meos charissimos moneo (1 Cor. 
iv , 45, 44) : hi suat de quibus dicitur, Aferte Do- 
mino filios arietum (Psal. xxvin , 1). Attendite. per 
omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque 
cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri 
per omnes gentes, quie anie tam longa tempora figu- 
rate gesta atque przdieta sunt. 

9. Interrogate ct dicite, « Quid est tibi, mare, quod 
fugisti ; et tu, Jordanis, quia conversus es retror- 
sum ? montes, quia gestiistis velut arietes ; et colles, 
sicut agni ovium? » Quid est, o s:eculum , quod tua 
impedimenta cesserunt? quid est, o tot miilia toto 
orbe fidelium , liuic mundo renuntiantium , quod ad 
vestrum Dominum converlimini ? Quid est quod gau- 


1 Er. et Lov., dissidentiwm et dissuadentium voces. Am. 
omittit, et dissuadentium. Mss. vero non habent, dissiden- 


tium €t. ) A. 
* Tres Mss., amaricantem letitiam. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1480 
detis , quibus in five dicetur : Euge , bone serve , quo- 
niam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam? 
quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur : Ve- 
nite, benedicti Patris mei , percipite regnum quod vobis 
paratum est ab origine mundi (Matth. xxv, 91, 54)? 

10. [vers. 7.] Respondebunt vobis hzc omnia, vos- 
que ipsi respondebitis vobis : A facie Domini com- 
mola est terra , a facie Dei Jacob. Quid est, a (acie 
Domini; nisi ejus przesentia qui dixit : Ecce €go vo- 
biscum sum usque in consummationem seculi ( 14. 
xxviii, 20)? Commota est enim terra ; sed quia male 
pigra remanserat , commota est , ut solidius firmare- 
tur a facie Domini. 

11. [vers. 8.] Qui. convertit petram in stagna. aqua- 
rum, et rupem in. fontes aquarum. Seipsum enim et 
quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fide- 
les suos , ut fieret in eis fons aqu salientis in vitam 
aeternam (Joan. wv, 14) ; quia prius, cum ignoraretur, 
durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspe- 
ciaverunt donec Scripturis apertis influeret aique 
inundaret in eos, qui dixerunt, Durus est hic sermo, 
quis polest eum audire (Id. v1, 61)? Ista petra, ista 
duritia conversa est in stagna aquarum , et ista rupes 
in fontes aquarum , cum resurgens exposuit eis , in- 
cipiens a Moyse per omnes Prophetas , quia sie opor« 
tebat. Christum. pati (Luc. xxiv , 20et 297); et misil 
Spiritum sanctum, de quo dicebat, Si quis sitit, veniat 
et bibat (Joan. vit, 37). 


IN PSALMUM CXIII ALTERUM. 


12. [vers. 1.] Non nobis, Domine, non nobis, sed no- 
mini tuo da. gloriam. Gratia quippe ista erumpentis. 
aqua de petra (petra autem erat Christus [| Cor. x, 4]), 
non quasi operibus prxcedentibus data est, sed mi- 
serante illo qui justificat impium (Rom. iv, 5). Et- 
enim Christus pro impiis mortuus est (Id. v, 6), ne 
ulam suam homines, sed nomiuis Dei quxrerent 
gloriam. 

13. [vers. 2.] Super misericordia tua , inquit, et ve- 
rate tua. Hxc duo, misericordiam et veritatem, ad- 
vertüite in sanctis Seripturis quam sibi sepe jungan- 
tur. In sua quippe misericordia vocavit impios, et in 
veritate judicat eos qui vocati venire noluerunt. Ne- 
quando dicant Gentes , Ubi est Deus eorum? In novis- 
simo enim apparebit misericordia ejus et veritas, . 
quando signum Filii hominis apparebit in ccelo, et 
tunc plangent omnes tribus terrz , nec dicent, Ubi 
est Deus eorum? cum eis non adhuc credeudus pra- 
dicatur , sed jam tremendus ostenditur. 

14. [vers. 9.] Deus autem. noster in calo-sursum. 
Non in celo, ubi solem et lunam vident, opera Dei 
quie colunt ;. sed ín caelo sursum , quod transgreditur 
omuia corpora celestia el terrestria. Nec sic est in 
colo Deus noster , quasi subtraeto coclo ruinam sine 
scde formidet. In celis et in terra omnia. quecunque 
voluit fecit. Nec indiget operibus suis , tanquam iu cis 
collocetur , ut maneat; sed in sua aeternitate persi- 
Sit, in qua manens omnia quxcumque voluit fecit in 
ccelis et in terra : ncque enim jam eum portabant, ut 


1481 
ab eo fieri possent ; quando, nisi fierent, eum portare 
non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indi- 
gentia continet , non ab eis tanquam indigens conti- 
nctor. Sive sic intelligatur, 2n celis et in terra omuia 
quacumque voluit fecit , vel in superioribus, vel in in- 
ferioribus populi sui. voluntariam gratiam suam con- 
stituit, ne quis de operum meritis glorietur : quia 
Sive montes gestiant velut arietes , sive colles velut 
agni ovium ; a facie Domini commota est (erra, ne 
in terrenis sordibus perpetuo remanerent. 


SERMO 1l. 
De altera parte Psalini. 


1. [vers. 4.] Quanquam fortasse omnium Psalmo- 
rum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut 
nullus sequatur qui non superiori possit adjungi ; ta- 
men istum ita consideremus, tanquam uterque unus 
sit, iste scilicet ac superior. Namque cun in illo di- 
ctum sit, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini 
tuo da gloriam : super misericordia tua et vcritate 
tia : nequando dicant Gentes, Ubi cst Deus eorum? » 
quia invisibilem Deum colimus , qui nullorum corpo- 
reis oculis, cordibus auiem paucorum mundissimis 
notus est : tanquam ideo possint dicere Gentes , Ubi 
est Deus eorum? quia ipsi possunt ostendere oculis 
deos suos ; primo admonuit operibus sentiri przsen- 
tiam Dei nostri, quia cum sit in celo sursum , in celo 
et in terra omnia quecumque voluit fecit, Et quasi di- 
ceret, Ostendant Gentes deos suos; Simulacra, inquit, 
Gentiuin argentum et aurum, opera manuum hominum ? 
id est, quamvis Deum nostrum carnalibus oculis ve- 
stris non possimus ostendere , quem per opera intcl- 
ligere debuistis ; nolite tamen seduci vanitatibus ve- 
Slris, quia vos ea quz colitis digito potestis osten- 
dere. Multo quippe honestius non haberetis quod 
possetis ostendere , quam ut in eo quod istis oculis a 
vobis ostenditur , vestri cordis c:citas ostendatur : 
quid enim ostenditis , nisi aurum et argentum? Ila- 
bent quidem et zerea , ct lignea , et fictilia simulaera, 
et hujuscemodi alterius alteriusque materie ; sed pre- 
tiosum eorum maluit commemorare Spiritus sanctus, 
quia eum in eo quisque quod illi charius est erubue- 
rit, multo facilius avertitur a veneratione viliorum. 
Nam dietum est alio loco Seripturarum de simulacro- 
rum cultoribus : Dicentes ligno, Pater meus cs tu ; et 
lapidi, Tu me genuisti (Jerem. 11, 97). Sed ne sibi 
prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixe- 
rit, sed auro et argento; huc aspiciat , huc aurem 
cordis intendat : Simulacra Gentium argentum et. au- 
rum. Non abjectum aliquid et aspernabile nomina- 
tum est : et ei quidem animo qui terra non est, terra 
est et aurum et argentum ; sed speciosior atque ful- 
gentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere ma- 
nus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, 
velis facere falsum deum ; imo falsum hominem, 
quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro 
vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit 
enim , et affectu quodam infimo rapit infirma corda 
inortalium. formae similitudo, ct iembrorum | imi- 

ParROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXIII. 


1439 

lata compago : sedssieut fabricata singula ostendis, s € 
ostende officia singulorum , quorum 1e effigies, o 
humana vanitas , trahit. 

2. [vers. 5-7.] 10s» enim «habent, et non loquentur; 
oculos habent, et non videbunt : aures habent, et non 
audient; nares uabent, et non odorabunt : manus ha- 
bent, et non contrectabunt; pedes habent, et non 
ambulabunt : non clamabunt in faucibus Suis. » Jam 
ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membro- 
ruin motu atque officio fabricare : quem tamen arti- 
ficem te utique puderet adorare. Melior et tu, quam- 
vis ca non feceris; quoniam quz illa non possunt fa- 
cis. Melior et bestia : ad hoc enim additum est, Non 
clamabunt in faucibus suis. Namque , eum superius 
dixisset, Os habent , et non loquentur; quid opus erat, 
postquam a capite usque ad pedes membra decursa 
sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia 
illa quz de c:téris membris commemorabat, commu- 
nia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vi- 
dent , et audiunt , et olfaciunt , e ambulant, et quze- 
dam, sicut simi; , manibus contreetant. lllud autem 
quod de ore dixerat, proprium est hominis ; quoniam 
besti:: non loquuntur. Ne quis autem ad sola huma. 
norum membrorum opera referret quae dicta sunt, et 
diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia 
subdidit, dicens, Non clamabunt in faucibus suis : quod 
rursum hominibus pecoribusque commune esi. Quod 
si primo dixisset, cum ab ore ccpit membra percur- 
rere, Os habent, et non clamabunt; cuncta ctiam sic 
ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quid- 
quam de communione ferarum sensus audientis ad- 
verteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis 
proprium est, et post enumcrationem parium corpo- 
ris quam commemoratis pedibus terminasse videba- 
tur, adjunxit, Non clamabunt in faucibus 8uis; lecto- 
rem vel auditorem fecit intentum, ut dum quierit cur 
additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentiuni 
non iantum homines, sed etiam beliuas se debere 
proponere : ut si pudet adorare bestiam , quam fecit. 
Deus videntem , audientem , odorantem , Conirectan- 
tem, ambulantem , elamantem in faucibus Suis, vido- 
rent quam pudendum essetadorare mutum, et carens 
vita sensuque simulacrum ; cui ad hoc incsset simili- 
tido menibrorum , ut anima carnalibus sensibus de- 
dita , quasi viventi atque animate. forme àpplicaret 
affectum, cum ea videret qux in suo corpore viva at- 
que animata sentiret. Quanto ergo melius mures 
atque serpentes, et id genus animantium cetera ! de 
simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo 
judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vi- 
tam, non curant humanam figuram? Itaque in cis 
plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deter- 
reantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. 
Movet ergo se homo , ut viventem bestiam a suo deo 
deterreat ; et illum non se moventem, quasi potenteiu 
colit, a quo meliorem detetruit. Deterruit enim vi- 


! Sic ss. Edd. vero: Outnto ergo magis vel melius mures 
atque sezpentes, et id. genus emimantium colerent, qug de 
sinalaciis, etc. 


( Quarante-sept.) 


1485 
dentem a cxco, audientem 3 surdo, clamantem a 
muto, ambulantem ab immobili, scutientem ab inseun- 
salo, viventem a mortuo , imo deteriore quam mor- 
iuo. Mortuum quippe sicut mauifes:um est non vive- 
re, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter 
deum qui nec v'vit nec vixit, profecto et mortuus an- 
tecedit. 

3. Quid hoc manifestius, fratres mci dilectissimi? 
quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc 
certum esse respondeat , quod Simulacra gentium os 
habent , et non loquentur ; oculos habent , et non vide- 
bunt, et csetera qui divinus sermo contexuit? Cur ergo 
tantopere Spiritus sauctus curat Scripturarum pluri- 
mis locis hzc insinuare atque inculeare velut inscien- 
tibus, quasi ncn omnibus apertissima atque notissi- 
ma; nisi quia species membrorum , quam naturaliter 
in animantibus viventem videre, atque in nobismet- 
ipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, 
in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata 
suggestu !, cum adorari atque honorari a multitudine 
eaperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris 
affectu, ut quoniam in illo figmento non invenit vi- 
talem motum, credat numen occultum ; effigiem ta- 
men viventi corpori similem, seductus forma et com- 
motus aucloritate quasi sapienlium | institutorum 
obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habita- 
Lore esse non putat? fline et mala da monia ad pos. 
sidenda Gentium simulacra talis hominutn affectus 
invitat, quorum przesidentium ? varia fallacia morti- 
feri seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque 
locis et contra ista divinze Litterze vigilant, ne quis- 
quam. dieat, cum irrisa fuerint simulacra : Non hac 
vi-ibile e lo, sed numen quod illie invisibiliter habi- 
tat. Ins ergo numina in alio psalino eadem Scriptura 
sie damnat : Quoniam dii Gentium , inquit , demonia ; 
Doininus autem caelos fecit (Psal. xcv, 5). Dieit et Apo- 
«tolus : Non quod idolum sit aliquid, sed quoniam que 
inunolant Gentes, demoniis immolant, et non Deo. Nolo 
vos socios firi dumoniorum. (V Cor. x, 19 et 20). 

4. Nidentur autem sibi purgatioris essc religionis, 
qui dieunt : Nec. simulaerum, nec d:emonium colo ; 
sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quain 
colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio 
Jicant siguificari terram, unde templum solent appel- 
jare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; 
alio aerem, sicut Junonis, alio ignem, sieut Vulcani ; 
3lio Ineiferum, sicut Veneris ; alio solem, alio lunam, 
quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris im- 
ponunt; alio illud , alio illud sidus , vel illam vel il- 
]am creaturam : neque enim cuncta epumerare suffi- 
eimus. De quibus rursus cum exagitori eopperint, 
quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et 
aerem, et ignem , quorum nobis usus in promptu est 
( nim de ceelestibus quoniam ostro ea corpore con- 
twectare atque contingere, nisi oculorum radiis non 
vilemus , non ita erubescuni); respondere audert 


! Ep, et Lov., in. signo aliquo. fabrefaclo, atque eminenti 
callocalo suggestu. Emendautur ad Mss. 
*? Aliquot Nss., possidentium. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1484 


non se ipsa corpora colere, sed quie illis regendis 
przsident numina. Itaque Apostoli una sententia poo- 
nam istorum damnationemque testatur : Qui trausmu- 
taverunt, inquit, veritatem Dei in mendacium, et colue- 
runt et servierunt creatura , potius quam Creatori , qui 
esl benedictus in secula (Rom, y, 95). Nam priore parte 
liujus sententie, simulacra damnavit; posteriore au- 
tem, interpretationes simulaerorum : effigies. enim 
a fabro factas appellando nominibus earum rerum 
quas fabricavit Deus , transmutaut. veritatem Dei in 
mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et ve- 
neraudo, serviunt creatur: potius quam Creatori, qui 
est benedictus in s:xecula. 

9. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, 
qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo 
sibi pristari quod desiderat speret? Itaque homines 
talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum 
solem dorsum ponunt, preces fundunt statuxs quam 
solem vocant; et eum sonitu maris a tergo feriantur, 
Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt , quasi 
sentientem gemitibus feriunt. IIoc enim facit et quo- 
dammodo extorquet illa figara membrorum, ut ani- 
mus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur 
sentire corpus quod suo corpori simillimum videt , 
quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid 
non eisdem lineameutis formatum conspicit , quibus 
illa formata sunt. quie viventia videre consuevit. Con- 
tra hunc affectum, quo humana et carn?lis infirmitas 
facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde no- 
üissimas , quibus commemoret et tanquam excitet 
mentes hominum in consuetudine corporum dormien- 
tes. Simulacra , inquit, Genti«m argentum et. aurum, 
Sed Deus fecit argentum. et aurum. Opera, inquit, 
manuum hominum : hoc enim venerantur quod ipsi ex 
auro argentoque fecerunt. 

6. Sed enim et nos pleraque instrumenta el vasa 
ex hujusmodi iateria vel metallo habemus in usum 
celebrandorum saeramentorum, qui^ ipso ministerio 
consecrata saneta dicantur, in ejus honorem cni pro 
salute nostra inde servitur: et sunt. profecto etlam 
ista instrumenta vel vasa, quid aliud quam opcra ma- 
nuum hominum? Verumtamen numquid os. habent, ct 
non loquentur? numquid oculos habent, et non vide- 
bunt? numquid cis eupplicamus , quia per ea suppli- 
camus Deo? llla maxime causa est impietatis insana, 
quod plus valet in affectibus miserorum viventi simi- 
lis forma quz sibi- efficit supplicari, quam quod cam 
manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente 
contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam 
infelicem. animam quod os habent, oculos habent, 
aures habent, nares habent, manus habent, pedes ha- 
bent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non 
videbunt , non audient, non odorabunt, non contre- 


. ctabunt, non ambulabunt. 


7. [vers. 8.] Itaque sequitur ut illud quoque fio! 
quod etiam in lioe psalmo sequitur; ut scilicet, Simi- 
les illis fiant omnes qui faciunt ea , et omnes qui coxfi- 
dunt in eis. Videant ergo isti apertis et sentientibus 


oculis , et adorent clausis et mortuis mentibus, nec 





1485. 
videntia, nec viventia simulacra. 

8. [vers. 9-11.] « Domus » autem « [srae! speravit 
in Dominum. Spes » enim « quie videtur, non est spes: 
quod enim videt quis, quid sperat? Si autem. quod 
non videmus speramus, per patientiam exspectamus » 
(Rom. vin, 24, 95). Sed nt perduret usque in finem 
ipsa patientia , Adjutor eorum et prolector eorum est. 
An fortasse spirituales (a quibus carnales instruuntur 
in spiritu mansuetudinis , quia ipsi tanquam superio- 
res pro inferioribus supplicant) jam vident, et illis 
jam res est que adhue inferioribus spes est? Non est 
ita : nam et domus Aaron speravit in Dominum. Ergo, 
ut etiam ipsi perseveranter extendantur in ea quie 
ante sunt, et perseveranter currant, donec apprehen- 
dant in quo apprehensi sunt (Philipp. 11, 12 14), et 
cognoscant sicut et coguiti sunt (1 Cor. xin, 12), Ad- 
jutor eorum et protector eorum esi. Utrique enim timent 
Dominum, et speraverunt in Dominum : adjutor corium 
et protector eorum est. 

9. [vers. 12, 15.] Neque enim ros meritis nostris 
privenimus misericordiam. Domini : sed, Dominus 
menor [ait nostri , et benedixit nos. Benedixit. domum 
Jsrael. benedixit domum Aaron. Utrosque autem bene- 
dicens, Benedixit omnes timentes Dominum. Quxris 
quos utrosque? respondetur, Pusillos cum magnis. 
Hoc est, domum Israel cum domo Aaron, eos utique 
qui ex ipsa gente crediderunt in salvatorem Jesum; 
quia « non in omnibus illis beneplacuit Deo (Id. x, 5). 
Sed si quidam illorum non crediderunt, numquid in- 
credulitas illorum fidem Dci evacusbit? Absit (Rom. 
int, 5). Neque enim omnes qui sunt ex Isracl, hi sunt 
Israel ; neque qui semen sunt Abraham, omnes filii : » 
sed, sicut seriptum est, lieliquie salve fact? sunt. Ex 
persoea enim eorum qui inde crediderunt , dicitur : 
Nisi Dominus Sabaoth. reliquisset nobis semen, sicul 
Sodoma [acti essemus, el sicut Gomorrha siniles [uisse- 
mus (1d. 1x, 6, 7, 27, 29). Sed ideo semen, quia syar- 
sum per terras multiplicatum est. i 

10. [vers. 14-18.] Dixerunt enim magui ! de domo 
Aaron, Adjiciat Dominus super vos, super vos el super 
filios vestros *. Et ita factum est. Accesserunt enim 
etiam de lapidibus suscitati filii Abraham (Math. ni, 
9) : accesserunt oves quae non eraut de hoc ovili , ut 
fieret unus grex et unus pastor (Joan. x, 16) : accessit 
fides omnium gentium, ct crevit numerus non solum 
sapientium antistitum , sed etiam obedientium popu- 
lorum; adjiciente Domino non solum super patres, 
qui ad illum in Christo czetercs imitaturos przirent, 
sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia 
sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evange- 
lium in Christo genuerat : Imitatores mei estote , sicut 
et ego Christi (Y Cor. iv, 45 et 46). Adjecitituque Domi- 
nus, non solum super montes gestientes sicut arie- 
tes, sed ctiam super colles gestientes sicul agnos 
ovium ?. 


! Foy., magna : dissentientibus exteris libris. : 

? Mss, super nos, super zos et super filios no tros. Sic 
etiam habent rn Psal. 117. n. 3 « Mt 

3 sic iss. At Lov. , colles, id est gentes, sicul «gni ovium. 





ENARRATIO IN PSALMUM CXIV. 1486 


11. Proinde his utrisque magnis cf pusillis , mon 
tbus ct collibus , ariefibus et agnis dicit Propheta 
quod scquitur : Benedicti vos Domino , qui fecit celum 
et terram. Tanquam diceret, Denedicti. vos Domino, 
qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis : 
sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad 
hes oculos perünentibus. Calm enim coli Domino ; 
qui erexit et sublinavit quorumdam sanctorum men- 
tes in tantum, ut nuili hominum, sed ipsi Deo suo do- 
cibiles fierent : in cujus cceli comparatione quidquid 
carneis oculis cernitur, terra dicenda est ; quam de- 
dit [iliis hominum , ut ejus consideratione sive ab ea 
parte quie super illustrat , sicut est hoe quod dicitur 
colum, sive ab ea qu:e subter illus'ratur, cui proprie 
lerra nomen est, cum totum sicut commemora virus, 
in illius comparatione quod calum coli dicitur, terra 
Sil; terram ergo istam to!an d«dit filiis hominum , ui 
ejus cousideralione, quantum possunt, conjiciant 
Creatorem , quein. infirmis adhuc cordibus sine isto 
conjecturze adminiculo videre non possunt. 

12. Est et alius intellectus, a quo dissimulare non 
debeo, verborum istorum, quibus dietum est , Calum 
coeli Domino, lerram autem dcdit filiis hominum : ut ab 
eo quod diximus, non rccedat intenuo. Dixeramus 
cnim magnos et pusillos significari etiam eo quod ad- 
jectum est, Benedicti vos Domino, qui fecit celum et 
terram. Si crgo magnos cceli , pusillos autem terrae 
noinine accipimus : quoniam pusilli crescendo futari 
sunt coelum, et in ipsa spe lacte nuiriuntur; sic sunt 
illi magni ccelum terr, eum parvulos nutriunt, ut 
etiam coelum cceli se esse intelligant, dum cogitant in 
qua spe parvuli nutriantar. Sed tamen quia jam illi 
nen ab homine, neque per hominem , sed per ipsuin 
Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapienti: ; 
acceperunt parvulos futuros quidem celum, ut cce- 
lum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui di- 
eant, Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incremen- 
tum dedit (1 Cor. 1n, 6). Ipsis enim filiis hominum quos 
fecit coelum, terram dedit in qua operentur, qui novit 
terrze providere per coelum. Maneant igitur coclum et 
terra in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confi- 
tentes ei et laudantes eum : nam si ex se velint vivere, 
morientur, sicut scriptum est, A mortuo quasi qui non 
sit, perit con[essio (Eccli. xvu, 26). Sed, Non mortui 
laudabunt te , Domine , neque omnes qui descendunt. in 
infernum. Claraat enim alio loco tua Scriptura : Pec- 
cator, dum venerit in profundum malorum , contemnit 
(Prov. xvin, 5). Sed nos qui vivimus, benedicimus Do- 
minum, ex hoc nuuc et usque in seculum. 





IN PSALMUM CXivV. 
ENARRATIO. 


SERMO AD PLEBEM. 


1. [wers. 4.] Dilexi , quoniam exaudiet Dominus vo- 
cem deprecationis mec. Cantet hoc anima qua peregri- 
n»tur a Domino, cantet hoc ovis illa que erraverat, 
cantet boc filius ille qui mortuus fucrat et revixit , 


1457 
perierat et inventus est (Luc. xv, 6, 21) ; cantet hoc 
anima nostra, fratres et filii charissimi. Erudiamur, 
et perinaneamus , et cum sanctis ista cantemus : Di- 
lexi, quoniam exaudiet. Doainus vocem deprecationis 
mop. Numquid ipsa diligendi eausa est, quoniam Do- 
minus ezaudie' vocem deprecationis meg? ac non po- 
tius aut ideo diligimus quia exaudivit, aut ideo dili- 
gimus ut exaudiat? Quid est ergo, Dilezi , quoniam 
exaudiet? An quia dilectionem spes solet accendere , 
dilexisse se dixit, quoniam speravit exauditurum 
Deui vocem doeprecationis su:e? 

2. [vers. 2, 5.] Unde autem hoc speravit? Quoniam 
iuclinavit , inquit, aurem suam mili, e! in diebus meis 
invocavi. Ergo ideo dilexi , quoniam exaudiet ; ideo 
exaudiet, quoniam inclinavit aurem suam mihi. Sed 
unde scis, o anitna humana, quod inclinavit Deus au- 
rem suam tibi, nisi dieas, Credidi? Manent ergo tria 
hzc, fides, spes, charitas (ICor. xni, 15) : quia cre- 
didisti, sperasti; quia sperasti, dilexisti. Jam si quze- 
ram unde crediderit anima inclinassc sibi aurem 
Deuin suum ; nonne respondebit : Quia « prior dilexit 
nos, et Filio proprio non pepercit, sed pro nobis 
omnibus tradidit eum » (Rom. virt, 52)? « Quomodo » 
enim « invocabunt in quem non erediderunt? » ait 
Doctor Gentium : « aut quomodo credent quem non 
audierunt? Quomodo autem audient sine pr:edicante? 
aut quomodo predieabunt, nisi mittantur » (Id. x, 14, 
15)? Cum hac omnia gesta erga me cernerem, quo- 
iode non crederem quod inclinavit Dominus aurem 
suam mihi? Et sic commendavit in nobis dilectionem 
suam, ui Christus pro impiis moreretur (!d. v, 8, 9). 
Cum igitur hzc mihi annuntiarent speciosi pedes eo- 
rim qui annuntiaverunt pacem , qui annuntiaverunt 
bona (Isai. vi: , 7) , quia omnis qui invocaverit nomen 
Domiui , salvus erit. (Joel n, 52), credidi aurem ejus 
inelinatam mihi, et ir diebus meis invocavi. 

5. Et qui sunt dies tui, quoniam dixisti , In diebus 
meis vocavi? am forte illi quibus venit plenitudo 
temporis, et misit Deus Filium suum (Galat. 1v, 4), 
qui jam dixerat, Tempore acceptabili exaudivi te, et in 
die saluiis adjuvi te ( Isai. xuix , 8)? Audisti ex ore 
prxdieatoris venientis a3 te. pedibus speciosis , Ecce 
nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (1l Cor. 
vi, 2) : et credidisti, et in diebus tuis invocasti, et 
dixisti, O Domine, erue animam meam. Sunt quidem 
ista : sed dies meos magis, inquit, possum dicere dies 
miserie mex, dies mortalitatis me:e, dies secundum 
Adam, plenos laboris et sudoris, dies sccundum ve- 
tustatem putredinis. Ego enim jacens, infixus in limo 
profundi (Psal. uxviu, 3) , eL in alio psalmo excla- 
mavi , Ecce veteres posuisti dies meos (Psal. xxxvi ; 
0) :in his diebus meis invocavi. Distant quippe dies 
mei a diebus Domini mei. Dies meos dico , quos ipse 
inihi feci privata audacia, qua deserui eum : et quo- 
ninir ubique ipse regnat, et est omnipotens atque 
omaitenens, merui carcerein; id est, ienorantiae tene- 
bras, et eonipedes mortalititis accepi. 4n his diebus 
meis tuvocavi ; quia ego et alibi clamo, Educ de car- 
cere animam ineat (Psal. cst, 8) : et quoniam in die 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1438 
salutis , quam ! mihi przcstitil , adjuvit me ; intrat in 
conspectum ejus gemitus compeditorum (Psal. .xxvini, 
11). in his enim diebus meis, Circumdederunt me do- 
lores mortis ; pericula inferni invenerunt me: quie nisi 
aberrantem abs te non. invenirent me. Nunc autem 
illa nie invenerunt :ego vero ea non inveniebam , 
qui gaudebam prosperis szculi, in quibus plus fallunt 


. pericula inferni. 


4. [vers. 4-6.] Sed posteaquam et ego tribulationem 
et dolorem inveni, nomen Domini invocavi. Latebai 
enim me tribulatio et dolor utilis; tribulatio de qua 
dat auxilium , cui. dictum est, Da nobis auxilium de 
tribulatione, et vana salus hominis (Psal. xix, 13). Ego 
enim de vana salute hominis gaudendum et exsultan- 
dum arbitrabar; sed cum audissem a Doniino meo, 
DBeaii lugentes , quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v, 
5), non exspectavi ut prius amitterem bona lempora- 
lia quibus male oblectabar, et tunc lugerem : sed at- 
tendi in eamdem ipsam miseriam meam * qua talibus 
oblectabar, quie et. amittere formidarem, et tenere 
non possem; attendi in eam vehementer et fortiter, 
€i me non solum excruciari adversitatibus iujus sa:- 
culi, sed etiam obligari prosperitatibus vidi; atque 
ita tribulationem et dolorem qui me latebat inveni, et 
nomen Doniini invocavi, Q Domine, erue animam meam. 
Miser enim ego homo, quis me liberabit de corpore 
mortis hujus, nisi gratia Dei per Jesum Christum Do- 
minum nostrum (Rom. vii, 24, 95)? Dicat igitur san- 
ctus populus Dei, Tribulationem et dolorem inveni , et 
nomen Domini invocavi : et audiant reliquie gentium 
quie nondum invocant nomen Domini ; audiant et quie- 
rant, ut inveniant tribulationem et dolorem, et invo- 
cent nomen Domini, et salva; fiant. Non hoc eis dici- 
mus, ut quierant. miseriam quam non babent , sed ut 
inveniani eam quam nescientes habent: neque hoc 
eis opiamus, ut terrena necessaria desint eis, quibus 
indigent, dum mortaliter vivunt ; sed ut hoc planganut, 
quod amissa satietate celesti, terrenis, non ad fruen- 
dum stabilibus bonis, sed ad sustentandum necessa- 
riis indigere meruerunt. Agnoscant et lugeont istam 
miseriam; faciet eos beatos lugentes, qui eos esse 
semper miseros noluit. iam 

9. Misericors Dominus, et justus, ei Deus noster mi- 
seretur, Misericors, ct justus, et miseretur. Misericors 
primum, quia inclinavit aurem suam mihi; et nescie- 
bam propinquasse aurem Dei mei ori meo , nisi per 
illos speeiosos pedes excitarer, ut invocarem : quis 
enim eum invocavit, nisi quem ipse prior vocavit? 
Minc ergo primum misericors. Justus autem , quia fla- 
gellat; et iterum miseretur, quia recipit : flagellat enim 
omnem filium quem recipit, nec tom mihi amarum 
dcbet esse quod flagellat, quam dulce quod recipit. 
Quomodo. enim non. flagellet-?, Custodiens parvulos 
Dominus, quos grandes quaerit haeredes? quis enim est. 
filius cui non det disciplinam pater ejus (Hebr. xu,6,7)? 
. * Aliquet Mss. , quem : et loco, adjuvit , plures habent, 
ad «vat, 

* sie Am, rr. et plures Mss. Az Lov. animam meant, 


; sic nieliores Mss, ALEr. et Lov.: Quomodo eim nos jla- 
gellai ? 





1189 


IIumiliatus sum , ei salvum me fecit. Salvum me fe- 
cit, quia humiliatus sum : non enim poenalis, sed sa- 
lutaris dolor est quem secando medicus facit. 

6. [vers 7-9.! Convertere ergo, anima mea , in re- 
quiem tuam ; quia Dominws benefecit tibi : non meritis, 
aut viribus tuis; sed quoniam Dominus benefecit iibi. 
Quoniam exemit , inquit , animam meam a morte. Mira 
res est, charissimi, quod cum dixisset in requiem 
convertendam animam suam , quoniam benefecit ei 
Dominus; suhjecit, Quoniam exemit animam meam a 
1oríe. Ideone in requiem converteretur, quia exem- 
pta est a morte? Nonne magis in morte requies dici 
solet? Quixe tandem ejus actio est, cujus vita requies, 
et mors inquietudo est? Talis ergo actio debet esse 
amm:e, qux tendac ad quietam securitatem, non qux» 
augeat inquietum laborem : quoniam exemit eam de 


morte qui misertus ejus dixit, « Venite ad me, omnes . 


qui laboratis, et ego vos reficiam : tollite jugum meum 
Super vos, et discite a me, quoniam milis sum et hu- 
milis corde, et invenietis requiem animabus vestris ; 
jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis 
est » (Matth. xr, 28 50). Mitis itaque et humilis *, tan- 
quam viam Christum sequens, dehet esse anima actio 
tendentis ad requiem : non tamen pigra et desidiosa; 
ut cursum consummoet, sicut. scriptum est , In man- 
suetudine opera tua perfice (Eccli. m, 19). Etenim, ne 
mansuetudo ad segnitiem duceretur, adjunctum est, 
Opera tua perfice. Neque enim sicut in ista vita somni 
requies nos reparat ad actionem ; sed actio bona per- 
ducit ad semper vigi!'antem quietem. 

1. lile autem cuncta praestat, cuncta exhibet Deus, 
de quo hic dicitur, Quoniam Dominus benefecit mihi , 
quoniam exemit animam meam a morte, oculos meos a 
lacrymis , pedes meos a lapsu. iLec enim in spe com- 
pleta erga se cantat quisquis hujus earnis vineulum 
intelligit. Vere quippe dietum est, Humiliatus sum, el 
salvum me fecit : sed et. iliud Apostolus verum dicit, 
Quoniam spe salvi facii sumus (Rom. vi , 24). Et de 
morte quidem quod exempti sumus, recte dicitur jam 
esse completum, ut mortem intelligamus non ereden- 
tium, de qualibus ait, Dimitte mortuos sepelire mortuos 
suos (Matth. vut, 22) : et illud in superiore psalmo : 
« Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes 
qui descendunt in infernum; sed nos qui vivimus , 
benedicimus Dominum » (Psa!. cxur, 17, 18). Ex hac 
ergo morte potest recte intelligere homo fidelis jam 
exemptam esse animam suam, eo ipso quod ex infideli 
fidelis effecta est : unde ipse Salvator, Qui credit in 
me, inquit, transitum facit a morte ad viiam (Joan. v, 
94). Cetera vero spe completa sunt in eis qui nondum 
2x hae vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus no- 
stros periculosissimos cogitamus, non cessant a laery- 
mis oculi : tunc autem eximet oculos nostros a3 la- 
crymis, quande ei pedes a lapsu. Quia tunc nullus 
erit lapsus ambulantium pedum, quando infirma car- 
nis nullum erit lubrieum. Nunc vero, quamvis firma 
$it via ? nostra, qux Cliristus est ; tamen quia carnem 

* Er, ct. Lov., et humilis corde. Abest, corde, ab aliis 


libris. 
$ sic ulerique Mss. At Edd., ila. 


E. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXV, 


1480 


nobis, quam jubemur edomare, substernimus ; in ipso 
prorsus opere quo eam subditam castigamus, non im 
€a cadere magnum est : non autem in ea labi, quis 
potest? 

8. Quapropter quia et in carne sumus, et in carne 
non sumus (in carne enim sumus eo vineulo quod 
nóndum solutum est, quod dissolvi el esse ciim Christo 
multo magis optimum [Philipp. 1, 95] : non autem su- 
mus in carne ex eo quod spiritus primitias dedimus 
Deo, si tamen possimus dicere quia conversaiio nostra 
in celis est [1d. v1, 90] , et tanquam capite plaeeamus 
Deo, pedibus autem tanquam extremis anime parti- 
bus adhuc lubricum sentiamus), audi quemadmodum 
ad spem pertineat quod ita canitur velut jam sit ef- 
fectum, Exemit, inquit, oculos meos a lacrymis , vedes 
meos a lapsu : et tamen non ait, Placeo ; sed, Placebo 
in conspectu Domini , in regione vivorum ; satis osten- 
dens ab ea parte nondum se placere in conspectu 
Domini, qu: est in regione mortuorum, id est in 
carne mortali. Qui enim in carne sunt, Deo placere 
non possunt. Ünde quod sequitur , et dicit idem apo- 
stolus, Vos auiem non estis in carne; secundum id di- 
cit, quod corpus quidem moriuum est propter peccatum, 
spiritus autem vita est. propter justitiam : secundum 
quem placebant Domino, quia secundum ipsum in 
carne non erant. Quis autem plaecai Deo vivo, in 
€orpore mortuo? Sed quid ait? « Si autem Spiritus 
ejus qui suscitavit Jesum Christum 2 mortuis, habitat 
in vobis; qui suscitavit Jesum Christum a mortuis , 
vivificabit et mortalia eorpora vesira propter Spiri- 
tum qui habitat in vobis » ( Hom. vir, 8-14), Tunc 
erimus in regione vivorum, ex omni parte placentes in 
conspectu Domini, ex nulla ab eo parte peregrini. 
Quamdiu enim. sumus in corpore, peregrinamur a Do- 
mino nostro; eLin quaptum inde peregrinamur, in tan- 
ium non sumus in regione vivorum. « Confidimus au- 
tem et bene arbitramur magis peregrinari a corpore, 
et immanere ad Dominum; et ideo ambimus, sive 
iminanentes, sive peregrinantes, placentes illi esse » 
(1 Cor. v, 6-9). Ambimus quidem nunc, qui exspc- 
etamus adhuc redemptionem corporis nostri (Itom, 
virt, 23) : sed cum absorpta fuerit mors in victoriain, 
et corruptibile hoe induerit incorruptionem, et mor- 
tale hoc induerit immortalitatem (1 Cor. xv, b3, 54) ; 
tunc nullus erit fletus , quia nullus lapsus; et. nullus 
lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambie- 
mus placere, sed omnino placebimus in conspectu 
Domini, in regione vivorum, 





IN PSALMUM CXV 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Notissimum arbitror esse Sanetitati vestrze quod * 
ait Apostolus, Nona enim omnium est fides. (1 Thess. 
n, 9) ; et qnod inajor esse soleat infidelium multitudo, 
non ignoratis : propter quod dicitur, Domine, quis 


!getr.Lugd. Venet. Lov. In D., quia. — M. 


1494 S. AUGUSTINI EPISCOPI 


credidit auditui. nostro ( Isai. tin, 1; Rom. x, 16)? 
luter quos etiam illi numerantur, de quibus dicit idem 
apostolus, Omnes sua querunt, non qug Jesu Christi 
( Philipp. n, 91) : quos alio loco dicit non ex veritate, 
sed ex occasione prx:dieare verbum Dei, non caste (Id. 
1, 17), id est, non ex animo purx et sincerz charita- 
tis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus 
apparebat; et aliud pradicabant, ut sancto nomine 
placeront hominibus : nam de his iterum dicit, Neque 
enim isti Deo serviunt, sed suo ventri (Rom. xvi, 13). 
Quos tamen Christum annuntiare permittit. Quamvis 
enim ca potius crederent quie ipsi faciebant, ut nio- 
rerentur : ea tamen prxdicabant, qui si alii credentes 
facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant 
prster regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, 
dicens : Si quis vobis annuntiaverit preter id. quod ac- 
cepistis, anathema sit (Gclat. 1, 9). Illi non Christum 
annunltiant qui annuntiant falsitatem ; quia Christus ve- 
ritas est (Joan. xiv, 6). De istis autem dicit quod Chri- 
slum aununtient; sed non caste, id est, non animosim- 
plici et puro, et fide sincera qu;e per dilectionem ope- 
ratur (Galat. v, 6) : terrenis quippe cupiditatibus con- 
sulentes, regnum ccelurum anauntiabant, habentes in 
pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque 
Apostolus etiam per Judam evangelizanteni credentes 
esse liberatos, istos quoque ita permittit: Sive, iu- 
quit, occasione, sive veritate Christus annwutietur (Phi- 
lipp. 1, 48). Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi 
non veritate, id est non vcro animo. [sti loquuntur 
quod non credunt, et ideo reprobati sunt ; quamvis 
sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens : Que 
dicunt, facite ; quee autem. faciunl, facere nolite : dicunt 
enim, et non faciunt (Math. xxii, 5). Unde, nisi quia 
utilia non credunt esse qux dicunt ? Sunt autem alii 
qui credunt, et non loquuntur quod eredunt, vel pi- 
gri&a, vel timore. Nam et ille servus quamvis talen- 
tum habuerit, tamen quia erogare noluit, audit a 
Domino judice : Serve nequam et piger. Vt alio Evan- 
gelii loco dictum est quod multi ex principibus Ju- 
dorum credidisseut in eum, sed non eum confite- 
bantur, ne expellerentur de synagogis ; sed etiam ipsi 
reprehensi atque improbati sunt : sequitur enün 
Evangelista dicens, Amaverurit euim gloriam liominum 
magis quam Dei (Joan. xu, 42, 45). Si ergo et illi qui 
veram quod loquuntur non credunt, ct illi qui verum 
quod cte lunt non loquuntur, merito reprobantur ; 
quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui 
dicitur : « Euge, serve bone, quoniam in modico 
fuisti fidelis, supra multa te constituam ; intra. in 
gaudium domini tui ? » Talis itaque servus nec ante- 
quam credat loquitur, ncc cum crediderit tacet ; ne 
vel sie eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non 
erogando non habeat. Sic enim dictum est : Qui ha- 
bet, dabitur ei ; qui. awfem non. habet, et quod. habet 
auferetur ab. eo (Matth. xxv, 91 29). 

2. [vers. 10.] Dicat ergo iste bonis servus cantans 
Alleluia, id est, sacrifícans Domino sacrificium laudis, 
a quo auditurus est, Intra in. gaudium. Domini tui ; 
exsullet, et dicat, Credidi, propter quod locutus sum : 


1492 


hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt 
qui quod credunt loqui nolunt : ad ipsam enim fidem 
perünet etiam illud credere.quod dictum est, Qui me 
confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram 
Angelis Dei (Math. x, 52). Ex hoc enim est appellatus 
fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia 
impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco nou ait, 
Credidi, et locutus sum ; sed yropter hoc dicit se lo- 
cutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et 
quod premium loquendo sperare, et quam paenam 
tacendo timere deberet. Credidi, inquit, propter quod 
locutus sum. Ego autem humiliatus sum. nimis. Passus 
est enim inultas tribulationes, propter verbum quod 
fideliter tenebat, fideliter impendebat ; et humiliatus 
est. nimis : quod illi timuerunt qui amaverunt gloriam 
hominum magis quam Dei. Sed quid est, Ego autem ? 
Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, 
et humiliatus sum niinis : cur addidit, Ego autem, nisi 
quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contra- 
dicunt, non ipsa veritas quai credit et loquitur? Unde 
et Apostolus, cum de catena sua diceret : Sed sermo , 
inquit, Dei non est alligatus (IV Tim. n, 9). Sic ct iste, 
quia ipsa est una persona sanctorum testium, hoc est, 
martyrum Dei, Credidi, inquit, propter. quod locutus 
sum. Ego autem, non illud quod credidi, non ser- 
mo quem protuli ; sed Ego humiliatus sum nimis. 

9. [vers. 11.] Ego autem dizi in ecstasi mea; Omnis 
lomo mendax. Ecstosin pavorem dicit, quem commii- 
nantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus 
cruciatus aut mortis, humana infirmiras patitur. Hoc 
enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martycum 
apparet. Nam et alio modo dicitur ecstasis, cum mens 
non pavore alienatur, sed aliqua iuspiratione revela- 
tionis assumitur. Ego autem dixi in ecstasi mea, Omuis 
homo mendax. Conterritus enim respexit infirmitatem 
suam, et vidil non de se sibi esse prxssumendum. 
Q'iaitum. enim ad ipsum hominem pertinet, mendax 
€st: Sed gratia. Dei verax effectus est, ne pressuris 
inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat , 
sed negaret ; sicut Petro accidit, quoniam de se prze- 
sumpserat, et docendus erat de homine non esse pra- 
sumendum. Et si de homine non debet quisque 


prasumere, utique nec de seipso; quia homo est. 


Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem 
esse mendacem ; quia et illi qui nullo pavore vanc- 
scunt, ne persequentibus ecdendo mentiantur, mune- 
ribus Dei tales sunt, noa viribus suis. Proinde veris- 
sime dictum est, Omnis homo mendaz; sed Deus 
verax, qui ait : « Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi 
Ones : vos autem sicut homines moriemini, et sicut 
unus ex principibus cadetis » (Psal. Lxxxt, 6, 7). 
Consolatur humiles, et implet eos non solum fide 
credend;e, sed etiam fiducia praedicand:e veritatis, si 
perseveranter subdantur Deo, uec imitentur unum 
ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit , 
et eccidit. Si enim omuis homo mendax, in tantum 
non erunt mendaces, in quantum non erunt homines ; 
quoniam dii erunt, et filii Altissimi. 

4. [vers. 12.] IIoc itaque considerans devotissimus 





1435 ENARRATIO IN PSALMUM CX VI. 1494 


populus fidelium testium, quomodo infirmitatem ha- 
manam Dei misericordia non. reliuquat, in cujus in- 
firmitatis pavore dictum &st, Omnis homo mendax ; 
quoihodo consoletur humiles, et impleat spiritu fidu- 
cie trepidantes, ut pene. mortuo corde reviviscant , 
nec in semelipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat 
mortuos (II Cor. 1, 9), et linguas infantium facit di- 
sertas (Sap. x, 21) ; qui ait, « Cum autem tradent 


.vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquimini : 


dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini ; non 
enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri 
qui loquitur in vobis » (Matth. x, 19 et 20) : hzc ergo 
omnia considerans ille qui dixerat, Ego dixi in pavore 
meo, Ümnis homo mendaz, et videns gratia Domini se 
faetum veracem , Quid retribuam, inquit, Domino, pro 
emnibus qug retribuit, mihi ? Non ait, pro omnibus 
quie tribuit mihi ; sed pro omnibus qua retribuit mihi. 
Que igitur przccesserant hominis, ut omnium dono« 
rum Dci non attributio, sed retributio vocari possit ? 
qui pr:cesserant hominis nisi peccata ? Retribuit 
ergo Deus bona pro malis, eui homines retribuunt 
mala pro bonis : hoc enim rewibuerunt qui dixe- 
runt, Jic est hares ; venite, occidamus eum ( 1d. xx1, 
38 ). 

5. [vers. 13, 15.] Sed quizrit iste quid retribuat 
Dom:no, et non invenit, nisi ex eis que ipse Dominus 
retribuit. Calicem, inquit, salutaris accipiam, et nomen 
Domini invocabo. 0 homo, peccato tuo mendax, dono 
Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit cali- 


cem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Do- 


mini, retribues ei pro omuibus quz retribuit tibi? quis 
nisi ille qui ait, Potestis bibere calicem quem ego bibiturus 
aum (1d. xx, 29)? Quis tibi dedit imitari passiones suas, 
nisi qui pro te passus est prior? Ideoque (a), Pretiosa 
in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Emit cam 
sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum , 
ne pro Domini nomine servi fundere dubitarent ; quod 
iamen eorum, non. Domini utilitati, proficeret. 

6. [vers. 16. ] Ccniüiteatur itaque conditionem suam 
mancipium tanto pretio comparatum, cl dicat : O Do- 
mine, ego servus uus ; ego servus tuus, et filius ancilla 
tug. Ergo ct emptus est , et vernaculus est. An cum 
inatre simul est, emptus? an quia vernaculus est, pro 
peccato lugze su:e depra:datus , et ideo emptus , quin 
redemptus est? Filius enim est ancille secundum 
quod oranis ereatura subdita Creatori est, et verissimo 
Domino verissimum debet famulatum : quem cum 


exhibet, libera est, hanc accipiens a Domino gratium, 


ut ei non necessitate , sed voluntate deserviat. Ergo 
iste filius est Jerusalem celestis, quae Sursum est, 
mater omnium nostrum libera (Galat. 1v, 96 ). Et li- 
bera quidem a peccato , sed ancilla jus'itiz : cujus filiis 
adhuc peregrinantibus dicitur, Vos in libertatem vocati 
estis ; eL rursus eos servos facit, dicens, Sed in charitate 
servite invicem. (Id. v, 43) : quibus item dicitur , 
« Cum serviebatis peccato , liberi. cratis a justitia ; 
nunc vero liberati a peccato , facti autem servi Deo, 


(d) Przxterit versiculum 44, rola mica. Lomunó reddam 
cram onini populo ejus. 


Labetis fructum vestrum. in. sanctificationem , finem 
vero vitam :eternam .» ( tom. vi , 20, 22). Dicat ergo 
Deo servus iste, Multi se martyres dicunt, multi ser- 
vos tuos, quia nomen tuum habent in variis hzeresibus 
et erroribus ; sed quia. preter Ecelesiam tuam sunt , 
non sunt filii ancilla: tux : Ego autem servus (uus , ct 
filius ancillg tuv. 

7. [vers. 47.] Disrupisti. vincla. mea; libi sacri- 
ficabo sacrificium. laudis. Neque enim inveni ulla 
merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; idco 
sacrificium laudis tibi debeo : quia etsi gloriabor quod 
servus tuus sim et filius ancillae tu:e ; non in me, sed 
in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, 
ut a fuga rediens religarer tibi. 

8. [vers. 18.] Vota mea Domino reddam. Qua vota 
redditurus es? Quas vovisti victimas? quz incensa? 
quie holocausta ? An ad illud respicis, quod paulo ante 
dixisti , Calicem. salutaris accipiam , et nomen Domini 
invocabo ; ev, Tibi sacrificabo sacrificium. laudis? Et 
revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et 
qux vota reddat, seipsum voveat , seipsum reddat : 
hoc exigitur, hoc debetur, Inspccto nummo Doininus 
dicit; Reddite Casari que Cesaris sunt , el Deo qua 
Dei sunt ( Matth. xxn, 21 ) : imago sua redditur C:e- 
sari, inago sua reddatur Deo. 

9. [vers. 19.] Sed qui meminit non solum servum 
se esse Dei, scd et filiuin ancill:e Dei, videt * ubi red- 
dat vota sua , conformatus Christo per calicem salu- 
taris. [n atriis, inquit, domus Domini. Qux domus 
Dei est, h:zec ancilla Dei est : et quie domus Dei, nisi 
omnis populus ejus? Ideo sequ.tur, In conspectu omuis 
populi ejus. Et apertius jam nominat ipsam matrem. 
Quid est enim aliud populus cjus, nisi quod sequitur, 
In medio tui, Jerusalem ? Tunc est enim quod redditur 
gratum, si de pacc atque in pace reddatur. Qui autem 
filii hujus ancill:e non sunt, bellum potiusquam pacem 
amaverunt. Ne quis autem existimet atria domus Do- 
mini, et omnem populum ejus Judzeos significari, quia 
ita clausit iste psalmus , ut diceret, In medio tui, Je 
rusalem, cujus nomine carnales Israelitxe gloriantur ; 
audite sequentem psalmum, qui quatuor versiculis 
continetur. 


3 


IN PSALMUM CXVI 
ENARRATIO. 


Superioris sermonis continuatio. 

Laudate Dominum omnes gentes, laudate eum omues 
populi. Wee sunt atria domus Domini, ille omnis po- 
pulus ejus , hiee vera Jerusalem ?. Audiant magis illi 
qui bujus civitatis lilii. esse noluermit, cum se aa 
omuium gentium communione preciderunt. Quoniam 
confirmata est super mos misericordia ejus, el veritas 
Domini manet in eteruum. Mic sunt duo illa, miseri- 
cordia et veritas, que in centesimo. tertio. decimo 
psalmo memori: commendanda commonui (2). Con- 


! vlures Mss., vide : et quidam, videte. 
? plerique Mss., fip. varba, Jerusalem. 
(ur) tà Ebnarr. Psal. cxi Serm. 1, n. t5, 


1455 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1496 


firinata est autem super nos miscricordia Domiui, cum 
ejus nomini, per quod liberati sumus , inimicarum 
gentium rabida ora cesserunt : et veritas Domini manet 
in clernum , sive in eis qu:e promisit justis , sive in 
eis qux» minatus est impiis. 





IN PSALMUM CXVII 
ENARRATIO. 
SERMO AD POPULUM. 


1. Audivimus, fratres, admonentem nos atque 
hortantem Spiritum sanctum , ut saerificium confes- 
sionis offeramus Deo. Confessio autem , vel laudis 
ejus est, vel peccatorum nostrorum. Et illa quidem 
confessio , qua peccata nostra Deo confitemur, omui- 
bus nola est ; ita ut hanc solam dici confessionem in 
Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo : 
nam ubi lioc verbum lectoris ore sonuerit , continuo 
strepitus pius pectora tundentium consequitur. Scd 
dcberit advertere quomodo dictum sit in alio psalmo : 
* Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admira- 
bilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis el 
confessionis , soni festivitatem celebrantis » ( Psal. 
XLt, 3). Hlc enim certe manifestam est vocem con- 
fessionis eL sonum, non ad merrorem ponitenti:ze, sed 
nd ketitiam festivitatis celeberrimze pertinere. Aut si 
de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, 
quid dieturus est ad illud quod in Ecclesiastico reri- 
pium est : « Benedicite Domiuum omnia opera ipsius, 
date nomini ipsius magnificenüiam , et confitemini 
in laudem ipsius in canticis labiorum et. in citharis ; 
et sie dicite in confessione , Quoniam omnia opera 
Domini hona nimis » (Eccli. xxxix , 19-91 )? Hic 
certe nullus vel tardissimus ambizit confessionem in 
Dei laudibus poni; nisi forte tanta. est in cujusquam 
mente perversitas, ut dicere audeat etiam ipsum Do- 
minum Jesum Cliristum. peccata. sua Patri esse coin- 
fessum. Quod si aliquis impius propter nomen cou- 
fessionis tentàret objicere , facillime refelleretur ipsa 
contextione verborum. Sie enim loquitur : « Confiteor 
Abi, » inquit, « Pater, Domine caeli et terrz, quia ab- 
scondisti hi; a sapientibus ct prudentibus, et revelasti 
ca parvulis ; ita, Pater, quoniam sic placitum est eoram 
ie. » Quis non eum intelligat. in laude Patris hzc di- 
cere? Quis non videat istam coufessionem non ad do- 
lorem cordis , sed ad gaudium pertinere ; cum etiam 
pracesserit Evangelista dicens : Jn ipsa hora exsultavit 
Spiritu sancto et dixit , Confiteor tibi , Pater ( Luc. 
x , 21)? 

2. [vers. 1.) Quapropter, charissimi , quoniam 
nullo modo est omnino dubitandum , tot congrueu- 
tibus testimoniis, quorum similia in Scripturis per 
vos ipsos potestis advertere, non tantum in peccatis , 
scd et in laudibus Dei confessionem divinis Litteris 
solere nominari; quid congruentius in hoe psalmo, 
quando Alleluia cantamus , quod est, Laudate Domi- 
num, nos admoneri intelligimus, cum audimus, Con- 
fitemini Domino , quam idipsum, scilicet ut laude- 
pius Dominum ? Non. potuit laus. Dei. brevius expli- 


cari, quam ut diceretur , Quoniam bonus est. Quid sit 
grandius ista brevitate , non video; cum ita sit pro- 
prium Deo quod bonus est, ut a quodam compellatus 
ipse Filius Dei, cum audiret, Magister bone, ab eo 
Scilicet qui carnem ejus intuens , ct divinitatis plepi- 
tudinem non intelligens , solum hominem arbitraba- 
tur; responderet, Quid me interrogas de bono? Nemo 


, tonus , nisi unus Deus (Marc. x , 47, 18). Quod quid 


est aliud dicere, quam, Si me bonum vis appellare , 
intellige et Deum? Sed. quoniam populo dicitur, in 
praenuntiatione futurorum liberato ab omni labore et 
capivitate peregrinationis et ab omni permixtione 
iniquorum , quod ei per gratiam Dei pr:estitum est , 
non solum non retribuentis mala pro malis, sed etiam 
retribuentis bona. pro malis; convenientissime ad- 
junctum est, Quoniam in seculum misericordia ejus. 

9. [vers. 2-5.] « Dicat autem domus Israel quo- 
niam bonus , quoniam in s:enlum misericordia ejus. 
Dicat autem Domus Aaron quouiam bonus, quoniam in 
sxculum misericordia ejus. Dicant nunc omnes qui 
timent Dominum quoniam in seculum misericordia 
ejus. » Recognoscitis, credo , charissimi ; qua sit 
domus Israel, quz Sit domus Aaron, et quoniam utri- 
que ! sunt timentes Dominum. lpsi enim suut pusilli 
cum maguis , jam in alio psalmo bene insinuati cor- 
dibus vestris : quorum numero nos oinnes, in ejus gratia 
qui bonus est et in s:eculum misericordia ejus, sociatos 
esse gaudeamus ; quoniam exauditi suut qui dixerunt, 
Adjiciat Dominus super vos , Super vos el super filios 
vestros ( Psal. cu, 12-14) : ut Israelítis in Christum 
credentibus, ex quorum numero sunt Apostoli patres 
nostri, et ad eminentiam perfectorum et ad obedien- 
Liam parvulorum adjungeretur numerus Gentium ; ut 
dicamus omnes facti unum in Cliristo, facti unus grex 
Sub pastore uno, el corpus illius capitis tanquam 
unus homo dicamus , In tribulatione invocati Doiri- 
num, et exaudivit me in. latitudine. Angustia nostrae 
tribulationis finitur :- latitudo autem quo transimus , 
non habet terminum. Quis enim accusabil. adversus 
electos Dei ( Rom. vim, 93)? 

4. [vers. 6, 7.] Dominus mihi adjutor ; uon timebo 
quid faciat auihi homo. Sed numquid solos homines 
habet inimicos Ecclesia ? Quid est homo carni et 
sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Aposto- 
lus, Non est nobis celluctatio adversus carnem et sau- 
guinem, sed adversus principes et rectores mundi teue- 
brarum harum : id est , rectores iniquorum , mundum 
i tum diligentium, el propterea tenebrarum; quia et nos 
fuimus aliquando tenebre ; nunc autem lux in Domino 
(Ephes. v,8). Adversus spiritualia, inquit, nequitia in ce» 
lestibus (1d. vi, 42) : id est, diabolum et angelos ejus; 
quem diabolum alio loco dicit prineipem potestatis aeris 
liujus (Id. ui, 2). Audi ergo quod sequitur : Dominus 
mihi adjutor , et ego despiciam inimicos meos. Ex 5(0- 
libet genere iuitmici exsurgant, sive ex numero malo- 
rum hominum, sive ex numero malorum angelorum ; 
in. Domini adjutorio de-picientur eui confitemur lau- 
dem, cui cantamus Mlelula. 


! MS5., tlique, 


"i 


1:97 

9. [vers. 8, 9.] Despectis autem; inimicis , non sic 
mihi tanquam bonus liomo se amicus opponat, ut ipse 
in se spem meam jubeat collocari : Bonum. est enim 
conficere in Domino , quam confidere in homine. Nec 
quisquis secundum quemdam modum dici potest an- 
gelus bonus, sie a me cogitetur, ut in co confidere 
debeam : neino enim bonus, nisi solus Deus ; et cum 
-Nidentur adjuvare homo vel angelus, cum hoc vera 
dileciione faeiunt, ille per eos facit, qui eos pro modo 
eorum bonos fecit. Bonum est. ergo sperare in Domi- 
num, quam sperare in principes. Nam et. Angeli dicti 
sunt principes , sicut in Dauicle legimus , 5fichael 
princeps vester (Dan. xu, 1). 

6. [ vers. 10, 11. ] « Omnes gentes circumdederunt 
ne, et in nomine Domini ultus sum eos : circum- 
dantes cireumdederunt me , et in nomine Domini 
ultus sum eos. » Quod ait, « Omnes gentes circumde- 
derunt me , et in nomine Domini ultus sum eos , » 
significat Ecclesie labores atque victoriam: sed quasi 
causa qu:ereretur unde tanta mala superare potuerit, 
respeetum est ad exemplum, et dixit quid primo pissa 
sit in capite suo, addendo quod sequitur, Circumdantes 
circumdederunt. me : et bene ibi non repetitum est , 
emnez gentes ; quod a Judxis solis factum est. Et in 
nomine Domini ultus sum cos : quia illic ipse pius po- 
pulus, quod est corpus Christi, persecutores sensit 5, 
de quorum genere caro illa suscepta et suspeusa est, 
el pro quo factum est quidquid ab illa interiore divi- 
nitate per exteriorem carnem virtute immortali mor- 
taliter factum est. 

7. [vers. 12.] « Circumdedcrunt me sicut apes fa- 
yum , el exarserunt sicut ignis in spinis, et in 
nomine Doniini ultis sum eos. » Ilic jam ex ordine 
gestarum rerum, etiam verborum ordo contexitur. 
Nam ipsum Dominum caput Ecclesi: recte accipimus 
cireumdatum a persecutoribus, sieut eircumdant apes 
favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica 
subtilitate Spiritus sanctus loquitur. Mel quippe apes 
operantur in favis : nescienles autem persecutores 
Domini, fecerunt eum nobis ipsa passione dulciorem; 
ul gustemus el videamus quam suavis est Dominus 
(Psal. xxxii, 9), qui mortuus est propter delicta no- 
Stra, et resurrexit propter justificationem nostram 
(Rom. iw, 25). Jam vero quod sequitur, Et exarseruut 
velut ignis in spinis : in ejus corpore, hoc est, in po- 
pulo ubique diffuso melius intelligitur; quem circum- 
dederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus 
gentibus. Exarserunt quippe velut ignis in spinis, quan- 
do peccatricem carnem atque hujus mortalis vitae 
molestissimas compunctiones , persecutionis incen- 
dio ceremaverunt. Et in nomine , inquit, Domini ultus 
sum eos : sive quia eL ipsi , malitia quae in. eis justos 
persequebatur exstincta, christiano populo sociati 
sunt; sive quia czvteri eorum qui contempserunt hoc 
tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis 
in fine sensuri sunt. 

! Nostri omnes MSs.. senserit. Am., senserat. Moxque plu- 
res libri, de cujus genere ; et quidam, de quibus gene- 
ría. Uostremo Am. «t jlerique Mss. ouittunt, susce- 
pia, ei. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVI. 


1198 


8. [vers. 15.) Tanquam cumulus arena impulsus sum 
ut caderem, et Dominus suscepit me. Quamvis enim es-et 
jam magna multitudo credentium , quasi arcn:e inuu- 
merabili comparanda, et in unam societatem lanquam 
in cumulum ducta ; tamcn quid est homo , nisi quod 
meinor es ejus (Psal. vin, 5)? Non dixit, Abundantiam 
numeri mei , numerus gentium superare non valuit ; 
sed, Dominus, inquit , suscepit me. Multitudinem ergo 
fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio 
gentim quo impelleret , ut dejiceret, non habebat : 
quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes 
et ubique susciperet ; quia eis invocantibus nusquai 
deesse potuisset. 

9. [vers. 14.] Fortitudo mea et laudatio mea Domi- 
nus; et factus. est mihi in salutem. Qui ergo cadunt , 
cum impelluntur , nisi qui sua sibi fortitudo , el sua 
sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine 
cadit , nisi eujus fortitudo et laudatio cadit. Quapro- 
pter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non 
cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est 
in salutem ; non quia ipse aliquid factus est quod 
ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent , 
quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi , se 
illis, quod aversis a se non erat, salus capit esse con- 
versis. 

10. [ vers. 15. ] Voz (etiti et salutis in tabernaculis 
justorum : ubi vocem moeroris et exigi putabant esse, 
qui in eorum corpora seviebant. Non enim seniiebant 
interiora gaudia sanctorum de spe — futura. — Unde 
et Apostolus dicit, Quasi trisies , semper autem gau- 
dentes (V Cor. vi, 10); et. iterum, Non solum autem, 
sed etiam gloriamur , inquit , in. tribulationibus (Rom. 
Y, 9). 

11. [vers. 16.] Dextera Domini fecit virtutem. Quam 
virtutem dieit? Dextera , inquit , Domini exaltavit me. 
Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, 
probere de infirmitate perfectionem , de subjectione 
gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de 
tribulatione; ut afflictis vera salus Dci patesceret , 
afílizentibus autem vana salus hominis remaneret. 
Magna hxc; sed quid miraris? audi quid repetat. 
Non homo se exaltavit , non homo se perfecit , non 
sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non 
homo sibi saluti fuit ! : Dextera Domini [fccit vir- 
tutem. 

12. |vers. 17.] Non moriar , sed vivam , et enarrabo 
opera Domini. At illi stragem funerum ubique facien- 
tes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc 
enarrat opera Domini. Ubique Christus beatorum 
martyrum gloria est, Vicit vapulando ferientes; pa- 
tiendo, iipatientes *; diligendo, s:xevientes. 

13. [vers. 18.] Tamen cur tanta indigna pertulit 
corpus Christi , sancta Ecclesia , populus in adoptio- 
nem; iudicet nobis. Emendans , inquit, emendavit me 


* Am. Fr., sed quid. miraris, si aliquid. repetat? 4udi 
quid repetat. Aliquot Mss., sed. quid jriraris ? Si aliquid re- 
petat non homo se perfecit, etc. Wegius Ms., sed quid mira- 
ris ? Si aliquid Le iutpett : non. liomo vicit, non homo sibi 
sabati fiit. Dextera, eic. 

* yss., fücientca, 


1499 
Dominus, et morti non tradidi me. Non ergo quidquam 
viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum : 
non haberet isiàm potestatem, nisi sibi data esset 
desuper. Sxpe filios paterfamilias per mequissimos 
servos emendari jubet; cum illis h:reditatem , illis 
compedes preparet. Qu: est ista h:ereditas ? Auri 
est, an argenti, an gemmarum, aut fundorum, amc- 
norumque prxdiorum ? Vide qua intretur, et cognosce 
quid sit. 

44. [vers. 19.] Aperite , inquit , mihi portas justitic. 
Ecce audivimus portas. Quid est intus? Ingressus, in- 
quid , in eis ! confitebor Domino. Illa confessio laudis 
est admirabilis usque ad domum Dei , in voce exultatio- 
nis e! confessionis , soni festivitatem celebratis (Psal. 
xL1, 5) : hiec est :eterna beatitudo justorum , qua 
beati sunt qui inhabitant in domo Dei , in sxcula $ie- 
culorum laudantes eum (Psal. xxxi, 5). 

45. [vers. 20.] Sed vide quemadmodum: intretur in 
portas justitize. Ice porta? Domini , inquit , justi intra- 
bunt in eas. Has saltem nemo intret injustus, in illam 
Jerusalem qu: non recipit iucireumceisum , ubi dici- 
tur , Canes foris ( Apoc. xxu , 15). Satis sit quod in 
longinqua peregrinatione mea inhabitavi eum tabernae 
culis Cedar , ct cum his qui oderunt pacem eram pacifi- 
cus (Psal. cxix , 5) : pertuli usque in finem permix- 
tionem malorum, sed / porte Domini; justi intrabunt 
in eas. 

16. [ vers. 21. ] Confitebor , tibi, Domine, quoniam 
exaudisti me, et [actus es mihi in salutem. Quam sape 
ostenditur laudis esse ista confessio , non. vulnera 
medico ostendens , sed de percepta sanitate gratias 
agens. Ipse autem medicus salus est. 

47. [vers. 229.] At istum quem dicimus? « Lapidem 
quem reprobaverunt zdificantes : » nam « hic factus 
est in caput anguli; ut duos conderet in se, in unum 
novum hominem, faciens pacem, ct connecteret utros- 
que ia uno corpore Deo (Ephes. n , 45 , 16), circum- 
cisionem scilicet et prieputium. 

18. [ vers. 25.] A Domino factus est ei * : id est, ca- 
piti anguli a. Domino facetus est. Quamvis enim hoe 
non esset factus, nisi passus essel; non tamen hoc ab 
eis a quibus passus est, factus est. Nam illi qui zdi(i- 
cabant, reprobaverunt; sed in eo quod Dominus 
occulte. zedificabat , fecit in. capat anguli quod illi 
reprobaverunt. Et est mirabiüs in oculis nostris : in 
oculis interioris hominis , in oculis credentium , 
sperantium , diligentium ; non in oculis carnalibus 
eorum qui quasi hominem contemnendo reprobave- 
runt. 

19. [vers. 21.] Hic est dies quem fecit Dominus. Mc- 
minit iste homo se dixisse in superioribus psalmis, 
(Quoniam inclinavit aurem. suam mihi, et in diebus meis 
invocati (Psal. cxiv, 2) ; dies suos commemorans ve- 
teres : unde modo dicit, Hic est dies quem fecit Domi- 
nus; id est, quo mihi salutem dedit. Hic est dies de 
quo dixit, Tempore acceptabili exaudivi tc, ct in. die 


1 Sic Mss. juxta Grzec. At Fdd., a eas. E 
* Sic potiores Mss. AL Am. et Er., factum est ei. Lov., fü- 
elus est is : id est caput anguli, etc. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1500 
salutis adjuvi le (Isai. xxix, 8); id est, dies quo ille 
mediator factus est in caput anguli. Exsultemus ergo 
el jucundemur in eo. 

20. [ vers. 25.] O Domine, salvum me fac; o Do- 
mine , bene prospera iter vero *. Quia dies salutis cst, 
salvum te fac : quia de longinqua peregrinatione re- 
vertentes sejungimur ab eis qui oderant pacem , eum 


quibus eramus pacifici, et eum loqueremur eis , da- 


bellabaut nos gratis; bene prospera iter redeuntibus , 
quia tu nobis factus es via. 

21. [vers. 26.] Benedictus enim qut venit in nomine 
Domini. Maledictus ergo ille qui venit in nomine suo ; 
sicut in Evangelio dicit : Ego veni in nomine Patris 
mei, et non accepistis me : si alius venerit in nomine 
suo, illum accipietis (Joan. v, 43). Denediaimus vos de 
domo Domini. Credo quod ista vox magnorum est ad 
pusillos, eorum scilicel magnorum qui Verbum Deum 
apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contin- 
gunt; et tamen sermonem suum propter parvulos 
temperant, ut possint sinceriter dicere quod ait Apo- 
stolus : Sive euim mente excessimus Deo , sive tempe- 
rantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos 
(Il Cor. v, 15 et 14). Ipsi parvulos benedicunt de inte- 
riore domo Domíni, ubi laus illa in s:ecula seculorum 
non deficit : et ideo videte quid inde annuntient. 

92. |vers. 297.] Deus Dominus, et illuxit nobis. Domi- 
nus ille qui veuit in nomine Domini, quem reprobave- 
runt zedificantes, et factus est in caput anguli (Matth. 
xxt, 9, 42); mediator ille Dei et hominum homo Chri- 
stus Jesus (1 Tim. n, 5), Deus est, :equolis est Patri, 
et illuxit nobis, ut quod credidimus intelligeremus, et 
vobis nondum intelligentibus, sed jam credentibus, 
enuntiaremus. Ut autem et vos intelligatis, Constituite 
diem festum in con[requentationibus , usque ad. coruua * 
altaris : id est, usque ad interiorem dumum Dei, de qua 
vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. Constituite 
diem festum , non tepide ac segniter, sed in confre- 
quentationibus. Ipsa cst enim vox exsullationis , soni 
festivitatem. celebrantis , ambulantium in loco taberna- 
culi admirabilis usque ad domum Dei. Si enim est ibi 
spirituale sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, 
et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum 
pacata mens ipsa justorum. lloc apertius dicimus, 
fratres : quicumque Deum Verbum intelligere volunt, 
non eis sufficiat caro, quod propter eos Verbum fa- 
ctum est, ut lacte nutrirentur ; nce in terra sufficiat 
iste dies festus quo agnus occisus est : sed constitua- 
tur in confrequentationibus , quousque perveniatur, 
evaltatis a Domino mentibus nostris, usque ad ejus 
diviuitatem interiorem, qui nobis exteriorem humani- 
tatem lacte nutriendis praebere dignatus est. 

95. [vers. 98, 29.] Et quid ibi aliud, nisi laudes ejus 
cantabimus? Quid ibi aliud dicemus , nisi, Deus meus 
es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo 


1 Fdd., bene prosperare. Iterum vero quia dies. Legendum 
cum optim:e not:e Corb. Ms., bene prospera iler vero : nam 
in Gr:eco LXX. est, ewodóson, addita. particula, dé, cui su- 
pra in versiculis 2 et 5, respondet vox, autem. 

? sic Mss. juxta LXX. At Edd., cori ; ac jaulo. post , al- 
taria excelsa. i; 


"v" —— 


Qv... A—CPIU 




















1501 
ve : con[itebor tibi , Domine , quoniam exaudisti me , et 
factus es mihi in salutem? Non strepitu verborum ista 
dicemus , sed dilectio inlierens illi per seipsam cla- 
niat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. ltaque 
sicut capit laudem, ita terminat : Confitemini Domino, 
quoniam bonus, quoniam in sgculum misericordia ejus. 
Hinc cepit Psalmus, huc desinit; quoniam sicut ab 
initio quod deseruimus, ita in (inem quo redimus, non 
est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et 
semper Alleluia. 





IN PSALMUM CXVIII 
ENARRATIO. 


Proemiun, 


Psalinos omnes c:eteros, quos codicem Psalmorum 
novimus continere, quod Ecclesiz? consuetudine Psal- 
terium nuncupatur, parlim sermocinando in populis, 
partim dietando exposui , donante Domino , sicut po- 
Wü : psalmum: vero centesimum octavum decimum, 
non tam propter ejus notissimam longitudinem, quain 
propter ejus profunditatem paucis cognoscibilem dif- 
ferebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, 
ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corpo- 
ris Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque 
ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu 
petentibus jubentibusque non cessi ; quia quotiescum- 
que inde cogitare tentavi, semper vires nostrz inten- 
lionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto 
mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit 
profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, 
qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus 
latet, ipsa tamen apparet obscuritas : hujus autem nec 
ipsa; quoniam talem prabbet superficiem, ut lectorem 
alque auditorem , non expositorem necessarium ha- 
bere credatur. Et nunc quod tandem ad pertractatio- 
nem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro : 
spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque ad- 
juturum Deum. Sic enim fecit in * omnibus quz:ecum- 
que sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel 
explicandum diflicilia ac pene impossibilia viderentur, 
exposui. Statui autem per sermones id agere, qui pro- 
ferautur? in populis, quas Grzci égoixs vocant. Ioc 
enim justius esse arbitror , ut conventus ecclesiastici 
non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia , cu- 
jus, ut aliorum , delectari assolent cantilena. Sed sit 
huc usque. prooemium : jam de ipso cst loquendum , 
de quo istuc visum est. przloquendum. 


SERMO I. 


1. [vers. 4.] Ab exordio suo magnus psalinus iste, 
charissimi, exhortatur nos ad beatitudinem, quam nc- 
mo est qui non expetat. Quis enim usquam vel potest, 
vel potuit, vel poterit inveniri qui nolit esse beatus? 
Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem quam 
$ua sponte appelit auimus humanus? Nam profecto 
qui exhortatur, id agit, ut excitetur voluntas ejus cum 


* Sic plures Mss. Edd. vero, feci de. 
? Sic Mss. At Edd., proferuntur. 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1502 
quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibe- 
tur alloquium. Utquid ergo nobiscum ogitur, ut. veli- 
mus quod nolle non possumus ; nisi quia omnes qui- 
dem beatitudiuem concupiscunt , se quonam modo 
ad cam perveniatur, plurimi nesciunt? Ideoque hoc 
docet iste, qui dicit : Beati immaculati in via, qui am- 
bulant in lege Domini. Tanquam dicerct : Scio quid 
velis, beati'ndinem quixeris; si ergo vis esse bealus, 
esto immaculatus. lllud enim omnes, hoc autem pauci 
volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes 
volunt. Sed ubi erit quisque immaculatus, nisi in via? 
In qua via , nisi in lege Domini? Ae per hoc, Beati 
immaculati in via ; qui ambulant in lege Domini , non 
superfluo nobis dicitur, sed exhortatio necessaria no- 
stris mentibus adhibetur. Quid enim boni sit ad quod 
multi pigri sunt, id est, immaculatos ambulare in via, 
qux lex est Domini , sic ostenditur , cum beatos esse 
qui hoc faciunt, indicatur, ut propter iliud quod omnes 
volunt , etiam hoc fiat quod plurimi nolunt, Beatum 
quippe esse, tam magnum est bonum, ut hoc et boni 
vclint et mali. Nec mirum est quod boni propterea 
sunl boni ; sed illud est mirum, quod etiam mali pro- 
pterea sunt mali, ut sint beati. Nam quisquis libidini- 
bus deditus , luxuria Stuprisque corrumpitur, in hoc 
malo beatitudinem quaerit, et se miserum putat, cum 
ad sux concupiscentix: voluptatem letitiamque non 
pervenit, beatum vero non dubitat jactare cum per- 
venit. Et quisquis avaritize facibus inardescit, ad boo 
congregat quocumque modo div tias, ut beatus sit : 
inimicorum sanguinem fundere quicumque desiderat, 
dominationem quisquis affectat, crudelitatem suam 
quisquis alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus 
beatitudinem quzrit. Hos igitur errantes, et vera mi- 
seria falsam beatitudinem requirentes , revocat ad 
viam, si audiatur, vox ista divina, Beati immaculati in 
via, qui ambulant in lege Domini : tanquam dicens , 
Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua per- 
giis, quo pervenire desideratis : nam utique beati 
esse cupilis; sed misera sunt, et ad tuajorem mise- 
riam ducunt itinera ista qua cnrritis. Tam magnum 
bonum qu:erere per mala nolite : si ad illud pervenire 
vultis, huc venite, hac ite. Vix perversze relinquite 
nialignitatem,.qui non potestis relinquere beatitudinis 
voluntatem. Frustra tendendo fatigamini, quo perve- 
niendo inquinamini, Non autem beati inquinati in er- 
Fore, qui ambulant in perversitate szcculi; sed, Beati 
immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. 

2. [rers. 2, 5.] Quid porro adjungat attendite : Deati 
qui scrulantur. testimonia ejus , in toto corde exquirunt 
eum. Non mibi videtur alid his verbis commcemora- 
tuin. beatorum genus, quam illud quod ante dictum 
est. Nam scrutari testimonia Domini , et eum in toto 
corde exquirere, hoc est immaculatum in via, in lege 
Domini ambulare. Denique sequitur et dicit : Non enim 
qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Si 


ergo ambulantes in via, id est in lege Domiri, ipsi 
Sunt scrutantes testimonia ejus, et in toto corde ex- 


quirentes eum ; profecto qui operantur iniquitatem , 
non scrutantur testimonia ejus. Et tamen novimus 


1505 S. AUGUSTINI EPISCOPI 


operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimonia Do- 
mini , quia malunt docti esse quam justi : novimus et 
alios ad hoc scrutari testimonia Domini !, non quod 
jam recte vivant, sed ut sciant quemadmodum vivere 
debeant. Tales ergo nondum immaculati ambulant in 
lege Domini, ac per hoc nondum beati. Quomodo ergo 
intelligendum est, Beati qui scrutantur testimonia ejus ; 
cum videamus homines cjus scrutari testimonia non 
beatos , quia non immaculatos ? Nam Scribx et Pha- 
ris:ei super cathedram Moysi sedentes, de quibus Do- 
minus ait, Que dicunt, facite ; que autem faciunt, fa- 
cere nolite ; dicunt enim, et non. faciunt. (Matth. xxii, 
5); utique scrutabantur testimonia Domini, ut habe- 
renl qux dicereni bona, quainvis facerent mala. Sed 
hos omittamus : recte quippe respondebitur nobis 
quod isti non serutantur testimonia Domini. Non 
enim quierunt ipsa, sed aliud quaxrunt per ipsa, id 
est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non 
est loc scrutari testimonia Dei, non diligere quod 
estendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad 
Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quam- 
vis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveniant ct 
acquirant; cer:e non in toto corde exquirunt ewm, 
quod non utique frustra hie additum cernimus, Sciens 
enim Spiritus qui lrec dicit, multos propter aliud, 
non propler quod constitutum est, scrutari testimo- 
nia ejus, non tantum dixit, Beati qui scrutantur testi- 
mona ejus; sed addidit, in toto corde exquirunt eum, 
tanquam docens quemadmodum, vel propter quid 
Scrutanda sint testimonia Domini. Denique in libro 
Sapientiz loquens ipsa Sapientia : Querunt, inquit, 
me mali, e& non inveniunt ; oderunt enim sapientiam 
(Prov. 1, 28 et 29). Quod quid est aliud, quam, Ode- 
runt me? Quxrunt ergo me, ait, et non me inveniunt 
qui oderunt me. Quomodo igitur dicuntur quxrere 
quod oderunt, nisi quia non hoc, sed aliud ibi qu:e- 
runt? Non enim volunt esse sapientes in Dei gloriam, 
sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. 
Quomodo enim sapientiam non oderunt, quae jubet et 
docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, 
« Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Do- 
mini. Beati qui serulantur testimonia ejus, in toto 
corde exquirunt eum. » Sic enim scruiando testimo- 
nia ejus, ut in toto corde exquirant eum, immaculati 
ambulant in lege Domini. Numquid tamen ille non 
scrutabatur testimonia ejus, nec quxrebat eum, qui 
dicebat, Magister bone, quid boni faciam, ut vitam 
elernam. consequar ? Sed quomodo eum in toto corde 
quaesivit, cujus consilio divitias suas przetulit, quo au- 
dito tristis abscessit (Matth. 1x,10, 92) ? Nam et pro- 
pheia Isaias dicit, Quarite Domimun; et. cum invene- 
ritis eum, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus 
cogitationes suas (Isai. v, 6 et 1). 

3. Quxrunt itaque Deum et. impii et iniqui, ut eo 
invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo 
jam beati, cum. adhuc testimonia cjus scrutantur et 

Apud Lov. omissa sunt hzc. verba : quia malunt. docti 
esse, quam justi : novimus et alios ad hoc scrutari testimo- 


nia Donini: quz quidem exstant in coteris Edd. et. in 
yis. libris. 


1504 
exquirunt eum, eum hoc facere possint et impii, pos- 
sint €t iniqui? Beatos autem esse impios et iri (uos, 
quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo spe beati, 
sicut beati qui persecutionem patiuntur propter justi- 
üanm ; non propter quod adest, quamdiu mala patiuu- 
iur; sed propter quod aderit, quoniam ipsorum est re- 
gnum colorum : et beati. qui esuriunt et sitiunt justitiam, 
non quia esuriunt et sitiunt, sed propter quod sequi- 
tur, quoniam ipsi saturabuntur : eV beati qui plorant; 
non quia plorant, sed propter quod sequitur, quia ri- 
debunt (Mati, v, 40, 6, 5). Proinde, Beati qui scru- 
tantur testimonia ejus, in toto corde exquiruni eum ; non 
quia serutantur et exquirunt, sed quia inventuri sunt 
quod exquirunt: in toto enim corde, non negligenter 
exquirunt. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe im- 
maculati. Nam profecto in liac vita, licet in lege Do- 
mini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et 
in toto corde exquiramus eum, si dixerimus quia pec- 
calum non. habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in 
nobis non est (Y Joan. 1, 8). Sed hoc diligentius inqui- 
rendum est. Sequitur quippe, Non enim qui operantur 
iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Xx quo videri 
potest, qui ambulant in via Domini, id est in lege Do- 
mini, scrutando testimonia cjus, et in toto corde ex- 
quirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est 
sine peccato, propter verba sequentia: Non enim qui 
operaníur iniquitatem, in. viis ejus ambulaverunt. (Qui 
autem peccatum facit, et iniquitatem. facit, ait beatus 
Joannes ; et addidit, Peccatum iniquitas est (Id. wi, 4). 
Sed jam sermo iste claudendus est, nec in angustuin 
tanta quaestio coarctanda. 


SERMO Ii. 


1. [ vers. 5. ] Scriptum est, ei legitur, et verum est, 
in hioc psalmo, Non enim qui operantur iniquitatem, in 
viis ejus ambulaverunt, Sed. elaborandum est, opitu- 
lante Deo, in eujus manu sunt et nos et sermones no- 
stri (Sap. vit, 16), ne recte dictum, non recte intel- 
lectum, lectorem auditoremve perturbet*. Cavendum 
est enim, ne omnes saneij, quorum illa vex cst, Si 
dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos sedu- 
cimus, et veritas in nobis non est; aut non putentur 
ambulare in viis Domini, quoniam peccatum tniquitas 
est (I Joan. m, 4), et qui operantur iniquitatem, non 
utique in viis ejus ambulaverunt; aut quia dubium 
noh est ees ambulare in viis Domini, non credantur 
habere peccatum, quod procul dubio falsum est. Ne- 
que enim propter arrogantiam superbiamque vitan- 
dam scriptum est, Si dixerimus quia peccatum non ha- 
bemus, nos ipsos seducimus. Alioquin non adderetur, 
Et veritas in nobis non est; sed diceretur, Humilitas in 
nobis non est: presertim quia sequitur unde iste sen- 
sus clarius illustretur, omnesque auferat dubitationis 
ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad- 
junxit: « Si antem confessi fuerimus delicta nostra, 
fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata nostra, 
et mundet nos ab omni iniquitate » (Id. 1, 8et 9). Quid 

! Hic in Edd. additur : zrucusque cavendum est, plus vero 


habet contra. Pelagiasistas : quod in Mss. quoque nonnullis 
e margine forte migvaverat jn textum. 


| OS i T. 


y Uu 


1505 
hie dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? 
Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter 
veritatem fatendani, non dieunt saneti se non habere 
peccatum ; quid est quod confitentur, ut remissionem 
mundationenmque mereantur? An et boc fit, vt arro- 
gintia devitetur? Quoimodo ergo impetrabitur pecca- 
torum vera mundatio, quorum est falsa cenfessio? 
Conticescat igitur et arescat elatio fenex superborum, 
se ipsa seducens, qu:e in. auribus hominum simulata 
hunilitate dicit se habere peccatum, in corde autem 
suo inpia elatione dieit se non habere peccatum. Qui 
enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis 
non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, 
non tantuin seipsos, sed aiios quoqtie doctrina insana 
perversitate sedueunt : cum vero id in corde suo di- 
cunt, illie seipsos seducunt, illie veritas in eis non 
est; ac per hoc seipsos in corde suo sedueunt, et in 
suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem 
sancta familia Cliristi, fructificans et crescens in üni- 
verso mundo, humiliter verax et. veraciter humilis ; 
exclamet, inquam : « Si dixerimus quia peccatum noi 
habemus, nos ipsos seducimus, et veritas iu nobis non 
est. Quod si confessi. fuerimus delicta nostra, fidelis 
est et justus, ut dimittat nobis peceata nostra, et mun- 
det nos ab omni iniquitate. » l:e. ut dicuntur, ita 
sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si son sola 
ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, 
non alta. sapientes, sed. humilibus consentientes (fioi. 
xir, 16) : non ait, colloquentes, sed, consentientes; quod 
non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis ie habere, 
eum credas te non habere peccatum; foris fingis hu- 
mititatem, intus omplecteris vanitatem, Ergoct in ore 
el in corde non habés veritatem. Quid tibi prodest vi- 
deri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt 
alium esse quod sapis? Certe, si auribus divinum in- 
sonaret oraculum, Noli altum dicere; nee sic imme- 
rito damnareris, si humile in. oré coram hominibus, 
et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero 
audias, Noli altum sapere, sed time (1d. xi, 20). (non 
enim ait, dicere, sed, sapere) ; cur non etiam intus es 
humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, 
ut humiliiatem lingua meutiatur? Legis, vei audis, 
Noli altum sapere, sed time : et iu in tantum sapis al- 
tum, ut te peccatum existimes non habere; ac per 
hioc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet qum 
tumere', 

9, Et unde, inquis, scriptum est, Non enim qui ope- 
rantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt? Àn vero 
sancti Domini non ambalant in viis "Domini? Quod si 
ambulant, inquit, nou operantur iniquitatem : si non 
operantur iniquitatem, non babent peccatum; quo- 
niam peccatum iniquitas est. Exsurge in adjutorium 
mihi, Domine Jesu, et contra b:ereticum superbien- 
tem opitulare mihi per Apostolum confitentem. Eccc, 
ubi est homo tuus exinaniens se, ut impleatur te ? 
Ipsum audiamus, fra'res mei; ipsum de hace que- 
stione, si placet, imo qvia placet, interrogemus, Dic 
nobis, Paule beatissime, ntruin ambulaveris in viis 


3 Sie Mss. AL Edd., tzmere. 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1506 
Domini, cum in carne adlinc viveres? Respondet : Et 
uude dicebam, Verumtamen in quod pervenimus, in eo 
ambulemus (Philipp. m, 16)? Unde dicebam, Num- 
quid circumvenit vos Titus? nonne eodem spirita ambu- 
lavimus? nonne iisdem vestigiis (11 Cor. xu, 18)? Unde 
dicebam, Quamdiu sumus in. corpore, peregrinamur a 
Domino ; per fidem enim ambulamus, non per speciem 
(1d. v, 6, 7)? Que certior via Domini, quam (ides ex 
qua justus vivit. (tom. 1, 17,? 1n cujus alterius vi:e 
itinere ad superna tendebam, quando diecbam, « Unum 
autem quie retro oblitus, in ea qux ante sunt exten- 
t5, secundum intentionem sequor ad palmam super- 
nx vocationis Dei in Christo Jesu » (PAilipp. ut, 15, 
14)? Postremo in qua alia via cucurreram, quando 
dieebam, Bonum certamen certavi, cursum consummavi 
(Il. Tim. 1v, 7)? Satis sint ista responsa, quibus apo- 
stolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus : 
sed ab illo et aliud inquirauus. Dic obsecro, o Apo- 
stole, quando adhue iu carne vivens in viis Domini 
ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? 
Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod bea- 
tus Joannes ejus co«postolus sapiat : quoniam veritas 
erat in eis. Et hie ergo respondet : Nonne legistis ubi 
confiteor, dicens, Non enim quod volo facio bonum, 
sed quod nolo malum, hoc ago? Et hoc audivimus : jam 
itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domim 
ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas ; cum 
Psahnus sanetus insonet dicens, Non enim qui opcran- 
tur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt? Audi conu- 
nuo respondenteni per sententiam consequentem : Si 
quod nolo, inquit, ego hoc facio, jam non ego operor 
illud, sed quod habitat in me peccatum (Tom. vit, 15-17). 
Ecce quemadmodum qui ambulaat in viis Domini, 
non operantur peccatun, et tamen non sunt sine pec- 
cato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod ha- 
bitat in eis peccatum. 

9. Ilic dicet aliquis : Quomodo agebat quod nole- 
bat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod 
habitabat in illo peccatum ? Interim jam ista quistio 
soluta est, satisque apparuit Seriptur:e auctoritate 
canonic:e , fieri posse ut ambulantes in viis Domini, 
quamvis non sint Sine peccato, non tamen id ope- 
rentur ipsi. Non enim. qui operantur iniquitatem , hoc 
est peccatum, quia peccatum iniquitas est , in viis ejus 
ambulaverunt. Jam vero qua ratione possit intelligi , 
et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex 
peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias 
Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius 
est, quia iste claudendus est. 


SERMO III. 


4. [vers. 5.] Propter id quod in psalmo isto scriptum 
est, Non enim qui operantur. iniquitatem , in viis ejus 
ambulaverunt, quoniam peccatum iniquitas est (1 Joan. 
ni, 4), sieut. Joannes apostolus dicit, exorta difficilis 
quzestio, Quomodo | «ssint sancti in hae vita et nou 
esse sine peccato, quia et illud verum est, Si dixeri 
mus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus , 
ei veritas in nobis non est (Id. 1, 8); et tamen ambu- 


1507 
lare vias Dumini, quas non ambulant qui operau- 
ter iniquitatem : soluta est, dicente apostolo Paulo, 
fui non erqo operor illud, scd id quod in me ha- 
bitu. perci, Quomodo enim. est sine. peceato, 
in. quo habitat peccatum? Ambulat tamen. vias. Do- 
mini, quas non ambulant qni operantur; quia jam 
non-ipse operatur illud, sed quod in eo habitat pec- 


cium, Verumtamen iia soluta est quxstio ista, ui. 


difficilior altera. nasceretur, Quomodo agat homo 
quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, Non 
quod volo, ago ; cL, Z"on ego operor illud, sed quod ha- 
bitat. iu me peccatum ( Rom. vu , 17 et 20 , 16). Unde 
intelligere debemus , quando peccatum quod habitat 
in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari ; 
quando nequaquam ei voluntas. nostra consentit, et 
tenet etiam corporis membra, ne obediaut desideriis 
ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, 
nisi sola illicita desideria? Quibus si voluutatis non 
adhibeatur assensus ; movetur quidem nonnullus af- 
fectus , sed nullus ei relaxator effectus. Hoc praecepit 
idem Apostolus, ubi dieit : Non ergo regnct peccatum 
iu vestro. mortali corpore, ad obediendum desideriis 
ejus; mec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis 
peccato (Id. vi, 42, 45). Suni itaque desideria peccati, 
quibus nos prohibuit obedire. Operantur !* ergo pec- 
catum hze desideria; quibus. si obedimus , et nos 
operamur : si autem. obtemperantes Apostolo. non 
ohedimus eis, non illud nos operamur, sed quod in 
nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla ha- 
beremus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid 
operaretur in nobis. Motum porro Mliciti desiderii , 
cui non obediendo non eum nos operamur, idco et 
nos agere dicimur, quoniam non est nalura vigor 
alieu:, :*ed languor est nostr : a quo languore ome 
nimodo salvi erimus, cum et animo et eorpore im- 
mortales facti fuerimus. Quapropter et quia in viis 
Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati ; 
et quia non sumus sine peccato, habemus desideria 
peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non 
eis obediendo ; sed quod in nobis habitat peccatum , 
eadem commovendo. Non enim qui operantur iniqui - 
tatem, id est, obediunt desideriis peccati , in viis Do- 
iini ambulaverunt. 

9$. Sed adhuc quxrendum est qui petamus dimitti 
nobis, quando dicimus Deo, Dimitte nobis debita uo- 
stra : utrum qux: nos operamur, quando peccati desi- 
deriis obedimus; an ipsa desideria nobis dimiiti vo- 
lumus, quà nos non operamur, sed quod babitat in 
nobis peccatum. Quantum quidem ego sapere pos- 
sum, languoris illius et infirmitatis , unde illicita de- 
eideria commoventur, quod peccatum appellat Apo- 
stolus. (/d. vi, 7-25) , universus reatus sacramento 
Baptismatis est solutus, cum omnibus quie illi obe- 
dientes fecimus, diximus, cogitavimus; nee nobis 
deinceps lauguor iste obesset, quamvis inesset, si de- 
sideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam prz- 
beremus, sive operatione, sive locutioue , sive tacita 
assensione ; donee eliam ipse sanaretur, cum id quod 


^ Tres MSS., operatur, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1508 
poscimus esset imjlotum, sive dicentes, Veniat re- 
gium tuum; sive dicentes, Libera nos a malo (Maus. 
vi, 19, 40, 15): sed quoniam teifatio est vita hu- 
mana super terram (Job vn, 1) ; etiamsi a criminibus 
longe simus, non tamen deest ubi desideriis peccati, 
vel facto, vel dicto, vel cogitatu obediamus ; quando 
adversus majora vigilantibus, qu:edam incautis mi- 
nuta subrepunt qua si adversus nos colligantur, ctsi 
non singula suis molibus * conterunt, omnia tamen 
acervo nos obruunt. Et. propter hiec, etiam hi qui 
ambulant in viis Domiui dicunt, Dimitte nobis debita 
nostra ; quoniam ad vias Domini, et ipsa oratio per- 
tinet, et ipsa confessio, quamvis non ad eas peccata 
pertincant. 

9. laque in viis Domini, quas omnes fides una 
complectitur, qua in eum creditur qui justificat im- 
pium (Hom. 1v, 5), qui etian. dixit, Ego sum via 
(Joan. xiv, 6); nemo peccatum operatur, sed confite- 
tur. Deviat ergo, cum peccat; et ideo peccatum vie 
non tribuitur, quod a deviante committitur : sed in 
via fidei pro non peccantibus habentur, quibus pec- 
cata non imputantur. De quibus apostolus Paulus ju- 
slitiam fidei. commendans, in psalmo scriptum esse 
monstravit, Beati quorum remissc sunt iniquitates , el 
quorum tecta sunt peccata : beatus vir cui non impultavit 
Dominus peccatam. (Rom. i, 71; et Psal. xxxix, 1 et 2). 
Hoe pr:estant vix Domiui; ac per hoc, quoniam ju- 
stus ex fide vivit (Rom. 1, 17), ab ista via Domini illa 
alienat iniquitas, qui esc infidelitas. In hac autem 
via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut pecca- 
1m non operatur, aut si quid a deviante committilur, 


propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit . 


operatus accipitur. Et ideo bene etiam sic intelligitur, 
Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambula- 
verunt ; ut hanc iniquitatem significaverit, qux rece- 
dit a (ide , aut non accedit ad fidem. Quemadmodum 
enim ait Dominus de Judicis, Si non venissem, pecca- 
tum non haberent (Joan. xv, 92) ; nec utique sine ullo 
peccato erant, antequam Christus veniret in carne, et 
ex quo venit, coeperunt habere peccatum ; sed pecca- 
tum quoddam certum , id est, infidelitatis , intelligi 
voluit, quoniam non crediderunt in eum : ita qui ope- 
rautur iniquitatem , non quamlibet , sed hanc ipsam 
infidelitatis, non in viis cjus ambulaverunt, quia uni- 
vers vie Domini misericordia et veritas (Psal. xxw, 
10); utrumque autem in Christo est, et praeter Chri- 
stum nusquam est. Dico enim Christum, ait Apostolus, 
ministrum. fuisse circumcisionis propter veritatem. Doi, 
ad con[irmandas "promissiones Patrum ; Gentes autem 
super misericordiam glorificare Deum (Rom. xv, 8 et 9). 
In lioc igitur misericordia , quia nos redemit ; in. hoc 
veritas, quia id quod promisit implevit, et impieturus 
est quod promittit. Qui ergo operantur iniquitatem, id 
cst infidelitatem, non in viis ejus ambulaverunt , quia 
in Christum non crediderunt. Ergo convertantur, et 
in eum qui justificat impium , pie credant, atque in 
illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem 
completis promissis, hoc est , universas vias Domini 
1sic Mss. Edd. vero , molibus. 


TER Cw 


! 





1503 ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 1510 


inveniant : in quibus ambulantes non operabuntur 
iniquitatem ; quia non tenebunt. infidelitatem, sed 
lidem, qu;e per dilectionem operatur (Galat. v, 6), et 
cui peccatum non imputatur. 


SERMO IV. 


1. [vers. 4.] Quis est, charissimi, qui Domino di- 
Cit, « Tu pr:xecepisti mandata tua. custodiri nimis. Uti- 
nam dirigantur vie mea ad custodiendas justificatio- 
nes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omnia 
mandata tua? » Quis est qui hoc dicit, nisi unum- 
quodque membrum Christi, vel. potius universum 
eorpus Christi? Et quid est, Tu pracepisti mandata 
iua. custodiri nimis? ntrum, nimis precepisti ; an, nimis 
custodiri ? Quodlibet horum intelligamus, contra illam 
memorabitem nobilemque sententiam hoc dictum vi- 
detur, quam Grmei laudant in sapientibus snis, et 
Latini laudando consentiunt : « Ne quid nimis » (Te- 
rcnt. Audr.. Act. 1, 56, 1). Si enim hoc verum est, 
ut ne quid nimis fiat; quomodo verum cst quod hie 
dicitur, Tu precepisii mandata (ua. custodiri nimis? 
quande Deus aliquid vcl nimis prieciperet, vel. nimis 
custodiri: vellet, si omne nimium reprchensione di- 
gnum esset? Diceremus ergo nos nulla grxzcorum sa- 
pientium auctoritate teneri', intuentes quod scriptum 
est, Nonne stuliam fecit Deus. sapientiam hujus mundi 
(1 Cor. 1, 20)? et potius istam. sententiam falsam esse 
€rederemus, qua dictum est, « Ne quid nimis », quam 
divinum eloquium, ubi lerimus atque eantamus, Tu 
prevcepisti mandata (ua custodiri nimis; nisi nos non grirea 
elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, 
quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum ct 
niuium duo sunt inter se contraria. Parum est quod 
miuus est quam oportet ; et nimium, plus quam opor- 
tet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat 
est. Cum itaque utile sit in vita e« moribus, ut am- 
plius quam oportet nihil omnino faciamus ; profecto 
veram esse sententiam, « Ne quid nimis, » fateri po- 
tius quam negare debemus. Sed aliquando latina lin- 
gua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est 
valde, ei positum inveniamus in Litteris sacris, et 
ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, Tu prae- 
cepisti mandata tua custodiri nimis, nonuisi Valde in- 
telligimus, si recte intelligimus : et, Nimis te diligo, 
si alicui ehiarissimo dicimus, non utique plus quam 
oportet, sed valde nos diligere intelligi volumus. De- 
nique illa grzeca sententia non habet lioc verbum, quod 
hic legitur :'ibi enim est &jyx», quod est nimis ; hie 
est autem cgó£gx, quod est Valde. Sed aliquando, ut 
diximus, Nimis pro eo quod est Valde et dictum in- 
venimus, et dicimus ; unde nonnulli etiam latini co- 
dices non habent, Tu precepisti mandata tua. custodiri 
nimis : sed, valde. Valde itaque pr:vcepit hioc Deus, ct 
valde oportet Dei eustodiri mandata. 

9. [vers. 5.] Sed hunilis pietas vel pia humilitas, 
ei fides non immemor grati: , quid. adjungat at- 
tendite ; Utinam, iuquit, dirigantur vie meg ad custo- 
diendas justificationes tuas, Procepisti quidem tu, sed 


53 Am. et MSS., terreri. 


utinam quod prwcepisti fiat mihi. Ubi audis t/ti- 
nam, vocem oplantis agnosce; at agnita voce 
optantis, depone superbiam prassumentis. Quis enim 
se dicat optare quod sic habet in arbitrii potesta.e, vt 
nullo indigens adjumeuto id possit efficere ? Ergo si 
optat homo quod pr:ecipit Deus; ut det ipse quod 
pracipit, rogandus est. Deus. A quo enim optandum 
est, nisi ab ille, a quo Patre luminum omne datun 
oplimum et omne donum perfectum, sancta Seriptura 
Leste, descendit (Jacobi 1, 17)? Propter eos autein qui 
putant hoc solo pos ad faciendam justitiam divinitus 
adjuyari, quod Dei pracepta nobis in notitiam profe- 
runtur, ut ea coguita, jam sine ulla Dei gratia, solis 
nastrie voluntatis viribus impleantur; non optat hic 
dirigi vias suas ad custodiendas justilicationes Dei, 
nisi jam ejus acceptis ipso prxcipiente mandatis. Ad 
hoc enim pertinet quod praemisit, Tw pracepisti man- 
data tua cuslodiri simis. Tanquam diceret : Jam legem 
zecepi, jam movi; tu enim przcepisti mandata tua 
custodiri ninus : et mandata tua sancta, et justa, et 
bona; sed peccatum per bonum mihi operatur mor- 
tem (Rom. vu, 12, 13), nisi adjnvet. tua gratia. Uti- 
nam ergo dirigantur vie mec ad custodiendas jusiifica- 
tiones (uas. 

5. [vwers. 9.] Tuac non confundar, dum -in:picio in 
omnia mandata tua. Mandata. Dei sive cum leguntur, 
sive cum memoria rccoluntur, tanquani speculum in- 
tuendum est, secundum Apostolum Jacobum dicen- 
tem, « Si quis est auditor verbi et non factor, hic 
cemparabitur viro consideranti vultum nativilatis sux 
in speeulo ; consideravit enim sc, et abiit, et statim 
oblitus est qualis fuerit : qui autem perspexerit in 
legem perfectam libertatis, ct permanserit, non audi- 
tor obliviosus factus, sed factor operis, hie beatus in 
facto suo erit » (Jacobi 1, 95-25). Talem se ist» vult 
esse, ut inspieiat tanquam iu speculo mandata Dei, et 
non confundatur; quia non auditor eorum tantum 
vult esse, sed factor. Propterea optat dirigi vias suas 
3d eustodiendas justi^eationes Dei. Unde dirigi, nisi 
graiia Dei? Alicquin legem Dei habebit, non ubi 
gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit imandata 
inspicere, qu:xe non (acit. 

4. [vers. 7.] Confitebor, iaquit, tibi, Domine, in di- 
reclione cordis, in. eo quod didicerim judicia justitice 
tug. Non est. peccatorum coafessio ista, sed laudis : 
sicut ait etiam ipse in quo peccatum nuliun erat, 
Confitebor tibi, Pate;, Domine celi et terre (Matth. xv, 
25); et sicut scriptum est in li»ro Ecclesiastico, Hec 
dicetis in confessione, Opera Dumini universa quoniam 
bona valde (Ecci xxxix, 90 et 21). Confitebor, inquit, 
tibi in directione cordis. Utique si dirigantur vix: mex, 
confiiebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est 
ista, non mea. Tunc enim confilebor in eo quod didi- 
cerim. judicia justitic? tug, si directum cor habebo, 
directis videlieet viis meis ad custodiendas justifica- 
Uones tuas. Nam quid mihi proderit quod ca didice- 
rim, si eorde perverso vias abibo! pravas? non enim 
ketabor in eis, sed aecusabor ab eis. 


! plerique Mss., /tabebo. 


051 


5. [vers. 8.] Deinde adjungit . Justificationes tuas 
custodiam. Qux omnia ex illo utique conneetuntur, 
quod ait: « Utinam dirigantur vie mex ad custodien- 
das iustificationes tuas: tunc. non confundar, dum 
inspicio in omnia mandata tua ; » et « confitebor tibi 
in directione cordis, » et « justificationes tuas custo- 
diam. » Sed quid est quod sequitur? Ne derelinquas 
me usque valde; vel, sicut nonnulli codices habent, 
usque nimis, pro eo quod est valde : nam hoc verbum 
grocum est et hic id est, cgóogx : quasi relinqui se a 
Domino velit, sed non usque valde. Absit. Sed quia 
reliquerat Deus mundum merito peccatorum ; usque 
valde illum reliquisset, si ei nec tanta medicina pro- 
fuisset, hoc est gratia Dei per Jesum Christum Domi- 
num nostrum : nunc vero secundum istam orationem 
corporis Christi, non eum reliquit «sque valde; quia 
Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi (M Cor. v, 
19). Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, 
qui cum dixisset in abundantia sua, Non movebor in 
c&lernum, velut sua virlute confidens; ut ostenderet 
ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua 
pr:estiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem 
suam, et factus est conturbatus (Psal. xxix, 7, 8). 
Inveuiens ergo se, nec jam praiesumens de se, cla- 
mat, Ne derelinquas me usque valde. Si enim dereli- 
quisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli 
usque valde, ue peream. Tw ergo pracepisti mandata 
tua custodiri nimis: jam de ignorantia me excusare 
non possum; sed quoniam in(irmus sum, « utinam 
dirigantur vi:& me: ad custodiendas justificationes 
tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omnia 
maudata tua; ». tunc. « confitebor tibi jn directione 
cordis, in eo quod didicerim judicia justiti:e tui ; » 
tunc « justificationes tuas custodiam : » et si dereli- 
quisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et 
justifieatus abs te gloriabor in te. 


SERMO V. 


1. [vers. 9.] Hos versus, charissimi, isto conside- 
remus in psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras 
Litteras perscrutemur : Jn quo corrigit junior vint 
suam ? 1n custodiendo verba tua. lnterrogat se, et re- 
spondet sibi. In quo corrigit junior viam suam? huc 
usque interrogatio est : deinde responsio, In custo- 
diendo verba tua. Sed hoc loco custoditio verborum 
Dei, intelligenda est operatio pr:eceptorum : früstra 
enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et 
vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obli- 
viscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur : non au- 
tein ait iste, [n quo exercet junior memoriam suam? 
sed, Jn quo corrigit viam suam ? atque ad-hoc respon- 
det, In custodiendo verba tua. Neque ullo modo di- 
cenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 

2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim di- 
cere ; In quo corrigit homo vizm suam? aut, In quo 
corrigit vir viam suam ? quod plerumque in Scripturis 
ita ponitur, ut a sexu honoratiore liomo intelligatur, 
modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque 
enim et femiaa non beata qua nou abiit in consilio 


S. AUGUSTINI EPiSCOPI 


1513 
impiorum : ubi tamen dictum est, Beatus vir (Psal. 1. 
1)./Ilie vero nec IIomo ait, nec Vir, sed junior. Num- 
quid desperandus cst senior? aut in alio corrigit 
etiam senior viam suam, quam in eustodiendo verba 
Dei? An forte admonitio est, qua :etate potissinum 
fieri debeat ; secundum illud quod alibi scriptum est : 


, Fili , a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad ca- 


nos invenies sapientiam (Eccli. v1, A8)? Est et alius in- 
tellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus ju- 
nior, qui profectus a patre in regionem longinquam, 
effudit substantiam suam viveus cum meretricibus 
prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem fa- 
memmque perpessus, reversus est ad semetipsum, et 
dixit, Surgam, et ibo ad patrem meum. In quo cnin 
correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, 
qu.e tanquam panem paternum esuriens concupivit ? 
Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, 
qui patri suo dixit, Écce tot annis servio tibi, et nune 
quam mandatum (uum preterii. Junior ergo ille cor- 
rexit viam suam, quam se ita depravasse perversam- 
que habuisse confessus est, ut patri diceret, Jam non 
sum dignus vocari filius tuus (Luc. xv, 19-21). Tertius 
quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, 
quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus 
antepono : ut senior agnoscatur, vetus homo; et no- 
vus, junior : senior, qui portat imaginem terreni ho- 
minis; junior, qui ccelestis: quia nou prius quod spi- 
ritucle est, sed quod animale ; postea spirituale (VCor. xv, 
49, 46). Sit ergo licet quilibet, quantum ad ztatem 
pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior 
erii ad Deum percepta gratix novitate eonversus; et 
in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus : 
hoc est verbum fidei quod przdicamus (Rom. x, 8), 
el ipsa est. fides quxe per dilectionem operatur (Ga- 
lat. v, 6). 

3. [vers. 10.] Sed iste junior populus, grati:e filius, 
homo novus, cantator novi cantici, hxeres testamenti 
novi, is:e junior non Cain, sed Ahel; non Ismael, 
sed Isaac; non Esau, sed lsrael; non Manasses, 
sed Ephraem ; non [leli , sed Samuel; non Saul , sed 
David ; quid adjungat attendite : 7 toto, inquit, corde 
meo exquisivi te; ue repellas me a mandatis tuis. Ecce 
orat, ul adjuvetur ad custodienda verba Dei , in quo 
dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique 
hoc est, Ne repellas me a mandatis tuis : quid est enim 
3 Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe 
ejus rectis atque arduis humana non contemperatur 
infirmitas, nisi proveniens ejus adjuvet charitas. 
Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur re- 
pellere , tanquam flammea framea prohibeantur in- 
digni, ne manum extendant ad arborem vitze (Gen. 
ui, 24). Quis est autem dignus, ex quo per unum ho- 
minem peccatum intravit in mundum, et per pecca- 
tum mors, ct ita in omnes homines pertransiit , in 
quo omnes peccaverunt (Rom. v, 12)? Sed indebita 
Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam 
iste qui loquitur et dicit, In toto corde meo ezquisivi 
te ; et hoc unde posset , nisi eum aversur ad se ipse 
con verteret, cui dicitur, Deus, tu convertens vivificabis 


——.—w* 


-"— — *——-—URMUT 






1515 
nos (Psal. xxxiv, 7) , et ille perditum qu:ereret, ct 
errantem ille revocaret, qui dicit, Quod perierat requi- 
yam, et quod erraverat revocabo (Ezech. xxxiv, 16)? 

4. [vers. 11, 12.] Inde est quod et corrigit viam 
suam in custodiendo verba Dei , illo regente , illo fa- 
tiente : neque enim per se ipse posset, cum Jeremias 
propheta fateatur et dicat, Scio, Domine, quoniam non 
est hominis via ejus, neque vir ibit et corriget viam suam 
(Jerem. x, 95). A Domino quippe hoc etiam iste supc- 
rius optavit , ubi ait, Utinam dirigantur vie mec : ct 
hic ubi addidit, In corde meo abscondi eloquia tua , ut 
mon peccem tibi ; continuo divinum quzesivi auxilium, 
n? in corde ejus Dei cloquia sine fructu absconderen- 
Lir, nisi opera justitize sequerentur. Cum enim hoe 
dixisset, adjunxit, Benedictus es, Domine; doce me ju- 
stificaliones tuas. Doce dixit, quomodo eas discunt qui 
faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquan- 
tur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixe- 
rat, Jn corde meo abscoudi eloquia tua, «t non peccem 
tibi : Quid ergo adhue ea querit discere, qu:e abscon - 
diia jam custodit in corde ? quod utique non fecisset, 
nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, Doce me 
justi ficationes tuas, nisi quia eas vult faciendo discere, 
non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, 
sicut in alio psalmo legitur, Benedictionem dabit qui 
egem dedit (Psal, ixxxui, 8); ideo, Benedictus es, Do- 
mine; doce me , inquit, justificationes tuas. Quia enim 
in corde meo abscondi eloquia tua, ut non. peccem 
tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiz, 
ut faciendo discam quod intimando jussisti. Hzc satis 
Sint, ut vestrz mentes sine fastidio nutriantur: alium 
sermonem desiderant qu e sequuntur. 


SERMO VI. 


4. [vers. 15.] Initium sermonis hujus est nobis in 
psalino de quo disputamus, hic versus : /n labiis meis 
enuntiavi omnia judicia oris tui. Quid est hoc, dilectis- 
simi ? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare 
possit, eum investigare non possit? An vero cum 
Apostolo exclamare dubitamus , « O altitudo divitia- 
Tum sapientie el scientie. Dei! quam inscrütabilia 
Sunt judicia ejus, et investigabiles vi: ejus » (Hom. xi, 
93)! Dominus dicit, « Adhuc multa habeo vobis di- 
cere, sed non potestis portare modo : » et quamvis 
continuo. promiserit eis omnem verilatem per Spiri- 
tum sanetum (Joan. xvi, 12, 15); clamat tamen bea- 
tus Paulus, Ex parte scimus ; ut intelligamus Spiritu 
quidem sancto, unde piguus accepimus, perduci nos 
ad omnem veritatem ; sed cum in aliam vitam, post 
hujus vit:e speculum et wenigma , venerimus, et facie 
d faciem viderimus ! (1 Cor. xim , 9, 12). Quomodo 
ergo iste dicit, 1n labiis meis enuntiavi omnia judicia 
oris tui? Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore 
versu proximo dixerat, Doce me jus'ificationes tuas. 
Quo. pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, 
qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia 
quidem euneta jam noverat, justificationes autem ad- 

!* Am et. Mss., sed cum in alia vila, post Injus vite spe- 


eulum et casn facie ad fiiciem venerimus : isi quod loco, 
€ugma, quidam habent, eigmata, 


lParsot, XXXVII, 


ENARBATiO IN PSALMUM CXVIII. 


1314 
huc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si ja:n 
Sciebat inserutabilia De; , et ea que hominibus pr:- 
Cepit facienda. nesciebat. Jusiificationes enim sunt , 
non dicta, sed facta justiii;e, opera seilicet justorum, 
qua imperat Deas. Ideo autem Dei dicuntur, quanvis 
a nobis fiaut, quia nisi ipso donante non fiunt. Judi 
cia porro Dei sunt , quibus ab eo mundus et nunc et 
in fine s:eculi judicatur. Sel cum eloquiis Dei omni 
contineantur, et. justificationes videlicet et judicia ; 
cur querit adhue. justificationes discere , tui eloquia 
Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim , 1n corde 
meo abscondi eloquia fua, ut non peccem tibi : (um se- 
cutus adjunxit, Benedictus es, Domine; doce me justi- 
ficationes tu«s ; ac deinde, In labiis meis, inqnit, enun- 
fiavi. omnia. judicia oris tui. Videntur quidem duo 
ista inter se non esse contraria, imo esse potius amiea 
atque conjuneta , ut quoniam in corde suo abscondit 
eloquia Dei, in labiis suis jdicia ejus enuntiet ; Corde 
enim creditur ad justitiam , ore autem confessio fit ad 
salutem (Rom. x, 10):sed quod iter hzc duo mes 
dium posuit , Benedictus €8, Domine; doce me jusüifi- 
caliones tuas, quomodo conveniat homini eujus in 
corde jam sunt eloquia Dei ; et qui labiis suis enun- 
tiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justifi- 
cationes Dei , non invenitur, nisi ut cas discere velle 
intelligatur. faciendo , non memoria retinendo et lo- 
quendo; et id a Domino demonstravit debere nos pe- 
tere, sine quo nihil possumus facere. Sed loc ante 
istuin alio jam sermone tractavimus : nunc vero quo- 
modo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis 
enuntiasse, cum dicta sint inserutabilia, et de quorum 
profunditate alibi Scriptum est, Judicia tua abyssus 
multa (Psal. xxxv, 7) ; quantum Deus donat, tractare 
Suscepimus. 

2. Quid ergo hie intelligamus, attendite. Numquid 
judicia Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit uti- 
que qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum ; ct qua- 
libus dicturus sit, Ite in ignem eternum ( Mauh.xxv, 
94, 44). Scit, inquam neque fornicatores , neque 
idolis servientes, neque illos atque illos, quos ibi apo- 
Stolus Paulus. enumerat , regnum Dei possessuros 
(1 Cor. vi, 9, 10) : scit iram et iudignationem , tri- 
bulationem et angustias in omnem animam hominis 
operantis. malum , Jud:i primum et Greci ; gloriam 
vero, et honorem , et pacem omni operanti bonum ^ 
Jud:eo primum et Graco (tom. n, 9 et 10). Hic at- 
que hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit 
Ecclesia : sed non ipsa sunt omnia ; eum sint quadam 
inserutalilia, et sicul abyssus multa, profunda et oc- 
culta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentiori- 
bus membris hominis hujus , qui cum suo capite Sal- 
vatore totus est Christus ? Inscrutabilia enim fortasse 
dicla sunt. homini , quia viribus suis ea non potest 
perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancii, 
cuicumque hec Dominus conferre dignatur? Sic enim 
illud dici:m est, Deus habitat lucem inaccessibilem 
(1M Tim. vi, 16 ) ; et audimus tamen, Aeccedite ad eum, 
el illumincmini ( Psal. xxxi, 5). Qux utique ita soi- 


(Quarantc-huit,) 


1515 
vilur quiestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, ac- 
cedatur autem. àd. eum muneribus suis. Quanquam 
"igi nemini omnino sanetorum, quamdiu corpus quod 
corrumpitur aggravat animam ( Sap. 1x, 15 ), omuia 
judicia Dei scire conceditur, quia revera multum est 
ad bominem, cum profecto ( ut aliquid exempli gratia 
dicam , unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas ) 
nemo sine judieio Dei sit tardus in auimo, vel elaudus 
in eorpore : habet tamen unde dicat. Ecclesia , hoc 
esi populus acquisitionis, et veraciter dicat , In labiis 
neis enuntiavi omnia judicia oris tui ; id est , nihil ju- 
dierum tuorum tacui, qu: mihi. per eloquia tua in- 
notescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis 
enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluissc, 
quod non ait, omnia judicia tua; sed , omnia judicia 
oris tui, id est, quae mihi dixisti : ut. per os. ejus elo- 
quium cjus intelligamus, quod fecit ad nos in revela- 
ionibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; 
quao omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiare 
non cessat Ecclesia. 

3. [vers. 14.] Deinde subjungit et dicit, In via testimo- 
niorum (torum jucundatus sum, quasi in omnibus divitiis. 
Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil 
brevius, nihilque grandius intelligimus esse quam 
Christum , in quo sunt omnes thesauri sapientia et 
scienüc abseonditi ( Coloss. n, 3). Inde ct iste ait 
se jucundatum vel deleetatum in hac via, quasi in om- 
nibus divitis. Tesiinonia quippe Dei sunt, quibus 
quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Com- 
mendat autem suam eharitatem Deus in nobis , quo- 
niam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro 
nobis mortuus est ( Rom. v, 8, 9 ). Cum ergo ipse 
dicat, Ego sum via ( Joan, xiv, 6), et humilitas ejus 
carnalis nativitalis atque passionis , evidentia sint 
iestimonia divin: erga nos dilectionis ; procul dubio 
via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe 
testimonia qua in illo videmus impleta, etiam futura 
erg nos , quie sempiterna promissa sunt, exspecta- 
mus el speramus implenda. Qui enim proprio Filio 
non pepereit , sed pro nobis omnibus tradidit eum , 
quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ( Rom. 
vin, 32)? 

4, [vere. 15, 16.] sequitur : [n mandatis tuis garriam 
et considerabo vias tuas. Quod grzcus habet &3626c7cu, 
latini interpretes quidam garriam , quidam exercebor, 
interpretati sunt ; qu:e duo inter se videntur esse di- 
versa : Sed si exercitatio intelligatur ingenii , eum 
quadam delectatione disputationis, utrumque conjun- 
gitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, 
ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garru- 
litas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem ! 
se in Dei mandatis exercet Ecclesia , adversus om- 
nes inimicos fidei cliristianze atque catholigze copiosis 
doctorum disputationibus garrula : qui tunc fru- 
€iuosc sunt disputantibus , si non ibi considerentur 
nisi vig Domini *, sicut scriptum est , misericordia et 


1 13 Am. et Mss. At Er. et, Lov., si. atitem : et infra, est 
garruíia. 

* trie in Edd. additur: Universe autem vie Domini : quod 
2 pricrpuis Mss. abest. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1516 
veritas ( Psal. xxiv, 10) ; quorum. duorum. plemtudo 
invenitur in Christo. Per hanc suavem exercitationem 
fit etiam quod adjungit : In justificationibus (uis mcdi« 
tabor, non obliviscar verborum tuorum. Idco ulique me- 
ditabor, ut non obliviscar. Unde beatus. ille in pria 
psalmo , inlege Domini meditabitur die ae nocte 
GPs Ta 

5. In his omnibus qux, ut potuimus, disputavimus, 
meminerimus, charissimi, eum qui abscondit in corde 
suo eloquia. Domini, et enuntiat in labiis suis omnia 
judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus dele- 
ctatur sicut in omnibus diviuis, ct garriens vel sese 
exercens in mandatis ejus, considerat vias ejus, et 
meditatur iu justificationibus ejus, ne obliviscatur 
verborum ejus, per quie omnia utique lege Dei atque 
doctrina instruetus apparel; orare tamen et dicere, 
Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. 
Ubi nihil aliud. intelligitur poscere, nisi adjutoriuu. 
gratie, ut quod jam novit sermone, d;scat et opere, 
SERMO VII. 


1. [vers. 17.] Si. hujus psalmi superiora memini- 
stis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda 
Sequentia. Etenim quie tanquam ex unius hominis 
persona loquuutur, membra sunt Christi, et ad unum 
caput tanquam unum pertinent! corpus, Nempe su- 
perius dixerat : In quo corrigit junior viam suam? In 
custodiendo verba tua. Ecce nune apertius, ut id fa- 
ciat, poscit auxilium : Retribue, inquit, servo. tuo; 
vivam, et custodibo? verba tua. Si bona pro bonis sibi 
retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non 
autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba 
tua ; tanquam mercedem bonam pro bono obedientie 
flagitaret : sed. dixit, Hetribue. servo (uo; vivam, et 
custodibo verba tua. Quod quid est aliud, quam dicere 
mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, 
de quibus dicitur, Sine mortuos sepelire mortuos suos 
(Matth.vin, 22). Quapropter si mortuos intelligimus 
infideles, vivos autein fideles; quonia justus ex (ide 
vivit ( Rom. 1, 17), nec possunt. custodiri verba Dei 
nisi fide, que per dilectionem operatur ( Gal. v, 6): 
hanc sibi poscit qui dicit , Retribue servo tuo; vivam, 
ei custodibo verba iua. Et quonium ante fidem non 
homini debentur nisi mala pro maiis, retribuit autem 
Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hac 
retributionem rogat qui dicit, Retribue servo tuo ; vi- 
vam, et custodibo verba tua. Qaatuor sunt enim retri- 
butiones : aut mala pro malis retribuuutur, sicut Deus 
ignem zeternuai retributurus est impiis ; aut bona pro 
bonis sicut regnum zternum retributurus est justis ; 
aut bona pro malis, sieut Christus per gratiam justi- 
ficat impium ; aut mala pro bonis, sicut Judas et Ju- 
diei per malitiam persecuti sunt. Christum ?, Harum 
quatuor retributionum du: priores pertinent ad ju- 
Sitiam , uL retribuantur mala pro malis, bona pro 
bonis : teria perünet ad misericordiam , ut retri- 


! Sic Er. Lugd. Ven. et Lov, In. B., pertinens. M. 
? Ità constanter antiquiores Mss. At Edd., custodiam. 

» * Miss., sicul Judgus per malitiam perscculus. est Chri- 
uim. i 


- 


€" — 


"T9 
" 


"Uu wo 


1517 


buautur bona pro malis . quartm Deus nescit ; nulli 
enim. malum pro bono retribuit. Ive autem. quam 
tertio loco posui , primitus necessaria est : uisi enim 
Deus retribueret bona pro malis , nullo modo essent 
quibus retribueret bona pro bonis. 

2. Vide illum Saulum, postea Paulum : « Non ex 
operibus, » inquit , « justitiz quae nos fecimus , scd 
secundum suam misericordiam salvos uos fecit per lava- 
erum regenerationis » (Tim. i, 5). Et iterum : « Qui 
prius fui blasphemus , et persecutor, et injuriosus ; 
sed misericordiam consecutus sum, quia igneraus 
feci iu iueredulitate » ( 1 T'im. 1, 43). Et iterum : « Con- 
silium autem do, tanquam misericordiam consecutus 
a Domino, ut fidelis essem (1 Cor. vni, 95 ) : hoc est, 
ut viverem ; quia justus ex fide vivit. Mortuus ergo 
erat prius per suam injustitiam , antequam viveret per 
Dei gratiam. Ipsam porro suam mortem sie confite« 
tur : « Adveuiente autem, » inquit, « mandato , pec- 
calum revixit, ego autem mortuus sum, ct inventum 
cst mihi mandatum quod eratin vitam, hoc esse 
in mortem » ( Hom. vn, 9et10). Retribuit erg) 
illi Deus bonum pro mato, hoc est, vitam pro morte; 
talem scilicet retributionem, qualis hie poscitur, ubi 
dicitur, Retribue servo tuo; vivam, el custodibo verba 
tua. Et vixit, et custodivit. verba ejus, et pertinere 
ccpitad aliam retributionem, in qua retribuuntur 
bona pro bouis : propter quam dicit, « Donum certa- 
men certavi, cursum consummavi, fidem servavi ; 
de cxtero reposita est mihi corona justitize, quam 
reddet mihi Dominusin illa die justus judex » (Il Tim. 
1v, 7 et 8). Utique justus, reiribuendo bona pro bonis ; 
quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. 
Quauivis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro 
bonis, non estsine misericordia; quia et hoc scri- 
ptum est, (ui. coronat te in. miseratione et misericor- 
dia ( Psal. cn, 4 ). Qui enim dixit, Bonum certamen 
ceríavi , quando vinceret , nisi illo donante de quo ait ; 
Gratias Dco, qui dat nobis victoriam per Dominum no- 
strum Jesum. Christum (1 Cor. xv, 51) ? Et qui cur- 
Bum consummavit , quando curreret, quando perve- 
niret , nisi illo adjuvante de quo ait, Igitur non eo- 
lentis , neque currentis , sed miserentis est. Dei ( Rom. 
ix, 16)? Et qui fidem servavit, quando id faceret , 
nisi, ut ipse ait, miscricordiam consecutus ul fidelis 
esset? 

9. Nusquam ergo se extollat humana superbia : 
donis suis Deus retribuit bona. praemia. Sed iste qui 
jam orat et dicit, Retribue servo tuo, vivam ; si peni- 
tus esset mortuus, non. oraret : sed ab illo accepit 
initium. bonz concupiscentie , a quo vitam poscit 
obedieutiz. Habebant enim aliquam fidem, qui dice- 
bant : Domine, auge. nobis fidem ( Luc, xvn, 5). Ille 
vero et incredulitatem suam confitebatur, nec fidem 
diffitebatur, qui cum esset iplerrogatus utrum. cre- 
deret, ait : Credo , Domine ; adjuva incredulitatem 
meam ( Marc. 1x, 25). Jam utique vivere incipiens 
postulat vitam, qui eredens orat obedientiam : non 
pro ea servata premium * ; sed ut servetur, auxilium, 


! Sic Am. Er. et Mss. AL Lov., ton tt pro ea servolr prc- 
mium. 





ENARRATIO IN PSALMUM CXV1iI. Y 


*. 


4518 
Vila quippe erescente vivescit per omnem dien, qui 
renovatur de die tn diein ( HE Cor. iv, 16 ). 

4. [ vers. 18. ] Sciens autem. verba Dei non posse 
custodiri per obedientiam, nisi videantur per intelli- 
gentiam , hoc quoque orationi addit et. dieit : Revel 
oculos meos , et. considerabo mirabilia de lege tua. Ad 
hoe etiam illud pertinet , quod adjungit, /nquilinus 
ego sum in terra : sive, ut nonnulli codiees habent, Zncolar 
ego sum in terra ; ne abscondas a me mandata tua. Quod 
enim ait superius, Revela oculos meos; hoc postea 
dixit, ne abscondas a me : et quod ibi dixeral, mira- 
bilia de lege tua ; hoc alio modo repetens ait, man- 
data tua. Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, 
quam , Diligite inimicos vestros ( Matth. v, 44 ) ; ioc 
est, retribuite bona pro malis, Sed de isto. inquili- 
natu vel incolatu non est sermo coarctandus ; eLideo 
non isle de hac re , sed alius exspectandus , ei Do- 
mino adjuvante reddendus est. 


SERMO VIII. 


1. [ vers. 19. ] Exspectationi Charitatis vestra de 
sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus 
est , ab illo versu scilicet, ubi ait, Incola ego sun in 
lerra; non abscondas a me mandata. tua. : Sive, ut 
nonnulli codices habent, Iuquilinus ejo sum in terra. 
Quod enim est in graeco. zégoue: , aliqui nostri inqui- 
linus, aliqui incola, nonnunquam etiam advena inter- 
pretati sunt. luquilini non hzbentes propriam do- 
mum, habitant in aliena ; incolie autem vel advena, 
utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima 
exoritur quxstio. Neque enim secundum corpus di- 
ctum videri potest, Zncola , vel advena, ve] inquilinus 
sum in terra; cum de terra corpus orivinem ducat. 
Sed in bae profundissima qu:estione nibil audeo de- 
finire. Sive enim propter animam (que absit ut putc- 
tur ex terra ) merito dici potuerit , Inquilinus , vel 
incola , vel advena ego sum in terra ; sive secundum 


totum. hominem , quia paradisi aliquando eivis fuit, 


ubi utique. uon erat. qui ista dicebat; sive quod est 
ab omni controversia liberius, non omnis homo pos- 


' Sit hoc dicere, sed cui patria promissa est :eterna in 


celis : hoe scio, quia tentatio est vita luniana Super 
terram (Job vii, 1); et. jugum grave est super filius 
Adam (Eccli. xv, 1). Verum me plus delectat secun- 
dum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra 
inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernun 
patriam , unde pignus accepimus , et quo pervenien- 
tes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille 
qui in alio psalmo dicit , uquilinus ego sum apud te 
et peregrinus , sicut omnes. patres mei (Psal. xxxvin, 
15); nonait, Sieut omnes homines ; sed dicendo, 
sicut omnes patres mci, justos procul dubio vult inte!- 
ligi , qui eum tempore proxcesserunt , et in hae per- 
egrinatione gemitu pio superna patrize Suspirarunt. 
De quibus scriptum est aa Hebrzos : € Secundum 
fidem mortui suut hi omnes , cum non accepissent 
promissiones , sed longe eas videntes et Salutantes, 
et confitentes quia hospites et. peregrini suit super 
terram. Qui enim falia dicunt, ostendunt quia patas 
querunt. Et si quidem ejus mienieies essent a qua 


1519 


disecsserant, habuissent tempus revertendi ; nunc 
autem meliorem appetunt, id est coelestem : ideo non 
confunditur de his Deus vocari Deus eorum ; prapa- 
ravit enim cis civitatem » (Hebr. x1, 15-46). Et illud 
quod legimus, Quamdiu sumus in corpore , peregrina- 
mur a Domino ; potest intelligi hoc non esse omnium, 
«ed fidelium : Non. enim. omnium est fides (M Tess. 
in, 9). Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. 
Cum enim dixisset, Quamdiu sumus in corpore, pere- 
grinamur a Domino : Per fidem enim. ambulanus , in- 
quit , non per speciem (WM Cor. v, 6, 7) ; ut intellige- 
remus eorum esse isíam peregrinationem, qui aim- 
bulant per fidem. Infideles autem, quos Dcus non 
priescivit nec prxdestinavit conformes fieri imaginis 
Filii sui (Rom. vin, 29), non possunt veraciter diccre 
se in terra peregrinos, quando ibí suat, ubi secua- 
dum carnem nati sunt : non enim babent alibi civi- 
tatem ; ac per lioe non sunt in terra alienigena, sed 
terrigenze. Unde ait. alia Seriptura de quodam : Po- 
suit enim apud mortem. domum suam , et apud in[eros 
cum terrigenis axes suos (1sai. xxvi, 15). Sunt autem 
et ipsi peregrini ct inquilini, non huic terr, sed 
p^pulo Dei, a quo sunt alienigenz. Unde credentibus, 
€i sanctam civitatem, qux non est de hoc mundo, 
habere incipientibus Apostolus dicit : Jgitur jam non 
estis peregrini et inquilini; sed estis cives sauctorum et 
domestici Dei (Ephes. n, 19). Ipsi ergo suut cives 
terreni, qui sunt Dei populo peregrini : qui vero 
cives sunt. in populo Dei, ipsi sunt in terra perc- 
grini ; quia totus idem populus, quamdiu est in cor- 
pore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque , Incola 
ego sum in terra ; ne abscondas a me mandata tua, 

9. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit 
mandata sua ? Nonne illa ubique Deus voluit pradi- 
cari? Utinam quam mulüs clara sunt, tam multis 
chara sint. Nam quid est clarius, quam, Diliges Domi- 
num Dewun tuwm ex toto corde tuo, ei ex tota anima 
(ua, et ex tola mente tua ; el, Diliges proximum tuum 
tanquam teipsum ? 1n quibus duobus mandatis tota lex 
pendet eí Propheta ( Matth. xxu , 57 40). Et quis est 
quem lateant ista mandata ? Nempe et omnibus fide- 
"bus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo 
poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli 
ccrnit abseondi ? An quia Deum nosse difficile est, 
consequens est utique ul, Diliges Dominum Dcum 
tion, difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? 
Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis 
quippe hono est omni honini proximus, nec ulla 
cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura 
communis. Quanquam nec proximum noverat qui 
Domino ait : Et quis est mihi proximus ? Quando illi 
€st propositus homo quidam , qui descendens ab Je- 
rusalem in Jericho incidit in latrones : eui proximum 
non fuisse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse 
qui interrogaverat judicavit (Luc. x, 29-57) ; patuit- 
que in facienda misericordia neminem alienum esse 
deputandum ah eo qui diligit proximum. Sed multi 
xec seipsos noverunt ; quia et seipsum nosse, quem- 
admodum bomo sibi debet innotescere, nou omnium 


S. ACGUSTINI EPISCOPI 


1520 


hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tan- 
quam seipsum, qui nescit eL seipsum? Non enim 
frustra ille filius junior, qui profectus in regionein 
longinquam , abi dissipavit substantiam suam vivens 
prodige, ut diceret, Surgam, et ibo ad patrem meum, 
prius reversus est in semetipsum ( Luc. xv, 15-18), 
nisi quia tam ionge peregrinatus cst, ut relinqueret 
etiam semetipsum, Nec tamen reverteretur ad se, si 
omni modo nesciret se ; nec diceret, Surgam , et ibo 
cd palrem meum, si penitus ignoraret Deum. Quo- 
circa et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magise 
que seiantur, non immerito scienda poscuntur. Qua- 
propter ut sciamus diligere Deum, sciendus cst Deus; 
et ul sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, 
prius debet diligendo Deum diligere seipsum : quod 
unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum ? 
Recte itaque dicitur Deo, Jncola ego sum im terra ; na 
abscondas a me mandata tua. Merito namque abseon - 
dun!ur eis qui non sunt. incole in terra : hzc enim 
maudata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena 
sapiunt. Quorun: autem conversatio in caelis est 
( Philipp. ux, 49, 20), in. quantum hic eonversantur, 
profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondau- 
tur ab eis mandata Dei, per qui ab hoc incolatu Iibe- 
rentur, diligendo Deum, cum quo in xeternum erunt ; 
et diligendo proximum, ut illic sit ! ubi et ipsi erunt. 

9. [vers. 20.] Quid autem diligendo diligitur, si 
ipsa dilectio non diligitur? Unde consequenter iste 
incola in terra, cum Dei mandata ne sibi absconde- 
reutur orasseL, in quibus dilectio przecipitur vel sola 
vel maxime ; et ipsius dilectionis dilectionem se velle 
habere proclamat, dicens : Concupivit anima mea 
desiderare juslificationes tuas in omni tempore. Lauda- 
bilis est ista concupiscentia, non damnabilis Non de 
liac dictum est, Ion concupisces (Exod. xx, 17) ; sed 
de illa qua caro concupiscit adversus spiritum (Galat. 
y,17). De hae autem. bona concupiscentia qua con- 
cupiseit spiritus adversus carnem , quare ubi scri- 
ptum sit ; et invenies, Concupiscentia ilaque sapientie 
deducit ad regnzm (Sap. vi, 21) : et multa alia repe- 
riuntur bona concupiscentix€ testimonia. Sed hoe 
sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, 
quando bona commemoratur concupiscentia ; cum 
autem non additur quid concupiscatur, sed sola poni- 
tur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod com- 
memoravi, Concupiscentia ilaque sapientie deducit ad 
regniun ; si non adderet sapientix , nullo modo dice- 
rel, Coheupiscentia perducit ad regnum. At vero 
Apostolus quod posuit, Concupiscentiam nesciebam, 
nisi Lex diceret, Non concupisces (Rom. vn, 7) ; non 
utique addidit cujus rei concupiscentiam , vel quid 
non concupisces : certum est enim non intelligi, cum 
ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo 
hujus anima concupivit? Desiderare, inquit , justifica- 
tiones tuas in omni tempore, Credo nondum eas desi- 
derabat, quando concupivit desiderare. Justificatioucs 
autem faeta sunt justa, id est, opera justitice. Cuin 
itaque noudum habeat et qui jam desiderat, quam 


? MSS., Sint. 


E 


"T 


V d 
í 








FRTCOCOUFEESNU vuvvvrv."-—-gOnemmT TRITT 


1521 ENARRATIÓO IN PSALMUM CXVIil. 1592 


longe ab his etat qui adhue eas desiderare concupi- 
s ebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc 
adhue concupiscunt ? 

4. Mirum cst autem quomodo concupiscatur desi - 
derium, nec sit in nobis enjus concupiscentia jam 
sit in nobis, Neque enim pulchrum aliquod. corpus 
est, sicut aurum , vel! caro aliqua speciosa, quam po- 
test honio concupiscere, nec habere, quia extra posita 
non est in homine. Quis nesciat in homine esse con- 
cupiscentiam, in homine esse desiderium * Cur ergo 
coneupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus infera - 
tur? Aut quomodo. baberi ejus concupiscentia sine 
ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam 
concupiscentia ? Nam et desiderare procul dubio 
concupiscere est. Quis est iste niirabilis atque inex- 
plicabilis languor ? Et tamen est. Nam eL zegrotus 
qui fastidio laborat, et vult evadere hoe malum, con- 
cupiscit utique desiderare cibum, dum concupiscit 
non habere fastidium : sed hoc fastidium morbus est 
corporis. Concupiscentia vero qua concupiscit desi- 
derare cibum, hoc est carere fastidio, in animo est, 
non in corpore : et habet eam non gutturis et. fau- 
cium delectatio , quo fastidio restringitur ! ; sed 
recuperand:;s ratio sanitas, qua pelleudum esce 


" fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appe- 


tit animus ut appetat corpus , quando appetit animus 
nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, 
et utrumque coneupiscentia est, cur * coneupisco de- 
siderium justificationum Dei ? Quomodo in ^20 co- 
demque animo meo habco concupiscentiam desiderii 
hujus, et ipsum non habeo desiderium ? aut quo- 
modo ista duo sunt, et non unum ? Utquid enim con- 
cupiseo desiderare justificationes, ac non ipsas justi- 
ficationes potius quam earum desiderium concupisco? 
aut quo pscto possum justificationum desiderium 
concupiscere, et ipsas ju Uficationes non. concupi- 
Seere ; cum ideo earum desiderium concupisce:im, 
quia ipsas habere cupio ? Quod si. ita est, jam ipsis 
utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum 
desiderium concupiseam, cum jam id habeam, et 
habere me sentiam? Non enim possem concupiscere 
desiderium | jusiitie , nisi concupiscendo justitiam. 
An hoe est quod superius dixi, quod diligeuda sit 
etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet ; 
sicut odio babenda est dilectio qua diligitur quod 
ditigi non oportet? Odio quippe habemus concupi- 
Scentiam nostram qua caro concupiscit adversus spi- 
riium : et quid est ista concupiscentia, nisi mala 
dilectio ? Et diligimus concupiscentiam nostram qua 
Spiritus concupiscit adversus carnem : et quid est 
isià concupiscentia, nisi bona dilectio ? Cum autem 
dicitur, Diligenda est, qnid aliud diciiur quam , con- 
eupiscenda est? Quocirca quoniam recte coucupi- 
scuntur justificationes Dei, recte concupiscitur con- 
cupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo 
8ic potest dici : si recte diliguntur justificationes Dei, 


! Aliquot Mss., re.tinguitir. 
? Edd., cur non concupisco. Abest, mon, a melioribus 
M3S. 


recte. diligitur dilectio ju:tificationum Dei. An aliud 
est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non 
sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis 
«oncupiscentia desiderium est. Concupiscuntur enim 
et qu:e habentur, et qux: non baberitur : nam concu- 
piscendo, fruitur homo rebus quas habet; deside- 
rando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo 
quid est, nisi rerum absentium concupiscentia ? Sed 
Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, 
nisi quando neseiuntur? An et quando sciuntur ct 
non fiunt, absentes habend:e sunt? Nam quid sunt 
justificationes , nisi opera justa, non verba ? Ac per 
hoe possunt infirmitate animx non desiderari ; et 
ratione menlis, ubi videlur quam sint utiles atque 
salubres, potest earum desiderium concupisci. Swpe 
enim quid agendum sit videmus , nec agimus ; quia 
non delectat ut agamus, et cupimus ut delectet. P.:e- 
volat intellectus ; et tarde sequitur, et aliqu:ndo non 
sequitur humanus atque infirmus affectus, ldeo ergo 
desiderare concupiseebat quie bona esse cernebat, 
cupiens eorum babere delectationem quorum potuit 
videre rationem. 

5. Non autem ait, concupiscit ; sed, Cencupivit ani- 
ma men desiderare justificutiones tuas. Fortasse quippe 
talis erat iste iucola in terra , qui jam pervenerat ad 
id quod concupiverat, jamque desiderabot eas quarun 
se desiderium aliquando coneupisse commemorat. 
Si autem. jam desiderabat, cur non. habebat? Non 
enim aliquid impedit quominus h:bceantur justifica- 
tiones Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas 
charitas fervet, quarum charitas lucet. An. habebat 
eas, atque faciebat ? Nam paulo post dicit : Servus au- 
tem tuus exercebatur in justificationibus tuis. Sed quibus 
quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius e«t 
enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, 
ut earum desiderium concupiscatur; postremo , ut 
proficiente lumine atque sanitate delectet. earum et 
operatio , quarum sola ratio delectabat. Sed. ea 
qu: sequantur , quoniam jam iste prolixus est, 
alio sermone, adjuvante Domino , commodius disse- 
rentur. 

SERMO iX. 

1. [vers. 91. ] Psalmi hujus qux tractanda sub- 
sequuntur, admonent nos causam nostr: miseria 
recordari. Etenim cum dixisset, concupivit anima mea 
desiderare justificaliones tuas in omni tempore; sive 
scilicet in rebus prosperis, sive in adversis , quia et in 
laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita 
est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tem- 
pore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore : 
continuo subjecit , Zncrepasti. superbos ; maledicti qui 
declinant. à imandatis tuis. Superbi euim declinant a 
mandatis Dei. Aliud est quippe maiidata Dei per in- 
firantatem vel ignorantiam non iinplere : aliud ab eis 
per superbiaia decliaare ; sicut feceruat qui nos mor- 
taliter in hie mala genuerunt. Delectavit eniin eos , 
Erüis sicul dii ; ac sie a mandato Dei, quod sibi eun 
mandasse scicbant, et quod facillime, nuila infirmirace 
revocante , impediente , tardaute, implere poterant , 


1825 S. AUGUSTINI EPISCOPI 152 


per hane superbiam declinarunt, Et ecee tota ista dura 
et infelix :erumna mortalium , quodam modo haredi- 
laria est increpatio superborum. Quando enim dixit 
Deus, Adam, ubi es (Gen. m, 5, 9)? non ubi essetignora- 
hat, sed superbum increpabat; et ubi tuuc esset, id est, 
ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed 
interrogando increpans admonebat. Vide autem quem- 
admodum , eum dixisset, /ncrepasti superbos, non ait, 
Maledieti qui declinaverunt a mandatis tuis ; ut illud 
tantum primorum hominum peccatum veniret in men- 
tem : sed ait, Maledicti qui declinant. Oportebat enim 
ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non decli- 
nare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, 
in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi 
amisimus voluptate. 

2. [rers. 22.] Sed quoniam superbi nec ia tanta de- 
ponunt inerepatione cervicem , et cum sint dejecti 
laboris mortisque supplicio , extolluntur superbiz 
typho, imitantes elationem cadentium, irridentes hu- 
mülitatem. surgentium; pro eis orat corpas Christi , 
cum dicii : Aufer a me opprobrium el contemptum, quo- 
niam Lestimonia (ua exquisivi. Testimonia grxce mar- 
tyria nuncupautur, quo verbo jam utimur pro latino : 
unde illos qui propter testimonium Christi diversis 
passionibus humiliati suut, et usque ad mortem pro 
veritate certarunt, non testes, quod latine utique pos- 
scimus, sed grzce martyres appellamus. Quoniam hoc 
ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus he 
verba tanquam dictum sit, Aufer a me opprobrium el 
contemptum, quoniam martyria tua exquisivi. Christi 
vorpus ista cum dieit, numquid ab impiis et superbis 
mdire opprobrium atque contemptum ullam deputat 
jonam , cum potius inde perveniat ad coronam ? Cur 
ego quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit. 
auferri, nisi quia, uL dixi, orat pro ipsis inimicis suis, 
«quibus esse perspicit noxium, objicere sanctum nomen 
Christi tanquam opprobrium Christianis, et cjus a Ju- 
dieta irrisam crucem to:amque humilitatis christianae 
medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati 
cecidimus et jacentes amplius intumuimus , eadem 
superbia permanente et crescente coutemnere ? Dicat 
ilaque corpus Christi ; jam euim dirigere didicit iui- 
1ieos suos; dicst Domino Deo suo , Aufer a. me op- 
probrium et contemptum , quia marlyria tua exquisivi : 
id est , opprobrium quod ideo audio , et contemptum 
quo ideo eontemnor, quia marlyria tua exquisivi, au - 
fera me. Inimiei enim mei, quos a me pr:ecipis diligi, 
qui magis magisque moriuntur et pereunt , eun mar- 
iyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto 
reviviseent et irvenientur, si mariyria tua venerentur 
in me. Eta factiin est; hoe videmus. Ecce. martyrium 
Christi, et apud homines et in hoc mundo, non solum 
nou estopprobrium,sed magnum est ornamentum : ecce 
nonsolum in eonspeetu Domini, verum etiam'in conspe- 
etu hominum jam pretiosa est mofsysanetorum ejus 
( Psal. cxv. 15) ; ccce non. solum non contemnuntur, 
verum etiam magnis honoribus przferantur martyres 
ejus. Ecco filins ille jmior qui pro porcis quos pascebat, 
id est, pro iinmundis. diemonibus quos eolebat , par- 


ticulam saam in paucissimis Christiauis precedentem 
persequebatur; jam nunc in tam multis et. magnis 
populis. gentium martyres , quibus ingerebat op- 
probrium , religiosissime praedicans, et maximis 
laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat ct 
revixit, perierat et inventus est (Luc. xv, 12-21). Hoc 


tam magno lucro correctionis , conversionis et re- 


demptionis inimicorum suorum corpus Christi Deo 
dixil, Aufer a me opprobrium et contemptum : ct quasi 
quixreretur de qua re opprobrium , de qua re con- 
temptum ; subjungit , Quoniam martyria (ua ez- 
quisivi. 

5. [vers. 25, 94.] Ubi est nunc illud opprobrium ? 
ubi ille contemptus? Abierunt atque transierunt ; ct 
quia inventi sunt qui perierant , illa perierupt. Sed 
quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. Ete- 
nim sederunt principes , inquit, et adversum me loque- 
bantur. inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, 
hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decer- 
nebant. Refer hoc ad ipsum caput ; invenies sedisse 
principes Judoorum , consilium quierentes quomodo 
Christum perderent ( Math. xxvi, $). Refer hoc ad 
corpus ejus, id est Ecclesiam ; invenies rcges terra 
excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam 
essent. Etenim sederunt principes , et adversum me lo- 
quebantur : servus autem (uus exercebaiur in tuis justi fi- 
cationibus. Qualis exercitatio hae fuerit , qui nosse 
desideras, quod adjuaxit intellige : Nam et testimonia 
tua meditatio mea est, el consilium meum justificationes 
tuc. ecole quod superius commendavi testimonia 
esse marlyria. Reeole in justificationibus Domini 
nullam esse difüciliorem et mirabiliorem , quam ut 
suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur 
corpus Christi, ut el martyria ejus meditaretur, et di- 
ligeret cos a quibus opprobrautibus et contemnentibus 
propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non 
enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis 
polius orabat dicens , Aufer a. me opprobrium et. con- 
temptum. Sederunt. ergo. principes, et. adversum me 
loquebantur : servus autem luus exercebatur in justifica- 
tionibus tuis. Quonam modo ? Nam et testimonia tua 
meditatio mea est, et consilium meum juslificationes tuc, 
Consiliun. contra consilium : consilium sedeutium 
principum fuit inventos martyres perdere; consilium 
patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. 
Reddebant illi mala pro. bonis ; isti, boua pro malis. 
Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt , isti 
moriendo vicerunt? Quid , inquam , mirum si marty- 
res s:vvienübus Gentibus temporalem mortem pa- 
lientissime pertulerunt , et Gentes martyribus oran- 
tibus ad xternam vitam pervenire potuerunt ; dum 
corpus Christi sic exercetur , ut et martyria medite- 
tur, et malis martyrum perseentoribus 19ua pre- 
cetur ? 


Eust 


SERMO X. 

1. [vers. 25.] Sequitur in isto psalmo majore, quod 
considerare, et sicut. Dominus dederit, pertractare 
debemus , Ad/iesit pavimento. anima mea ; vivifica me 
secundum verbum tuum, Quid est, Ad/iesit pavimento 
anima mea? Nam cum adjungit et. dicit, Vivifica me 
secundum verbum tuum; quare se vivificari poscat, 
utique causam przmisit, dicendo , AdAcsit pavimento 
anima mea. Ergo quia propterea se vivificari petit, 
quia pavimento adhasit anima ejus ; mirum si boni 
aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota 
ista sententia, tanquam diceret : Mortuus sum ; vivi- 
fica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam unam 
quamdam domum magnam universum mundum ve- 
limus accipere, videmus velut ejus cameram coelum : 
lerra erit igitur pavimentum. Vult itaque terrenis 
erui, et cum Apostolo dicere, Conversa!io nostra in 
celis est ( Philipp. qm, 90 ). Proinde terrenis adhz- 
rere mors anim: est; cui malo contraria poscitur 
vita, cum dicitur, Vivifica me. 

2. Sed videndum est utrum congruant huie verba 
ista, qui superius talia dixerat, quibus magis Deo vi- 
deatur adh:zsisse quam pavimento, ut conversatio 
ejus non in terrenis, sed in coelestibus haberetur. 
Quomodo enim potest intelligi terrenis adhzsisse qui 
dicit : Servus aulem (uus exercebatur. in tuis justifica- 
tionibus ; nam el testimonia (ua meditatio mca | est, et 
consilium meum justificationes tue? lc sunt. enim 
verba ejus antecedentia, quorum antecedentium 
ista sunt consequentia, Adasit pavimento anima 
mea. Àn ex hoc intelligere debemus , quantumlibet 
quisque proficiat in. justificationibus Domini, babere 
eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, in 
quibus vita humana tentatio est super terram ( Job 
vn, 1); et ab hac morte si perseveranter proficit, 
quotidiercviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo 
noster interior renovatur de die in diem ( (lI Cor. iv, 
16)? Nam et illud Apostolus cum dicebat, Quamdiu 
sumus in corpore, peregrinamur a Domino (Id. v, 6) , 
ei coneupiscebat dissolvi, et esse cum Christo ( PAi- 
lipp. 1, 25 ) ; adhieserat pavimento animx ejus. Unde 
el corpus ipsum, quia ex terra est, non absurde in- 
telligitur pavimentum ; quod adhuc quia corruptibile 
est et aggravat animam (Sap. 1x, 15), recte in. illo 
congeniscitur ct dicitur Deo, Ad/igsit pavimento anima 
mea, vivifica me secundum verbum. tuum. Neque enim 
non cum corporibus nostris semper cum Domino eri- 
mus (1 Thess. v , 12-16 ) ; sed tuic. quia non erunt 
eorruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter 
consideremus , non eis nos, sed ipsa nobis potius 
adhzrebünt, nos autem Deo. Unde a!terius psalini 
verba illa sunt, Mihi autem adherere Deo. bonum est 
( Psal. yxxu, 28 ) : ut. vivant corpora ex nobis, 
adhz rendo nobis; nos autem vivamus ex Deo, quia 
nobis adhgrere Deo. bonum est. Adh;esio quippe isti 
de qua dictum est, Aa/uesit pavimento anima mca, non 
toriunclionem carnis et animae, quamvis et ipsam 
quidam intelleserint; sed carnalem magis animae 
affectum, quo earo concupiscit adversus spiritum 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


1926 
(Galat. v, 17), signifieare: mihi videtur. Quod si rc- 
cte accipitur, profecto qui dicit, Adhesit pavimento 
anima mca, vivifica nte secundum verbum luum, nou id 
orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius cor- 
poris interveniente solvatur; quod dies ultimus vite 
hujus, qui propter ejus brevitatem non. potest esse 
diuturnus, quandoque facturus est : sed ut concupi- 
scentia qua concupiscitur adversus spiritum , magis 
magisque minuatur , et concupiscentia qua concupi- 
scitur adversus carnem, magis ac magis augeatur ; 
donec ista consumatur in nobis, et illa cons"*umetur 
per Spiritum sanctum qui datus est nobis. 

9. [vers, 26.] Beneautem nonait, Vivifica meseeundum 
meritura meum ; sed ait, secundum verbum tuum : 
quod quid est aliud, nisi, seeundum promissum tuum? 
Filius promissionis vult esse, non filius elationis ; 
ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, 
Hoc est enim verbum promissionis : In £saac voca- 
bitur tibi semen : hoc est , Non qui filii. carnis, hi filii 
Dei, sed [ilii promissionis deputantur in semine ( Rom. 
1x, 7, 8 ). Nam quid erat ipse per seipsum, in co quod 
sequitur, confitetur : Vias meas enuntiavi, et. exaudisti 
me. Nonnulli quidem codiees habent, vias tuas ; scd 
plures, et maxime graecis, vias meas, hoc est, malas. 
Nam hoc mihi videtur dicere , Peccata mea confes- 
sus sum, et exaudisti me, hoc est , ut dimilteres ca. 
Doce me justificationes tuas. Confessus sum vias meas, 
delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; 
non ut tantummodo sciam quid agere debeam, Sicut 
enim dictum est de Domino quod non. noverat. pecca- 
tum (WM Cor. v, 21), et intelligitur, non fecerat ; sic 
et justitiam ille vere dicendus est. nosse, qui facit, 
Proficientis hxc oratio est. Nam utique si omuino 
non faceret, profecto illa superiora non diceret : Ser- 
vus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus. Non 
ergo in quibus exercebatur, has vult à Domino discere ; 
sed ab istis ad alias proficiendo, velut ^rescendo, de- 
siderat pervenire. 

4. [vers. 27, 23.] Denique adjungit et dicit, Viam ju- 
slificationum. tuarum insinua mihi; «cl, sicut nonnulli 
codices habent, instrue me : quod ex pressius de greco 
dicitur, fac me intelligere (a). Et exercebor in mirabi- 
libus tuis. Ipsas justificationes ampliores , quas profi- 
ciendo cupit apprehendere, mirabilia Dei vocat. Sunt 
ergo qu:edam Dei justificationes ita mirabiles, ut hu- 
mana infirmitas ab eis qui evyerti non sunt, non ad 
eis posse pervenire credatur | Unde laborans iste, ct 
earum difficultate quodam modo fatigatus, adjungit : 
Dormitavit anima mea pr tedio ; confirma me in verbis 
tuis. Quid est, doriilavit, nisiab spe refriguit qua eas 
sc apprehensuram esse crediderat ? Sed, confirma mo, 
inquit, in vcrbis tuis, ne ab eis quoque ad qux per- 
venisse me jam sentio, decidan dormitando : con- 
firma itaque me in eis verbis tuis que jam teneo, quie 
jam facio, ut ex eis ad »lia possim proficiendo pcr- 
tendere. 

5. [ vers. 29. ] Et quid impedit in via justificatio- 
pum Dei sic ambulare , ut homo facile pasci! ad illa 


(a) Gracc., sunelt on me. 


1527 
eiiam mirabilia pervenire ? Quid putaimus , nisi quod 
2 se amoveri ia consequentibus rogat. diceus : Viam 
iniquitatis amove a me ? Et quia lex factovam subinira- 
tit, ut abundaret deliciun ( fie. v, 20); sequitur, et 
dicit, Et ! [ege tua. miserere mei. Qua lege, nisi lege 
fidei ? Audi. Apostolum : Ubi est ergo gloriatio tua? 
Exclusa est. Per quam legem ?. factorum ? Non ; sed per 
legem fidei (1d. va, 27 ). Wc est lex fidei, qua credi- 
sius et oramus per gratiam nobis donari, ut. facia- 
mus quod per nosmetipsos implere non possumus ; uc 
ignorantes D. i justitiam, et nostram volentes consti 
tuere, justiti:e Dei non simus subjecti (Id. x, 5). lu 
lege itaque factorum est Dei jubentis justitia ; in 
l-«ge autem fidei, subvcnientis miscricordia. 

6. [vers. 50-32.] Cum autein. dixisset, Et leg? twa 
maiserere mei; de beneficiis ejus quie jam consecutus 
cst, quodammodo, si dici potest, pr.escribit, ut impe- 
tret cetera. quae nondum est cousecutus. Ait enim : 
Vian: veritatis elegi ; judicia tua nonsum oblitus. Adha- 
si testimoniis tuis ; Domine, noli me confundere. Viam 
veritatis elegi, ubi currereim : judicia tua non sum ob(i- 
tus, ut. currerem.. Ad/uzsi testimoniis (uis, cum cur- 
rerem : Domine, noli me confundere; quo curro. per- 
L'ndam , quo tendo pervexiam. Non enim volentis, 
ncque currentis, sed miserentis est Dei (Id. 1x, 16 ). 
Deniquesequitur : Viam mandalorum (uorum cucurri, 
eum. dilatasti cor meum. Non currerem, nisi dilatasses 
cor meum. Prorsus isto versu exponitur quemadino- 
dum dictum sit ,. Viam veritatis elegi, judicia tua non 
sum oblitus, adhasi testimoniis tuis. Cursus est quippe 
iste vke mandatoru.a Dei *. Et quia potius ejus bene- 
ficia quam sua merita Domino allegat; tauquam di- 
ceretur ei, Quomodo istam viam cucurristi 3, eli- 
gendo, et Dci judicia non. obliviscendo , et ejus testi- 
moniis adlierendo, an per teipsum ista potuisti ? Non, 
ait. Quid ergo? Viam mandatorim tuortin, inquit, cu- 
curri cum dilatasti cor meun. Non ergo per propiium, 
et quasi nullius.tuse opis. indizum arbitrium. meum ; 


sed cum dilatasti cor meum. Cordis dilata:io, justitizjs est 


delectatio. Hae munus est Dei, ut in przceptis ejus 
non limore poena angustemur, sed dilectione, et de- 
lectatione justiti:xe dilatemur. Hane euim nobis pro- 
mütit latitudinem ejus dicens : JJabitabo in eis, el de- 
ambulabo (M Cor. v1, 16). Quam enim latum est ubi 
deambulat Deus ! in hac latitudine diffunditur chari- 
ias in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui da- 
tus est nobis ( Rom. v, 5). Unde etiam dictum est, Et 
in plateis tuis discurrant aqua tuc (Prov. v, 16) : pla- 
tea quippe de verbo gr:eco a latitudine omen accepit ; 
quoniam graece z2a««i dicitur latum. Ix sunt aqu:e de 
quibus Dominus clamat, Qui sitit veniat ad me. Qui 
credit in me, flumina aque vive fluent. de ventre ejus : 
ct exponens Evaugelista quid dixerit, IToc. auto, in- 
quit, dicebat de Spiritu quem accepturi erant. qui credi- 
iuri erant in. eum (Jozn. vn, 57-59 ). Multa. dici pos- 


* Sjc Am. et Mss. juxta LXX, AL Fr. et Lov., et a [ege. 

* Lov.: Cursus quippe istg vie sunt imandatorian. Dei ; 
Aissentientibus Edd. aliis ec ss. 

5 pic editio Lov. addit, riam veritatis ; quod a nostris 
Kass. aldst, 


S. AUCUS] 


WNISDPISCCPI 1528 


sent de ista cordis latitu.ine, scd liujus sermonis jain 
contradicitur Lnzitudini. 
SERMO XI. 


1. [vers. 53. ] 1n. psalmo. isto m:gno sequitur 
quod nobis , adjuvante Doinino , cousideraudum at- 
que traciandum est : Legem pone mihi, Domine, 
viam justificationum tuarum , cl exquiram eam semper. 
Apostolus dicit , Justo lex non est posita , injustis autem 
et non subditis , et cetera , quie ibi concludeus sit, 
Etsi quid aliud sang doctring adversatur , qua est se- 
cundum Evangelium glorig beati Dei , quod. creditum 
est mihi. (V Tim. 1, 9-14). Numquid ergo talis erat 
iste qui dicit, Legem poue mihi, Domine, qualibus 
beatus. Paulus dicit positam legein ? Absit. Si enim 
talis esset , non superius dixisset , Viam mandatoruni 
tuorum cucurri , cum dilatasti cor meum. (uid est ergo 
quod orat ut sibi lex a Domino ponatur , si non poni- 
tur justo ? Au eo modo non ponitur justo, quomodo 
posita est populo contumaci, in tabulis lapideis 
( Exod. xxx1, 18), non. in tabulis cordis carnalibus 
(li Cor. m, 5); sccuudum testamentum. vetus ex 
wionte Sina, quod in servitutem generat ( Galat. 1v, 
24), non secundum !. testamentum novum, de quo 
seiiptum est per Jeremiam prophetam , Ecce dies ve- 
niunt , dicit Dominus , et consuminabo. domui. Israel et 
domui Juda testamentum novum , non secundum testae 
men!um quod disposui patribus eorum in die qua ap- 
prehendi manum eorum, ut educerem eos de terra 
Jgypti: quoniam ipsi non permanserunt in Testa- 
mento meo ; et ego neglexi eos , dicit Dominus. Quo- 


niam hoc est. testamentum: quod. constituam domui 15- | 


rael : Post dies illos, dicit Dominus, dabo leges meas in 
menlibus eorum , et in cordibus eorum scribam cas 
( Jerem. xxxi , 51-55 )? Ecce quumodo vult iste le- 
gem sibi poui a Domino; noa sicut injusiis et non 
subditis , ad vetus testameutum pertinentibus posita 
est , in tabu'is lapideis ; sed sieut sanctis filiis liber:e, 
hoc est supera: Jerusalem , (iliis promissionis , (iliis 


lkereditatis. stern: , sancto Spiritu tanquam digito: 


Dei in mente datur, et in cordibus scribitur : non 
quam memoria teneanL , et vita negligant ; sed quam 
sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine 
amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore 
poen:e , non amore justii:e opus legis facit, profecto 
invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri , 
m:llet utique non. juberi : »e per hoc legis, quam 
vellet non esse , non e:t axiicus , sed potius inimi- 
eus ; uec muudatür opere , qui immundus est. volun- 
tate ?, Talis non potest dicere quod iste dixit in su- 
perioribus versi' ts , Viam mandestorum tuorum cucur- 
vi , cim dilatasti cor meum ; quia ili dilstatio ehaiita- 
lem significat , qux: secundum Apostolum legis est 
plenitudo ( Rom. xur , 10 ). 

2. Cur ergo iste adhuc poscit. sibi legem pori; 
quie utique si non ei posita fuisset, nou viam inau- 


1 Er. et Lov., sed secuidunt. Melius. Ata. et MSs., nom se- 


cundum. di 
à sje wm. et MsS. i0 En. Gt Lev., cogitatione el voles 
tate. 


3 


1529 
daterum Dei in cordis latitudine cucurrisset ? Sed 
quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse 
quod proficit ; quid aliud petit, cum sibi legem poni 
petit, nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quem- 
admodum si poculum plenum teneas, et sitienti 
dare incipias ; et haurit bibendo, et poscit deside- 
raudo. Quibus autem injustis et non subditis lex in 
lapideis tabulis ponitur , przvaricationis reos, non 
promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus memi- 
nit, nec eam diligit, eo modo reus est ; quia niemo- 
ria ejus lapis illi est quodammodo seriptus , non quo 
adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non 
titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justifica- 
tionum Dei vocavit ; nec alia via est mandatorum 
ejus , quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilata- 
tum est cor ejus. Ergo et cucurrit , et currit, donec 
perveniat ad palmam supern:e vocationis Dei. Deni- 
que cum dixisset, Legem pone mihi, Domine, viam 
justificationum tuarum; addidit, et exquiram eam 
semper. Quid enim exquirit quod habet , nisi quia et 
habet agendo , ct exquirit proficiendo ? 

5. Sed quid ext, semper? Utrum exquirendi non 
erit finis ; sicut dictum est, Semper laus ejus in. ore 
meo ( Psal. xxxi , 2 ); quia laudandi non erit finis : 
neque enim Dcum non laudabimus , eum ad ejus re- 
gnum pervenerimus zeternum , cum legamus, Beati 
qui liabitant in. domo (ua , in secula seculorum lauda- 
bunt te ( Psal. .xxxni ,.5 )? An , semper, dictum est, 
quamdiu hie vivitur , quia tamdiu proficitur ; post 
hanc autem vitam qui bene hic proficiebat , ibi perli- 
eitur ? Sicut de quibusdam feminis diclum est, sem- 
per discentes : sed illa male, quia secutus adjunxit , 
Et ad veritatis scieniiam nunquam pervenientes (M Tim. 
im , 7 ). Qui vero in melius semper hie proficit , quo 
proficiendo nititur , pervenit , ubi jam non proficiat , 
quia perfectus sine fine consistit, Nec de illis iamen 
ita dictum est , semper discentes , ut el. post. mortem 
discere perseverent vana et infructuosa ; cum talibus 
doctrinis successerint non studia , sed supplicia sem- 
piterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea 
proficitur , et sciendo et diligendo; ibi autem pleni- 
tudo ejus manet ad fruendum , non remanet ad qui- 
rendum. Sic etiam illud dictum est, Quarite faciem 
ejus semper ( Psal. civ, 4 ). Ubi semper, uisi hic? Non 
enim et ibi quxremus Dei faciem , ubi videbimus fa- 
cie ad faciem ( 1 Cor. xni , 12 ). Aut si recte dicitur 
exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne 
anittatur ; semper omnino sine fine quxeremus legem 
Dei , hoe est veritatem Dei : in lioc quippe ipso dici- 
tur psalmo , Et lex tua. veritas. Quiritur nunc, ut 
teneatur ; tunc tenebitur , ne derelinqua'ur : sieut de 
Spiritu Dei dictum est quod omnia scruletur , etiam 
altitudines Dei ( d. n , 10); non utique ut qnod ne- 
scit inveniat, sed quia nihil relinquat. omnino quod 
nesoiat. 

4. [vers. 54. ] Gratia itaque Dei nobis procipue 
commendatur, qnando sibi legem poni poscit a 
Domino, qui utique jam legem secundum litteram 
noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem 


ENARnATIO IN PSALMUM CX VII. 


1530 
vivificat (1l Cor. in, 6); orat ut per Spiritum t 
faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam 
mandati non observati etiam prxvaricationis ei cri- 
men accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomo- 
do scienda est , id est , ut intelligatur quid sibi velit, 
quare sit eis posita qui cam non erant Servaturi , 
quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod lez subin- 
travit , wt abundaret. delictum. ( Rom. v, 90 ) nemo 
comprehendit , nisi a Domino acceperit intellectum : 
uude iste adjungit et dicit, Da mihi intellectum , et 
scrulabor legem tuam , et custodiam illam in toto corde 
meo. Cum enim quisque legem scerutatus fuerit , et ad 
ejus alta pervenerit , in quibus tota pendet ; profecto 
debet Deum diligere ex toto corde, ex tota anima, 
ex tota mente ; et proximum suum tanquam seipsum. 
In his enim duobus praeceptis tota Lex pendet et 
Prophet ( Matth. xxii , 57-40 ). Hoc videtur promi- 
sisse , cum dixit , Et custodiam illam in toto corde meo. 

5. [ vers. 55. ] Sed quia et hoe minus valet viri- 
bus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut 
faciat quod jubet , Deduc me , inquit , in semita man- 
datorum tuorum , quia ipsam volui. Parum est mihi 
voluntas mea , nisi in eo quod volui, me ipse dedu- 
cas. Et certe ipsa est semita ; hoc est via maudato- 
rum Dei , quam se , di'atato ab illo corde suo , eu- 
currisse jam dixerat. Quam propterea etiam sernitam 
v02at , quia angusta est via quze ducit ad vitam ( Jd. 
vit, 14 ); el cum sit angusta , nisi dilatato corde ron 
curritur. 

6. [vers. 56. ] Sed quoniam adhuc proficit , adhue 
currit ; cL ideo divinuim auxilium: quo deducatur in- 
quirit, quia neque volentis, neque currentis, sed 
imiserentis est Dei ( Rom. ix , 16): denique quia et 
ipsum velle Deus operatur iu nobis * (Philipp. n , 43), 
praparatur enim voluntas:a Domino ; sequitur et di- 
cit, Inclina cor meum in testimonia (ua, et non in 
avaritiam. Quid est inclinatum cor ad aliquid habere, 
nisi hoe velle? Et voluit ergo , et orat ut velit. Vo- 
luit , cum dicit , Deduc me in semita mandatorum tuo- 
rum, quia ipsam volui: orat autem ut velit, cum 
dicit , Inclina cor mcum in testimonia tua, et non in 
avaritiam. Hoe itaque orat , ut in ipsa voluntate pro- 
liciat. Quae sunt autem Dei testimonia , nisi quibus 
sibi ipse attestatur? Testimoniis enim aliquid proba- 
tur; ac per hoc justificationes Dei et mandata Dei 
testimoniis Dei probantur ; ei quidquid nobis persua- 
dere vult Deus , suis testimoniis persuadet : in qux 
iste petit inclinari cor suum , et non in avaritiam. 
Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut 
eum gratis colamus ; quod impedit avaritia radix om- 
nium malorum. Tali verbo grxco lic appellat, a 
quo possit intelligi generalis avaritia , qua plus appe- 
tit quisque quam sat et : z3£ enim latine plns est ; 
£pi; habitus est, ab eo quod est habere. Érgo a plus 
habendo appellata est zeovszix , quam latini interpre- 
ies in hoc loco nonnulli interpretati sunt. emolumen- 


1 Edd., per Spiritum sanctum. Abest, sanctum, a Mss. 
? Sic Am. et Mss. AL Er. et Lov.; operatur in omuibus bo- 


nis. 


1531 
tim, quidam vero ulilitatem ; sed. melius qui avari- 
tiam. Dicit autem Apostolus : Radix enim omnium 
malorum avaritia est (I Tim, vi, 10). Sed in gexco, 
unde in nostram linguam verba ipsa translata sunt, 
non legitur apud Apostolum zJeovcEi«, quod ii loco 
isto psalm: hujus; sed gO«pyupía, quo verbo siguifi- 


catur amor pecuniw. Verum Apostolus intelligendus . 


€sL isto nomine genus significasse per speciem , id 
est, per amorem pecuni: universalem generalemque 
avaritiam , qux» vere radix est malorum omnium. 
Nam ipsi primi homines per serpentem decepti et 
dejeeti non fuissent , nisi plus quam acceperant ha. 
bere , et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc 
quippe ille promiserat dicens : Eritis sicut. dii ( Gen. 
u1, 5). Ergo ista zOsovetix subversi sunt. Plus enim 
volentes habere quam acceperant, et quod accepe- 
rant amiserunt. Cujus vestigium veritatis qux ubique 
dispersa est *, et in forensi jure deprehensum est , 
quo institutum est ut plus petendo causa cadat : id 
est , ut qui plus petierit quam ei debetur , et quod ei 
debebatur amittat. Omnis autem a. nobis circumcidi- 
tur avaritia , si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum 
Job in agone tentationis ipse provocat inimicus , cum 
de illo dicit : Numquid gratis colit Job Deum ( Job. 
1, 9)? Putabat enim Diabolus quod in Dco colendo 
vir justus cor inclinatum haberet in avoritiam , et 
causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium 
quibus eum ditaverat Dominus , velut mercenarius ei 
pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum 
coleret , tentatus apparuit, Si ergo cor non habeamus 
inclinatum in avaritiam , Deum mon colimus nisi 
propter Deum , ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum 
diligamus in seipso , ipsum di'igamus in nobis , ipsum 
jn proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos , 
sive habeant eum , sive ut * habeant eum. Quod no- 
bis quoniam ipso donante confertur , ideo illi dicitur, 
Inclina cor meum in testimonia tua , et non in avari- 
tiam. Sed qux sequuutur, alio sermone tractanda 
Sunt. 


SERMO Xl. 


1. [vers. 57.] Sequitur in psalino quem suscepimus 
disserendum, Averte oculos mcos, ne videant vanitatem ; 
in via tua vivifica me. A contrario differunt inter se 
vauitas et veritas. Hujus autem mundi cupiditas, va- 
nitas : sed Christus, qui ex hoc mundo liberat, veri- 
tas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia 
ipse est et vita ; ipse quippe ait : Ego sum via, veritas 
et vila (Joan. xiv, 6). Sed quid est, Averte ocalos meos, 
xe videant vanitatem ? Numquid quamdiu sumus in hoc 
mundo, possumus non videre vanitatem ? Qmn's enim 
creatura vanitati subjecta cst, quo intelligitur esse in 
homine; et, Oninia vanitas : qua abundantia hominis 
5n omni labore suo, quo ipse laborat sub sole (Eccle. !, 
2et5)? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita 
sv5 sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in (quo se 


* Sic aliquot. Mss. At Edd., legibus quee ubique dispersa 
2unt. Vox, legibus, abest ab omnibus Mss. 

* Slc &m. et Mss. ALEr., sive 1n veli habeat. Vov., site 
von habeant. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1553 


vivilicari petit? Ille quippe ascendit non super solem 
tantum, sed super omnes colos, ut adimpleret. omnía 
(Ephes. 1v, 10). Et in illo magis quam sub sole vivunt 
qui non inaniter audiunt quod dixit Apostolus : « Qu. 
sursum sunt querite, ubi Christus est in. dextera Dei 
Sedens; qu:& sursum sunt sapite, non quz super ter- 
ram. Mortui. enim estis, ei vita vestra abscondita est 
cuim Christo. in Deo ». (Coloss. nt, 1-5). Ac per huc 
Si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra 
sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum 
magis habemus in spe, non tenemus in re : et seeun- 
dum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est ; 
quia et illud cum dixisset, Vanitati creatura. subjecta 
est, adjecit atque ait, Non sponte, sed propter eum qui 
subjecit in spe. Ergo in spe, qua speramus nos adhix- 
suros contempland:e veritati, subjecti sumus interim 
vanitati. Creatura quippe ista spiritualis , animalis , 
corporalisque omnis in homine est ; imo homo est. 
Sponte peccavit, et inimica facta est veritati : sed ut 
merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati, 
Denique post pauca, Non solum autem, inquit, sed et 
nos ipsi primitias spiritus habentes, id est, qui nondum 
quidem ex toto quod sumus, sed ex ea parte qua pe- 
coribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi 
sumus, hoc est, per primitias spiritus : « et ipsi in 
nobismetipsis ingeniiscimus, adoptionem exspectantes 
redemptionem corporis nostri. Spe enim salvi facti 
sumus, Spes autem qua videtur, non est spes : quod 
enim videl quis, quid sperat? Si autem quod non vi- 
demus speramus, per patientiam exspectamus. » ('uam- 
diu itaque hic secundum carnem sumus, cujus ado- 
ptionem et. redemptionem per patientiam spei adhuc 
exspectamus ; tamdiu secundum id per quod sub sole 
sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita 
sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui 
etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste 
dicit, Averte oculos mcos, ne videant vanitatem ? An hoc 
peti', ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus 
impleatur, sed ut in ea sorte sit, qux in illo quando- 
que possit impleri, cum /iberabitur a servitute corru- 
plionis, et spiritu et anima et corpore, in libertatem 
glorie filiorum Dei (Rom. vim, 20-25), ubi jam non 
yidcat vanitatem ? 

2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non 
priter regulam fidei ; sed est hie alius sensus quem 
mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit : 
« Si fuerit oculus tuus simplex, tofum corpus tuum 
lucidum erit. Si autem oculus tuus faerit nequam , 
totum corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen 
quod in te est. tenebre sunt, ipse tenebre quanta 
crunt? » Proinde magni interest, eum aliquid boni 
facimus, cujus rci contemplatione faciamus. Offieium 
quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est ; 
ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed 
prxcipue si bonum est propter quod facimus, cogite- 
mus. flos oculos quibus contemplamur quare faciamus 
quod faeimus, averti poscit ne videant vanitatem ; id 
est, re hane attendat, propter quam faciat, eum boni. 
aliquid faeit. In qua vanitate przeipuun tocum obtinet 


- 


"" 


1555 
amor Ludis hum ma, propter quam multa magza fe- 
cerunt qui magni in. hoc seculo nominati sunt, mul- 
tumque laudati in civitatibus gentium, qu:erentes non 
apud Deum, sed apod homines gloriam, et propte7 
hane velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque 
viventes ; ad quam pervenientes perceperunt merce- 
dem suam, vani vanam. Ab hac vanitate. volens Do- 
minus avertere oculos suorum : « Attendite, » inquit 
« ne. justitiam. vestram faciatis coram hominibus, nt 
videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis 
apud Patrem vestrum, qui in coelis est. » Deinde cum 
ipsius justitiae. quasdam partes exsequeretur, pr:eci- 
piens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique 
id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam ho- 
minum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, 
percepisse mercedem suam (Matth. vi, 1-25), id est 
non sternain quo sanctis reposita est apud Patrem , 
sed temporalem quam querunt qui contemplantur in 
suis operibus vanitatem : non quia ipsa laus humana 
eulpanda est (nam quid tam optandum est hominibius, 
quam ut eis placeant qu: debeant imitari ?), sed pro- 
pter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in 
suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab homi- 
nibus laus homini justo quantacumque provenerit, non 
ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referen- 
da est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere 
boni ; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni. De- 
nique in eodem sermone Dominus jam dixerat cis : 
Luceat lumen vestrum coram hominibus , ul videant 
vestra opera bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in 


colis est (1d. v, 16). Ubi finem posuit, hoc cst in 


gloria Dei, hoe debemus quando aliquid boni facinus 
intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo 
sit linis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas 
Jaudes hominum corrigamus, ct ad Dei laudes omnia 
referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine 
laudantis errore laudatur. Porro si vanum cst pro- 
pter hominum laudes bona facere, quanto vanius pro- 


' pter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive 


retinendam, et si quid hujusmodi est commodi tem- 
poralis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia omnia 
yanitas : que abund«ntia hominis in omni. (abore suo , 
quo ipse laborat sub sole ? Propter ipsam denique tem- 
poralem salutem non debemus facere bona opera 
nostra, sed potius propter illam quam speramus zeter- 
nam, ubi bono immutabili perfruamur, quod nobis 
erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim 
sancii Dei propter hane temporalem salutem bona 
opera facerent, nunquam martyres Christi bonum 
opus eonfessionis in ejusdem salutis amissione per- 
ficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non 
intuentes vanitatem, quia vana salus hominis (Psal. 
uix, 45) ; et diem hominum non concupierunt (Jerem. 
xvit, 16), quia homo vanitati similatus est, dies ejus 
sicut umbra proetereunt (Psal, csum, 4). 

8. [vers. 58.] Cum avtem Deus rogatur , vt ea quie 
videntur * esse in noztra potestate, id est, oculorum 
aversio a videnda vanitete ab illo nabis concedatur , 


1 Er., videlur. M. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 1534 


Jo 
quid nisi ejus gratia eommendatur? Nonnulli enim ab 
ca vanitate non averterunt oculos suos , quia putave- 
runt a. seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt 
gloriam bominum magis quam Dei ( Joan. xu, 43); 
quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium p'aeuerunt, 
el de sui arbitrii viribus prosumpserunt : sed etiam 
hxc vanitas et praesumptio spiritus est (Eccle. vi, 9): 
Cum ergo dixisset, Áverte oculos m0$, ne videant va- 
nitatem; in via tua vivifica me; qui via non vanitas, 
sed veritas est : deinde subjunxit, Statue servo tuo 
eloquium tuum in. timorem tuum *, Quod quid est aliud 
quam, Da mihi ut faciam quod eioqueris? Neque enim 
statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud 
contra faciendo; eis autem statutum est in quibus im- 
mobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in ti- 
morem suum eis quibus dai spiritum timoris sui: 
ümoris autem non illius de quo dicit Apostolus. Non 
enim accepiss spiritum servitutis. iterum. in timore 
( Rom. vin, 45); hune enim consummata charitas fo- 
ras mittit timorem (I Joan. 1v, 18) : sed illius timoris 
quem dicit propheta spiritum timoris Dei ( Isai. XI 
9); timoris utique casti, permanentis in szculum 
sseculi ( Psal. xvin, 10), timoris quo timetur offendi 
qui amatur. Aliter qnippe timet adultera virum suum, 
aliter. casta : adultera, ne veniat; casta , ne deserat. 

4. [vers. 59.] Amputa, inquit, opprobrium meum 
quod suspicatus sum, quia judicia tua suavia. Quis 
est qui suum opprobrium suspicatur, et non ma- 
gis novit sunm quisque opprobrium, quam cujus- 
libet alienum ? Suspicari enim potius alienum po- 
test homo, non suum; quoniam quod suspicatur , 
ignorat : in suo autem opprobrio non est cujusque 
suspicio , sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid 
est ergo quod ait, Opprobrium meum quod suspicatus 
sum? Nimirum de superiore sensu etiam iste ducen- 
dus est : quoniam quamdiu non avertit homo oculos 
suos ne videant vanitatem, quod in scipso agitur, hoc 
de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum , 
vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat 
ei alterum facere. Possunt quippe homines videre 
quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus 
occultum est : et ideo datur suspicionibus locus, ut 
audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa 
plermmque, et, si. vera, tamen incognita temere su- 
spicari. Propterea Dominus cam de ipso fine loquere- 
Lur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos 
nostros a contemplatione averieret vanitatis, monuit 
ne propter laudes hominum bona opera faciamus, di- 
cens : Attendite ne faciatis justitiam vestram coram ho- 
minibus, ut videamini ab eis. Monuit, ne propter pecir 
niam , dieens : nolite vobis thesaurizare in lerra; et, 
Non potestis Deo. servire et mammonc. Monuit, ne 
propter ipsum necessarium victum atque vestitum, 
dicens : Ne solliciti sitis anima vestre quid manducetis, 
neque corpori vestro quid induamini ( Math. vi, 4 , 19, 
24, 95). Et cum hzc omnia monuisset, quia possumus 
suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine 
faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi bene- 


! Sic Mss. juxta Grioc. LXX. AL Edd., in timore tuo. 


1555 
facere ; continuo subjecit : Nolite judicare, ne judice- 
mini ( Id. vn, 1). Unde et hic cum dixisset, Amputa 
opprobrium meum quod suspicatus sum; addidit, quia 
judicia tua. suavia, id est, judicia tua vera. Veritatis 
enim amator suave clamat esse quod verum est. IIo- 
minum autem judicia de occultis hominum, non sua- 
via, quia temeraria. Et ideo suum dixit opprobrium 
quod de aliis est suspicatus; quia et hoc quod * Apo- 
stolus ait, Comparantes semetipsos sibimetipsis (II Cor. 
x, 12), non intelligunt : hoc enim proclivius homo 
suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque 
opprobrium suum petebat auferri, quod in se sense- 
ral, et in aliis fuerat suspicatus ; ut non esset diabolo 
similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod 
non gratis Deum coleret, quem poposcit teniandum, 
ut crimen quod objiceret inveniret (Job t, 9-11). 

5. [vers. 40.] Sed cum libenter alterius opprobrium 
nonnisi xmulatio suspicetur, dum bonum opus re- 
prehendi non potest, quia se asserit * quod apertum 
€6t; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exse- 
rit quod occultum est; atque ita male suspicari eum 
libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo 
quod eminet ? : profecto contra hoc malum, quo quis- 
que libenter de homine malum quod non perspicit 
suspicatur, charitas habenda est, qux non zemulatur 
(1 Cor. xin, 4); quam Dominus przcipue commendat, 
dicens, Mandatum novum do vobis, ut vos invicem dí- 
ligatis ; et, In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, 
$i dilectionem habueritis in invicem (Joan. xm, 54, 55) : 
et de dilectione Dei et proximi loquens, In his, in- 
quit, duobus mandatis tota Lex pendet et. Prophetee 
(Matth. xxi, 40). Unde et iste contra sux suspicionis 
opprobrium quod desiderat amputari, Ecce, inquit, 
concupivi mandala tua; in tua justitia vivifica me. 
Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota 
mente diligere te, et proximum sicut me : non in 
mea2, sed in (ua justitia vivifica me, hoc est, ista cha- 
ritate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam 
quod eommendas, dona ipse quod mandas. In tua 
justitia vivifica me : quia in me unde morerer habui ; 
unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua 
Christus est, « qui factus est nobis sapientia a Dco, 
et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemad- 
modum seriptum est, Qui gloriatur, in Domino glo- 
rietur » (I Cor. 1, 50, 51). Et in illo invenio mandata 
tà quie concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, 
vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum 
caro factum est, ut esset et proximus meus (Joan. 1, 14). 

SERMO XIII. 

1. [vers. 41.] Sermoni pristino, quem de psalmo 
qui c$t omnium prolixissimus, nuper habuimus, de 
verbis ejus qu: sequuntur iste jungendus cst. Hxc 
verba sunt : Et veniat super ine misericordia tua, Do- 


: ! Sic Er. Lugd. Ven. et Lov. In B., quia hoc et posto- 
us. M. 

? 1ta hoc loco Am. et Mss. AU ET. et Lov., exserit. 

3 Sie aliquot. Mss. Alii vero, suspicari licct cuilibet, etc. 
At Er. et Lov., suspicaii non. debet quilibet, ron. videndo 
quod latet , et non invidendo qud eminet. Apud A. et 
omues Mss. absque negatione legitur, e£ invidendo quod 
eminet. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


mine. Qui sententia superiori videtur annexa : non 
enim ait, Veniat super me; sed ait, Et veniat. Est au- 
tem illa superior, Ecce concupivi mandata tua ; in tua 
justitia. vivifica me : dcinde sequitur, Et veniat super 
me misericordia tua, Domine. Quid hic ergo poscit , 
nisi ut mandata que concupivit, per ejus misericor- 
diam faciat*, qui mandavit? Exponit enim quoda:n- 
modo quid dixerit, In tua justitia vivifica me; cuum 
subjungit, Et veniat super me misericordia tua, Domine, 
salutare tuum. secundum eloquium. tuum : hoc est se- 
cundum promissionem tuam. Unde nos vult Aposto- 
lus filios. promissionis intelligi ( Rom. ix, 8); ne 
arbitremur nostrum esse quod sumus, sed to- 
tum Dei grati: retribuamus. Factus est enim nobis 
Christus sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et 
redemptio ; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloria- 
tur, in Domino glorietur (I Cor. 1, 50 et 51). Quod ergo 
ait, In tua justitia vivifica me; in Christo utique vivi- 
ficari cupit, et ipsa est misericordia quam super so 
poscit venire. lpse Christus est et salutare Dei; quo 
verbo exposuit quam misericordiam diceret ubi ait, 
Et veniat super me misericordia tua, Domine. Si ergo 
quirimus qu sit ista misericordia, audiamus quod 
sequitur : Salutare tuum secundum eloquium tuum. Ab 
co quippe hoe promissum est, qui vocat ea qua non 
sunt, tanquam sint (Rom. 1v, 17). Nondum enim erant 
quibus promitteretur, ne quisquam de meritis gloria- 
retur. Et quibus promissum est, etiam ipsi promissi 
sunt; ut totam corpus Christi dicat, gratia Dei sum id 
qucd sum (V Cor. xv, 10). 


2. [vers. 42.] Et respondebo, inquit, exprobrantibus 


mihi verbum. Utrum, verbum exprobrantibus ; an, ver- 
bum respondebo, ambiguum est : sed quodlibet corum 
Christum sonat ?*. Ipsum enim nobis exprobrant, qui- 
bus est crucifixus vel scandalum, vel stultitia ? (2d. 1, 
25) : ignorantes quia Verbum caro factum est, et 
habitavit in nobis; quod Verbum in principio erat, et 
apud Deum erat, et Deus erat ( Joau. 1, 44, 1). Sed 
etsi non ipsi Verbum exprobrent quod eos latet, quia 
divinitas ejus ab eis non cegnoscitur a quibus ejus 
infirmitas in cruce contemnitur ; nos tamen Verbum 
respondeamus, nec exprobratione terreamur aut con- 
fuidamur. Verbum enim si cognovissent, nunquam 
Dominum glori; crucifixissent (1 Cor. n, 8). Ille au- 
tem respondet. Verbum exprobraniüibus, super quem 
venit misericordia Dei; hoe est, ipsum salutare ejus 
venit ut protegat, non ut conterat. Nam super quos- 
dam conterendos venturus est, qui nune in eum, dum 
spernunt cjus humili'atem, offendendo quassantur, 
Sic euim dicit in Evangelio : Qui ceciderit super lapi- 
dem istum, conquassabiiur ; super quem vero ceciderit , 
conteret cum ( Luc. xx, 48). Qui ergo nobis expro- 
brant, offendunt, et exdunt in eum. Nos autem ne 
offendamus, et ceadamus, opprobria eorum ne tiniea- 
mus, sed respondeamus eis verbum. « lloc est ver- 
bum fidei q'iod prodicomus. Quia si credideris, » in- 


! Oclo Nss., fiunt. 
3 Nss., son.t. 


? Sie potiores XSs. At Edd., ezprobrant a quibus est cruti- 


[iexs, vel sceudalum, ve! stiltitiam. 


U530 


UT 


--- 


i die 


1557 
quit, « in corde tuo quia Dominus est Jesus, et con- 
fessus fueris in ore tuo quia Deus illum suscitavit à 
moriuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justi- 
tiam, ore autem confessio fit ia salutem ( Rom. x, S- 
10). Parum est ergo in corde habere Christum, et 
nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed expro- 
brautibus respondendum est verbum. Ut autem hoc 
mariyres possent, promissum est eis, et dictum, 
Non enim vos estis qui loquimini , sed Spiritus Patris 
vestri, qui loquitur in vobis (Matth. x, 20). leo ct iste 
cum dixisset, Respondebo exprobrantibus mihi verbum; 
continuo sequitur, Quoniam speravi in verbis tuis : 
quod est utique, in promissis tuis. 

$. [vers. 45.] Sed quoniam plurimi quamvis ad 
ipsum corpus, cujus h:«e verba sunt, pertinentes , 
gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt 
sustinere exprobrationem, et Christum defieiendo ne- 
gaverunt; ideo sequitur, Et ne auferas de ore meo ver- 
bum veritatis usque valde. Ex ore suo quippe dicit, quia 
unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi 
deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed 
ponitendo postea reviserunL, vel etiam martyrii pal- 
imam quam perdiderant, reparata confessione sum- 
pserunt. Non igitur usque valde, vel, sicut quidam 
€odices habent, non usquequaque, hoc est non omni- 
modo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiz, ver- 
bum veritatis ablatum est : quia etsi ad horam nega- 
vit ümore turbatus , tamen flendo est reparatus (4d. 
xxvi, 70-75) , et confitendo est postea coronatus. To- 
tum itaque corpus Christi loquitur, id est, Ecclesize 
sancle universitas : in quo toto corpore sive quia, 
negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque 
ad mortem pro veritate certarenl, sive quia et ex iis 
qui negaverant mulii reparat sunt , non est ablatum 
€x ejus ore verbum veritatis usque valde. Quod autem 
ait, ne auferas , intelligendum est, nc auferri sinas; 
propter quod orando dicimus, Ne nos inferas in ten- 
tationem (Id. vi, 15). Et ipse Dominus ad Petrum , 
Rogavi, inquit, pro te, ne deficiat fides tua (Luc. xxii, 
$2) ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum verita- 
tis usque valde. Sequitur, Quia in. judiciis tuis speravi; 
vel, sicut de grzeco quidam diligentius expresserunt, 
supersperavi (a) : quod verbum etsi minus usitate com- 
positum est, tamen implet veritatis interpretandz ne- 
cessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimaudus 
est sensus , ut inlclligamus, quantum Deus adjuvat, 
quid sibi velit, In verbis tuis speravi, 1n judiciis tuis 
supersperavi. liespondebo , inqu't, erprobrantibus mihi 
verbum, quoniam speravi in verbis tuis : id est, quoniam 
mihi hoc ipse promisisti. Et ne auferas ex ore meo ver- 
bum veritatis usque valde, quoniam in judiciis tuis su- 
persperavi : id. est, quoniam judicia tua, quibus me 
corripis et flagellas, non solum mili non auferunt 
spem, verum augent etiam : quonium quem diligit Do- 
minus corripit; flagellat autem omnem filum quem 
recipit ( H«br. xit, 6). Ecce enim sancti et humiles 
corde de te prx:sumendo, in persecutionibus non de- 


- fecerunt; ecce etiam qui de se przsumendo- defcce- 


(a) Crzc., epélpisa. 





ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1538 
Tuhl, el tamen 2d ipsum corpus pertinuerunt,, sibi 
innotescendo fleverunt , et tuam gratiam solidius in- 
venerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo ne 
auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde , quia 
in judiciis tuis supersperavi. 

4 [vers. 44.] Et custodiam legem tuam sentper : id 
est, si non abstuleris ex ore meo verbum veritatis, 
custodiam lcgem tuam semper. 1n seeulum zt in secu- 
lum scculi : ostendit quid dixerit , semper. Aliquando 
ctenim semper intelligitur, Quamdiu hic vivitur ; sed 
hoe non est, in seculum et in seculum seculi ? rnelius 
quippe ita interpretatum est, quam, sicut quidam co- 
dices habent, in eternum et in seculum seculi ; quia 
non potuerunt dicere, et in :ternum terni. Lex ita- 
que ista intelligenda est de qua dicit Apostolus , P/e- 
nitudo legis charitas (Itom. xin, 40). Hoe enim a sar- 
clis , quorum ex ore non aufertur verbum veritatis , 
hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non 
solum in hoc sz»culum, id est, donec finiatur hoc sa- 
culum ; sed etiam in alterum, quod appellatur seculum 
seculi. Neque enim przcepta legis , sicut lic ,.ctiam 
ibi accepturi sumus quie custodiamus , sed ipsam le- 
gis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore 
servabimus : quia et Deum plenius, cum viderimus , 
amabimus, et proximum, quia Deus crit omnia in 
omuibus (1 Cor. xv, 28); nec fals:c cuiquam de proxi- 
mo suspicioni erit locus , ubi nullus ulli erit occultus. 

SERMO XlV. 

1. [vers. 45.] Superiores versus prolixi psalmi hujus 
orationem habet; hi autem qui sequuntur, de quibus 
nune disputandum est, narrationem. Petebat. enim 
homo Dei superius adjutorium gratize Dei, cum dice- 
bat, In tua justitia vivifica me; et v.niat Super me mi-. 
sericordia tua, Domine : ct alia. similia vel Supra ve; 
infra. Nunc autem dicit : Et ambulabam in latitudine , 
quoniam mandata (ua exquisivi. Et loquebar in testimo- 
niis tuis in. conspectu regum , et non con[undebar. Et 
meditabar in mandatis tuis, que dilexi. Et [evavi manut 
meas ad mandata tua, que dilexi; et exercebar in justi- 
ficationibus tuis. Ubi narrantis verba sunt, non peten- 
tis ; velut, impetratis qu: petiverat, confiteatur in Dei 
laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini , 
quam super se venire poposcerat. Neque enim hee 
iia superieribus conjunxit, ut diceret , Et ne auferas 
ex ore meo verbum veritatis usque valde , quia in ju- 
dicis tuis supersperavi, Et custodiam legem tuam 
semper, in szculum et in scculum saculi, Et anibu- 
labo in latitudine, quia mandata tua exquisivi, Et lo- 
quar in testimoniis tuis in conspectu regum , et non 
confundar; et czetera isto modo; sic cnim videtur sc- 
quentia praecedentibus depuisse connectere : sed ait, 
Et ambulabam in latitudine. Ubi copulativa conjunetio, 
id est, Et, velut incon: equens posita cst; quia non 
ait, Et ambuiabo, quomodo dicebat, Et custodiam le- 
gem tuam semper. Aut certe si optativo modo dictum 
est, Custodiam [egem tuam ; non ait, Et ambulem in 
latitudine , quasi utrumque optaverit , et poposcerit : 
sed ait, Et ambulabam in latitudine. Ubi si eonjunctio 
ista non esset, sed a superiorum connexione libera 


1559 
inferretur et soluta sententia , Ambulabam in. latitudi- 
fe ; nihil de inusitato loquendi modo hic deberet mo- 
vere lectorem , ut oecultus sensus quxrendus hic ali- 
quis putaretur. Nimirum ergo quod nen dixit intelligi 
voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde sub- 
junxit qualis factus fuerit : tanquam diceret, II:»c cum 
orarem, exaudisti me, Et ambulabam in latitudine ; et 
extera qux isto modo dieta contexuit. 


9. Quid est igitur, Et ambulabam in latitudine, nisi, * 


ambulabam in charitate, quie diffusa est in cordibus 
nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis 
(Hom. v, 5)? In hac latitudiue ambulabat ille qui di- 
eebat, Os nostrum palet ad vos, o Corinthii ; cor nostrum 
dilatatum est (M Cor. vt, 41). lixc autem charitas duo- 
bus illis mandatis tota atque integra conüinctur, dile- 
ctione scilicet Dei, et dilectione proximi , in quibus 
tota Lex pendet et Prophetze (Matth. xxii, 40). Unde 
et hic cum dixisset, Et ambulabam in latitudine ; cau- 
sam subjunxit atque ait, Quia mandata tua exquisivi. 
Nounulli autem codices non habent mandata, sed 
Lestimonia; sed mandata in pluribus invenimus, et 
maxime grzeis : cui lingua tanquam prxecedenti, un- 
de ad nos ista translata sunt, magis credendum esse 
quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo h:ce 
mandata quzxsierit, vel quaerenda sint , illud intuea- 
mur quod dieit magister bonus, et doctor, et dator : 
Pelite, et accipietis; quaerite, et invenietis ; pulsate , et 
aperie:ur vobis. Et paulo post : Si ergo vos , inquit , 
cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto 
magis Pater vester qui in calis cst, dabit bona petentibus 
se (1d. vu, 7, 11)? Ubi evidenter ostendit quod dixe- 
ràt, Petite, qugrite, pulsate, nonnisi ad poscendi, hoc 
est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evange- 
lista non ait, Dabit bona petentibus se, quxe multiplici- 
ter possunt intelligi, vel corporalia , vel spiritualia ; 
sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expres- 
sit quid nos vehementer atque instanter voluerit po- 
scere Dominus , et ait: Quanto magis Pater vester de 
calo dabit Spiritum bonum petentibus se (Luc. xt, 13)? 
Ilic est ille Spiritus per quem diffunditur charitas in 
cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo 
divina mandata faciamus. Hic est ille Spiritus in quo 
clamamus , Abba , Pater (Rom. vin, 15). Ac per hoc 
ipse nos facit petere, quem desideramus aceipere ; 
ipse nos facit quxerere , quem cupimus Invenire ; ipse 
nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc 
docet Apostolus , qui cum dicat in Spirilu sancto nos 
clamare, Abba , Pater ; rursus alio loco dicit, Dedit 
Deus Spiritum. Filii sui in corda nostra clamantem , 
Abba , Pater (Galat. 1v, 6). Quomodo nos clamamus, 
si ipse clamat in nobis , nisi quia clamare nos fecit , 
dum habitare ccpit in nobis? Etiam hoc itaque agit 
acceptus, ut largius aceipiendus petendo, quixrendo, 
. pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, 
sive ut bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, 
hi filii sunt Dei ( Rom. vin , 14). Ergo, Ambulabam , 
inquit , in. latitudine , quoniam mandata Qua. exquisivi. 
Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et accepe- 
rat Spiritum bonum, quo factus bonus bene faceret bo- 
na, ex fide qux per dilectionem operatur (Galat. v, 6). 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1540 

$. [vers. 46.]. Et loquebar, in.uit, in testimoniis tuis 
in conspectu regum , et non con[undebar : kanquaim ille 
qui petierat et acceperat , ut responderet exprobran- 
tibus sibi verbum , et non auferretur ex ore ejus ver- 
bum veritatis. Itaque pro illa usque ad mortem eer- 
tans, nec in conspectu regum confundebatur eain 
loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loque- 
batur, grxce martyria nuncupantur ; quo verbo jam 
utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum 
Martyrum , quibus przdixit Jesus quod et ante reges 
eum fuerant confessuri (Math. x, 18). 

4. [vers. 42, 48.]. Et meditabar, inquit, in mandatis 
tuis, quee dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, 
quc dilexi : sive, quod nonnulli codiees habent in 
uiroque versu, dilexi valde, aut nimis, aut vehementer , 
Sicut interpretari placuit quod grice dicitur «góga. 
Mandata ergo Dei dilexit per hoc per quod ambulabat 
in latitudiue ; per Spiritum scilicet s2"ctum , per quem 
dilectio ipsa diffunditur, et dilatat corda fidelium. Di- 
lexit autem , et cogitando et operando. Nam quod ad 
cogitationem pertinet , ait, Et medi'abar in mandatis 
tuis : quod. autem ad operationem , Et levavi manus 
meas ad mandata tua. Üwique autem senteuti:e addidit, 
qug dilexi : finis enim. przecepti est charitas de corde 
puro (1 Tim, 1, 5). Quando isto fine, id est, hujus rei 
contenplatione fit mandatum Dei , tune fit vere opus 
bonum; et tuac levantur manus , quia supernum est 
quo levantur. Propterea de ipsa charitate locuturus 
Apostolus ait, Supereminentem viam vobis demonst;o 
(I Cor. xn , 51) : et alio loco, Cognoscere, inquit, etiam 
supereminentem scieutig charitatem Christi (Ephes. ut, 
19). Nam si de opere mandatorum Dei merces terre- 
ne felicitatis expetitur, deponuntur manus polius quam 
levantur ; quia terrena emolumeuta qua non sursum, 
sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrum- 
que autem perüiuet quod sequitur, Et exercebar in 
justificationibus tuis : quod, plures interpretes dicere 
maluerunt, quam latabar , aut garriebam, quod aliqui 
interpretati sunt ex eo quod graecus. habet 3302£cyovv. 
Exercetur quippe. in-justificationibus Dei letus, ct 
quodam modo garrulus, qui mandata ejus quie diligit, 
et cogitandi et operandi delectatione custodit. H 
SERMO Xv. 


1. [vers. 49.] Consideremus, quantum donat Doui- 
*nus, et pertractemus hos versus magni psalmi hujus : 
Memento verbi tui servo tuo , in quo spem dedisti mihi. 
Hac me consolata est in humilitate mea , quoniam ver- 
bum. tuum. vivificavit me. Numquid oblivio, sicut in 
hominem , cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, Me- 
mento ? Quamvis in aliis sancte Scripturz locis ipsum 
verbum omnino ponatur , ut est, Quare mei oblitus es 
(Psal. xit, 10) ; et, Oblivisceris inopiam nostram (Psal. 
xri, 94) ; et ipse Deus per Prophetam, Ouumes, iuquit, 
iniquitates ejus obliviscar ( Ezech. xvn, 22 ) : et alibi 
atque alibi szepius hoe legitur. Sed non ut liominibus 
ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut 
Deum poenitere dieitur, quando prxeter hominum spem 
res mutat, consilio non mutato, quia coasilium Domi- 
ni manet. in. zeternuia. ( Psal. xxsui , 13); ità dieitur 


1541 


oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel pro- 
missum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si 
quid hujusmodi , tanquam ejus memorie sit elapsum 
quod speratur sive timetur , et non fit. Dicuntur ista 
locutione morali, qua humanus movetur. affectus ; 
quamvis hzec Deus faciat certa dispositione, non defi- 
ciente memoria, nec obscurata intelligentia, nec volun- 
tate mutata, Cum itaque dicitur ei, Memento , orantis 
desiderium , quia promissum poscit, ostenditur , et 
extenditur ; non Deus, quasi ei de mente id exciderit, 
admonetur. Memento, inquit, verbi iui servo tuo : hoc 
est, imple promissum servo tuo. 1n quo spem dedisti 
mihi : hoc est, in quo verbo, quouiam promisisti, me 
Sperare fecisti. 

2. [vers. 50.] Hwc me consolata est in humilitate 
mea. Yi:ec scilicet spes qu:e data est humilibus, dicente 
Scriptura, Deus superbis resistit , humilibus autem dat 
graliam (Jacobi 1v, 6; et I Petr. v, 5). Unde ore pro- 
prio etiam ipse Dominus ait : Quoniam qui se exaltat, 
hiumiliabitur ; et qui se humiliat, exaltabitur (Luc. xiv, 
11; ei xvi , 14). Bene hic intelligimus etiam illam 
humilitatem, non qua se quisque humiliat coufitendo 
peceata, nec sibi arrogando justitiam ; sed qua quisque 
humiliatur aliqua. tribulatione vel dejectione , quam 
meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque pa- 
tientia : unde paulo post dicit hie psalmus, Priusquam 
humiliarer, ego deliqui. Et illud in libro Sapientis : In 
dolore susiine; et in. humilitate tua. patientiam habe ; 
quoniam in igne probatur aurum et argentum , homines 
vero acceptabiles in camino hianiliationis (Eccli. n, 4, 5). 
Quod ait acceptabiles, ibi spem dedit qux consolaretur 
in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem 
cum discipulis pra:dieeret a persecutoribus esse ven- 
turam , non €os sine spe reliquit; sed hanc etiam , 
qua consolarentur, dedit dicens , In vestra patientia 
possidebitis animas vestras : de ipso quoque corpore 
quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus inter- 
ire, Capillus , inquit, capitis vestri non peribit ( Luc. 
xxt, 19, 18). Hac spes data est corpori Christi, quod 
est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Pro- 
pter quam spem dicit et apostolus Paulus : $i autem 
quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus 
(Rom. viu, 25). Sed xcternorum est spes ista priemio- 
rum : est et alia spes quxe in. humilitate tribulationis 
plurimum consolatur , quie sanctis data est in verbo 
Dei adjutorium gratize pollicentis, ne quisque deficiat. 
De qua spe ! dicit Apostolus : Fidelis Deus qui non 
permittet vos tentari snper id quod potestis ; sed faciet 
cum (ntatione etiam exitum, ut possitis sustinere (Y Cor. 
x, 15). llauc spein dedit etiam Salvator ore suo, quan- 
do ait : Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicul 
lriticum ; ei ego rogavi pro te, Pere, ne deficiat fides tua 
( Luc. xxii , 81, 82 ). Hanc spem dedit et in oratione 
quam docuit , ubi monuit ut dicamus , Ne nos inferas 
in tentationem ( Matth. vi, 15) : quodammodo. enim 
promisit se daturum suis periclitantibus , quod dici 
voluit ab erantibus. Et nimirum de hac spe magis iste 
p;almus intelligendus est dicere, Ifec me consolata est 


! Ani. Er, et omnes Mss., re, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII, 


1542 
in hunilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me. 
Quod expressius interpretati sunt qui non verbum, sed 
eloquium posuerunt : graecus enim Aye» habet, quod 
est eloquium; non Xógog quod est verbum. 

9. [vers 51.] Sequitur autem : Superbi inique age- 
bant usque valde; a lege autem. tua non declinavi, Su- 
perbos intelligi voluit persecutores piorum ; et ideo 
subjecit, A lege autem tua non declinavi, quia hoc eum 
facere illorum persecutio compellebat. Quos usque 
valde inique dicit egisse, quia non solum erant impii, 
verum etiam pios impios esse cogebant. In hae humi- 
litate, hoc est, in hac tribulatione Spes consolata est, 
quie data est in verbo Dei pollicentis adjutorium , ne 
deficiat fides martyrum; et priesentia Spiritus sui vi- 
res impertientis laborantibus, ut evadentes de musci- 
pula veuantium dicerent : Nísi quia Dominus erat in no- 
bis, fortasse vivos absorbuissent nos (Psal. cxxin, 2, 5). 

4. An forte quod ait, Hec me consolata est in humi- 
iate mea , illam dicit humilitatem qua homo est de- 
jectus et projeetus in mortem , ex peccato illo quod 
valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est ? 
li hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis 
factus est ct dies ejus sicut umbra prietereuut (Psal. 
cxLur , 4) , omnes filii irze sunt , nisi per Mediatorem 
reconcilientur Deo, qui przdestinati sunt in eternam 
salutem ante mundi constitutionem (Ephes. 1, 4, 5): 
in quo Mediatore et antiqui justi spem habebant ; 
quando eum in carne venturum prophetize spiritu pre- 
videbant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo , 
etiam hoc bene liic intelligitur verbum, si et ipsorum 
accipimus istam vocem; de quo verbo dietum esL, 
Memento verbi tui servo tuo , in quo spem dedisti mihi. 
Hac me consolata est in humilitate mea ; hoc est, in ista 
mortalitate mea : quia. eloquium. tuum vivificavit me ; 
ut spem. vit» haberem projectus in mortem. Superbi 
inique agebant usque valde : quando quidem eorun sa- 
perbiam nec humilitas mortlitatis edomuit. A [ege au- 
tem. tua non declinavi : quod me facere cogebant su- 
perbi. 

5. [vers. 52.] Memor [ui judiciorum tuorum a secul^, 
Donine, et consolatus sum : vel, sicut alii codices ha- 
bent, et exhortatus sum ; id est, exhortationem accepi, 
Utrumque enim potuit. interpretari de verbo greco , 
quod esi zepexix0x». À seculo ergo ex quo genus liu- 
manum sumpsit exordium, memor fui judiciorum tuo- 
rum super vasa ire, qui perfecta ! sunt in perditio- 
nem : et consolatus sum , quia per hacc quoque osten- 
disti divitias glorie iux in vasa misericordie tu» 
(Rom, ix, 92 et 93). 

6. [vers. 55, 54] « Tedium detinuit me a peccato- 
vibus relinquentibus legem tuam. Cantabiles erant 
mihi justificationes tu:e in loco incolatus mei : » vel, 
sieut alii codices habent, in loco percgrinationis mew. 
Ipsa est illa huinilitas in loco mortalitatis peregrinantis 
hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem ? , 
unde quidam desceudens in Jericho iucidit in latro- 


! Am. £r. et fere omnes Mss., parata. — hr 
* Sie Mss. ALFr. et Lov., e! peregrinatioms  honüvis de 
paradiso et de illa superna Jerusalem ejecti. 


1545 
nes : sed propter miscricordiam qui per illum Sa- 
naritanum cum illo facta est (Luc. x, 50, 57), eanta- 
biles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis 
sue; quamvis eum Ledium teneret a. peccatoribus 
relinquentibus legem Dei, quia cun eis conversari in 
hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. 
Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius 


superioris aptari : ut quod ait, Memor fui judiciorum - 


tuorum a seculo, Domine , ad hoc referatur, Tedium 
detinuit me a pecccatoribus derelinquentibus legem tuam : 
quod vcro ibi ait, Et consolatus sum ; ad hoc referatur, 
Cantabiles mihi erant justificationes tug in. loco peregri- 
nationis mec. 

7. [vers. 55.] Memor, iuquit, fui in. nocte nominis 
tui, Domine, et custodivi legem tuam. Nox est illa hu- 
militas , ubi est mortalitatis aerumna ; nox est in su- 
perbis inique agentibus usque valde, nox in txdio a 
peccatoribus relinquentibus legem Dei ; nox est pos- 
temo in loco peregrinationis hujus, donec veniat 
Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et 
manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit 
unicuique a Deo (1 Cor. 1v, 5). In hac ergo nocte 
memor homo esse debet nominis Dei , ut qui gloria- 
tur, in Domino glorietur (Id. t, 51) : propter quod et 
i Iud scriptim est, Non nobis, Domine, non nobis , sed 
nomini tuo da gloriam ( Psal. cxur, 1). Sic enim 
quisque non in sua, sed in Uci gloria (quia nec in sua, 
sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata) custodit 
legem Dei; sicut iste ait, Mentor fuí in nocte nominis 
tui, Domine, et custodivi legem tuam. Quam non custo- 
disset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor 
non fuisset : adjutorium enim nostrum in noniine 
Domini (Psal. cxxm, 8). 

8. [vers. 56.] Propter quod secutus adjunxit : Hac 
[ucta. est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias 
utique (uas, quibus justificas impium ; non meas, qui 
nuuquam me pium faciunt, sed superhum. Non enim 
erat iste aliquis eorum qui ignorantes. Dei justitiam , 
el suam volentes constituere , justitig Dei non sunt sub- 
jecti (Rom. x, 5). Has ergo justitias , quibus justifican- 
tur gratis per gratiam Dei , qui per seipsos justi esse 
non possunt, melius alii interpretati sunt justifica- 
tiones : quia revera non $ucosivas , id est , justitias; 
sed Saauópoce gracus liabet, que sunt justificationes. 
Sed quid sibi vult quod ait, Hec facta est mihi? Hec 
quid? An forte lex, quia. dixerat, Et custodivi legem 
tuam ; quibus verbis subjunxit, Hec facta est. mihi : 
tanquam diceret, Hxc lex facta est mihi? Sed non est 
remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex 
Dei. Gra:xca enim locutio unde ista translata est, satis 
indicat non de lege dictum esse, IJec facta est mihi ; 
quia lex in eadem lingua generis masculini est, et 
feminino pronomine etiam ibi scriptum est, Hec facta 
est mihi. Quxritur ergo prius quze illi facta sit, deinde 
quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. Hac, in- 
quit, facta est ihi : non utique , IIec lex , quia hunc 
sensum, sicut dixi, gr:scus expellit. Forte ergo, Hc 
nox : quia tota superior sententia sic se habet, Menor 
(ui in nocle. neminis tui, Domine , et custodivi lcgem 


tuam; et sequitur, Hlc facta est nihi : quia itaque 


S. AUGUSTINI EPISCOPI ' 


1554 
non lex, profecto nox est qux facta est illi. Quid esc 
igitur, Nox mihi facta est, quia justificaliones. tuas 
exquisivi? Lux quippe potius est ei facta, non nox, 
quia justifieationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligi- 
tur, facta est mihi, ac si diceretur, facta est pro me , 
id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas 
illa mortalitatis non absurde intellisitur nox, ubi 
invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris 
innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut 
in eadem nocle pertranseant etiam bestie silva, 
catuli leonum rugientes , qu:erentes a. Deo escam sibi 
(Psal. cii, 21) ; unde etíam de illo leone rugiente et 
quierente quem . devoret (1 Petr. v, 8), Dominus ait 
quod jam supra commemoravi, Hac nocte postulavit 
salanas vexare vos sicut triticum ; id est, hac nocte iu 
qua pertranseunt bestie silv:e, vos leo ille magnus 
qu:esivit a Deo escam sibi : profecto hzc ipsa humi- 
litas in loco peregrinationis hujus, qux nox reete 
intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in 
ea, ut discant non superbire; propter quod malum 
in istam noctem pulsus est homo. Initium euim su- 
perbiz: hominis apostatare a Deo (Eccli. x , 14). Sed 
gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat 
variis tentationibus hujus noctis oppositus , jam ia- 
telligens dicat, quod in lioc psalmo aliquanto post 
dieitur, Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut 
discam justificationes tuas. Nam quid est aliud, Bonum 
est mihi quoniam. humiliasti me, nisi, hzec humilitas 
qui nox vocatur, facta est mihi, id est, facium est 
ut prodesset mihi? Sed quare hoc? Quia scilicet justi- 
ficationes tuas, non meas exquisivi. 


9. Possumus etiam quod dictum est, Heec facta 
est mihi, sic intelligere, ut ncc lex, nec nox subau- 
diatur, sed hoc pronomen quod est JHcc, non acei- 
piatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus 
ubi legitur, Unam petii a Domino, hanc requiram (Psal. 
xxvi, 4). Nec dicit quid unam, vel quam unam, doe 
qua dixerit, Hanc requiram; scd feminihum gerus 
quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum 
est, Unam petii , hanc requiram ; ubi nou subauditur 
quie illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum peii 
a Domino, hoc requiram , ut inhabitem in domo Do- 
mini. In his enim neutris non solet exigi neutrum 
quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut 
unum donum, vel si quid hujusmodi ; sed quidquid 
illud est, etíamsi masculino vel feminino genere 
nuncupetur , vel sine ullo nomine ullius generis qui- 
buslibet verbis insinuetur, solita omuino locutione 
sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo 
dici potuit, Hec facta est mihi, tanquam dictum 
esset , Hoc factum est mihi. Si autem quxramus quid 
illud sit, occurrit quod supra dixerat : Memor fui in 


nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem. tuam, 


Hoc factum est mihi ; id est, hoc quod custodivi legem 
tuam , non per meipsum feci, sed factum est mihi , 
utique abs te : quia justificationes, non meas, sed tuc 
exquisivi. Deus est enim, inquit Apostolus, qui operatur 
in vobis et velle et operari, pro bona voluntate (Philipp. 


i, 13). Hoc etiain per prophetam Dcus dicit : Et fa» - 


1545 
eiam ut in justificationibus meis ambuletis , ct judicia 
1mea observetis, et. faciatis (Ezech. xxxvi, 27). Qua- 
propter Deo dicente, Ego faciam ut judicia mea obscr- 
vetis , et faciatis ; rectissime iste dicit, Hoc faetum est 
mihi : ut cum. quxesieris quid illud sit, respondeat 
quod supra dixerat, Ut eustodirem legem Dci. Sed 
quia iste in longum sermo processit, ea qui sequun- 
tur, Downino donante, ab alio melius tractabuntur 
exordio. 
SERMO XVI. 


1. [vers. 57.] Hos versus psalmi hujus magni nunc 
aggredimur in Dei voluntate tractandos, Pars mea 
Dominus ; quod habent quidam, Portio! mea, Domine. 
Quod utrum ideo dicatur, quia particeps ejus fit 
quisquis ei adhaeret, sicut seriptum est, Mihi autem 
adherere Deo bonum est (Psal. xxxi , 28) ; non enim 
existendo sunt homines dii, sed fiunt participando 
illius unius qui verus est Deus : an quia? partes sibi 
eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius 
hoc, alius illud , unde quisque vivat ; quodammodo 
portio piorum Deus est unde semper vivant : uterque 
non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audia- 
mus : Dixi, custodire legem tuam. Quid est, Portio 
mea, Domine , dixi, custodire legem (uain; nisi quia 
ita erit portio cujusque Dominus, cum legem ejus 
eustodierit? 

2. [vers. 58, 59.] Sed quomodo custodit , nisi hoc 
donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne 
littera occidat (H Cor. i, 6), et peccatum occasione 
accepía per mandatum operetur in homine omnem 
concupiscentiam (Rom. vu, 8). Invocandus est igitur : 
Sic enim ab eo fides impetrat quod lex imperat; quo« 
niam qui invocaverit nomen Domini, solvus crit 
(Joel n, 52; Itom. x, 15). Et idco vide quid subjungat: 
Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.Et dicens 
quomodo siL precatus : Miserere, inquit, mei secundum 
eloquium tuum. Et tanquam. exauditus atque adjutus 


&b eo quem precatus est : Cogitavi, inquit, vias meas, 


et averli pedes meos in testimonia tua. Averti scilicet a 
viis meis, qua: displicuerunt mihi, ut irent in testi- 
monia tua, atque ibi haberent viam. Plures cnim 
codices non habent, Quia cogitavi, sicut in quibusdam 
legitur; sed tantummodo, Cogitavi. Quod autem hic 
positum est, Et averti pedes meos ; nounulli habent ; 
Quia cogitavi, et avertisti pedes meos : ut hoc Dei potius 
gratia tribuatur, secundum illud quod Apostolus ait, 
Deus est enim qui operatur in vobis (Philipp. n, 13): 
cui etiam dicitur, Averte oculos meos, ne videant vani- 
latem. Si oculos, ne videant vanitatem , cur non et 
pedes , ne sectentur errorem? Propter quod et illud 
scriptum est : Oculi mei semper ad Dominum, quoniam 
ipse evellet de laqueo pedes meos (sal. xxiv, 15). Sed 
sive averüisti pedes meos, sive averti pedes meos le- 
gatur , ab illo fit ut faciamus , eujus. faciem precatus 
est in corde suo , et cui dixit, Miserere mei secundum 
eloquium. tuum, hoc est, secundum verbum promis- 


! Plerique Mss., Pars. 
" * Er, et Lov., sicut partes. Abest, sicut, ab Am. ct 
s8. 


PaTuoL, XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1546 
sionis tux. Filii quippe promissionis in semine depu - 
tantur Abrahz. (Rom. ix, 8 ei 9). 

S. [vers. 60.] Denique hoe impetrato grati: bene- 
ficio, Paratus sum, inquil, et non sum turbatus , uL 
custodiam mandata tua : quod aliqui interpretati suut, 
ad custodiendum mandata tua ; aliqui, ut custodirem ; 
aliqui , eustodire : quod grxcus posuit, «cà euXégxetat. 

4. [vers. 61.] Quam vero paratus factus sit ad. cn- 
stodienda divina mandata subdidit, dicens : Funes 
peccatorum. circumplexi sunt me, el legis tua: non sum 
oblitus. Funes. peccatorum impedimenta sunt inimi- 
corum, sive spiritualium, sient diaboli et angelorum 
ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis dia- 
bolus operatur (Ephes. n, 2). Non enim hoc nomen 
quod dictum est peccatorum, ab co quod sunt peccata 
declinatum est, sed ab co quod sunt peccatores : 
quod in gr»co evidenter apparet (a). Cum iiaque 
minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dvi 
lege patiantur, quodaminodo funibus ! implicant, vel- 
uli valida et robusta reste sua. Trahunt enim pec- 
cata sieut restem longam (Isai. v, 18). Et hinc san- 
ctos implicare conantur, et. aliquando permittuntur, 
Sed si implicant eorpus, non implieant animum, ubi 
non est iste Dei legis oblitus; quia sermo Dei non 
est alligatus (WM Tim. n, 9). 

S. [vers. 62.] Media nacte, inquit, surgebam ad coit - 
fitendum (ibi, super judicia justitie tue. Quia. el hoe 
ipsum quod funes peceatorum Circumpleetuntur ju- 
Stum, judicia sunt justitize Dei. Propter quod dicit 
apostolus Petrus, tempus esse & judicium jam incipit 
a domo Domini, Et si. initiun, inquit, a nobis, qualis 
finis. erit. eis qui non credunt Domini Evangelio? Ki si 
justus quidem vix salvus. erit, peccator et impius ubi 
parebunt (Y Petr. wv, 17,18)? Hoc cnim ait de persecu- 
tionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes pecca- 
torum circumplecterentur eam. Proinde mediam fi- 
ciem graviora tribulationis intelligenda existimo. In 
qua dixit Surgebam ; quia non eum sic afflisebat, ut 
dejicerct; sed exercebat, ut Surgeret, id est, ut ea 
ipsa tribulatione ad fortius confitendum proficeret. 

6. [vers. 63, 64.] Jam vero quia ista fiunt gratia 
Dei per Jesum Christum Dominum nostrum, vocem 
personi suc per hane prophetiam suo corpori ad- 
jungit ipse Salvator. Ad ipsum caput enim proprie 
quod sequitur pertinere arbitror, Particeps ego sum 
omnium timentium te, et custodientium mandaía (ua. 
Sicui est in Epistola que ad Hebrowos inscribitur : 
Qui enim sanctificat; el qui sanctificanlur, ex wno omues ; 
propier quam causam non confunditur fratres eos vocare. 
Et paulo post: Propterea ergo, inquit, quia pucri 
communicaverunt carni et sanguini, et ipse propemo- 
dum eorum participavit (Hebr. n, 11, 14). Quod quid 
est aliud, quam, Eorum particeps facuts cst? Neque 
enim efficeremur participes divinitatis ejus , nisi ipse 
mortalitatis nostra parüceps fieret, Nam et in Evan- 
gelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, 
i'a. dicitur : Dedit eis potestatem filios Dci fieri ; his 
qui credunt. in nomine ejus, qui nom ez sangiinibus, 


! Plerique Mss., fimes. 
(a) Graec. amartólón, — 
(Quarante-neuf. 


A541 
neque ex voluntate carnis , neque ex. voluntate viri, sed 
ex Deo nati sunt. Ut. autem hoe fieret, quia ct ipse 
factus est particeps. mortalitatis nostrze, ita ibi sequi- 
tur : Ft Verbum. caro factum est, et. habitavit in. no- 
bis (Joan. 1, 19-14). Per hanc cjus participationem 
r.obis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, 


et custodiamus mandata cjus. Proinde ipse Jesus lo- . 


quitur in ista prophetia : sed. quedam in. membris 
suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam 
homine diffuso toto orbe terrarum, et sucerescente 
per volumina saculorum; quadam vero in seipso 
capite nostro. Unde et hoc est quod ait, Particeps ego 
sun omnium timentium te, et. custodientium mandata 
tua. Et quia. propter hioc. quod. particeps faclus est 
fratrum suorum , Deus hominum, immortalis morta- 
lium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum 
multum. fructum. faceret; de ipso fructu secutus 
adjunxit, Misericordia twa, Domine, plena est terra. 
Et unde hoc, nisi cum justificatur impius ? In eujus 
gratis scientia ut proficiatur, adjungit, Et justifica- 
tiones tuas doce me. 
SERMO XVII. 


4. [vers. 65 .] Hi. versus psalmi hujus, de quibus 
nunc in voluntate Dei disputaturi sumus, ab hoe 
incipiunt , Suavitatem fecisti. cum servo (wo , Do- 
mine, secundum verbum tuum; vel potius, secun- 
dum eloquium tiun. Sed quod ait. graecus. yenscóeara 
aliquando suavitatem , aliquando — bonitatem. nostri 
interpretes. transtulerunt. Verum. quia suavitas po- 
test. esse et. in. malo, quando illieita quxque et im- 
munda deleetant, potest etiam esse et in ea qux 
conceditur voluptate carnali; sie debemus inteiligere 
suavitatem, quam xpxacózoc« Grxcivocant, ut in bonis 
spiritualibus deputetur : propter hoc enim eam et 
bonitatem nos'ri appellare voluerunt, Niliil hic ergo 
aliud diclum existimo, Suavitatem fecisti cum servo 
iuo, nisi, fecisti ut me delectaret. bonum. Quando 
enim delectat, bonum, magnum est Dei donum!. 
Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit ti- 
more poena, non delectatione justitie , cum Deus 
metuitur, non amatur; serviliter fit, non liberaliter. 
Servus autem non maaet in domo in xternum, filius 
manet in :eternum (Joan. vii, 95); quia. consummata 
charitas foras mittít imorem (I1Joan. 1v,18). Suavitatem 
itaque fecisti cum. servo tuo, Domine, faciendo filium 
qui servus fuit : secundum eloquium tuum, hoc est, 
secundum promissum tuum; ut'secundum fidem 
firma sit promissio omni semini (Rom. 1v, 16). 

2, ers. 06.] Suavitatem, et eruditionem, el scien- 
tiam. doce me, iuquit, quoniam mandats tuis credidi . 
Augeri sibi ista poscit et perfici : nam utique qui jam 
dixerat, Suavitatem. fecisti cum servo tuo; quomodo 
dicit, Suavilatem doce me, nisi ut ei gratia Dei magis 
magis;ne innotescat dulcedine bonitatis? Habebant 
cuim fidem qui dixerunt : Domine, auge nobis fidem 
(Luc. xvn, 5). Et quamdiu vivitur in hoc mundo, 
proficientium est ista cantatio. Addidit autem, et. eru- 
ditionem ; vel, sicut plures codices babent, discipli- 
nam. Sed disciplinam, quam Graeci appellant. est», 

1 Oje Am, et Nss. At Lov., megnum Dei bonum est. 


8. AUGUSTINI EPISCOPI 


4548 


ibi Seripturze nostrae ponere. consueverunt, ubi intel- 
ligenda est per molestias eruditio; secundum illud : 
Quem enim diligit. Dominus, corripit; flagellat autem 
omnem filium quem recipit. lec. apud. ecclesiasticas 
Litteras dici assolet disciplina, interpretata de graeco, 
ubi legitur, za:deix. Hoc enim verbum in grivco posi- 
tum cst iu Epistola ad Ilebrzeos, ubi latinus interpres 
ait : Omnis disciplina ad prces:ns non gaudii videtur 
esse, sed tristi; postea autem fructum pacificum his qui 
per eam certavunt, reddit justitie (Hebr. xv, 6, 14). Cum 
quo ergo facit. Deus suavitatem, id est, cui propitius 
iuspirat boni deleetationem ; atque, ut aper!ius id 
explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter 
Deum charitas proximi, profecto instanter orare 
debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non 
solum pro illo. con:emnat delectationes cxteras, sed 
etiam pro illo quaslibet perferat passiones. |ta sua- 
vitati salubriter additur disciplina. Non. enim quan- 
tulecumque snavitati vel. bonitati , hoc est, charitati 
Sanct poscenda et optanda est; sed tam magum, ut 
sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut 
ingens flamma sub impetu venti, quanto magis re- 
primitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit 
dicere, Suavilatem fecisti cum servo (uo; nisi rursus 
peteret ut. eum doceat suavitatem, tantam utique ut 
disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia po- 
nitur scientia ; quoniam si magnitudine sua pr:ecedit 
scientia. magnitudinem charitatis, non zdificat, sed 
inflat (1 Cor. vini, 1). Cum ergo tanta. fuerit. charitas 
in boauitate sua vi, ut tribulationibus non possit exstin- 
gui, quas sdhibei disciplina, tunc utilis erit scientia, qua 
innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et qux 
a Deodonata sint ei, per quie posse se sciat quie se 
posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 

5. Quod autem non ait, Da mihi; sed, Doce me ; 
quomodo suavitas docetur, si non detur ? Quando- 
quidem multi quód cos non delectat sciunt, ct qua- 
rum rerum habent cognitionem, non habent sua- 
vitatem. Suavitas enim disci 'non potest, nisi delectet. 
ltem disciplina, qui& sigaificat emendatoriam tribu- 
lationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo 
vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero 
scientia, quam tertiam posuit in his qux ait, Doce 
me, docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam 
scientiam dare? Et hxc. duo ita sibi connexa sunt, 
uLalterum sine altero esse non possit. Nenio enim 
docetur nisi discat, et nemo discit uisi doceatur. 
Et ideo si. discipulus capax non sit eorum quie a do- 
clore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum 
docui, sed ipse non didici: dicere autem potest, 
Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; 
quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. 
Nam profecto ct ille didicisset, si iste docuisset. Et. 
ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, 
sine quo ea qui ad divinam doctrinam pertinent, 
omo non potest discere ; unde et. iste paulo post 
dicit, Da mihi intellectum, ut. discam mandata tua. 
Potest itaque homo, cum docerc aliquem cupit, dicere 


: plerique Vss., dici. 


1549 
illa qu:x* dixit. Dominus. discipulis suis, posteaquam 
resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, 
non potest. Ait enim Evangelium : Tunc aperuit 
eis sensum , ut. intelligerent. Scripturas , et. dixil , illis 
(Luc, Xxiv, 45, 46). Quid autem illis dixerit, ibi legitur: 
sed idco ceperunt quod dixit, quia unde caperetur ape- 
ruit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando dele- 
ei5tiomenm, docet disciplinam temperando tribula- 
tionem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum 
iaque alia sint qu;e. ideo discimus ut. tantummodo 
Sciamus , alia. vero ut etiam faciamus ; quando Deus 
ea doeet, sie docet ut scienda sciamus, aperiendo ve- 
ritatem , sie docet ut facienda faciamus , inspirando 
suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur , Doce me 
ul faciam voluntatem tuam (Psal. cxvn, 10). Sic, inquit, 
doce ut faciam, non tantummodo ut sciam. Ipsa quippe 
recte facta , fructus est. noster quem reddimus agri- 
cole nostro : sed Seriplura dicit, Dominus. dabit 
suavitatem , et terra. nostra dabit. (ructum suum ( Psal. 
LXxxxiv, 15). Quie autem ista terra est , nisi de qua 
dicitur eidem ipsi qui dat. suavitatem , Anima mea 
velut terra sine aqua tibi ( Psal. cxyn, 6 )? 

4. Quod vero cum dixisset, suavitatem, et discipli- 
nam, el. scientam doce me; adjunxit atque ait, Quo- 
niam mandatis tuis. credidi : non immerito quxri po. 
lest cur non dixerit, obedivi ; sed, credidi. Alia suut 
euim mandata , alia promissa. Mandata facienda sus- 
cipimus , ut accipere promissa mereamur. Promissis 
erg) credunus, mandatis obtemperamus. Quid est 
ergo, mandatis tuis credidi, nisi, credidi quod tu illa 
mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines 
liominibus minisirata sint ? Quia itaque credidi tua esse 
mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs 
te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo 
mihi ha:c. juberet forinsecus ; numquid, ut etiam fa- 
cerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus ? Doce ergo 
me suavitatem iuspirando charitatem , doce me di- 
sciplinam donando patientiam, doce me scientiam 
 Mluminando iutelligentiam :: Quoniam. mandatis tuis 
credidi. Te illa credidi mandasse qui Deus es, et 
homini donas unde facias cum facere quod. mandas. 

5. [vers. 67.] Priusquam hunüliarer, inquit, ego deli- 
qui ; proplerea verbum tuum, vel, sicut alii expressius 
habent, propterea eloquium tuum custodivi : utique ne 
rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem 
melius refertur, quie facta est in. Adam, in quo 
omuis creatura. humana tanquam in radice vitiata , 
quoniam veritati subjecta esse non voluit, subjecta 
est vanitati (Rom. vin, 20). Quod vasis misericordi:e 
profuit experiri, ut. dejecta superbia diligatur obe- 
dientia, et pereat non reditura miseria. 

6. |vers. 68.] Suavis es, Domine; vel , sicut plures 
hi bent, Suavis es tu, Domine : aliqui etiam, Suavis es 
tu, vel, Bonus es (uw; sieut de hoc verbo superius 
waclavimus. Et in tua suavitate doce me justificationes 
tuas. Vere vult faceve justificationes Dei, quando eas 
in ejus suavitate vull discere. ab ipso cui dixit, Sua- 
vis estu, Domine. 

T. jv.rs. 69.] Denique sequitur, Multiplicata est su- 


is 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1550 
per me iniquitas. superborum : corum scilicet quibiis 
non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est 
humana natura. Ego autem in tolo corde meo serutabor 
mandata tua. Quantalibet, inquit, abundet iniquitas , 
non in me refrigescet charitas (Matth. xxiv, 49). Tan- 
quam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificatio- 
ues Dei discit. Quanto. magis cnini suavia sunt quee 
jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans , ut 
coguita faciat et faciendo cognoscat ; quia perfoctius 
cognoscuntur, cum fiunt. 

8. [vers. 70.] Coagulatum est ut lac cor erum. Quo- 
rum , nisi superborum quorum super se multiplica - 
tam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum 
vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in 
bono, sieut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, 
Mons incaseatus, mons uber (Psal. txvin, 16); et in- 
telligitur gratia plenus : nam et. illud quidam, coagu- 
latus, interpretati sunt. Sed vide quida se opponat 
duritize cordis illorum : Ego voro, inquit, legem tuam 
meditatus sum. Quam. legem ? Utique justissimam ct 
misericordissimam : unde illi dicitur, Et lege tua. mi- 
serere mei. Superbis resistit, ut obdurentur; humili- 
bus autem dat gratiam (Jacobi 1v, 6; et 1 Petr. v, 5), 
ut diligant obedientiam , et ! recipiant excellentiam. 
Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur 
humilitas, ut poenalis humilitas evadatur, de qua mox 
dicit. 

9. [vers. 71.] Bonum mihi quoniam humiliasti me , 
ut. discam justificationes tuas. Vicinum aliquid et su- 
perius jam dixerat, Priusquam humiliarer, ego deli- 
qui ; proptevza. eloquium tuum cus'odivi. lpso quippe 
fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari ; sed 
illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem de- 
linquendo processerit. Quod vero ibi ait, Propterea 
eloruium tuum custodivi; hic autem , Ut discam 
justificationes tuas : salis significasse mihi videtur 
hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire 
quod nossc. Neque enim Christus non noverat. quod 
arguebat; et tamen arguebat peccatum , cum di- 
ctum de illo sit quod non noverat peccatum (1l Cor. 
v, 21). Noverat ergo quadam notitia , et rursus qua - 
dam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei 
multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas 
quadam notitia; et rursus quadam ignorantia , quo - 
niam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo 
intelligendus est dixisse, Ut discam justificationes tuas ; 
ea notitia qua fiunt. 

10. [vers. 72.] Hoc autem quia non (it nisi per di- 
lectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter 
quod dictum est, 1n tua suavitate doce me justifica - 
liones (uas; sequens versus ostendit, ubi ait, Dona 
ihi lex oris iui, super millia auri. et argenti : ut am - 
plius diligat charitas legem Dei, quain diligit cupidi- 
tas millia auri et argenti. 

SERMO XVIII, 


1. ]vers. 73.] Quando Deus hominem fecit ex pul- 
vere, et animavit flatu, non. ibi commemoratum cst 


1 Edd., et ne recipicnt. Particula, ne, abest a Mss, 


1551 


quod. auibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum 
faerit verbo Deum fecisse cetera , hominem vero 
velut aliquid. proccipaum fecisse manibus suis, non 
video : uisi forte quia ex pulvere formatum legitur 
hominis corpus (Gen. m, 7), non potuis:e fieri nisi 
manibus arbitrantur; nec attendunt. quod. in Evan- 
gelio de Verbo. Dei scriptum est, Omnia. per ipsum 
[acta sunt (Joun. 1, 5), nou posse constare, si non per 
Verbum factum est etiain corpus humanum. Sed. ad- 
hibert testimonium de lioc psalmo, et. dicunt : Ecce 
ubi apertissime clamat homo, Manus tuc f.cerunt me, 
el. finxerunt me. Quasi non aperte. etiam dictum sit , 
Videbo clos, opera digitorum tuorum (Psal. vim, 4) ; 
nce niinus aperte, Et opera manuum tuarum sunt coli 
(Psal. ei, 26) ; muitoque apertius, Et aridam terram 
mauus ejus. fiuxerunt (Psal. xciv, 5). Manus ergo Dei 
sunt potestas. Dei. Aut si pluralis numerus eos mo- 
vet, quia non dictum est, manus tua, sed, manus tua ; 
accipiant manus Dei, virtatem et sapientiam Dei, 
quod utrumque unus dictus est Christus (I Cor. 1, 24): 
qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, 
Ei brachii: Domini cui revelatum. est (Isai. vw, 3) ? 
Aut accipiant manus Dei, Filium et Spiritum sanctum; 
quia eL Spiritus sanctus cooperator est Patris et Fi- 
lii: unde ait Apostolus, Omnia hec operatur unus 
alque idem. Spiritus (1 Cor. xn, 41). Propterca quippe 
dixit, Unus atque ídem ; ne tot spiritus quot opera pu- 
tarentur, nou quod sine l'atre et Filio Spiritus opere- 
tur, Liberum est igitur quomodo intelligantur nfanus 
Dei : dum tàmen nec ea qua facit manibus, Verbo fa- 
cere negetur ; nec ea quie facit. Verbo , mauibus fa- 
cere non putetur ; nec propter manus forma corporis, 
aut alia nianus s'nistra , alia dextra, nec propter 
Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius ope- 
ranti Deo inesse credatur. 

2. Nee defuerunt qui duo ista verba, fecerunt me, 
ei finxerunt me, Sie. distinguercnt, ut animam Deum 
fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de ani- 
ma dixit Deus, Omnem flatum ego feci (15ai. xvni, 10); 
de corpore autem legitur, J£ finzit Deus hominem 
puleerei de. terra (Gen. ni, 7) : tanquam fiat quidem 
omne quod. fingitur, non tamen fingatur omne quod 
fit. Et idco animam factam potius dicunt esse quam 
fictam, quia non est corpus, sed spiriwus ; quasi non 
scriptum sit, Qui finzit. spiritum. hominis in ipso (Za- 
char, Xu, 1). Verumtamen quaudo utrumque hoc 
verbum de homine in loco uno ponitur, et utrum- 
que hominis, id est, el anima et corpus divinitus 
conditum non. ncgatur ; non ineleganter. distribuun- 
tur singulis singula, ut anima facta, corpus autem 
fietum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. 
Nau quidzm interpretes noluerunt. dicere, finxerunt 
me; sed , plasmaverunt me: magis diligentes minus 
line declinare de. grxco, quam dicere finxerunt, 
quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 

$. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex 
quo cum sint omnes bomines propagati, quis homi- 
num, quando ille faetus est, etiam se factum uon po- 
test dicere originis seminisque ratione ? An etiam se- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1552 


cundum hoe recte dici poluit, Manus tuc fecerunt 
me, et. plasmaverunt me, quoniam unusquisque non 
Sine opere Dei ctiam de parentibus fit, ipso creante, 
illis generautibus? Quoniam si. operatoria Dei poten- 
Ha rebus subtrabatur , intereunt; mec aliquid 
omnino sive de mundi clementis, sive de geuito- 
ribus, sive de seminibus nascitur, si ea non Ope- 
relur Deus. Propter quod ait prophetze. Jeremiz , 
Priusquam te. formarem in utero , novi te (Jerem. 
1, 5). Sed numquid sine intellectu. fecit, homi- 
nem Deus, sive primum, sive unumqueinque nascein- 
tium, et nune dicat ei, Manus tue fecerunt. me, el 
plasmaverunt me; da mihi intellectum ? Nonne ipsi 
naturz: humanz intellectus est inditus, ut eo discer- 
natur a pecore? An sic est deformaia peccando, ut 
etiam hoc in ea reformandum sit ? Propter quod et 
Apostolus omnibus ad regenerationem pertinentibus 
dicit, Renovamini spiritu mentis vestre : et vtique in- 
tellectus in mente est. Hinc rursus at, Reformamini 
in novitate. sensus vestri (Rom. xu , 2) : de liis autem 
qui hujus regenerationis consortes non erant, «Hoc » 
inquit, « dico et. testificor in Domino, ut non jam 
ambuletis sicut et G:ntes ambulant in vanitate mentis 
sui , obscurati intelligentia , alienati a via Dei per 
ignorantiam, quae est in illis propter czecitatem cor- 
dis eorum » (Ephes. tv, 17, 18, 22). Propter hos igi- 
tur iuteriores oculos, quorum czcitas est non intel- 
ligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, 
fide corJa mundantur (Act. xv, 9). Quamvis enim ; 
nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum ; 
tamen ipsa fide qua credit , sanatur, ut iptelligat 
ampliora. Alia sunt enim quie nisi intelligamus, non: 
credimus , et alia sunt quce nisi credamus, non in- 
telligimus. Nam cum fides sit ex auditu, auditus au- 
tem per verbum Christi ( Hom. x, 17); quomodo 
credit praedicauti fidem , qui, ut alia taceam, Iin- 
guam ipsam quàm loquitur non intelligit? Sed nisi 
essent rursus aliqua que intelligere non possumus , 
nisi ante credamus, propheta non diceret, Nisi credi- 
deritis, non intelligetis (1sai. vn, 9, sec. LXX). Profi- 
cit ergo noster intellectus ad intelligenda qu:e credat, 
ct fides proficit ad credenda qu: intelligat ; et eadem 
ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intel- 
lectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tan- 
quam naturalibus viribus, sed Dco adjuvante atque 
donante; sicut. medicina fit, non natura, vt vitiatus 
oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, Da 
mihi intellectum, s discam mandata tua, non omni- 
modo expers cjus est, velut pecus ; ncc ita, quamvis 
homo, ut in eorum numero deputandus sit , qui am- 
bulant. in vanitate mentis suc , obscurati intelligentia , 
alienati a via Dei. Nam si talis esset , nec. hoc. dice- i 
ret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo 
poscendus sit intellectus. Et. cogitandum. est quanto 
sint altius intelligenda divina maudata ; quando ad ca 
discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam 
sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante 
jim dixit. 

^4. Quod autem interpretati sunt. uostri, Da mili 


1555 
intellectum ; brevius dixit gravcus, svvícisó» pe ; quia 
uno verbo complexus est, Da mihi intellectum, quod 
esl eviizuso», quod latine uno verbo dici non potest : 
tanquam si non posset latine dici, sana me ; et dice- 
relur, da mihi sanitatem, sicut hie dictum est, Da 
mili intellectum; aut, sauum me fac, sicut etiam hic 
dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit 
et angelus facere; nam dixit Danieli, Veni intellectum 
dare tibi (Dan. x, 14) et hoc verbum est in grico, 
qued etiam hic est, ev»ezizac ce; tanquam si diceret 
latinus, sanitatem dare tibi, quod. grzeeus dixisset, 
sanare te. Non. enim circum!oqueretur latinus inter- 
pres dicendo, intellectum. dare tibi : si quemadmo- 
dum dici yotest a sanitate, sanare te , ita dici posset 
ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et an- 
gelus f:cere, quid est quod iste lioc a Dco sihi poscit 
ut fiat? An quia Dcus angelo jusserat ut faceret? lta 
vero : nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut 
faceret, eo loco ubi ait Propheta, « Et factum est, 
cum viderem ego Daniel visum, et.quxrebam intel- 
lectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, 
et audivi vocem viri inter Übal, et vocavit, el dixit !, 
Fac iitelligere illum visionem » (1d. vir, 15et 46) : et 
ibi in grzeco verbum hoe est quod et hic, id est evié- 
svo». Deus itaque per scipsum, quía lux est (Joan. 1, 
44, 9), illuminat pias mentes, ut ca qu:e divina dicun- 
tur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc mini- 
Siro ntitur angelo, potest quidem aliquid agere anga- 
lus in. mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per 
banc intelligat : sed. ita dicitur intellectum dare ho- 
mini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, 
quemadmodum quisquam dieitur lucem dare domui, 
vel illuminare domum, cui fenestram facit ; cum eain 
non sua luce penetret ei illustret, sed tautummodo 
aditam quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed 
nec sol qui per fenestram iilustrat domum, ipse crea- 
vit camdem domum, aut. hominem qui fenestram fe- 
cit in domo, aut ipse iili jussit ut faceret, aut adjuvit 
ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum 
lumen infunderet : Deus autem et hominis mentem 
rationalem atque intellectualem fecit, qua posset ca- 
pere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari 
posset aliquid unde ad capieudum lumen Dei w:ens 
adjuvaretur humana ; et camdem sic adjuvat mentem, 
uL angelicam recipiat operationem ; et eam sic iilu- 
minat de seipso, ut non solum illa qux a veritate 
monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspi- 
ciat veritatem. Sed quoriam res quidem necessarias, 
quantum existimo, tamen prolixa disputatione tracta- 
vimus, dilatis sequentibus psalini hujus versibus, 
scrmonem istum isto fine claudamus. 
SERMO XIX. 
4. [vers. 75.] Dominus Jesus in hoe psalmo p.r 
Prophetam, tanquam | sibi, petivit intellectum dari a 
Deo corpori suo quod est Eeclesio, ad Dei mandata 


discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est . 


populi ejus, abscoudita est in Deo (Coloss. ui, 5), el 


T Er. et Lov, ct dixit (la. Abest, Clai, ab Am. eta ple- 
tisque xss. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 155 


ipse in eodem corpore suo indigentiam patitue, et 
poscit quod membris suis est necessarium. Mans 
tuc, inquit, fecerunt me, et plasmaverunt me; da nili 
intellectum, ut: discam mandata. tua. Quia. tu, inquit, 
formasti, tu reforma ; ut fiat in corpore Cliristi, quod 
ait Apostolus, Reformumini in novitste sensus vestri 
(tom. xir, 2). 

9 [vers. 74.] Qui timent te, inquit, videbunt me, 
et jucundabuntur ; vcl, sicut habent alii codices, fet«- 
buntur, quoniam in verba tua speravi : id cst, in ea que 
promisisti, ut sint promissionis fiii, semen Xhbrohie, 
in quo benedicuntur omnes gentes (Gen. xi, 5; 
el xxvi, 4). Qui sunt autem qui timent Deum, et quem 
videbunt et l;etabuntur, quoniam in verba Dei spera- 
vit? Si corpus Christi est, id est Ecclesia, cujus cst 
vox ista per Christum, vel in ipsa et de ipsa, tau- 
quam de seipso ista vox Christi est; numquid non 
ipsi sunt. in eis! qui timent Deum ? Quis cst ergo ille 
quem vident, et jucundantur ? Àn populus ipse se vi- 
det, et jucundatur, et sic dictum est, Qui timent te, 
videbunt me, et lelabuntur, quia in verba (ua speravi ; 
vel sicut alii diligentius expresserufit, superspe- 
ravi (a) : tanquam diceret, Qui timent te, videbunt 
Ecclesiam tuam, et jucundabuntur, quia in verba tua 
supersperavi; cum ipsi sint Ecclesia, qui vident Ec- 
clesiam et jucundantur? Sed cur non dixit, qui ti- 
ment te, vident me, et jucundantur : sed (inest te; 
verbum prxsentis temporis posuit; videbunt aute 
et jucundabuntur, faturi teinporis verba sunt? Án quia 
in proesenti tempore timor est, quamdiu. tentatio est 
vità humana super terram (Job vit, 1); jucunditas 
autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando ju- 
sti fulgebunt in regno Patris sui sicut sol (Matt. xni, 
45)? Hiue enim etiam illud in alio psalmo legitur, 
«Quam magia multitudo. dulcedinis tux, Domine, 
quam abscondisti tinentibus te! » Nuuc ergo quain- 
diu timent, nondum vident; sed « videbunt, » et 
« jucundabuntur : » quia et illie sequitur, « Perfecisti 
autem sperantibus in te » (Psaf. xxx, 20, 21) ; et hie, 
« quia in verba tua. speravi, » vel, « supersperavi : » 
ut in verbo ita composito et. eura interpretis diligen - 
tioris expresso, etiam iilud intelligamus, quod potens 
est Deus | facere supra quam petimus et intelligimus 
(Ephes. m, 20); ut quia supra quam petiuuts et intel - 
ligimus suut, parum sit ea sperare, sed debeamus st- 
persperare. 

8. [vers. 73, 70. ] Quia ergo adhuc timet Ecclesia 
quie in hae vita est, et nondum se videt in eo regno 
ubi erit ejus secura jucunditas, sed intee. periculosas 
tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, Qui se 
putat sare, videat ne cadat (| Cor. x, 12) ; considerans 
hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave su- 
per filios Adam, a die exitus de ventre matris ea- 
rum, sic in omnibus pertenditur usque iu diem sepul- 
ture jn matrem. omnium (Eccli. xy, 1), ut propteec 
cirnem concopi-centem adversus spiritum (Ga/at. v, 
11), etiam regenerati gemere sub ejus gravilate co- 


! Quinque Wss., non ipsa est in eis, ctc. 
(a) Graec. , epeljp?sa. 


1555 
gantur ; hoc ergo considerans, « Cognovi, » inquit, 
« Domine, quia justitia judicia tua, et veritate! hu- 
miliasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me 
secundum eloquium tuum servo tuo. » Misericordia 
el veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum 
in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quo- 
dam etiam loco legatur, Universe vie. Domini miseri- 
cordia et veritas (Psal. xxi, 10). Et hic quidem primo 
veritatem posuit, qua. humiliati sumus in mortem, 
judi:ante illo cujus judicia justitia est: deinde mise- 
"icordiam, qua instauramur ad vitam, promittente 
illo cujus beneficium gratia est. Ideo ait, secundum 
eloquium tuum servo tuo : id est, sccundum quod pro- 
misisti servo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in 
Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas 
qu: tria zedificantur in nobis, quamvis de misericor- 
dia Dei veniant; tamen in hac :erumnosa et procel- 
losa vita solatia sunt miserorum, non gaudia beato- 
rum : ideo dictum est, Fiat misericordia tua, ut con- 
solelur me. 

4. [vers. 77.] Sed quia post hzc et per hzec etiam 
illa ventura sunt; ideo sequitur, Veniant mihi mise- 
taiones tug, et vivam. Tunc enim vere vivam, quando 
nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo 
additamento dicitur vita , nec intelligitur nisi zterna 
et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in eujus com- 
paratione ista quam ducimus , mors potius sit appel- 
landa quam vita : quale illud est in Evangelio , Si vis 
venire ad vitam, serva mandata (Matth. xix, 17). Num- 
quid addidit, :eternam , vel , beatam? Item de resur- 
rcetione carnis cum loqueretur, Qui bene fecerunt, in- 
quit, in resurrectionem vita (Joan. v, 29) : neque hic 
ait, tern$ , seu, beato. Sic et hic, Veniant, inquit, 
mihi miserationes tut , et vivam : neque hic ait, in 
vternum vivam, vel, beate vivam ; quasi aliud non 
sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vi- 
vere. Sed hoc quo merito? Quia lex, inquit, tua me- 
ditatio mea est. Hec meditatio nisi esset in fide, qux 
per dilectionem operatur (Galat. v, 6), nunquam 
propter eam posset ad illam vitam quispiam perveni- 
re. lloc dicendum putavi, ne quisquam , cum totam 
legem memori mandaverit, eamque creberrima rc- 
cordatione cantaverit, non tacens quod precipit, ncc 
amen vivens ut pr:cipit, arbitretur se fecisse quod le- 
git, Quia lex tua medilatio mea est ; et hinc se 2deptu- 
vum existimet, quod verbis superioribus propter boc 
meritum postulavit, ubi dictum est, Veniant super me 
wuserationes t , et vivam. lec meditatio amantis est 
cogitatio, el tantum amantis, ut charitas non frigescat 
hujus meditationis sur, quantalibet abundantia con- 
slipetur iniquitatis alienze (Matth. xxi, 12). 

5. [vers. 78.] Denique scquitur, et dieit, Confundan- 


tur superbi, quoniam injuste iniquitatem fecerunt in me ; 


«go autem exercebor in mandatis tuis. Ecce quod ait u 
vieditatio legis Dei, vel potius meditatio lex Dei. 

6. [vers. 79.] Convertantur, inquit, ad me qui timent 
t^, et qui cognoscunt testimonia tua. |n nonnullis codi- 


! Sie potiores Mss. juxta LXX. «t Edd. » €t in wrilate tua. 
* i lures MSs., agit, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI! 


1556 
cibus invenimus et grzcis et latinis, Convertantur 
mihi; quod tantumdem valere existimo, quantum si 
dicatur, ad me. Sed quis est iste qui hoc dicit? Non 
enim quisquam hominum hoc dicere audebit , aut si 
dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam 
superius interposuit proprietatem vocis Sui, dicens: 
Particeps ego sum omnium timentium te, Quia. factus 
€st particeps mortalitatis nostrze ; Ul et nos participes 
divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad 
vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse 
est cnim ad quem convertuntur ümentes Deum, et 
qui cognoscunt Dei tesmonia, de illo per Prophetas 
tanto ante przedicta, in ejus praesentia per miracula 
paulo ante monstrata. 

7. [vers. 80.] Fiat, inquit, cor meum immaculatum 
in justificationibus tuis, ut non confundar. Redit ad vo- 
ccm corporis sui , sancii scilicet populi sui, et jam 
immaculatum fieri cor suum precatur, hoc est cor 
membrorum suorum ; in justificationibus Dei, non in 
viribus eorum : poposcit enim hoc, non prosumpsit. 
Quod autem addidit, Ut non con[undar ; tale aliquid 
et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi 
dixit, Utinam dirigantur vig mec ad custodiendas ju- 
sli ficationes luas : tunc non confundar, cum inspicio in 
omnia mandata tua. Quod ibi, quia dixit, Utinam, uno 
verbo significavit optaniis ; hoc isto loco apertioribus 
verbis expressit orantis, dicendo, Fiat cor meum im- 
maculatum : ut nec in illa, nec in ista sententia , quae 
utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio 
contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, Tuuc 
non confundar; hoc ait hic, Ut non confundar. Fit 
ergo cor immaculatum membrorum et corporis Chri-- 
sti , gratia Dei per ipsum corporis caput, hoc est per 
Jesum Christum Dominum nostrum, per regenera- 
tionis lavacrum (Tit. i, 5), ubi abolita sunt omnia 
pra'terita peccata nostra; per spiritus adjutorium ,. 
per quod concupiscimus adversus carnem (Galat. v, 
17), ne vincamur in pugna nostra; per dominici 
orationis effectum !, in qua dicimus, Dimitte nobis de- 
bita nostra (Matth, vi, 12). Ita donata nobis regene- 
ratione , adjuta conflictione , fusa precatione, fit cor 
nostrum immaculatum, ut non confundamur : quia et 
hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter cjus 
alia precepta przecipitur, Dimitte, et dimittetur vobis ; 
date, et dabitur vobis (Luc. vi, 37 ei 98). 


SERMO XX. 


1. [vers. 81.] Adjuvante Domino , istam magni hu- 
jus psalmi partem considerandam exponendamque 
susccpimus , ubi dicit, Defecit in salutare tuum anima 
mea, et in verbum tuum speravi. Non omnis defectus 
vel culpz putandus est esse, vcl poena : est etiam de- 
fectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se 
duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius 
profectus in bono accipitur, defcctus in malo, quando 
non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel 


! Sic Mss. At Fdd., effectum. 


* Sic Mss. AL Ani.,. adjula confessione. Er. et Lov., adjuti 
confessione. 





1557 
deficiatur : cum vero additur, poie:t et malum esse 
profieere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit 
Apostolus, Profanas autem verborum novitates cvita : 
multum enim proficient ad impietatem (W Tim. v, 16) : 
ait el de quibusdam, Proficient in pejus (1d. ui, 157. lta 
et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum 
bonus est. Douo quippe defectu diclum est, Desiderat et 
deficit anima mea in atria Domini (Psal. vxxxin, 5). 
Sic ct liic non ait, Defecit a salutari tuo ; sed, Defecit 
in salutare tuum , hoc. est, ad salutare. tuum, anima 
mea. Donus est ergo iste defeclus : indicat enim desi- 
derium boni, nondum quidem adep'i , sed avidissime 
ac vehementissime concupiti. Sed quis hoe dicit nisi 
genus electum, regale sacerdotium, gens sancta , po- 
pulus acquisitionis (1 Petr. 1, 9), ab origine gencris 
humani usque ad hujus szculi finem, in eis qui suo 
quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri suut, 
desideraus Christum? Teste sanctissimo sene Simeo- 
ne, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit, 
Nunc dimittis , Domine, servum tuum, secundum ver- 
bum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare 
tuum. Accepcrat enim respousum divinum, non se 
gustaturum. mortem, nisi vidisset. Christum Domini 
(Luc. n, 29, 50, 26). Quale autem desiderium fuit in 
isto sene, tale fuisse credendum est in omuibus su- 
periorum temporum sanctis. Unde ct ipse Dominus 
discipulis ait, Multi prophete et reges voluerunt videre 
qua vos videtis, et non viderunt ; et audire qua auditis, 
et non. audierunt (Matth. xui, 17) : ut ipsorum etiam 
vox hec loco agnoscatur, Defecit in salutare. twum 
anima mea. Nec tunc ergo quievit hoc desiderium 
sanctorum, ncc nunc quiescit in Christi corpore quod 
est Ecclesia, usque ad terminum;sxculi, donec veniat 
Desideratus cunctis gentibus, sicut promittitur per pro- 
phetim (49ggei n, 8). Propter quod dicit Apostolus : 
« Superest. mihi corona justiti:e , quam reddet mihi 
Dominus in illo die justus judex; non solum autem 
mihi, sed et emnuibus qui dilizunt. manifestationem 
ejus » (Il Tim. iv, 8). Iloe itaque desiderium dc quo 
nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis 
ejus; de qua item dicit : Cum Christus apparuerit vita 
vestra, Uinc et vos cum illo apparebitis in gloria (Coloss. 
ut 4). Prima ergo tempora Erclesie. aute Virginis 
partum, sanctos habuerunt qui dcsiderarent incarna- 
lionis ejus adventum : ista. vero lempora ex quo 
ascendit iun coelum, sanctos habent qui desiderent 
ejus mauifestationem ad vivos et mortuos judicandos. 
Neque hoe. Ecclesie desiderium ab. initio usque in 
finem s:eculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic 
cum discipalis in carne versatus est , ut totius corpo- 
ris Christi in hac vita gementis vox ' convenienter 
intelligatur, Doefecit in salutare tuum anima mea , et in 
verbum tuum speravi : hoc estin promissum ; quie spes 
facit ut per patientiam exspectetur quod à. credenti- 
bus non videtur (Rom. vin, 95). Etiam hic griecus 
iliud verbum habet (a), quod quidam nostri interprce- 

! In Mss. non est, tox, cujus loco subintelligi potest, de- 


siderium. WW 
(4) Grec. epétpisa. 


LNARRATIO IN PSALMUM CX VIII. 


1553 
tes supersperavi Uausferre maluerunt; quia. procul 
dubio plus futurum cst, quam dici potest. 

2. [vers. 82.] Defecerum , inquit, ocuti mei in. elo- 
quium tuum , dicentes, Quando cónsolaberis me? Ecce 
rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et 
felix ille defectus, non veniens ex infirmitate antini, 
sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei : hoc 
enim ait, in cloquium tuum. Quomodo autem tiles 
oculi dicunt, Quando consolaberis me? nisi cum tali 
intentione ct ex: pectatione oratur et gemitur? Lingua 
enim loqui, non oculi solent : sed oculorum quodin - 
modo vox est desiderium orationis. Yerum in eo quod 
ait, Quando consolaberis me? tanquam moras se per- 
peti ostendit. Unde est. etiam illud, Et tu, Domine, 
quousque (Psal. v1, 4)? Quod aut ideo fit ut dulcior 
veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est deside- 
rantium, cum spatium temporis, etiam quod subve- 
nienti * breve est, longum est amanti. Novit. autem 
Dominus quid quando faciat, qui in mensura et nu- 
mero et pondere cuncta dispouit (Sap. x1, 91). 

S. [rers. 85.] Ardentibus autem spiritualibus desi - 
deriis, carnalia desideria sine dubitatioue fiigescunt : 
propter boc sequitur , Quoniam factus sum. tiquam 
uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus. Ni- 
mirum enim per utrem carnem mortis hujus, per prui- 
nam vero ceeleste benelicium vult intelligi , quo car- 
nis concupiscentixe velut frigore coliibeute torpescuut; 
et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non la- 
bantur, dum non cogitatur aliunde; quoniam fit 
quod ait Apostolus , Carnis providentiam ne [eceritis 
in concupiscentiis (Rom. xut , 14). Ideo cum dixisset , 
Quoniam factus. sum tanquam uter in. pruina ; subjc- 
cit, Justificationes tuas non sum oblitus : hoc est, ideo 
non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor 
enim cupiditatis obtorpuit , ut ferveret memoria cl;a- 
ritatis. 

4. [vers. 85.] Quot sunt dies servi tui? quando facies. 
de persequentibus me judicium ? In Apocalypsi cst ista. 
vox martyrum , et eis imperatur patientia donec fra- 
irum eorum numerus impleatur (Apoc. vt , 10 , 11). 
De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui fu- 
turi sunt in lioc seculo. £t ne quisquam putaret auta 
lic Ecclesiam non futuram , quam finis seculi vene- 
rit , et aliquid temporis futurum in hoc S:ecule , quo 
Ecclesia jam. non sit in. terris ; propterea. cum qui- 
sisscl de diebrs suis, adjunxit etiam de judicio, pro- 
fecto demonstr .n$ usque ad judicium, in quo de per- 
secutoribus ejrs est futura vindicta , ipsam quoque in 
terris futuram. Si autem quemquam movet eur qux:- 
rat quod eum ciscipuli quaererent , Magister respon- 
dit, Jon est vestrum. scire tempora , que Pater. po- 
suit in. sua potestate ( Act. 1, 7); cur non credamus 
isto loco psalmi hu;ss esse prophetatum hoc ipsum 
illos fuisse quiesituros , et Ecclesix: vocem , que hic 
tanto ante praedicta est , illorum interrogatione con- 


pletam ? j 
5. (vers. 85.] Quod autem sequitur, Narraterunt mi- 


fiov., Subito venienli : disscntientibus Edd. aliis et 
N53. 


1559 
hi iniqui delectationes ; sed non sicut lex tua , Domine : 
eas sie. transferre voluerunt interpretes nostri , quas 
Graci &$oezy(a; vocant , quod usque adeo uno verbo 
nequaquam dici latine potest, ut aliqui, delectationes , 
aliqui, fabulationes cas dicerent; ut non immerito ac- 
ci piatur esse quidem illas exercitationes , sed in ser- 
mone cum quadam delectatione. Has vero habent in 
diversis sectis ac professionibus, et littere szeculares, 
et Judicorum qux Deuterosis nuncupatur, continens * 
prater divinarum canonem Scripturarum millia fabu- 
larum ; habet eas et hzreticorum vana atque erra- 
bunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi vo- 
luit, a quibus sibi narratas dicit &3oecy (os, id est exer- 
citationes delectabiles verbis : Sed non, inquit , sicut 
lex tua , Domine ; quia me in ea veritas, non verba 
delectant. 

6. [vers. 86.] Denique adjungit : Omnia mandata tua 
veritas : injuste perseculi sunt me , adjuva me. Et pen- 
det totus de superioribus sensus : Quot sunt dies servi 
tui ? quando facies de persequentibus me judicium ? Ut 
euim persequantur me , narraverunt mihi sermonum 
suorum delectationes : sed eis praeposui legem tuam, 
quie ideo plus me delectavit, quia omnia mandata tua 
veritas; non sicut illorum abundat sermonibus va- 
nitas. Ac per hoc injuste persecuti sunt me, quia 
non inime persecuii sunt nisi veritatem. Ergo ad- 
juva me, ut cerlem pro veritate usque ad mortem ; 
quia et hoc tuum mandatum est, et ideo et hoc veri- 
ias cst. 

7. [vers. 87.] Hoc cum faceret Ecclesia, passa cst quod 
adjunxit, Paulo minus consummaverunt me in terra : 
multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur 
et pr»dicant veritatem. Sed quia non frustra dictum 
e:t, Adjuva me; Ego autem, inquit, non dereliqui man- 
data tua. 

8. [vers. 88.] Atque ut posset perseverare usque in 
finem , Secundum misericordiam , inquit , tuam vivifica 
me, et custodiam testimonia oris (ui : qux graecus habet, 
Alartyria. Quod tacendum non fuit , propter dulcissi- 
mum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta 
persequentium crudelitas s:eviebat, ut Ecclesia paulo 
minus consummaretur in terra, nullo modo Dei mar- 
tyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum est, 
Secundum misericordiam tuam vivi fica me. Vivificati suzt 
enim, ne amando vitam negarent vitam, et negando 
vitam  amitterent vitam : ac sic qui pro vita veri- 
tatem deserere noluerunt , moriendo pro veritate vi- 
xerunt. 


SERMO XXI. 


1. [vers. 89.] Homo qui loquitur in isto psalmo, tan- 
quam tederei eum mutabilitatis hominum , unde vita 
jsta tentationibus plena est , inter tribulationes suas , 
propter quas supra dixerat , 1niqui persecuti sunt me , 
et, Paulo minus consummaverunt me in terra ; inflam- 
matus desiderio ccelestis Jerusalem ; in superna suspe- 
Ait, et dixit, Ju eternum, Domine, verbum tuum permanet 

' Aliquot libri, Deulerosis ttuncupantur continentes, etc. 


Siieron. in Isai. 99, « Traditiones, ait, hominum, quas illi, 
« deuleróscis, vocant, » 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1550 
in cello : hoc est, in Angelis tuis eustodientibus zteruam 
Sine deserlione militiam. 

2. [vers. 90.] Sequens autem versus post coelum , 
pertinet. consequenter ad terram. Unus enim versus 
est eorum ocio qui ad istam litteram pertinent. Sin- 
gulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec 
psalini bujus prolixitas terminetur. In generationem et 


. generationem veritas tua ; fundasti terram, et permauet. 


Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspi 
ciens , invenit in ea. gencrationes qua in ccelo nou 
Sunt, el ait, 7n generationem et generationem veritas 
lua : sive omnes generationes ista repetitione siguifi- 
cans , à quibus nunquam defuit veritas Dei in sauetis 
ejus , modo paucioribus, modo pluribus , ut se tem- 
porum varietas habuit vel habebit ; sive duas quasdam 
generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem 
et Prophetas , alteram vero ad Evangelium perünsps 
tem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus 
veritas desit, velut aperiens causam ; Fundasii ; itt- 
quil, terram et permanet : eos qui in terra sunt , ter- 
ram muncupans. Fundamentum autem aliud nemo po- 
test ponere przeter id quod positum est, quod est Chri- 
stus Jesus (I Cor. i, 11). Neque euim et illius eenera- 
tionis ad Legem Prophetasque pertinentis fundamen- 
tum non erat Christus, testimonium habens a Leze ct 
Prophetis (Rom, m, 91). Aut vero Moyses et Prophe- 
t:c filii deputandi sunt in servitutem generantis aneil- 
lie fuisse , non liber» , qui est mater nostra ( Galat. 
1v, 24, 26) ; cui, Mater Sion , dicet homo ; et homo 
factus est in ea , et ipse fundavit eam Altissimus ( Psal. 
Lxxxvi, 5) ? Ipse est enim et apud Patrem a'tissimus, 
et propter nos in ista matre factus lhumillimus ; quo- 
niam qui Deus erat super eam, homo factus est in ea, 
IIoc itaque fundamehito , Domine , fundasti terram , et 
permanet : quia in tali fundamento coustabilita , non 
inclinabitur ih seculum sxeculi (Psal, cur , 5); in eis 
ulique permanens quibus es vitam daturus :ternam. 
Quos autem ancilla peperit , ad vetus testamen- 
tum pertinentes , in. cujus tamen figuris latebat. no: 
vum , nihil aliud sapiendo quam promissa terrena , 
non permanent. Servus enim non manet in domo 
jn zeternum , filius autem manet in zeternuin (4oan. 
vin , $5). 

3. [vers. 91.] Ordinatione tua. permanet. dies. Ista 
quippe omnia dies ! : et iste est. dies quem fecit Do- 
minus, exsultemus et jucundemur in eo (Psal. cxvir, 
24); et sicut in die honeste ambulemus ( Hom. xur, 
15). Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia scilicet de qui- 
bus loquebatur ; omnia quin pertinent ad hunc diem , 
serviunt tibi. Impii quippe de quibus dicitur, IVocti si- 
milavi matrem vestram ( Osee iv , 5 , $ec. LXX) , non 
serviunt tibi. 

4. [vers. 92.] Deinde respexit unde liberetur liec 
lerra, ut fundata permaneat; atque subjecit, Nisi 
quod lez tua meditatio mea. est , tunc forsitan peris- 
sem in humilitate mea. lsta lex fidei est ; non inanis 
filci, sed qux per dilectionem operatur ( Galat. v5 
6). Per hanc impetratur gratia, qus fortes facit 


! Er. Lugd. Ven., ista quippe et omnis dics. M, 


1561 


in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate 
mortali. 

9. [vers. 95.] Yn. eternum , inquit, non obliviscar 
justificationum tuarum , quoniam in ipsis vivificasti 
me. Ecce unde faetum est ut non periret in humi- 
litate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo , 
qui se occidere poluit, vivificare autem nom potest ? 

6. [vers. 94.] Subjicit deinde ac dicit : Tuus sum ego, 
salvum. me fac , quoniam justificationes (was. exquisivi. 
Non transeunter intelligendum est quod dictum est , 
Tuus sum ego. Quid enim non est ejus ? An forte quia 
ju ccelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid 
non essc ejus in terra; cum clamet alius psalmus, Do- 
mini est terra et plenitudo ejus, orbis terr el omnes qui 
habitant in eo (Psal. xxm, 1)? Quid est ergo quod iste 
ita se quodammodo familiarius Deo commendandum 
putavit, ut diceret, Tuus sum ego , salvum me fuc ; 
nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, 
quod est. inobedientix: primum et maximum malum ? 
Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum 
me feci : Tuus sum , inquit, salvum me fac , quia 
justificationes tuas exquisivi ; non. voluntates meas , 
quibus fui meus, sed justificationes tas , ut. essem 
jam tuus, 

1. [vers. 95.] Me, inquit, exspectaverunt peccatores, 
uL perderent me ; testimonia autem tua intellexi. Quid 
est, exspectaverunt , ut. perderent ? an. velut. iusidiis 
obsederunt viam , exspectantes ut quando transiret , 
occiderent ? Numquid ergo morte corporis perire me- 
tuebat? Absit. Et quid est, me ezspectaverunt , nisi 
ut eis ad malum consentiret ? Tunc enim perde- 
rent. Unde autem non perierit dixit : Testimonia 
tua intellexi. Sed familiarius hic Ecclesie auribus grze- 
cum verbum sonat, Martyria tua intellexi. Quia sci- 
lieet 1ne sibi non consentientem etiamsi occide- 
rent, tua. martyria confitens non perirem : sed illi 
qui ut perderent , exspectabant quando consenti- 
rem , torquebant etiam cum confiterer, Nec tamen 
quod intellexerat relinquebat intnens et videns utique 
sine fine finem , si perseveraret ! usque in finem. 

8. [ vers. 96. ] Denique secutus adjunxit : Omnis 
consummalionis vidi finem; latum mandatum tuum 
valde. Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intel- 
lexerat in novissima ( Psal. xxi, 17 ). Omnis autem 
consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda , 
usque ad mortem pro veritate certare (Eccli. 1v, 53), 

el pro vero ac summo bono mala omnia tolerare : cu- 
jus consummationis finis est excellere in regno Chiri- 
sti, quod non habet finem ; et habere ibi sine morte, 
sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hu- 
jus vitx: ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod 
autem addidit , Letum mandatum tuum valde; non in- 
telligo nisi claritatem. Quid enim profuisset quacum- 
que morte imminente, et inter quantacumque tor- 
menta illa martyria confiteri, si charitas in. confitente 
non esset? Audiamus Apostolum : Éisi tradidero , in— 
quit, corpus meum 4 ardeam , charitatem autem non 


! Sic aliquot Mss. Alii vero cum Fdd., etsi perscveraret ; 
forle yro, t sic perseveraret. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


15602 
habcam , nihil mihi prodest ( 1 Cor. xw , 3). Charitas 
autem Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum 
sanctum , qui datus est nobis ( Hom. v, 5). In hae 
diffusione Iatitndo est, in qua sine angustiis via quo- 
que ambulatur angusta , donante illo cni dictum est , 
Dilatasti gressus meos subter ine , et non sunt infirmata 
vestigia mea ( Psal. xvn, 57). Latum cst ergo manda- 
tum charitatis, mandatum illud geminum , quo ju- 
betur Deus et proximus diligi. Quid autera latius , 
quam ut ubi * pendeat tota Lex et omnes Prophetze 
( Matth. xxi, 57-40)? 


SERMO XXII. 


1. [ vers. 97. ] S:epe admonuimus laudabilem lati- 
tudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus , 
patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. 
Propter quod etiam in magno isto psalmo cum supe- 
rius dixisset, Latum mandaium tuum valide ; in lioc 
sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens : Quo- 
modo dilexi legem tuam , Domine ! Dilectio est igitur 
latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur 
quod Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur ? 
Ipsa est enim lex. Tota, inquit, die meditatio moa est. 
Ecce quomodo eam dilexi , ut tota die meditatio mea 
esset : vel potius, sieut grzeeus habet, totam diem (a), 
ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem 
intelligitur per omne. tempus , quod est semper. Tali 
expugaatur dileetione cupiditas, quee. ssepe faciendis 
legis jussionihus contradicit , concupiscente adversus 
Spiritum carne : adversus quam spiritus concu- 
piscens ( Galat. v, 17) ita debet diligere legem Dei , 
ui totam diem meditatio ejus sit. Dicit autem. Apo- 
stolus : Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa. est. Per 
quam legem ? factorum ? Non, sed per legem fidei 
( Rom. ui, 27 ). Hzc est fides qux per dilectionem 
operatur ( Galat. v, 6) ; quoniam quxrendo, petendo, 
pulsando, impetrat Spiritum bonum (Luc. x1, 10, 13), 
per quem dilectio ipsa diffunditur in cordibus uostris 
( Rom. v, 5). Hoc enim Spiritu Dei quicunque agun- 
tur, hi filii sunt Dei (Id. vim, 14) : qui recipiuntur ut 
recumbant cum Abraham , Isaac et Jacob in reguo 
colorum ( Matth. vut, 11) ; expulso servo , qui non 
manet in doino in zeternum ( Joan. vit, 55 ); id est 
Israel secundum carnem , cui dictum est, « Cum vi- 
deritis Abraham, Isaac, et Jacob, et omnes Prophetas 
in regno Dei, vos autem expelli foras. Et venient ab 
oriente , et occidente , et aquilone , et austro , et ac- 
cumbent ia regno Dei. Et ecce sunt novissimi qui 
erant primi , et. sunt. primi qui erant novissimi » 
(Luc. xui, 28-50) « Gentes ». autem , sicut. ait Vas 
electionis , « qux non sectabantur justitiam , ap- 
preheuderunt justitiam ; justitiam autem qua ex 
(ide est : Israel autem persequens legem justitize , iu 
legem justiti:e nou pervenit. Quare ? Quia non ex fide, 
sed quasi ex operibus, offenderunt in lapidem offen- 
sionis » (Rom. 1x, 50-52 ). Ita facti sunt inimici hujus 
qui hic in prophetia loquitur. 


! Lugd. Ven. et Lov., ibj. — M. 
(a) Gr&e. olén tén eméran. 


$505 

9. ( vers. 98. ] Ac deinde conjungit : Super inimi- 
cos meos sapere fecisti me mandatum tuum, quoniam in 
eternum mihi. est. lHlfi namque zelum quidem Dei ha- 
bent, sed non sccundum scientiam. Ignorantes enim 
Dei justitiam , et suam querentes constituere, justitiae 
Dei non sunt subjecti (Jtom. x , 2et 5). Iste vero qui 
super istos inimicos suos sapit mandatum Dei , inve- 
niri vult cum Apostolo non habens justitiam suam , 
quie ex lege est, sed justitiam per fidem Christi, qua 
est ex Dco ( Philipp. ut, 9) : non quia lex quam le- 
gunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia cam non 
sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, 
coliereudo lapidi in quem illi offenderunt. Finis cnim 
legis Christus, ad justitiam omni credenti (Rom. x, 4), 
it justificentur gratis per gratiam ipsius (1d. mi, 94) : 
non sicut illi qui viribus suis se legem facere existi- 
manL, et ideo !* ex lege quidem Dei , sed suam justi- 
tiam constituere querunt; sed quomodo filius pro- 
niissionis, qui esuriens et sitiens eam ( Matth. v, 6 ), 
petendo , quxerendo , pulsando quodammodo a Patre 
mendicat ( Jd. vit, 7 ), ut sdoptatus per Unigenitum 
accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, 
nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit : Super ini- 
micos meos sapere fecisti me mandatum tuum ? Inimici 
quippe cjus ilii, velut ex Agar, in servitutem gene- 
rati ( Galat. 1v , 94 ) , ex eodem mandato temporalia 
pro mia qu:esierunt; ct ideo non fuit illis in octernum, 
sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui inter- 
pretati sunt in eternum , quam qui in seculum , tan- 
qam finito isto sz culo nullum jam legis posset esse 
mandatum. ]ta vero nullum erit, sed in tabulis visi- 
bilibus librisque conscriptum : in tabulis vero cordis, 
dilectio Dei et proximi manebit in :eternum ; in quo 
mandato geminato tota Lex pendet et Prophete 
(Matth. xxu, 97-40) : eritque przmium 'eustoditi 
mandati hujus ipse mandator, et prxmium dilectionis 
ipse dilectus, quando erit Deus omnia in omnibus 
(1 Cor. xv, 98). 

$9. [ vers. 99. ] Sed quid est hoc quod sequitur, 
Super omnes docentes me intellexi ? Quis est iste qui 
super omnes docentes se intellexit? quis est, inquam, 
qui super omnes Prophetas, qui non solum loquendo 
cos qui secum vixerunt , verum etiam scribendo po- 
Steros tim excellenti auctoritate docuerunt , audet se 
intelligendo preponere? Salomoni quidem tanta est 
donata sapientia , ut etiam his omnibus qui fuerunt 
ante illum, vidcatur esse przlatus ( III Reg. mn, 12): 
sed non est credendum ipsum hic a patre suo David 
potuisse prophetari ; maxime quia dici non possel ex 
persona Salomonis quod hic dicitur, Ab omni via ma- 
ligna prohibui pedes meos. Porro si, quod est acceptae 
bilius, Christum przenuntiat iste propheta, nunc a ca- 
pite quod est ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod 
est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam 
unum loquentem faciens , propter magnum illud sa- 
cramentum , ubi dictum est, Erunt duo in carne una 
(Ephes. v, 51, 52); agnosco eum plane qui super 


jh Er. et Lov., 1de0 non ex lege, ete. Abest, non, a cateris 
inris. 


S8. AUGUSTINI EPISCOPI 


1564 


omnes docentes se. intellexit , quando eum esset an- 
norum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem, 
et a parentibus suis * post triduum inventus est illie 
in templo sedens inter doctores , audiens illos et. in- 
terrogans ; ubi stupcbant omnes qui eum audiebant , 
super prudentia et responsis ejus (Luc. n, 42-47). Nec 
immerito, qui per istam prophetiam tanto antedixerat, 
Super omnes docentes me intellexi. Ownes enim utique 
homines vult intelligi, non Deum Patrem ; de quo dicit 
ipse Filius, Sicut docuit me Pater, hec loquor (Joon. 
vini, 28). Quod difficillime ex persona Verbi .:intelli- 
gitur; nisi quis ntenumque capere valeat id esse Fi- 
lium a Patre doctum, quod genitum. Cui enim non cst 
aliud esse, aliud. doctum esse, sed quod illi ext esse , 
hoc est doctum esse; profecto a quo ei. est esse , ab 
illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero homi- 
nis, ubi formam servi accepit ( PAilipp. n, 7 ), faci- 
lius intelligitur a. Patre didicisse qux» dixit : in qua 
forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt 
cum homines majoris xtatis cocendum putare , sed 
ille quem Pater docuit, super omnes docentes se in- 
tellexit. Quia testimonia, inquit, tua meditatio mea est. 
Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testi- 
monia Dei meditabatur : qui: melius quam illi de 
seipso noverat, qui dicebat, « Vos misistis ad Joannem, 
et testimonium perhibuit veritati : ego autem non 
ab homine testimonium accipio , sed h:ec dico ut vos 
salvi sitis. Ille erat lucerna ardens et lucens; vos au- 
tem voluistis exsultare ad horam in luce ejus : ego au- 
tem habeo testimonium majus Joanne » ( Joan. v, 
93-56 ). Talia testimonia meditabatur, quando super 
omnes docentes se intellexit. 

4, [vers. 100.] Illi autem doctores non absurde 
intelliguntur etiam ipsi esse seniores , de quibus con- 


linuo dicit, Super seniores intellexi. Quod ideo mihi. 


co inodo repetitum videtur , ut nobis h:rc legentibus 
illa :etas ejus veniret in mentem , quie nobis. iuno- 
tuit ex Evangelio , qua zetate puerili inter atate ma- 
jores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super 
omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior ct 


senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter: 


eorum senili accessit aut propinquavit ztati ; quan- 


quam si el expressum nomen seniorum in Evangelio - 


velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus 
quando ei dixerunt Scribx et Phariszi , Quare disci- 
puli tui transgrediuntur. traditionem. seniorum? Non 
enim lavant manus suas, cum panem manducant, Ecce 
objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed 
qui super seniores intellexit, quid eis responderit , 
audiamus : Quare , inquit, et vos transgredimini man- 
datum Dei propter traditionem vestram ? Deinde paulo 
post, ut non solum ipse qui est caput corporis, ve- 
rum etiam corpus ipsum et membra ejus super sc- 
niores illos intelligerent, quor im traditio de lavandis 
manibus ferebatur ; convocatis ad se turbis dixit eis : 
Audite, et inlelligite. Tanquam diceret : Super senio- 
res illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa pro- 
phetia clareat esse praemissa, Super seniores intellexi ; 


! Am. et Mss, aquarentibus suis. 






1565 
nec solum capiti, verum ctiam eorpori, ac sic uni- 
verso Christo aptata conveniat. Non quod intrat. in 
9$, coinquinat hominem ; sed quod procedit ex ore, hoc 
coinquinat hominem. Hoe seniores illi non intelligebant, 
qui de lavandis manibus sua velut magna mandata 
tradiderant. Ipsa quoque meuibra capitis hujus super 
seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum cst 
intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus 
dixit ei : Edisscre nobis parabolam istum. Putabat adliuc 
esse parabolam, quod Dominus sine figuris fucrat 
elocutus. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu 
estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat , in 
v. ntrem vadit, etin secessum emittitur; que autem pro- 
cedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant homi- 
nem ( Matth. xv, 1-As)? Adhuc et vos sine intellectu 
estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane 
jim nune audito tali magistro, capite nostro, j;otest 
unusquisque nostrum dicere, Super seniores intellexi. 
Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, 
Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua, non man- 
data hominum : mandata (ua , non. mandata. senio- 
rum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt 
neque qui loquuntur, neque de quibus afüirmant (1 Tim. 
1, 1). Merito de mandatis Dei, qux: sunt exquirenda, 
ut super seniores illos intelligantur, responsum est 
iis qui eorum auctoritatem veritati prxferebant , et 
dictum est, Cur e! vos transgredimini mandatum Dei, 
ul traditiones vestras statuatis ? 

5. [vers. 101.] Jam vero quod adjungitur, non capiti 
videtur convenire, sed corpori : Ab omni via maligna 
prohibui pedes mcos, ut. custodiam. verba tua. Neque 
cnim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in 
aliquim maliguam viam carnali cupiditate ferretur, 
ut ei necesse esset pedes snos inde prohibere , quasi 
illuc euntes motibus suis : quod nas facimus, quando 
ea qu;e ille non habuit , ne vias malignas teneant , 
desideria nostra prava cohibemus. Sie enim verba 
Dei possuinus custodire, si post nostras malas con- 
cupiscentias non eamus ( Eccli, xviu, 30), ut ad mala 
concupita perveniant ; sed eas potius adversus car- 
nem spiritu concupiscente frenemus ( Galat. v, 17), 
ne nos raptos atque subversos per malignas vias per- 
trahant. 

6. [vers. 102.] A judiciis, inquit, tuis non declinavi, 
quoniam tu legem posuisti mihi. Dixit quid timuerit, 
ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid 
est enim, A judiciis (uis non declinavi ; nisi quod alio 
Joco dicit, A judiciis autem tuis timui ? Perseveranter 
eis credidi, quia (u. legem. posuisti mihi. Tu interior 
intimis meis , tu intus in corde legem posuisti mihi 
spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tan- 
quam serves sine amore metuerem, sed vasto timore 
ul fil us ! diligerem, et dilectione casta timerem. 

7. [vers. 105.] Et. ideo vide quid sequitur : Quam 
duieia faucibus meis verba tua ! vel, quod de greco est 
exprecsius, eloquia (ua — super mel et. [aviam ori meo. 
Ile est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra 
nostra det. fructum: suum (Psal. txxxiv, 15); ut bo- 


$ Apud Am. et in Mss. non est, ut. filius. 





ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


1506 . 
num. vere bene, id est, non mali carnalis formidinc , 
scd boni spiritualis delectatione * faciamus. Nonnulli 
sane codices non habent; favum, sed plures habent *. 
Melli est. auteni. similis aperta doctrina sapientia ; 
favo vero, qu:e de. abstrusioribus sacramentis , tan- 
quam de cellis ecreis, ore disserentis, velut manden- 
Lis, exprimitur: verum ori cordis, non carnis est 
dulcis. 

8. [vers. 104 | Sed quid e-t quod ait, A mandatis 
tiis intellexi ? Aliud enim est, Mandata ta intellexi ; 
aliud est , A mandatis tuis intellexi. Nescio quid ergo 
aliud se significat intellexisse a. mandatis Dei: hoc 
est, quantum mihi videtur, ficicndo mandata Dei per- 
venisse se dicit ad earum rerum intelligentiam, quas 
concupiverat scire. Propter qnod scriptum est, Con- 
cupisti sapientiam; serva mandata, et Dominus praibebit 
il'am tibi ( Eccli. 1, 55): ne quisquam prieposterus, 
antequam habeat humilitatem obedientix , velit ad 
altitudinem sapienti: pervenire, quam capere non 
potest, nisi ordine venerit. Audiat ergo : Altiora te ne 
qtesieris , e! forliora te ne scrulalus. fueris; sed quc 
precepit tibi Dominus, illa cogita semper (Id. m, 22). 
Sic homo ad occuliorum sapientiam pervenit per obe- 
dientiam mandatorum. Cum autem dixisset, Qua tibi 
praecepit. Dominus , illa cogita ; idco addidit, semper, 
quia et custodienda est obedientia , ut percipiatur sa- 
pientia, et percepta sapientia non est descrenda obe- 
dientia. Spiritualium itaque membrorum Christi vox 
ista est, A mandatis tuis intellexi. Hoc enim recte dicit 
Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus 
propter ipsam custodiam mandatorum pr:ebetur ube - 
rior doctrina sapientiz, Propterea, inquit, odio habui 
omnem viam iniquitatis. Necesse est enim ut oderit 
omnem iniquitatem amor justitiz : qui tanto major 
est, quanto cum magis inflammat amplioris dulcedo 
sapientie, quae przebetur ei qui obtemperat Deo, et a 
mandatis cjus intelligit. 


SERMO XXIII. 


4. [vers. 105.] Scrutandos atque tractandos pro vi- 
ribus quas Deus donat, nunc istos versus psalmi 
hujus. aggredimur, quorum primus est , Lucerna pe- 
dibus meis verbum tuum , el lumen semitis meis. Quod 
est, lucerna ; hoc repetitum cst, [men : quod, pedibus 
meis; hoc, semitis meis. Quid est ergo, verbum tuum? 
Numquidnam illud quod in principio erat Deus apud 
Deum, Verbum seilicet per quod facta sunt. omuia ? 
Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna 
non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, 
quie participatione incommutabilis lucis accenditur. 
Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Dcus, lile 
erat lucerna ardens et lucens (Joan. v. 55). Sed lumen 
est et lucerna : ct tamen. in comparatione Verbi, de 
quo dietum est, Deus. erat Verbum, non erat ille lu- 
men ; sed niissus est , ut testimonium perbhiberet de 
lumine. Erat enim lumen verum, non quod illunina- 
tur, ut. homo, sed. quod illuminat omnem hominci 

! Forte, dilectione. 


? qtie aliquot. libri addunt, nic : cujus loco subintellig.,. 
[uvma. 


1567 
(Joan. 1, 1-9).Nisi autem et lucerna lumen esset, non 
diceret Apostolis, Vos estis lumen mundi. Quo audito 
ne id se putarent esse, quod ille qui hoc dixerat ; nam 


ei de seipso quodam loco dixit, Ego sum lumen. 


mundi ( Id. vii, 12 ) : ait. illis de illis, Non. potest 
civitas abscondi super montem constituta ; neque accen- 
dunl lucernam et. ponunt eam sub modio , sed super 
candelabrum , ut [uceat omnibus qui in domo sunt : sic 
luceat lumen vestrum coram hominibus( Matth. v,14-16); 
ut scirent se tanquam lucernas de illo lumine quod 
immutabiliter lucct, accensas. Nulla. quippe erca- 
tura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa 
illuminatur, sed parlieipatione sempiternz veritatis 
accenditur : etiamsi aliquando dies vocatur, non dies 
Dominus, sed quem fecit Dominus ; et ideo audit *, 
Accedite ad eum, et. illuminamini ( Psal. xxxut, 6). 
Propter quam participationem, in quantum homo est 
et ipse Mediator, lucerna iu Apocalypsi nuncupatur 
(Apoc. xxi, 25). Sed singularis est ista susceptio : de 
nullo enim sanctorum dici divinitus potuit , aut dici 
ullo modo fas est; Verbum caro factum est. ( Joan. 1, 
11), nisi de uno Meliatore Dei et hominum (I Tím.11,5). 
Cum igitur lumen dicatur unigenitum Verbum zquale 
gignenti , lumen dicatur et homo ab illo Verbo illu- 
mjnatus, qui dieitur ct lucerna, sicut Joannes, sicut 
Apostoli, nec ullus eorum homo sit Verbum, et illud 
Verbum a quo illuminati sunt lucerna. non sit ; quid 
est hoc verbum , quod ita lumen dicitur, ut lucerna 
' Sit (ait enim, Lucerna pedibus meis verbum tuum , et 
lumen. semitis meis), nisi verbum intelligamus quod 
factum est ad Prophetas , vel quod predicatum est 
per Apostolos? Non verbum Christum, sed verbum 
Christi, de quo scriptum est, Fides ex auditu, auditus 
«utem per verbum. Christi ( Rom. x, A7 ). Nam et ver- 
bum propheticum lucernz: comparans apostolus Pe- 
trus : Habemus, inquit, certiorem propheticum sermo- 
uem , cui bene(acitis intendentes , velut lucerna lucenti 
in obscuro loco ( M Petr. 1, 19). Quod itaque hic ait , 
Lucerna pedibus meis verbum tuum, et. lumen semitis 
meis, verbum est quod in Scripturis sanctis omnibus 
contineLur, 

3. [vers. 106, 107.] Juravi, inquit, et statui custodire 
judicia justitie tue : tanquam bene ambulans ad illam 
lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem 
verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi 
enim qu:ereremus quid esset, Juravi; adjunxit, et sta- 
tui. Hoc enim appellavit juraraentum quod statuit per 
sacramentum ; quia ita debet esse mens fixa in cus- 
todiendis judiciis justitie Dei, ut sit omnino pro ju- 
ratione quod statuit. 

$. Fide autem custodiuntur judicia justitize Dei ; 
cum sub Deo justo judice, nec recte factum infru- 
ctuosum, nec peccatum creditur impunitum : sed pro 
hac fide quia multa et gravissima mala corpus pertulit 
Christi, Ilwmiliatus sum, inquit, usque valde. Non 
enim ait, Humiliavi me; ut humilitatem quie in prie- 
cepto est, intelligi sit necesse : sed ait, Humiliatus 
sum usque valde ; maximam scilicet passus persecu- 


*£&r.Lugd Ven. et Lov., Et ideo adhuc subdidit — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1568 


'jionem, pro eo quod juravit et statuit c'istodire judi- 
cia justitia: Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa 
deficeret, addidit, Donine, vivifica me secundum ver- 
bum tuum : hoc est secundum promissum tuum. Naim 
et verbum pro:nissorum Dei lucerna est pedibus, et 
semitis lumen. Sic et superius, ut eum Deus vivi(i- 
caret, oravit in humiliatione perseentionis, ubi ail: 
Paulo minus consummaverunt me. in terra ; cgo auteia 
non dereliqui mandata. tua : secundum nisericordium 
Itam vivifica me, et custodiam testimonia, id est mar- 
Lyria oris tui. Ubi intelligitur, si ipse non vivificct do- 
nando patientiam, propter quod dictum cst, 4n ve- 
stra patientia possidebitis animas vestras (Luc. xxi, 19); 
et de quo dictum est, Quoniam ab ipso est petientia 
mea (Psal. vxi, 6) : non corpus in persecutione mor- 
lificari, sed animam, | non custodiendo martyria ct 
judicia justitize Dei. 

4.[vers. 108.] Voluntaria oris mei beneplacita. fac, 
Domine : hoc est, placcant tibi; noli reprobare, scd 
approba. Bene autem intelliguntur. oris voluntaria, 
sacrificia laudis, confessione claritatis, non. timore 
necessitatis oblata : unde dictum est, Voluntarie su- 
erificabo tibi (Psal. wi, 8). Sed quid est quod adjiun- 
git, Et judicia tua doce me? Nonne ipse in versib:s 
superioribus dixerat, A judicis tuis mon declinavi ? 
Quomo:o istud, si non ea noverat? Porro si noverat, 
quomodo hic dicit, Et judicia tua doce me ? An sicut 
illud est, Suavitatem fecisti cum servo tuo ; et postea 
dicit, Suavitatem doce me? Quod ita exposuimus, ut 
intelligeremus verba proficienüs, ct addi sibi ad id 
quod acceperat postulantis. ; 

9. [ vers. 109.] Anima mec in. manibus tuis sempe. 
Nonnulli codiees habent, in manibus meis 7 sed plures, 
in tis; et hoc quidem planum est. Justorum cnin 
anim: in manu Dei sunt (Sap. m, 1) ; in cujus manu 
Sunt et nos et. sermones nostri (Id. vii, 16). Et L.gis, 
inquit, tuc non sum oblitus : tanquam ad. non. obli- 
viscendam Dei legem manibus ipsius adjuvetur cjus 
memoria, ubi ejus est anima. Anima vero mea in ma. 
nibus meis, quomodo intelligatur, ignoro. Justi quippe 
ista verba sunt, non injusti ; redeuntis ad Patrem, 
non discedeniis a Patre. Nam potest videri junior ille 
filius animam suam in manibus suis habere voluisse, 
quando dixit patri, Da mihi substantiam meam qua 
mie contingit : sed ideo mortuus erat, ideo perierat 
(Luc. xv, 12, 94). An forte ita dictum est, Anima 
mea in manibus meis, (tanquam eam vivificandam of- 
ferret Deo? Unde alibi dicitur : Ad. te levavi animam 
meam (Psal. xxiv, 1). Dixerat enim et hie superius, 
Vivifica me. 

6. [vers. 110.] Posuerunt, inquit, peccatores la- 
qucum milii, et a mandatis tuis non erravi. Unde hoc, 
nisi quia ejus anima in. mauibus Dei, vel in suis vi- 
vificanda offertur Deo? 

7. [vers. 111.) Hereditate acquisivi testimonia tua 
in eternum. Nonnulli uio verbo volentes: dicere quod 
uno verbo in greco positum est, Hareditavi intere 
pretati sunt. Quod etsi latinum esse posset, magis 
siguificaret eum qui dedit hireditatem, quam eum 





1569 


qui accepit ; uL sic esset liereditavi ,| quomodo, Di- 
tavi. Melius ergo. diobus verbis insinuatur integer 
sensus; sive dicatur, Haveditate possedi; sive dica- 
eatur , Hereditate acquisivi : non. liereditatem, sed 
hereditate. Si autem quxritur, quid acquisicrit here 
ditate ; Testimonia, inquit, tua. Quid volens intellizi, 
nisi, ut testis Dei fieret, ejusque testimonia confite- 
retur ; id est, ut martyr Dei fieret, atque cjus mar- 
tyria. diceret, sicut martyres dicunt, a Patre sihi, 
vuüjus hires csi !, esse collatum ? Multi quippe vo- 
luerust, neque potuerunt : nulli tamen potuerunt, 
nisi qui voluerunt ; quia non potuissent, si Dei testi- 
monia * negare voluis:ent. Sed etiam ipsorum prz- 
parata est. voluntas a Domino. ldco hzc h:ereditate 
se acquisisse iste testatur, et hoc in elermm; quia 
non est in eis gloria temporalis hominum vana quz- 
rentium, scd aeterna gloria est brevi tempore patien- 
tium, et sine fine regnantium. Unde sequitur, Quo- 
niam exultatio cordis mei sunt : etsi afflictio corporis, 
exsul atio tamen cordis. 

8. [rers. 142.] Deinde subjecit : Inclinavi cor meum 
«d faciendas justificationes Iwas in eelernum, propter 
retributionem. Qui dicit, Inclinavi cor meum; ipse jam 
dixerat, Inclina cor meum in testimonia tua ; ut. intel- 
ligamus simul hoc esse et divini muneris et propriz 
voluntatis. Sed numquid in sternum facturi sumus 
justificationes Dei? Opera ilia quidem qux operamur 
Circa proximornm  necessilales, :zterna csse non 
possunt, sicut nec ipse necessitates : sed si non dili- 
gendo ista faciamus, nulla est justificatio; si autem 
diligendo, xwterna est ipsa dilectio, eique :eterna pa» 
rata est retributio; propter qua: retributionem di- 
cit se inclinasse cor suum ad faciendas justificationes 
Dei, ut in :ternum diligens, in a'ternum mereatur 
l;' abere quod diligit, 


SERMO XXIV. 


A. [vers. 115.] Psa!mi hujus locus de quo in volun- 
tate Dei disputatari sumus, sic. incipit : /niquos odio 
habui, et legem tuam dilexi. Non ait, Iniquos odio ha- 
bui, et justos dilexi ; aut, lniquitatem odio habui, ct 
legem tuam dilexi : sed cum dixisset, /niquos odio 
habui, exposuit quare, addendo, et legem tuam dilexi, 
ut demonstraret, non sc in hominibus iniquis odisse 
naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi 
quam diligit, inimici sunt. 

2. [vers. 114.] Deinde sequitur, Adjutor meus el 
susceptor meus es iw : Adjutor, ad bona facieuda ; 
susceptor, ad mala evadenda. Quod autem adjungit, 
fn verbum tuum supersperavi, tanquain filius promis- 
sionis loquitur. 

9. [vers. 115.] Sed quid sibi vult versus qui sequi- 
tir : Declinute à mie, maligni, et scrutabor mandata Dei 
mei? Non enim ait, faciam ; sed, serutabor. Ut ergo 
perfecte ca diligenterque noveri*, malignos a se de- 
clinare desiderat, eosque ctiam compellendo a se 


1 Sic Am. et Mss. ALFr. et Lov., cujus donum est. 


* Sie Niss, At An., 5i fidei testimonia. Er. et Lov., si fidei 


Dei, etc. 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VIII, 


1570 
abigit. Nam maligni exercent ad facienda. mandata, 
à scrutandis autem avocant ; non solum cum perse- 
quuntur, aut litigare nobiscum volunt ; verum ctiam 
cum obsequuntur et honorant, et famen suis vitiosis 
€t ncgotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur , 
eL eis nostra tenipora impendamus, efflagitant; aut 
certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre 
compellunt : quibus dicere uon audemus, Dic, homo, 
quis me constituit judicem aut divisorem inter vos (Luc. 
xit, 14)? Constituit enim talibus causis ecclesiasti - 
cos * Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare 
Cliristianos (1 Cor. vi, 1-6). Ne illis quidem qui non 
^liena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, 
Cavete ab omni cupiditate, coustituentes eis ante ocu- 
los hominem cui dictum esi, Stulle, hac nocte aufe- 
retur a te anima tua ; que preparasti cujus erunt (Luc, 
xit, 2U)? quia et quando dicimus, non. recedunt nec 
declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, 
tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae 
diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quie diligi- 
imus occupemur. O quanto tedio turbarum turbuleu- 
t rum, ei quanto desiderio divinorum eloquiorum 
dictum est, Declinote a me, maligni, el scrutabor man- 
data Dei mei ! lgnoscant obedientes fideles qui pro 
suis Sxeularibus causis raro nos querunt, et judiciis 
nostris facillime acquiescunt ; nec nos conterunt liti- 
gando, sed obtemperando potius consolantur. Certe 
propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et 
quando bonos premunt, nostra judicata contem- 
nunt; faciuntque nobis perire lémpora rebus ero 
ganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis 
liccat exclamare in. hac voce corporis Christi, De- 
clinate a me, maligni, et serutabor mandata Dei mei. 

&. [vers. 116.] Deinde posteaquam velut ab oculis 
cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui 
dicebat « Adjutor mcus et susceptor meus es iu ; in 
verbum tuum speravi ; » precemque continuaus, «Sus - 
cipe me, » inquit, « secundum eloquium tuum, et vi- 
vam; et ne confundas me ab exspectatione mea. » 
Qui jam dixerat, Susceptor meus, poscit magis magis- 
que suscipi, et ad iliud propter quod tolerat tam multa 
molesta, perduci ; verius ibi se, quam in istis huma- 
narum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim 
de futuro dietum est, e£ vivam, tanquam in hoc core 
pore mortuo non vivatur, Corpus enim mortuum est 
proptér péccatum : et exspectantes redemptionem 
corporis nostri, spe salvi faeti sumus, et quod 
non videmus sperantes, per palientiam exspectamus 
(Pom. viu, 10, 2525). Sed spes nou confundit, si 
charitas Dei diffunditur in :ordibus nostris per Spiri- 
tum sanctum qui datus est àobis (Rom. v, 5). Prop'er 
quem largius accipiendum clamatur ad Patrem, Ne 
confundas me ab exspectatione mea. 

5. [vers. 117.] Et tanquam ci re:ponsum fuerit in 
silentio *, Non vis confundi ab exspectatione tua? non 
intermittas meditari justificationes meas : senties 


! Plures Nss. omittant, Constiluit enim tulibus causis cc- 
clesiasticos : sed liabent, 4postolus cognitores, ete, 
* Er. Lugd. Ven. et Lov., Sinon. — M. 


1571 
istam meditationem. plerumque. aninze. languoribus 
impediri, Adjuva me, inquit, ei salvus ero ; et medita- 
Lor in juslificationibus tuis semper. 

6. [vers 118. ] Sprevistj omnes ; vel, quod de grxco 
diligentius videtur expressum , Ad. nihilum deduzisti 
omnes discedentes a jusiificationibus tuis; quia injusta 
cogitatio eorum. ldeo ergo clamavit: Adjuva me et sal- 


vus ero, el meditabor in. justificationibus tuis semper ;' 


quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a ju- 
stificationibus suis. Quare autem discedunt? Quia in- 
justa est, inquit, cogitatio eorum. Ybi acceditur , ibi 
diseeditur. Omnia opera, vel mala, vel bona, a co- 
gitatione procedunt ; in eogitatione quisque innocens, 
in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est : 
Cogitatio sancta servabit te (Prov. n, 41) : et alibi legi - 
tur : In cogitationibus impii interrogatio erit (Sap. , 9): 
el Apostolus : Cogitationibus, ait, accusantibus aut 
eiiam defendentibus (Rom. n, 15). Ubi autem felix est 
qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non 
niiser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe 
cst sterilitas, iniquitas. Merito dietum est: Confua- 
dantur iniqui facientes vane. (Psal. xxiv, 4); id est, 
inaniter , tanquam redacti ad nihilum. 

7. [vers. 119.] Sequitur in Psalmo : Prevaricantes de- 
pulavi, vel putavi, vel existimavi omnes peccatores 
terra. Multis enin modis nostri interpretati sunt unum 
verbum grxecum, quod est 2e» : sed profunda est 
illa sententia, et si adjuverit Dominus, operosius 
dis;vtatione alia penetranda est. Nam ct quod addi- 
Qum est : Propterea dilexi testimonia tua seniper , 
multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apos- 
tolus : Lez iram operatur, hujusque dicti rationem 
reddens : Ubi enim non est lex , inquit, nec prevari- 
catio (Rom. ww, 15); ita ostendens non omnes esse 
privaricatores. Non enim omnes habent legem. Non 
autem omnes habere legem , alio loco evidentius ait : 
Qui siue. lege peccaverunt , sine lege peribunt (1d. u , 
12). Quid sibi ergo vult : Pravaricatores deputavi 
omnes peccatores terr? Sed hic qu:stionem propo- 
suisse sulfecerit, alio, si Deus donaverit, sermone 
tractandam , ne hujus prolixitas eam cogat angustius 
explicari, quam ut bene possit quod explicatur in- 
telligi. 

SERMO XXY. 
Psalmus cum Apostolo conciliandus. 


1. [vers. 119.] Quxrimus, si Deo largiente inve- 
nire possumus, quomodo intelligendum sit quod in 
isto psalmo magno dictum est : Prevaricatores , vel 
potius , prevaricantes ; grsecus cnim nagaxlvoycag a 1 ; 
non m«pa6&ces : quxerimus ergo quomodo intelligen- 
«um sit, Pravaricantes deputavi omnes peccatores. ter- 
rt ; propter quod ait Apostolus : Ubi enim lex non est, 
"ec pravaricatio. Hoc autem dixit, cum a lege, pro- 
missa distinguerct. Nam vt de superioribus sensus 
plenior colligatur : Non enim per legem, inquit, pro- 
missio Abraha aul semini ejus , ut heres esset mundi, 
sed per justitiam fidei. Si enim qui per. legem heredes 
sunl, exinanita est fides, él cvacuata est promissio : lex 
enim iram operatur; ubi enim nou est lea , ncc pravari- 


S. AUGUSTINI EPISCOP! 


1572 


catio. Ideo ex fide, ut.secundium gratiam firma sit pro- 
náissio onmi semini; non ei tantum quod ex lege est, 
sed et ei quod ex [ide est Abraham, qui est pater omnium 
nostrum (Rom. 1v, 435 16). Cur hoc Aposto!us ait, 
nisi uL ostenderet legem sine promissionis gratia, uon 
solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde 
et illud est : Lez subintravit, ut abundaret delictum, 
Sed quia omuia per gratiam dimittuntur , non solum 
qu2 sine lege , verum etiam qui in lege commissa 
sunt ; ideo ibi secutus adjunxit : Ubi autem abundavit 
delictum , superabundavit graiia (Id. v, 90). Non 
iique prvaricantes deputat omues peccatores Ápo- 
Stolus, sed eos tantum pra»varicantes deputat. qui 
transgrediuutur legem. Ubi enim non est lez , inquit , 
"ec prevaricatio. Ac per hoc secundum Aposto- 
lum, omnis quidem pravaricator peccator est, quia 
peccat in lege, sed nou omnis peccator pr:ievarieator 
est, quia peccant aliqui sine lege ; Ubi autem non, est 
lex, nec prawaricatio, Porro, si neino sine lege pecca- 
ret, non idem ipse apostolus diceret , Quicumque sine 
lege peccaverunt , sine lege peribunt. Secundum istum 
vero psalmum , si prz varicantes sunt omnes peeca- 
tores terrae, nulluin est utique sine przvaricatioue 
peccatum : nulla est. autem pr:evaricatio sine lege ; 
nullum est. igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo di- 
cit: Prevaricantes. deputavi omnes peccatores lerra , 
nullos esse omnino, nisi qui legein transgressi sunt , 
vult intelligi peccatores ; et ob hoc adversatur illi qui 
dixit : Quicumque sine lege peccaverunt , sine lege per- 
ibuut. Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, 
quamvis non sint przevaricantes , id est, qui sine lege 
peccaverunt : Ubi enim non est lex, nec prwvarica- 
tio : secundum istum autem nullus est sine prievari- 
catione peecalor ; quia pravaricantes deputat omnes 
peccatores terrx. Nullus ergo sccundum istum sine 
lege peccavit; quia ubi non est lez , nec pravaricatio, 
Àn forte dicturi sumus , verum quidem esse quod nec 
pravvaricatio sit ubi non est lex , sed verum non esse 
quod aliqui sine lege peccaverint ; aut verum quidem 
esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, 
ubi lex non est, przevaricationem esse non posse? At 
utrumque Apostolus dixit : verum est ergo ulrunis 
que, quia utrumque per Apostolum Veritas dixit, 
Quomodo ergo erit verum. quod in psalmo isto ea- 
dem procul dubio Veritas dixit, Pravaricantes depi- 
lavi omnes peccatores terre? Respondetur-enim no- 
bis : Qui sunt ergoilli qui secundum Apostolum sine 
lege peccaverunt? Non enim et corum quisquam pr:e- 
varicins deputandus est, cum seeundum eumdem 
apostolum , privvaricatio non sit ubi lex non est. 

2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, Quicum- 
que sine lege peccaverunt , sine lege peribunt , de illa 
lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum 
suum populo suo Israel. Hoc ipsa quje circumstant , 
verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Jud:is et 
Grocis, id est Genübus, non ad circumcisionem , 
sed ad preputium pertinentibus ; idco sine lege eos 
dicens , quia non aeceperant legem quam se accepisse 
gloriabantur Judi : unde illis ait, Si autem tu Ju- 





1575 
daus cognominaris , et vequiescis in lege , et gloriaris in 
Deo. Denique unde ad hanc sententiam venerit , in- 
toendum est, ut diceret , Quicumque sine lege p:cca- 
verunt , sine lege peribunt. Ira , inquit, et indignatio , 
tribulatio et angustia in. omnem animam hominis ope- 
rantis malum , Judei primum et. Greci; gloria autem 
et honor et pax omni operanti bonum , Judeo primum 
el Greco : Non. est enim. personarum acceptio. apud 
Dewun. Ad li»sc addidit unde nunc quivstio est, et ait, 
Quicumque enim sine lege peccaverunt , sine lege per- 
ibunt ; ct quicumque in lege peccaverunt , per legem ju - 
dicabuntur (Rom. n , 8-17). los utique Jud:vos , illos 
autem. Gracos volens intelligi , quoniam de his age- 
bat; utrosque sub peccato esse demonstrans , ut cge- 
re Se gratia utrique fateantur : propter quod dicit , 
Non enim. eat distinctio : omnes. enim peccaverunt, et 
egent gloria Dei ; justificati gratis per. gratiam ipsius , 
per redemptionem que est in. Christo Jesu. Quos ita- 
q:e dieit omnes peccasse , nisi Jud:pos et. Griecos , 
de quibus dixerat , Non enim est. distinctio? Nam de 
his et paulo ante : Causati. enim sumus , inquit, Ju- 
d«cos et Graecos omnes sub peccato esse (1d. vi, 92, 25, 
21, 9). Ac per lioc quicumque sine. lege peccaverunt , 
ilia scilicet de qua Judaii gloriabantur, sine lege per- 
ibunt ; et quicumque in lege peccaverunt , id est ipsi Ju- 
dici, per legem judicabuntur. Nec ideo non. perihunt, 
nisi credant in eum qui venit quxrere. quod perie- 
rat. ( Luc. xix , 10). 

5. Nonnulli quippe ctiam catholici tractatores, in 
his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum 
attendendo. sapuerunt, ut dicerent illos perire qui 
sine legc peccaverünt ; hos autem qui in lege pecca- 
verunt , iudicari tantummodo , non perire : tanquam 
per poenas transitorias credantur esse purgandi , sie- 
ut. ille de quo dictum est, Zpse autem salvus. erit., sic 
tamen quasi per ignem. Sed. hoe. merito fundamenti 
bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc di- 
ceret, Superius quippe: dixerat, Ut. sapiens architec- 
(us. (undamentim: posui ; alius superedificat ; wnus- 
quisque autem videat. quomodo. superedificat. F'unda- 
mentum enim aliud. nemo potest poncre preter id quod 
positum est , quod est Christus Jesus ? et eielera usque 
ad eunidem locum , ul;i eum dixit per ignem salvari, 
qui super hoe fundamentum , non aurum , argentuni , 
lapides pretiosos , sed ligua, fenum, stipulam iedificat 
(I Cor. i1, 10.15); nou tamen respuit ne recipiat , 
nee receepium deserit fundamentum ; idque. omnibus 
carnalibus suis , quibus capitur atque suceurbit, de- 
lectationibus anteponit, cuin ad hunc articulum ven- 
tum fuerit, ut aut illi» deserantur, aut Christus ; ubi 
$i non anteponitur Christus , non illi est fundiunen- 
tum, Omnibus quippe strueturz posterioribus parti- 
bas anteponitar fundamentum. Nec cogitasse evisti- 
mo eos qui senserunt non perire de quibus dictum 
est , Per legem jadicabuntur , nisi quia fundonientum 
habent Christum. Parum ergo. attenderunt quod de- 
oustravimus ; atque ipsa Scriptura clamat, de Ju- 
d:is hoe Apostolum dicere, qui sine lundamen- 
to sust Cnristo. Quis autem Christianus | diverit 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


1574 

non perire. Judicum , si non. ercdat. in Christum , 
sed tantummodo judicari : cum Christus ipse ad eam- 
dem gentem , propter oves quasinde perierant, se 
missum esse testetur ! (Math. xv, 94) ; et tolerabi- 
lius dieat. futurum Sodomitis in die judicii , qui uti- 
que sine lege perierunt, quam civitati Judxeze quie in 
eum non credidit tanta. virtute. mirabilia facientem 
(Id. x1, 95, 294)? 

4. Si ergo. Apostolus secundum legem quam Deus 
per Moysen populo Isracl dedit , c:eteris autem gen- 
tibus non dediL, sine lege dixit esse caeteras gentes ; 
quid intellecturi sumus in isto psalmo. dictum esse, 
Pravaricantes astimavi omnes peccatores terre, nisi in- 
telligamus aliquam legem non per Moysen datam, se- 
cundum quam sunt provaricantes ceterarum. gen- 
Gum peccatores ? Ubi enim lez non est, nec pravari- 
caiio. Que ista lex est, nisi forte illa de qua idem di-- 
cit apostolus , Gentes qua legem non habent, naturali- 
ter que legis. sunt faciunt ; hi legem. non habentes , ipsi 
sibi sunt lex (Rom. u, 44)? Secundum hoc ergo quod 
dicit, Legem non habentes ; sine lege peccaverunt, et 
sine lege p ribunt : secundum id. vero quod ait, ] psi 
sibi sunt lex ; non immerito praevaricatores oestimaur- 
tur omnes peccatores terra. Nullus enim est qui fa- 
ciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi : et in hoc 
transgreditur naturz? legem, quam non sinitur iguo- 
rare, dum id quod facit non vult pati. Numquid au- 
tem lex ista naturalis aon erat in populo Israel ? Erat 
plane, quoniam et ipsi homines erant ; sine lege au- 
tem naturali essent, si practer naturam humani gene- 
ris esse potuissent. Multo magis ergo pravaricato- 
res facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive in- 
Staurata, sive aucta, sive firmata cst. 

9. Jamvero siin omnibus peccatoribus terr:c non in- 
congrue deputantur et parvuli, propter oiiginalis vincula 
peccati , etiam ipsi in similitudine prievaricationis Ad:e 
(4d. v,14), ad illam prxvaricationem pertinere mon- 
Strantar, qux, data lege in paradiso, prima commissa 
est (Gen. im, 6) : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, 
pruvarieatores sstimantur omnes peccatores terri. 
Oinnes autem peccaverunt, et egent. gloria Dei. Omnes 
igitur przevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios ma- 
gis, alios minus. Quanto enimlegis major in quocumque 
coguilio, lanto minor peccati excusatio : quanto nii- 
nor peccati excusatio *, tanto manifestior pr:evariea- 
iio. Restabat ergo, ut omnibus ? non sua, sed Dei, id 
esta Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apo- 
stolus : Per legem cognitio peccaii. Non ergo ablatio , 
sed cognitio, Nunc autem sine lege, inquit, justitia Dei 
mauifestata est, testificata per Legem et Prophetas ( om, 
11, 20-25 ). Proinde etiam iste suljuuxit : Propterea, 
inquit, dilexi testimonia tua. Tanquam diceret : Quo- 
niam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insit, 
sive. in litteris promulgata, procvaricatores fecit. om- 
nes peccatores terr; Propterea dilexi. testimonia tua, 

! Er. L.ov., testetur ; remissius ct tolerabiii is, etc.—1ugd. 
ven., festefur ; et remissius et toleiabilius, ete.— M. 

.? plerique Mss. omittunt, quanto minor. peecati excusas 
jn Mss. prope omnes, x liominibus, 


1578 
quie sunt in lege tua, de gratia tua ; ut non sit in 1e 
justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut 
mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur 
mauifestand:e justitize Dei, quae sine lege est ; verum 
etiam hoc ipso quod przevaricantes facit, ità ut eliam 
litera. occidat ; ad vivificantem Spiritum (Il Cor. ui, 
6) confugere timore eompell:t, per quem peccatorun 
deleatur universitas, et recte factorum charitas inspi- 
retur : Propterea, inquit, dilexi testimonia tua. Qui- 
dam codices habent, semper, quidam non habent. Sed 
Si CS!, sic accipiendum cst semper, ut sic intelligatur, 
Quamdiu hie vivitur. ITic sunt enim testimonia neces- 
saija, de Lege et Prophetis, attestantia justitiz Dei, 
qua justificamur gratis : hie sunt et nostra testimonia 
necessaria, pro quibus ipsam quz hic agitur, vitam 
martyres finierunt. 

6. [vers. 120.] Cognita itaque Dei gratia, qux sola 
liberat a przvaricatione, que legis cognitione eom- 
mitütur, orando dicit : Confige clavis a timore tuo car- 
nes meas. Sic euim expressius interpretati sunt qui- 
dam nostri, quod grece uno verbo dici potuit, id est, 
»«05)«50». Hoc alii confige dicere voluerunt, nec ad- 
dideruut clavis ; atque ita dum volunt uno verbo 
grico unum latinum interpretando reddere, senten- 
tam minus explicaverunt : quoniam in eo quod est 
confige, non sonant clavi ; x«61oco» autem sine cla- 
vis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine 
dici polest, sicut dietum est, confige clavis. Ubi quid 
vult intelligi, nisi quod ait Apostólus : Mihi autem 
absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi ; 
per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo 
( Galat. vi, 14) ? Et iterum : Christo, inquit, confixus 
sum cruci ; vivo autem. jam. non ego, vivit vero iu me 
Christus (1d. n, 49, 20). Quod quid est aliud, nisi, 
Non est in me justitia mea, qua cx lege est, in qua 
privaricator effectus sum ; sed justitia Dei, id est, 
qui mihi ex Deo est ( PAilipp. im, 9) , non ex me? 
Sic quippe in me vivit , non ego, sed Christus, « qui 
factus est nobis sapientia a Deo, et justitia , et sancti- 
ficatio, et redemptio : ut, quemadmodum scriptum 
£st, Qui gloriatur, in Domino glorietur » (1 Cor. 1,50, 
91). ltem dicit, « Qui autem sunt Jesu Christi, carnem 
crucifixerunt. eum passionibus et concupiscentiis » 
( Galat. v, 24). Cum hie dictum sit quod ipsi cruci- 
fixerunt carnem. suam, in isto tamen psalmo Deus ro- 
gatur ut id faciat, cui dicitur , Confige clavis a timore 
tuo carnes meus ; ut intelligamus etiam id quod re- 
cie facimus, gratie Dei esse tribuendum , qui in 
nobis operatur et velle et operari , pro bona volun- 
taie ( Philipp. n, 43). 

7. Sed quid sibi vult, quod eum dixisset , Confige 
clavis a timore tuo carnes meas ; addidit, a judiciis enim 
tuis timui ? Quid est, Con fige a timore tuo ; timui enim ? 
Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut à timore 
suo Deus erucifigeret carnes ejus, orabat ? An addi 
sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum 
sufficeret crucifigendis suis carnibus ; id est coneupi- 
s'entiis affcetibusque carnalibus : tanquam dicens, 
Perfice in me-timorem tuum ; timui enim a judiciis 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1516 
tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus 
donat, serutato sinu Seripturze hujus eruendus. Con- 
fige, inquit, clavis a timore tuo carnes meas ; a judiciis 
enim tuis timui : hoc est, a timore tuo casto, qui per- 
manet in sceculum szeculi ( Psal. xvin, 10) , carnalia 
mea desideria comprimantur; a judiciis enim tuis ti- 
mui, cum mihi lex minaretur poenam, qua mihi non 
poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poeua 
metuitur , consummata charitas foras mittit ( 1 Joan. 
1v, 18) ; qu». non timore pene, sed delectatione 
justitize liberos reddit. Timor namque iste , quo non 
amatur justitia, sed timetur poena , servilis est, quia 
carnalis est; et ideo non erucifigit carnem. Vivit 
enim peccandi voluntas , qu:e tunc apparet in opere, 
quando speratur impunitas, Cum vero poena creditur 
Secutura, latenter vivit : vivit tamen. Mallet enim li- 
cere, ct dolet. non licere quod lex vetat ; quia non 
spiritualiter delectatur ejus bono, sed carnaliter ma- 
lum metuit quod minatur, Timore autem easto ipsa, 
qui hune timorem foras mittit, peccare timet cbari- 
tas, etiamsi sequatur impunitas ; quia nec impunita- 
tem. judicat secuturam , quando amore justitize pec- 
catum ipsum deputat pcenam. ali timore carnes 
crucifiguntur ; quoniam carnales delectationes, quie 
legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritua- 
lium bonorum delectatione vineuntur, et eadem usque 
ad perfectionem crescente victoria perimuntur. Con- 
fige ergo. clavis, inquit, a timore tuo carnes meas ; a 
judiciis enim tuis timui : hoc est , Da mihi castum ti- 
morem, ad quem petendum me tanquam pzedagogus 
timor legis ille perduxit, quo timore a judiciis tuis 
timui, 
SERMO XXVI. 

1. [vers. 121.] Istos magni psalmi hujus versus con- 
Siderandos nunc suscepimus atque tractaudos : Feci 
judicium et justitiam ; ne tradas me nocentibus me. Non 
mirum est eum fecisse judicium et. justitiam, qui su- 
perius póposcerat a timore Dei, utique casto, conligi 
clavis carnes suas , lioc est carnales concupiscentias, 
quie solent, quominus rectum sit, nostrum impedire 
judicium. Quamvis autera sive rectum, sive pravum, 
in uostri sermonis usu judicium nuncupetur unde ho- 
minibus in Evangelio dicitur, Noiite judicare perso- 
naliter, sed rectum judicium judicate (Joan. vn, 94), 
tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si 
recium non fuerit, non debeat judicium nominari ; 
alioquin non sufliceret dicere, Feci judicium, sed di- 
ceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locuins 
esl Dominus Jesus, ubi ait: Reliquistis graviora Legis ; 
judicium, et misericordiam, et fidem (Matth. xxu, 93). 
Et hic enim judicium sic positum est , tanquam non 
sit judicium | si perversum est. Et multis divinarum 
Scripturarum locis ita ponitur, qu»le illud est : Mise- 
ricordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. c, 1). 
Et illud apud [saiam : Exspectavi ut faceret judicium ; 
fecit autem iniquitatem (Isai. v, 1). Non ait, Exspeciavi 
ul faceret judicium justum, fecit autem iniquum : sed 
tinquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec 
sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non se- 


wl 


1577 
let dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando 
dicitur bonum malumve judicium ; sed eo ipso jam 
bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo 
loquendi , ut dicatur et bonum judicium, et malum 
judicium ; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus 
j'dex, et malus judex : sic autem non dicitur bona 
justitia , vel mala justitia, sicut non dieitur, bonus 
justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, 
si justus. Justitia ergo virtus est animi magna przcci- 
pueque laudabilis, de qua nunc non cst copiosius dis- 
putandi necessitas. Judicium vero , quando nonnisi 
in bono ponit distinctior ! loquendi ratio, hujus virtu- 
tis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte ju- 
dicat : imo secundum istam locutionem, qui habet 
justitiam, judicat ; quia nec judicat, si non rccte ju- 
dicat. Et justiti:: nomine hoc loco, non ipsa virtus, 
sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in ho- 
mine justitiam , nisi qui justifieat impium, hoc est, 
per gratiam suam ex impio facit justam ? Unde ait 
Apostolus : Justificati gratis per gratiam ipsius ( Rom. 
m, 24 ). Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, 
qui aabet in se justiliam, id est opus gratize. 

2. Feci, inquit, judicium et justitiam : ne tradas me 
nocentibus me : id est, Feci judicium justum ; ne tradas 
me illis qui propterea me persequuntur. Nam etiain 
quidam codices habent, Ne tradas me persequentibus 
me : quod enim gr:ece dictum est, cei; &veituoont , 
quidam interpretati sunt , nocentibus ; quidam , perse- 
quentibus ; quidam, calumniantibus. Miror autem om- 
nium quos in promptu habere potui codicum nusquam 
me legisse adversantibus ; cum sine controversia quod 
grace »)uo; , hoc latine adversarius appelletur. 
Ürans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, 
quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, Ne nos in- 
feras in tentationem. ( Matth. vi, 45 ) ? Adversarius est 
enim de quo dicit Apostolus , Ne forte tentaverit vos 
qui tentat (Y Thess. u1, 5). Ei tradit * Deus quem 
deserit. Eum quippe ille non decipit , quem iste non 
deserit, in voluntate sua przstans decori hominis 
virtuteih : abillo autem qui dixerat in abundantia sua, 
Non movebor in. eternum, avertit faciem suam, et fa- 
etus est conturbatus ( Psal. xxix ,. 7 , 8), sibique 
monstratus, Quisquis igitur a timore Dei casto cruci- 
fixas liabet carnes suas, et nulla carnali corruptus 
illecebra facit judicium opusque justiti», orare debet 
ne adversantibus tradatur ; id est , ne timendo per- 
peti mala , ad facienda mala persequentibus cedat. A 
quo euim acc pit victoriam concupiscenti» , ne volu- 
ptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientis , ne 
dolore frangatur : quoniam de quo dicitur , Dominus 
dabit suavitatem ( Psal. uxxxiv, 15); de illo etiam di- 
citur, Ab ipso est enim patientia aea. ( Psal. Lxt, 6). 

9. |vers. 122, 125. ] Denique sequitur : Excipe ser- 
vun (uum in bonum ; non. calumnientur mihi superbi. 
Illiimpellunt, ut cadam in malum ; tu excipe in bonum. 
Qui autem interpretati sunt, Non calumnientur me, 
grxcam locutionem secuti sunt , latinze lingux minus 

! Quidam Mss., districtior. 

53 Sic aliquot Mss. Edd. vero, Et tradit. 

ParnoL. XXXVII. 


* 
LIS i 
" 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIil, 


1518 


usitatam. An forte habet vim eum dicitur , Non ca- 
lumnientur me , quam haberet si diceretur, Non me 
capiant calumniando ? 

4. Mult? autem possunt intelligi calumniz Super- 
borum , a quibus humilitas christiana despicitur; sed 
illa vel maxima est , si homines hoc loco accipiuntur 
superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. 
Iumilitas quippe ipsa christiana , Christi morte insi- 
nuatur, commendaturque divinitus. lL»c autem ca- 
lumnia utrisque infidelibus, id est, Jud«is Gentibusque 
communis est. Habent calumnias suas etiam h:eretici, 
singulis quibusque hzeresibus proprias: habent et schi - 
smatici , quos omnes superbia de membrorum Christi 
compage procidit. Ipsius autem diaboli calumnia 
quanta vel qualis est , qua calumniatus est justo, di- 
cens, Nunquid gratis colit Job Dominum (Job 1,9)? 
Quorum omnium calumni:e superborum tànquam eo- 
lubrorum venena vincuntur, cum vigilantissima et 
diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. 
Propter quod prxfigurandum Moyses Deo miserante 
ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis 
in ligno ( Num. xxi, 9 ; Joan. wi, 14 ) , ut similitudo 
carnis peccati erucifigenda przfiguraretur in Christo. 
Hanc intuentes salutiferam crucem, omne caiumnian- 
tium. superborum virus expellimus : quam prorsus 
etiam iste quodammodo valde intente intuens 5 £l 
Oculi mei defecerunt in salutare tuum , et in eloquium 
justitie tuv. Christum quippe ipsum Deus propter si- 
militudinem carnis peccati ( Rom. viii, 5 ) , peccatum 
pro nobis fecit , ut nos simus justitia Dci in ipso (H 
Cor. v, 21 ). 1n. hajus igitur eloquium justitim Dei 
defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter in- 
tuendo, dum memor infirmitatis umane, diviuam in 
Christo * desiderat gratiam. 

9. [vers. 124.] Propter quod sequitur, Fac cum 
svo iuo secundum wisericordiam tuam : non utique 
secundum justitiam meam. Et justificationes , inquit, 
tuas doce me: illas procul dubio, quibus Deus faeit 
justos, non ipsi se. 

6. [vers. 125.] Servus tuus ego sum. Neque enim 
bene mihi cessit, quaudo esse volui liber meus , non 
servus tuus. Da mihi intellectum , et sciam testimonia 
tua, Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim 
sufficit accepisse intellectum , et Dei testimonia didi- 
cisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper 
bibatur de foute lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, 
quanto fit quisque intelligentior , tanto magis magis- 
que sciuntur. 

T. [vers. 426.] Tempus, inquit, faciendi Domino. 1d 
enim plures codices habent ; non, ut quidam, Doniine, 
Quod ergo tempus , vel quid faciendi voiuit intelligi 
Domino? lllud quidem quod paulo ante dixerat, Fac 
cum servo (uo secsndum misericordiam tuam : hoc fa- 
ciendi tempus Domino. Quid est autem, nisi gratia quic 
in Christo suo tempore revelata est? De quo tempore 
ait Apostolus , Cum autem venit plenitudo temporis , 
misit Deus Filium suwn ( Galat. 1v, 4). Propter quod 
alibi etiam testimonium propheticum adjungens , ubi 

* Sic Mss. At Edd., divinam Christi. 

(Cinquante. ] 


4519 
dixit, Tempore ceceptabili exaudivi te, et in die salutis 
adjuei te5 Ecce nunc , inquit, tempus acceptabile, ecce 
nunc dies salutis (Isai. xxix, 8; Il Cor.vi, 2). Sed quid est 
quod tanquam volens ostendere tempus Domino esse fa- 
ciendi, continuo subjunxit, Dissipaverunt legem tuam : 
velut propterea tempus esset. faciendi Domino, quia 
ejus legem dissipaverunt superbi, qui ignorantes Dei 
justitiam et suam volentes constituere , justiti;e Dei 
non sunt subjecti (ftom. x, 5) ? Quid est enim, Dissi- 
paverunt legem tuam, nisi, Przevaricationis iniquitate, 
ejus integritatem non custodierunt ? Oportebat ergo 
ut superbis et de libertate sui arbitrii proesumentibus 
lex daretur , qua przvaricata quicumque compuncti 
huniliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad 
subvenieutem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, 
tempus fuit ut. per unigenitum Filium Dei misericor- 
dia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret 
delictum : quo delicto lex dissipata est; et opportuno 
jam iempore Christus advenit , ut ubi abundavit 
delictum, superabundaret gratia (1d. v, 20). 

8. [vers. 127.] Ideo, inquit, dilexi mandata tua su- 
per aurum et topazion. ld agit gratia , ut dilectioue 
impleantur mandata Dei, quxe timore non poterant. 
Gratia quippe Dei diffunditur charitas in cordibus no- 
stris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (1bid. 5). 
Propter quod et ipse Dominus dicit, Non veni legem 
solvere, sed implere (Matth. v, 17) ; et idem apostolus, 
Pienitudo legis charitas ( Hom. xim , 10). Ideo, super 
aurum et topazion. Hoc enim et in alio psalmo legitur : 
Super aurum et lapidem pretiosum multum (Psal. xvin, 
11). Topazion quippe Japidem multum perhibent esse 
pretiosum. In testamento autem veteri latentem gra- 
tiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, 
quod significabatur quando in faciem Moysi intendere 
non valebant (Exod.xxxiv, 53-55 ; Il Cor. m, 15-16), 
propter mercedem terrenam atque carnalem Dei man- 
data facere conabantur, neque faciebant; quia non 
ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera 
volentium , sed onera potius invitorum. Cum vero 
ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pre- 
iiosum multum , omnis prx ipsis mandatis terrena 
vilis est merces ; neculla ex parte comparantur quam- 
cumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo 
fit bonus. 

9. [vers. 128.] Propterea, inquit, ad omnia mandata 
tua. corrigebar. Utique corrigebar , quia diligebam ; 
atque illis rectis ut etiam ipsercctus fierem, dilectio- 
ne col:erebam. Jam illud quod adjungit, consequens 
erat : Omnem , inquit, viam iniquam odio habui. Unde 
enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset dili- 
gens reetam ? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum 
si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum 
damnum pos:et inferre : ità. quoniam Dei mandata 
diligebat, oderat iniquitatis viam , quemadmodum 
aliquod immanissimum marini itineris saxum , ubi 
tam  pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. 

Quod ut non. contingat , longe inde velificat , qui in 
ligno erucis cum mandatorum divinorum mercibus 
vavigat. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1580 


SERMO XXVII. 

1. [vers. 129.] Verba Psalmi hzxe sunt de quibus, 
adjuvante Domino , disputaturi sumus : Mirabilia te- 
stimonia tua ; propler. hoc scrutata est ea. anima mea. 
Quis enumerat saltem | generatim testimonia Dei? 
Co:lum et terra , visibilia et invisibila opera ejus, di- 
cunt quodammodo testimonium bonitatis et maguitu- 
dinis ejus; ct ipse cursus frequens usitatusque 
natur: , quo temporum rapacitas volvitur , in rerum 
quarumque generibus , quamvis temporalibus atque 
mortalibus, qux:€ certe consuetudine viluerunt, si 
pius considerator advertat, perhibet testimonium 
Creatori. Quid antem horum est quod non sit mira- 
bile , si unum quodque non usu, sed ratione metia- 
mur? Si vero tanquam sub unius coutemplationis 
aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in 
nobis quod ait propheta : Consideravi opera (ua, et 
expavi (H«bac. n, 1) ? Et tamen. iste non est ipsa 
rerum admiratione perterritus , sed eam potius dixit 
esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. 
Cum enim dixisset , Mirabilia testimonia tua : secutus 
adjuuxit, propter hoc scrulata est ea anima mea ; quasi 
factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. 
Quanto euim qu:xque res abstrusiores habet causas , 
lanto est mirabilior. 

2. Si ergo nobis homo talis occurrat , qui propter 
hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia 
sunt, eum plena sit eis ct quae conspicitur, et quze 
non conspicitur, universa creatura ; nonne compe- 
scimus eum , dicentes : Altiora te ne quasieris, et for- 
liora te ne scrutatus (ueris; sed qua tibi precepit Do- 
minus, illa cogita semper ( Eccli. 11, 29)? Scd si nobis . 
respondeat, et dicat, II»c ipsa qux procepit Domi- 
nus, et quz jubelis ut cogitem , mirabilia sunt ejus 
testimonia ; eum quippe et Dominum , quia jubet , et 
bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur ; 
numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione 
revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae 
rei operam quantam potest impendat , hortabimur ? 
An forte Dei precepta testimonia quidem bonitatis 
ejus esse fatebimur , sed mirabilia esse negabimus? 
Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus ? 
Imo vero idipsum est omnino mirandum , et cur ita 
sit perserutandum, quod cum Deus bonus bona prz- 
ceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem 
lex vivificare non posset , nec ulla esset ex bona lege 
justitia, Si enim data esset lex que posset vivificare, 
omnino ez lege esset justitia. Cur ergo data est quoe 
vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? - 
Nempe mirandum est, nempe stupendum. Hec sunt 
ergo mirabilia testimonia Dci : propter hoc hujus 
anima scrutata est ea , quoniam de lis non ei dici 


posset , Fortiora te ne. serutaius fueris; sed. qua pra- 


cepit tibi Dominus , illa cogita semper. Ypsa sunt enim 
qua proxcepit nobis Dominus ; et ideo cogitanda suut 
semper. Potius ilaque videamus hujus anima quie 
serutata est, quid invenerit. 

S. [vers. 150.] Mauifestatio, inquit, verborum tuo- 
rum illuminat , et intelligere. facit. parvulos. Quid. est 
parvulus , nisi humilis ct iufirmus ? Noli crgo supor- 





1581 
bire, noli de tua, quie nulla est, virtute przesumere ; 
et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, qu.e 
lamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est , 
ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam 
legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic 
opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et cla- 
mares ; Miserere mei , Domine, quoniam infirmus. sum 
(Psal. vi, 5). Hoc ergo scrutando intellexit hic par- 
vulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est par- 
vulus, ostendit, ideo datam legem qua vivificare non 
posset, quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, «t 
promissio ez fide J esu Christi daretur credeutibus (Galat. 
wt, 21, 22). Ito, Domine, ita fac, misericors Donine ; 
impera quod non possit impleri , imo impera quod 
nonnisi per tuam gratiam possit impleri : ut cum ho- 
mines per suas vires id implere nequiverint , omne os 
obstruatur, et nomo sibi m3gnus videatur. Sint omnes 
parvuli , et reus fiat omnis mundus tibi : quia « non 
justificabitur ex lege omnis caro coram te ; per legem 
enim eognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia 
tua manifestata. est, testimonium habens a Lege et 
Prophetis » (ftom. ui, 19-21). H»c sunt mirabilia 
testimonia tua, quze serutata est onima parvuli hujus ; 
eL ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus 
est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda Sunt , 
id est , ex fide qux per dilectionem operatur ( Gaíat. 
v, 6), nisi ejus in corde. per Spirilum sanctum ipsa 
dilectio diffundatur (Rom. v, 5)? 

4. [vers. 151. ] lloc eiiam iste parvulus confitetur : 
Os meum, inquit, aperui , et attrazi spiritum , quoniam 
mandata (ua. desiderabam. Quid desiderabat , nisi fa- 
cere mandata divina? Sed non erat unde facerct infir- 
mus forlia, parvulus magna : aperuit os, confitens 
quod per se ipse non faceret ; eL attraxit unde faceret : 
aperuit os petendo , quxrendo , pulsando; et sitiens 
hausit Spiritum. bonum , unde faceret, quod per se- 
ipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et 
bonum (Id. v, 12). Si enim nos cum sinus mali, 
novimus bona data dare filiis nosuis ; quanto magis 
Pater noster de co!o dat Spiritum bonum petentibus 
eum ( Luc. x1, 10, 15)? Non enim qui spiritu suo 
agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt 
Dei ( Rom. vm , 41) : non quia ipsi nihil agunt ; sed 
ne nihil boni agant, a bono aguntur ut. agant. Nam 
tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto lar- 
gius ei datur a Patre Spiritus bonus. 

9. [vers, 132. ] Denique iste adhue petit. Os qui- 
— dem aperuit, et attraxit Spiritum ; sed adhuc ad 
Patrem pulsat , et querit : bibit » Sed quanto suavius 
sensit, tànto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitien- 
lis : Hespice , inquit, in mie , et miserere mei secundum 
judicium diligentium nomen. aum : id est, secundum 
judicium quod in eos fecisti, qui diligunt nomen tuum ; 
quoniam ut diliserent te, prius dilexisti eos. Sic enim 
Joannes apostolus ait, Nos diligimus, inquit, Deum : 
€t velut causa. quirreretur, qux. nos diligere fecit ; 
adjunxit, Quoniam ipse prior dilexit nos (IJoan.1v,19). 

| 6. (vers. 155.] Vide et iste quid apertissime dicat : 
Gressus meos dirige secundum eloquium [uum el non 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIIf. 


1582 
dominetur siei. onis iniquitas. Übi quid aliud dieit 
quam , Rectum et liberum me fae secundum promis- 
sum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque 
Dei charitas , tanto minus ei dotinatur iniquitas. 
Quid ergo aliud petit , quam ut donante Deo diligat 
Deum ? Diligendo enim Deuin, diligit seipsum, ut di- 
ligere salubriter possit et proxiumum. sicut seipsum : 
im quibus prwceptis tota Lex peudet et. Propheta: 
(Matth. xxn , 57-10). Quid igitur orat , nisi ut pro:- 
cepta quie Deus imponit jubendo, impleri faeiat adju- 
vando ? 

7. [ vers. 154.] Sed quid. est quod dieit, Redime 
me a calumniis hominum ; €t custodiam mandata tua ? 
Si vera illi homines crimina objieiunt, non ealumnian- 
tur : Si falsa, quid est quod se rediini desiderat a ca- 
lumniis, id est a criminibus falsis, qux illi nocere non 
possunt? Crimen quippe falsum , quod est calumnia , 
reum non facit hominem , nisi apud judicem homi. 
nem : ubi auteni Deus judex est, nullus falso crimine 
leditur ; quia non cui objicitur, sed objicienti potius 
imputatur. An hie Ecclesie prisignatur oratio , et 
universi populi christiani , qui redemptus est a ca- 
lumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque 
Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata cu- 
stodit !? Nonne inter ipsas calumnias, quando ferve- 
bant, multo gloriosius populus sanetus in tribulatio- 
nibus Dei mandata servabat, eum ad perpetrandas 
impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum 
hoc est, Redime me a calumniis hominum, et custodiam 
mandata tua : Tu age infuso Spiritu tuo , ne me ca- 
lumnix hominum terroribus vincant , et a tuis man- 
datis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum 
egeris, id est, hoc modo me ab corum calumniis, ne 
criminationes falsas quas objiciunt pertimeseam , pà- 
tientia donata redemeris ; inter ipsas calumnias cu- 
Stodiam mandata tua. 

8. [ vers. 155.] Faciem tuam , inquit , illumina su. 
per servum tui ; id est, tuam manifesta, subveniendo 
et opitulando , prassentiam. Fit doce ine justi ficationes 
tuas. Doce utique ut faciam : quod evidentius alibi 
legitur, Doce me wu faciam voluntatem tuam (Psal, 
cxLi, 10). Qui enim audiunt , lieet memoria teneant 
quod audiunt , nequaquam didicisse putandi sunt , si 
non faciunt. Veritatis namque verbum est, Oonis qui 
audivit a Patre et didicit , venit ad ine (Joan. vi , 45 ). 
Qui ergo non facit, id est non venit, non didicit, 

9. [vers. 156.] Recoleus antem iste dolorem pe- 
nitenti:e proevaricationis su:e, Exitus aquarum, inquit, 
descenderunt. oculi mei, quia non custodierunt legem 
Quam :id est, ipsi oculi mei. Nam iu quibusdaim 
codicibus et hoc legitur, Quia non cuslodivi legen 
tuam. Descenderunt. cvgo exitus aquarum , id est eifu- 
siones lacrymarum. Et ea locutione qua dieere potuit, 
Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per 
montes, vel , in montes : ea locutione dicitur, Scalas 
descendit, etsi non dicatur, per scalas ; aut, Piscina 
descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, 
descenderunt, humilitate scilicet poenitendi, Ascende- 

! Edd., non custodit, Abest, non, a Mss, 


1585 


runt enim, quando per superbiam contumacem erecti 
fuerant. et elati. Sursum cnim sibi csse videbantur, 
quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant 
suam ( Rom. x, 3) : in qua fatigati et legis przvari- 
catione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, 
ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo *, Sunt 
codices qui non habent descehderunt, &ed. transierunt, 
tanquam exaggeranter diceret transisse se flendo fon- 
tes aquarum ; ut. hoc intelligamus ezitug aquarum : 
id est * , plus flevisse, quam raanant. aque de suis 
exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi 
nt impetretur gratia , qux poenitentis delet iniquita- 
tem, et credentis adjuvat voluntatem ? 


SERMO XXVIII, 


1. [vers. 157, 158.] Dixerat superius qui cantat 
hunc psalmum, Exitus aquarium descenderunt oculi mei, 
quoniam non custodierunt legem tuam ; ubi se multum 
flevissc testatus est pravvaricationem suam. Proinde, 
velut rationem. reddens eur multum flere debuerit et. 
suum graviter dolere peccatum, Justus es, inquit, Do- 
mine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam te- 
stimonia (ua, et veritatem tuam valde. Wc utique justi- 
ti: Dei rectumque judicium et veritas, omni cst 
metuenda peccanti : hae. enim. damnantur divinitus 
quicumque damnantur ; nee est omnino qui de sua 
damnatione contra Deum justum recte conqueri pos- 
sit. Inde fletus rectus est poenitentis ; quoniam si cor 
ejus impoenitens. damnaretur , justissime utique da- 
mnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei : justum 
quippe se prohat mandando justitiam. Est. etiam hzec 
veritas, ut Deus testimoniis talibus innotescat. 

2. vers. 159.] Sed quid est quod sequitur : Tabefecit 
me zelus meus ; vel, sicut alii codices habent, zelus 
tuus ? Mabent nonnulli etiam, domus tug : ct non, ta- 
befecit me ; sed, comedit me. Quod ex alio psalmo , 
quantum mihi videtur, putotum est emendandum, nbi 
scriptum cst, Zelus domus tue comedit me : quod com- 
memoratum etiam in Evangelio novimus (Psal. Lxvit, 
10 ; Joan. n, 17). Simile tamen aliquid est, tabefecit, 
ci quod ibi est, comedit. Zelus autem meus, quod plu- 
res codices habent, nullam ingerit quxstionem : quid 
ciim mirum est si zelo suo. quisque tabescit? Quod 
vero habeut aliqui, zelus tuus, significat hominem Deo 
zclantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur 
el meus. Nam quid aliud dicit Apostolus, Agmulor 
enim vos Deo, anulatione Dei ? Nam dicendo, 4mulor 
vos, quid, nisi aemulationem demonstrat suam ? Sed 
quia dixit, Deo, id est, non sibi, sed Deo ; ideo addi- 
dit, emulatione Dei. Hane quippe suo Spiritu fidelibus 
suis inspirat Deus : amoris enim est, non livoris. Nam 
quie fuit cura ? ut hoc Apostolus diceret? « Aptavi 
enim vos, » iuquit, « uni viro virginem castam exhibere 
Christo: timeo autem nesicut serpens Evam seduxit ver- 
sutia sua, sic cL vestra: mentes corrumpantur a sim- 
plicitare. et castitate quac est in. Christo » (I Cor. xi, 
2, 9). Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen 

! Am. Er. go Merque Mss., peterdo. 


* Fr. Ened. Ven, Loy. nou habent, idest. — Ww. 
3 Aliquot Mss.: Nam fec fuit ciasa. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1585 
zclabat Christo, non sibi. Sponsus euim sibi zelat 
sponsam suam : amicus autem sponsi non eam sibi 
zelare debet, sed sponso. Donus crgo et hujus intelli- 
gendus est zelus : causam namque subjungit et dicit, 
Quia obliti sunt verborum tuorum. inimici mei. Retri- 
buebant ergo mala pro bonis ; quoniam zelabat illos 
Deo tam. vchementer ct ardenter, ut co zelo tabefa- 
ctum se diceret ; illi auiem ob hoc in ipsum * inimi- 
citias exercebant : quia. utique ut Deum amarent vo- 
lebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae 
Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, 
cliam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, 
dolens et tabescens quod essent verborum ejus obliti. 

S. [vers. 140 ] Deinde considerans ipse, in verbis 
Dei qua flamma dilectionis arderet : ]gnitunt, inquit , 
eloquium tuum valde, e! servus tuus dilezit illud. Merito 
zelabat in suis inimieis cor impoenitens, qui fuerant 
obliti verborum Dei : ad hoc enim flagrabat eos ad- 
ducere, quod ipse flagrantissime diligebat. 

4. [vers. 141.] Junior ego sum, inquit, et contemptus ; 
justificationes tuas non sum oblitus : non sicut inimici 
mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem 
minor zetate non oblitus justificationes Dei dolere pro 
inimicis suis state majoribus qui obliti sunt. Nam 
quid est, Junior ego nou sum oblitus, nisi, Illi majores 
obliti sunt? Neocezog est enim grace, quod est etiam 
in illo loco ubi dietum est, /n quo corrigit junior viam 
suam ? [loc autem. nomen comiparativum est, et ideo 
bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo 
populos hic agnoscamus , qui etiam in ltebecez. utero 


luctabantur ; quando nou ez operibus, sed ex. vocante. 


dictum est ei, Major serviet minori (Gen. xxv, 99, 95 ; 
Rom. 1x, 12, 45). Scd contemptum se dicit hie minor; 
ideo factus est major : quia ignobilia et conteiptibi- 
lia mundi elegit Deus, et ea qu:e non sunt, tanquam 
Sint, ut qux sunt evacuentur (1 Cor. 1, 93) ; et ecce 
sunt novissimi qui erant primi, et primi qui erant no- 
vissimi (Matth. xx, 16). 

5. [vers. 142. ] Nec immerito obliti sunt. verborum 
Dci, qui suam justitiam constituere voluerunt, igno- 
rantes justitiam Dei (Rom. x, 5) : iste autem junior 
non est oblitus, qui non suam voluit habere justitiam, 
sed Dei, de qua etiam nunc dicit, Justitia tua justitia 
in eternum, et lez tua veritas. Quomodo enim non ve- 
ritas lex, per quam eognitio peccati, et quie testimo- 
nium perhibet justitize Dei ? Sic enim dicit Apostolus: 
Justitia. Dei manifestata. est, testificata per Legem et 
Prophetas (Id. m, 20, 91). 

6. [vers. 145.] Propter hanc passus est persecutionem 
junior a majore, ut diceret junior quod sequitur ; 
Tribulatio el. necessitas invenerunt. me, mandala. tua 
meditatio mea est. S:viant, persequantur ; dum tamen 
mandata Dei non relinquantur, et ex ipsis mandatis 
ctiam quj szeviunt diligantur. 

1. [vers. 144.] Justitia testimonia tua in eternum , 
intellectum. da. mihi, et vivam. lntellectum poscit. iste 
junior; quem si non haberet; nou super seniores 


! Mss.: Ob hoc ipsum iümicitias exercebant : omissa par- 
ticiila, 2n. 


P itd 





1585 
Iutelligeret : sed eum poscit. in tribulatione et neces- 
sitate, quo. intelligat quam sit contemnendum quod 
ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se 
dicit esse contemptum. Ideo dixit, et vivam : quia si 
eo usque tribulatio necessitasque pervenerit, ut per 
inimicorum persequentium manus vita isla finiatur ; 
vivet jn zternum, qui temporalibus przponit justi- 
tiam, qux manet iu zernum. Qui justitia in tribula- 
tione et necessitate martyria sunt Dei, hoc est testi- 
monia, pro quibus sunt mariyres coronati. 
SERMO XXIX. 

4. [vers. 145 ] Clamor ad Dominum, qui fit ab oran- 
tibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in 
Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem 
fiat corde, etiam silente corporis voce ; alium quem- 
libet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo 
cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silen- 
tio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est 
autem clamor cordis magna cogitationis intentio ; 
quie cum est ín oratione, magnum exprimit deside- 
rantis et petentis affectum, ut non desperet effectum. 
Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde 
non cogitatur. Tales orationes rare sunt maltis, cre- 
bre autem paucis; omnes vero uirum euiquam , 
nescio. Talem suam commemorat orationem, qui 
cant hunc. psalmum, dicens : Clamavi im toto corde 
meo ; exaudi me, Domine. Cui autem rei suus clamor 
profieiat, adjunxit : Justificationes tuas exquiram. Ad 
Itoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desi- 
deravit a Domino exaudiente pr:estari, ut justifieatio- 
nes ejus exquirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, 
uLexquiramus oratur. Quam longe est adhuc a fa- 
ceiente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui 
exquirit, inveniat ; aut qui invenit, faciat :-non potest 
autem nisi invenerit, facere; et nist quiesierit, inve- 
nire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicen- 
do : Quarite, et invenietis. Rursus autem dicit sapientia 
(qux quid est, nisi ipse ?), Quarent me mali, et nog 
invenient. Non ergo malis, sed bonis dictum est, Quce- 
rite, el invenietis. Imo vcro eis dictum est, quibus 
eodem loco paulo post, Si ergo vos, inquit, cum sitis 
mali, nostis bona data dare filiis vestris (Matth. vn, T , 
41). Quemodo igitur malis dicitar, Quaerite, et inwe- 
nietis ; cum rursus dicatur, (QQuerent me mali, et non. 
invenient ? kn. aliad. eos Dominus quam sapientiam 
querere volebat, quando eos imventuros si quere- 
rent promittebat ? [n ea. quippe sunt omnia, qu: abr 
eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. lbi ergo 
sunt et justificationcs Dei. Quapropter restat ut in- 
telligamus, non omnes malos non invenire sapien- 
tiam,si quiesierint ; sed cos qui in tanum sunt mali, uf 
oderint eam. Sicenim et dixit : Querent me mali, et non 
invenient; oderunt enim sapientiam (Prov. 1, 98, 29). [dco 
ergonon inveniunt, quia oderunt. Sed rursussi oderunt, 
quomodo querunt ; nisi quia non eam querunt propter 
ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc 
se facilius pulant perventaros per ipsam? Multi enim 
sunt qui dicta sapienti;e studiosissime inquirunt,eamque 
in doctrina, non in. vita volunt. habcre ; ut non. per 


ENARRATIO IN PSALMUM CX VII. 


1586 


mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, 
quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet 
sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est 
vana gloria. Non ergo sapientiam qu:erunt et quando 
eam quirunt; quia non quxrunt ipsam, alioquin vi- 
verent seeundum ipsam : sed volunt verbis ejus in- 
flari ; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiun - 
tur extra ipsam.. Iste autem hoc ipsum poscens a 
Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in 
illo etiam quod imperat operetur ; Deus est enim qui 
operatur in nobis et velle et operari, pro bona volun- 
tate (Philipp. n, 45) : Clamavi, inquit, in. toto corde 
meo; exaudi me, Domine : justificationes tuas. exqui- 
ram : utique faciendas, non tantummodo. sciendas ; 
ne similis fiat illi servo duro, qui ctiamsi intellexerit, 
non obaudiet (Prov. xxix, 49). 

2. [vers. 146.] Clamavi ; salvum me fac : vel , sieut 
nonnulli codiees habent et grzei et latini, Clamavi te; 
salvum me fac. Quid est, Clamasi te , hisi , clamando 
invocavi te? Sed cum dixisset, salvum me fac , quid 
adjunxit? Et custodiam testimonia tua : ne te scilicet 
per infirmitatem negem. Salus qiippe animx. facit 
ut fiat quod faeiendum esse eognoscitur, et usque ad 
mortem eorporis, si hoe fhagitat extrema tentatio, 
pro testimoniorum divinorum: veritate certeter : ubi 
autem non est salus , suceumbit infirmitas, et desc- 
ritur veritas. 

S9. [vers. 147.] Sed quod sequitur habet aliquid 
obscuritatis, quod aliquanto diutius exponendum est. 
Praveni intempesta. nocte , et clamavi. Plures eodices 
non habent, intempesta nocte; sed, immaturitate : 
vix autem unus inventus est qui haberet geminatam 
praepositionem , id est, in immalturitate. Imimoturitas 
itaque hoc loco nocturnum tempus est , quod non est 
maturum , id est, opportunum ul agatur aliquid. vi- 
gilando : quod etiam vulgo dici solet , hora inoppor- 
tana !, Nox quoque intempesto, id est media, quando 
quiescendum est , hinc procul dubio nuncupata est , 
quiz inopportuna est actionibus vigilamium. Tem- 
pestivum enim dixerunt veteres opportunum ; et in- 
tempestüvum , inopportunum : a tempere ducto 
vocabulo, nou ab illa tempestate, qux» cousuetudino 
latina lingux ceeli perturbatio jam vocatur. Quan- 
quam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, 
Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi : 
ci quod ait lecutor egregius , 


Unde hee tam elara repente 
Tempestas? ( virg. An. x, 19, 90. 


non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita 
etsplendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine, 
Quod ergo graece dictum est é& &epi«, non uno verbo, 
sed duobus , id est, prxpositione et nomine ; hoc in- 
terpretes nostri quidam dixerunt, intempesta nocte , 
plures, immaturitate, non duobus verbis, sed uno, cujus 
vocabuli nominstivus est immaturitas; nonnulli: vero 
in duobus verbis, sicut grocus posuit, in immatu- 
ritate ; éepie quippe immaturitas cst, i» &egix , in 
immaturilate : tanquam si vellet ctiam ille qui dixit, 


! Sie plures Mss. At Edd., Zmportuna. 


1587 


intempesta nocte , propositione dieere geminata, in 
intempesta ; ut una propositio significet in qua hora, 
altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil 
Sane inLerest ad senteutiam , utrum quis dicat egisse 
se aliquid galli canta, an, in galli cantu : ita. nihil 
inleresset , utrum infempesta, an vero in intempesta 
nocte , id est , in nocte intempesta clamasse se diceret. 


Graecus tamen in nocte intempesta. dixit , quod idem, 


valet si dicatur, in immaturitate , id est, in tempore 
nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit 
disputatum ; nune videamus quis ipse sit sensus. 

4. Praveni , inquit, in nocte intempesta, el clamavi ; 
in verbis tuis speravi. Si hoc. ad unumquemque fide- 
lium referamus , et ad proprietatem rci gesix ; sope 
coniingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei , et 
magno urgente * orationis affectu, non exspectetur 
sed przveniatur quod post gali cantum consuevit 
esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoe totum 
szeulum noctem ; utique intempesta nocte clamamus 
ad Deum, et privenimus maturitatem temporis in 
quo nobis redditurus est quod promisit, sicut alibi 
legitor :/Preveniamus faciem ejus in confessione 
( Psal. xciv, 2). Quanquam si velimus intelligere 
jmmauirum tempus noctis hujus , antequam venisset 
plenitudo temporis , id est, ipsa. maturitas , quando 
Christus manifestaretur in carne (Galat. wv, 4) ; nec 
tune Ecclesia tacuit, sed przveniens Istam. maturi- 
tatem , prophetando clamavit, etin. verbis Dei spe- 
avit potenüs facere quod promisit , ut in semine 
Abrahae benedicerentur omnes gentes ( Gen. xn, 5; 
€t xxit, 48 ). 

9. [vers. 148.] Ipsa et. quod sequitur dicit, Pro- 
venerunt oculi »nei ad matutinum , ut meditarer eloquia 
tua, Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant 
jn umbra mortis, lux orta est eis ( Isai. 1x,2 
nonne in sanctis qui prius erant in terra , ad hoc ma- 
tutinum oculi Ecelesie  provenerunt , quia hoc fu- 
turum antea. praviderunt, ut meditarentur eloquia 
Dei , qu:e tune erant , ot in Lege. ac Prophetis hzc 
futura nuntiabant ? 

6. [vers. 149.] Vocem meam, inquit, exaudi, 
Domine , secundum misericordiam tuam : et secundum 
judicium tuum vivifica me. Prius enim Deus secundum 
misericordiam aufert a peccatoribus penam, eisque 
postea justis secundum judicium dabit vitam ; quia 
non frustra illi hoc ordine dicitur, Misericordiam et 
judicium cantabo tibi, Domine ( Psal. c, 4 ) : quamvis 
et ipsum tempus misericordie non est sine judicio, 
de quo dicit. Apostolus, Si enim nos ipsos judicare- 
mus, a Domino non judicaremur : cum judicamur 
autem , a Domino corripimur, ne cum mundo damne- 
mur ( 1 Cor. xi, 51, 32 ); et cjus coapostolus, Tem- 
pus est , iuquit , ut judicium incipiat a domo Domini : 
et si initium a nobis * ; qualis finis erit eis qui non cre- 
dunt Domini Evangelio ( | Petr. 1v, 47 ). Et ultimum 
tempus judicii non erit sine misericordia, quia co- 
rcnat te, ait psalmus, in miseratione et miscricordia 


! Aliquot Mss., surgente. 
? plerique Wss., vobis. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1588 
( Psal. ci, 4). Judicium autem sine misericordia , 
Sed sinitris qui non fecerunt miserieordiam ( Jacobi 
n, 13). 

7. [vers. 150.] Appropinquaverunt , inquit , perse- 
quentes me iniquitate; vel, sicut nonnulli codices 
habent, inique. Tunc appropinquant qui persequuntur, 
quando usque ad carnem cruciandam perimendamque 
perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi 
passio Domini prophetata est, Ne discedas ; iuquit, 
4 me , quoniam tribulatio proxima est ( Psal. Xx1, 19); 
cum ea dieantur qux non imminente , Sed jam prze- 
Sente ipsa passione perpessus est. Sed proximam 
dixit tribulationem , qu fiebat in carne; nihil est 
quippe anim: propius carne quam gestat. Propin- 
quaverunt érgo persequentes , afílirendo eorum car- 
nem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur; 
A lege autem tua longe (acti sunt. Quanto magis pro- 
pinquaverunt persequendis justis, tanto magis longe 
facti sunt a justitia. Sed quid nocuerunt eis, quibus 
persequendo propinquaverunt; quando interior est 
propinquatio Domini corum , a quo nullatenus dese- 
runtur ? 

8. [vers. 451.] Denique sequitur : Prope es tu , 
Domine , et omnes vice tue veritas. Etiam in tribula- 
tionibus suis, quod eas non. immerito patiuntur, tri- 
buere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. 
la regina Esther ( Esther. xiv, 6, 7 ), ita. sanetus 
Daniel ( Dan. 1x , 4, 15 ), ita tres viri in camino 
( Id. wi, 24.51 ), ita eorum sanctitatis alii socii 
confitentur. Quxri autem potest quomodo hic di- 
ctum sit, Onnes vie tue veritas; cum in alio psalmo 
legatur, Universe vie Domini misericordia et veritas 
( Psal. xxiv, 40 ). Sed. erga sanctos et univers: vix 
Domini misericordia, et universe vix Domini veritas : 
quia et in judicando subvenit , atque ita non deest 
misericordia; et. in miserando id exhibet quod pro- 
misit, ne veritas desit. Erga omnes autem et quos libe- 
rat, et quos damnat, omnes vix Domini misericordia et 
veritas; quia ubi non miseretur, vindict:e veritas 
exhibetur.Multos quippe immeritos liberat, immeritum 
aulem neminem damnat. 

9. [vers. 152]. Ab initio cognovi , inquit, de testi- 
moniis tuis, quia in eternum fundasti ea. Quod grzcus. 
ài, xxzepx&s, aliqui nostri ab initio, liqui initio, 
aliqui. in initiis interpretati sunt. Sed qui. pluraliter 
hoc dicere maluerunt, grocam locutionem: secuti 
sunt. Latinz: autem linguze illud potius usitatum est , 
ut ab initio vel initio dicatur, quod x«cepya; grece 
quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur : quale est 
apud nos, cum dicimus , Alias hoc facio; pluralem 
numerum feminini generis dicere videmur, sed ad- 
verbium est, et significat Alio tempore. Quid est 
ergo , Ad initio cognovi , vel potius , ut et nos adver- 
bialiter id dicamus , Initio cognovi de testimoniis tuis , : 
quia in eternum. fundasti. ea? Testimonia Domini in 
teternum ab illo dicit esse fundata , et hoc se initio 
cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de 
ipsis utique testimoniis. Quie sunt ista testimonia, nisi 
quibus testatus est Deus doturum seregnum suis 


1539 


filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigento se da- 
torum esse testatus est , de quo dictum est , Et regni 
ejus non erit finis ( Luc. 1, 55 ) ; ipso testimonia dixit 
in cternum esse fundata, quia id quod per ca Deus 
promisit, eternum est. Nam per se ipsa testimonia 
tunc non erunt necessaria , quando res ipsa vidcbitur, 
propter quam eredendam nunc testimonia requirun- 
tur. Et ideo bene intelligitur dictum , fundasti ea, 
quia in Christo vera monstrantur. Fundamentum 
enim aliud nemo potest ponerc, pr:eter id quod po- 
situm est, quod est Christus Jesus (I Cor. m, 14). 
Unde hioc ergo iste initio cognovit , nisi quia Ecclesia 
loquitur, qu: terris non defuit ab initio generis hu- 
mani, eujus primiti: Abel sanctus est, immolatus 
el ipse (Gen. 1v, 8 ) in testimonium futuri sanguinis 
Mediatoris ab impio fratre fundendi ? Nam et illud ab 
initio dictum est, Erunt duo in carne una (1d. u, 94): 
quod magnum sacramentum apostolus Paulus ex- 
ponens, Ego, inquit, dico in Christo et in. Ecclesia 
( Ephes. v, 32 ). 
SERMO XXX. 

4. [vers. 155.] Nemo in Christi. corpore constitu- 
tus à sc alienam arbitretur esse. hanc vocem ( quo- 
niam re vera totum Christi corpus in hac humilitate 
positum dicit) , unde psalmi hujus incipit lectio, de 
qua nune disputare suscepimus : Vide humilitatem 
mean , et eripe me; quia legem tuam non sum oblitus. 
Moc loco nullam Dei legem convenientius intelligi- 
mus, nisi qua immobiliter fixum est ut omnis qui se 
exaltat , humilietur , et omnis qui se humiliat , exal- 
tetur (Luc. xiv, 413 ; et xvin, 44). Superbus ergo ma- 
lis, ut hunmilietur, innectitur ; huinilis a malis , ut 
exaltetur , eripitur. 

2. [vers. 154.] Judica , inquit , judicium meum, et 
redime me. Superior quodammodo sententia repetita 
est. Quod enim ait, Vide lnumilitatem meam ; hoc cst, 
Judica judicium meum : et quod ait, et eripe me; hoc 
est, et redime me. Quod vero supra dictum est , quia 
legem tuam non sum oblitus ; huic congruit quod infra 
est, propter eloquii. tium vivifica me. Ipsum enim 
eloquium est lex Dci, quam non est oblitus, ut se 
exaltandus humiliaret. Ad ipsam vero exaltationem 
pertinet quod ait, Vivifica me ; quia sanctorum cxal- 
latio vita :eterna. est, 

5. [vers. 155.] Longe cst, inquit , a. peccatoribus 
salus ; quia justificationes (uas non exquisierunt. Quis 
enim te discernit , 0 tu qui dixisti, Longe est a pec- 
catoribus salus ? quis te discernit a peccatoribus , ut 
non a te longe, sed tecum sit salus? Hoe te nempe 
discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, 
hoc est, Dei justiicationes exquisisti. Quid autem 
habes quod non accepisti (1 Cor. 1v, 7 ) ? Nonne tu 
cs qui paulo ante dicebas, Clamavi in toto corde meo ; 
exaudi me, Domine : justificationes. tuas exquiram ? 
Ergo ab illo ad quem clamasti, ut eas exquireres 
accepisti. lpse te igitur discernit ab eis a quibus 
propterea longe est salus, quia justificationes Dei non 
exquisierunt. 

4. | vers. 156. ] Vidit hoe etiom ipse. Neque cnim 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


1599 
cgo id viderem, nisi in ipso viderem , nisi in ipsa 
essem. Corporis enim Christi verba | ista sunt, cujus 
membra sumus. Vidit hoe, inquam, continuoque 
subjecit : Miserationes t: multa, Domine. Etiam hoe 
ergo quod exquirimus justificationes tuas , pertinet 
ad miserationes tuas. Secundum judicium (uum vivi- 
fica me. Novi enim quia et. judicium tuum sine tua 
miseratione non erit super me. 

5. [vers. 157.]. Multi persequentes me et tribulantes 
me; a testimoniis tuis non declinavi. Factum est, no- 
vimus, recolimus, agnoscimus. Purpurata est uni- 
versa terra sanguine martyrum ; floret caclum coro- 
nis martyrum, ornatz sunt Ecclesi: memoriis mar- 
tyrum , insignita sunt tempora natalibus martyrum, 
crebrescunt sanitates. meritis martyrum. Unde. hoc, 
nisi quia completum est quod. przedictum est de ho- 
mine isto toto terrarum orbe diffuso, Multi perse- 
quentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non 
declinavi ? Agnoscimus, et gratias agimus Domino 
Deo nostro. Tu namque homo, tu in alio psalmo , tu 
ipse dixisti : Nisi quia Domiuus erat in nobis , fortasse 
vivos absorbuissent nos (Psal. cxxim, 9, 5). Ecce quare 
ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palma 
Supern? vocationis inter manus multorum pcrse- 
quentium tribulantiumque venisti. 

6. [vers. 158.] Vidi, inquit , jnsensatos, et tabesce- 
bam : vel, sicut alii codices habent , Vidi non servan- 
tes pactum ;. eL hoc plures habent. Sed qui sunt qui 
pactum non servaverunt, nisi qui declinaverunt a 
testimoniis Dei, tribulationes multorum persequen- 
tium non ferentes? Hoe est autem pactum , ut qui 
vicerit, coronetur. lloc pactum non servaverunt qui 
persecutionem non tolerantes , a testimoniis Dei ne- 
gando declinaverunt. ITos ergo iste vidit, ct tabesce- 
bat, quia diligebat. Zelus ille est enim bonus, de 
amore veniens, non livore. In quo cnim non serva- 
verunt pactum, secutus adjunxit : Quia eloquia tua 
non custodierunt. Ea quippe in tribulationibus nega- 
verunt. 

3. [vers. 159.] Et commendat se iste differens ab 
eis, ac dicit, Vide quoniam mandata tua dilexi. Non 
ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod 
martyres facere cogebantur , et non facientes intole- 
rabilia patiebantur : sed. hoc dixit ubi fructus est 
omnium passionum ; quia si tradidero corpus meum 
ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi 
prodest (1 Cor. xmi, 5). Hanc iste commendans ait, 
Vide quoniam mandata (ua. dilexi. Deinde postulavit 
premium : Domine, in. tua. misericordia vivifica me. 
Isti mortificant, tu vivifica. Sed si prxmium poseitur 
iu. misericordia, quod reddere debet justitia; quanto 
magis impensa cst misericordia, ut obtineretur cui 
prieminm deberetur, ipsa victoria ? 

8. [vers. 160.] Principium, inquit, verborum tuorum 
veritas , et in. eternum omnia. judicia justitie tue. A 
veritate, inquit, Lua verba procedunt, et ideo veracia 
sunt, ct neminem fallunt, quibus przenuntiatur vita 
justo, poena impio. Hic sunt quippe ia :eternum. 
judicia justitiae Dei. 


1591 
SERMO XXXI. 
4. [vers. 161.] Quas persecutiones à regibus terrse 
corpus Christi, hoe est sancta Ecclesia pertulerit, 
novimus. Agnoscamus ergo hie etiam ejus verba 
dicentis, Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis 
tuis forinidavit cor meum. Quid enim Christiani hese- 
rant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum 


promiserit rex eorum? quid, inquam, lxserant regna * 


terrena ?. Numquid eorum rex milites suos prohibuit 
impendere et exhibere qu:e debentur regibus terrx? 
Nonne de hoc sibi ealumniam molientibus Jud:is 
ait ; Reddite Cuesari. que Cesaris. sunt, et. Deo que 
Dei sunt ( Matth. xxn, 21)? Nonne tributum de ore 
piscis etiam ipse persolvit (Id. xvi, 25-26) ? Nonne 
precursor ejus, militibus regni hujus quid facere 
deberent pro :ierna salute quirentibus, non ail, 
Cingulum solvite, arma projicite , regem vestrum 
descrite, ut possitis Domino militare ; sed ait, Nemi- 
nem concussexitis , nulli calumniam feceritis ; sufficiat 
vobis stipendium vestrum (Luc. m», 14)? Nonne unus 
militum ejus et dilectissimus comes ejus , commilito- 
nibus suis, et quodammodo Christi provincialibus 
dixit : Omnis anima potestatibus. sublimioribus subdita 
sit? Et paulo post ait : Reddite omnibus debita : cui 
tributum, tributum ; cui vectigal, vectigal ; cui. timorem, 
timorem ; cui honorem, honorem. Nemini quidquam 
debeatis, nisi ut iuvicem diligatis (Rom. xi, 1, 7 et 8). 
Nonne prxcepit ut pro ipsis etiam regibus oraret 
Ecclesia (I Tim. n, 1, 2)? Quid ergo eos Christiani 
offenderunt ? quod debitum non reddiderunt? in quo 
€hrisiiani non sunt terrenis regibus obsecuti ? Ergo 
terreni reges Cliristianos gratis persecuti sunt. Sed 
quod subjecit, attende : Et a verbis tuis formidavit 
cor meum. Habuerunt quidem et illi verba minacia, 
Expello, proscribo , occido , ungulis torqueo, ignibus 
torreo, bestiis subrigo *, membra dilanio : sed tua 
me potius verba terruerunt, Nolite timere eos qui 
corpus occidunt, et postea non habent quid faciant ; sed 
eum timele qui habet potestatem et corpus et. animam 
perdere in. gehennam (Matth. x, 28). Ab his verbis tuis 
formidavit cor meum ; e contempsi hominem perse- 
euiorem meum, et vici diabolum seductorem meum. 

9. .[ vers. 162. ] Denique sequitur : Exsultabo ego 
super eloquia tua, sicut qui. invenit spolia multa. Per 
ca verba vicit, a quibus formidavit. Vietis enim spo- 
lia detrahuntur ; sicnt victus et. spoliatus est ille de 
quo dicitur in Evangelio, Nemo intrat in domum for- 
tis, ut vasa ejus. diripiat , nisi prius. alligaverit fortem 
(1d. xu 99). Sed spolia multa inventa sunt, quando 
patientiam mirati martyrum, etiam qui persecuti sunt 
crediderunt ; e& qui regem nostrum detrimento mili- 
tam ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper 
acquisiti. Quisquis ergo a verbis Dei, ne in. certa- 
mine vineatur formidat, super eadem verba victor 
exsultat. 

2,. [vers. 102.] Nam ne putaremus ex illa formidine 
odium verborum. Dei potuisse subrepere* quamvis 
jam dixerit, Exultavi. super eloquia tua , quod utique 


! Sic Àm, et Mss, ALEr. et Lov., subiqo. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1502 
non diceret, si odisset ea; tamen adhuc addidit , et 
dicit : Injustitiam odio habui, et abominatus sum ; legem 
autem tuam dilezi. Nempe a verbis ejus illa formido 
non fecit eorumdem verborum odium , sed integram 
tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba 
et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor, 
ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timen- 
tur et amantur; sie pudica conjux virum et timet, 
ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et 
pater homo , et conjux. horno, et timeri et amari de- 
bet; multo magis Pater noster qui in coelis est (Matti. 
vi, 9), et ille sponsus, non carne pr: filiis hominum, 
scd virtute formosus ( Psal. xyiv , 3). A quibus enim 
diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid 
habet bonis filiis triste lex patris? An quoniam quem 
diligit corripit, et flagellat omnem filium quem reci- 
pit (Hebr. xu, 6)? At qui hxc judicia respuit , pro» 
missa non recipit. Paterna ergo judieia laudentur 
et iu flagello, si promissa diligantur in praemio. 

4. [vers. 164.] Ita plane facit iste, qui dieit, Septies 
in die laudavi te , super judicia justitig tug. Septies in 
die quod ait, significat Semper. Solet esse quippe iste 
namerus universitatis indicium : propter quod sex 
diebus divin: operationis, septimus adjectus est quies 
tis (Gen. u , 2); et per septem dies currentes et re- 
currentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud: 
dictum est , Septies cadet * justus, el resurget : id est , 
non perit justus , modis omnibus humiliatus, sed non 
privaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni 
gcnere tribulationis, qua in conspectu hominum deji- 
citur , positum est , septies cadit; et pro eo quod cx 
ipsis omnibus tribulationibus proficit , positum est , 
resurget. Satis illustrat in eo libro consequens sen- 
tentia pr:cedentem : ibi enim sequitur , /mpii autem 
infirmabuntur in. malis ( Prov. xxiv, 46). loc est itaque 
justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis 
nou infirmari. Merito igitur septies in die laudavit Ec« 
clesia Deum stper judicia justiti:e ipsius ; quia cum 
tempus esset ut judicium inciperet a domo Domini 
(I Petr. 1v , 47) , in omuibus tribulationibus suis non 
infirmata, sed coronis martyrum glorificata est. 

5. [ vers. 165.] Pax multa, inquit, diligentibus legem 
tuam, et non est cis scaudalum. Utrum ipsa lex diligcne 
tibus se scandalum non est, an diligentibus eam nul- 
jum est undecumque scandalum? Sed utruinque recte 
intelligitur. Qui enim diligit Dei legem, etiam quod in 
ea non intelligit honorat ; et quod ei sonare videtur 
absurde, se potius non intelligere, et aliquid magnum 
latere ibi judicat : ideo lex Dei non est ei scandalum. 
Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, non 
sic homines sancte cujusque professionis attendat , 
ut (ides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus 
cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo 
pereat : sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax 
multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit 
cam, in qua etiamsi multi peccant , peccare ipsa nón 
novit. 

6. [vers. 166.] Exspectabam , inquil, salutare tuum ; 

! Sic Am. Er. et Mss. juxta Grac. LXX. ALLov., cadit. 


* TOUR 































1593 . 


Domine , ct mandata tua dilexi. Quid enim justis pro- 
fuisset antiquis Dei dilexisse mandata, nisi cos Chri- 
stus qui est Dei salutare, liberasset; cujus etiam spi- 
ritu impertito mandata Dei diligere potuerunt ? Si ergo 
exspectabant salutare Dei , qui mandata ejus dilexe- 
runt; quanto magis necessarius erat Jesus, hoc est 
salutare Dei, salvis faciendis eis qui mandata ejus non 
ililexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum tempo- 
rum , ex quo gratia revelata Evangelium przdicatur, 
congruere prophetia : exspectant enim Christum qui 
mandata Dei diligunt, ut cum Christus apparuerit vita 
nostra , tunc et nos 3ppareamus cum illo in gloria 
(Coloss. ui, 4). 

1. [vers. 167 , 168.] Custodivit , inquit , anima mea 
tesiimonia iua , el dilexi ea valde : vel, sicut nonnulli 
codices liabent , dilexit , ut subaudiatur , anima mea. 
Custodiuntur testimonia Dei, dum non negantur. Hoc 
est martyrum officium, quia testimonia grzece marty- 


. ria nuncupantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam 


flammis concremari sine charitate nihil prodest (1 Cor. 
xut, 3), ideo addidit , Et dilexi ea valde. Supra autem 
dixerat, Mandata tua dilexi ; deinde sequenti versu , 
Testimonia tua , et custodivi , et. dilexi : postea , Et 
mandata tua, et testimonia (ua custodivi; ait enim, Cu- 
stodivi mandata tua et testimonia tua. Qui euim diligit, 
ipsa ! veraciter lihenterque custodit. Plerumque autem 
dum mandata Dei custodiuntur, fiunt. inimici contra 
quorum voluntatem custodiuntur : tunc vero fortiter 
et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus 
inimicis ncgentur. 

8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset , 
Deo tribuit unde fecit , adjungendo atque dicendo : 
Quia omnes vie mea in conspectu tuo , Domine. Ideo , 
inquit , custodivi madata tua et testimonia tua; quia 
omnes vig meg in conspectu tuo. Tanquam diceret : Si 
avertisses a me faciem tuam, fierem centurbatus, nec 
tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, 
quia omnes vie mec in conspectu (uo. Propitio quippe 
et adjuvante conspectu , voluit intelligi Deum videre 
vias suas; sicut. oravit qui dixit, Ne avertas faciem 
tuam a ime (Psal. xxvi, 9). Nam utique facies Domini 
est et super facientes mala , sed ut perdat de terra 
memoriam eoruin (Psal. xxxi, 17). Non sic profecto 
jste dixit vias suas ab illo videri; scd sicut novit Do 
minus vias justorum (Psal. 1, 6) , et sicut ait Moysi , 
Scio te pra omnibus ( Exod. xxxw , 17). Nam si hoc 
eum non adjuvaret gradientem, quod ejus vix sunt in. 
conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata. 
el testimonia ejus, quia omnes vize sux sunt in con- 
spectu Domini. Novit enim audire , Servite Domino in 
limore, et exsultate ei cum tremore : apprehendite disci- 
plinem , nequando irascatur Dominus, et pareatis de via 
justa (Psal. n, 110112) : quia nisi in conspectu Domini 
esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tre- 
moren: apostolus etiam Paulus imponit eis quibus 
dicit , Cum timore et. tremore vestram. ipsorum salutein 
operamini : et eur hoc dixcrit aperiens, Deus est enim, 
mquit, qui operatur in v. bis et vclle et operari, pro bona 
* Am. et aliquot Mss., ipse. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXVIII. 


1594 


voluntate ( Philipp. uw , 12 , 45). Ad hoc sunt ergo in 
conspectu Domini vi: justorum, ut dirigat gressus 
eorum, quoniam ips:e sunt vie de quibus scriptum est 
in Proverbiis, Vias autem que a dextris sunt, novit Do- 
minus : perverse axtem sunt , inquit , qug a sinistris : 
ut intelligeremus quod eas non noverit Dominus, 
propter quod perversis dicturus est, Non novi vos 
(Matth. vii , 25). Porro ut ostenderet quo fructu vias 
qux a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, 
continuo subjecit : / pse enim rectos faciet gressus tuos, 
et. itinera. tua in pace producet (Prov. iv , 97). Ecce 
quare ait etiam iste, Custodivi mandata (ua et tesii- 
monia tua. Et velut quzreremus hoc unde potuerit : 
Quia omnes , inquit, vie mec in conspectu tuo , Do- 
mine. 


SERMO XXXII. 


4. [ters. 169.] Vocem nunc orantis audiamus : quo- 
niam quis oret novimus , et. nos ipsos si reprobi non 
sumus, in membris hujus orantis agnoscimus. Ap- 
propinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine : id est 
oratio mea , quie fit in conspeetu tuo , appropinquet 
tibi, Prope est enim Dominus his qui obtriverunt cor 
(Psal. xxxi , 49). Secundum eloquium tuum da mihi 
intellectum. Promissum petit. Nam hoc ait, Secundum 
eloquium. tuum ; tanquam diceret, secundum promis- 
sum tuum. Promisit enim hoc Dominus, ubi ait , Zuiel- 
lectum dabo tibi (Psal. xxxi, 8). 

9. [vers. 170. ] Futret. postulatio wea ix conspectu 
Ino , Domine ; secuudum eloquium tuum eripe me. Re- 
petit quodammode quod petivit. Nam quod prius dixe- 
rat, Appropinquet oratio nea in conspectu tuo, Domine; 
huie simile est quod ait posterius , Intret postulatio 
mea in conspectu tuo, Domine; et quod prius, Secundum 
eloquium tuum da mihi intellectum; huic congruit quod 
posterius , Secundum eloquium. (uum eripe me. Acci- 
piendo quippe intellectum eripitur , qui per seipsum 
non intelligendo decipitur. 

$. [vers. Vz4.]. Eructabunt, inquit, labia mea. hy- 
mum , cux docueris me justificationes tuas. Novimus 
quemadmodum doceat eos Deus qui sunt. decibiles 
Deo. Omnis enim qui audivit à Patre et didicit, veuit 
ad eum qui justificat impium (Joan. vi , 45) : ut non 
solum memoria retinendo, verum etiam faciendo eu- 
stodiat justificationes Dei. Sic cnim qui gloriatur, non 
in seipso, sed in Domino gloriatur (I Cor. 1, 51) , 
liymnusque eructatur. 

4. [vers. 172.] Sed jam quia didicit et laudavit do- 
ctorem Deum , deinde vult docere. Pronuntiabit , in- 
quit , /ingua. mea eloquia tua, quia omnia mandata tua 
justitia *.. Cum hxc se pronuntiaturum dicit , utique 
minister fit verbi. Quamvis enim Deus doceat intrin - 
Secus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt 
sine przedicante (Rom. x , 47 , 14)? Neque enim quia 
Deus dat incrementum (I Cor. m, 7) , ideo nen est 
plantandum et rigandum. 

5. [vers. 475 , 174.] Scit autem quie. pericula secu- 


! Sic ex aliquot Mss. Sic etiam Ambrosius in suis Com- 
mentariis ad hunce?. versiculum. [jadicia.] 


1595 S. AUGUSTINI EPISCOPI 


tura sint a contradicentibus el. persequentibus , cum 
fuerit pronuntiator eloquiorum Dei : propter quod 
adjunxit , Fiat manus tua , ut salvum me faciat ; quia 
mardata tua elegi. Ut non timerem , nec solum cor 
meum teneret *, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia 
tua; mandata tua elegi, timoremque amore compressi. 
Fiat ergo manus tua , ut salvum me de manu facias 
aliena. Sic autem Deus salvos martyres fecit, cum eos 
in anima non permisit occidi : nam secundum carnem 
vana salus hominis (Psal. rix, 12).Potest et sic accipi, 
Fiat manus tua , ut manus Dei Christus intelligatur ; 
juxta illud Isai; , Et &rachium Domini cui revelatum est 
(Isai. uni , 1)? Non enim erat factus Unigenitus, cum 
per eum facta sint omnia (Joan. t, 5) ; sed factus est 
ex semine David (Rom. 1, 5) , ut esset Jesus , id cst 
Salvator, qui jam erat Creator. Sed cum familiare sit 
Seriptur», Fiat manus tua ;. et, Facta est manus Do- 
mini (Ezech. 1, 5, etc.) : nescio utrum possit hie scnsus 
ju eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod 
sequitur, Concupivi salutare tuum, Domine; etiam no- 
lentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus 
occurrat : ipsum se concupisse justi antiqui veracissime 
confitentur , ipsum concupivit Ecclesia venturum de 
visceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia ventu- 
rum a dextera Patris. Subiungitur autem huic senten- 
tim, Et lex tua meditatio mea est : quia lex perhibet 
testimonium Christo. 

6. [vers. 175.] Sed in hac fide, cum corde creditur 
nd justitiam, ore autem confessio fit ad salutem 
(fom. x, 10); fremant gentes, populi meditentur 
inania (Psal. «1, 1), occidatur eerte. caro dum pradi- 
cat te: Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua 
adjuvabunt me, Judicia quippe illa sunt, qux tempus 
erat ut inciperent a domo Domini (I Petr. 1v, 17). Sed 
adjuvabunt me, inquit. Et quis non videat quantum 
adjuverit Ecclesiam sanguis Ecclesi: ? quanta ex illa 
semente scges toto orbe surrexerit? 

7. [vers. 476.] Novissime prorsus aperit se, et quce 
persona per totum Psalmum loquebatur, ostendit. 
Erravi, iuquit, sicut ovis perdita ; quere servum tuum, 
quia mandata tua. non sum oblitus. Nonnulli codices 
non habent quere, sed vivifica. Una quippe syllaba 
iutercst, qua inter se in grzeco distant 2zso» et &xcsov: 
unde et ipsi codices grxci variant. Sed quodlibet 
liorum sit, ovis perdita quxratur, ovis perdita vivifi- 
cetur, propter quam pastor ejus nonaginta novem di- 
misit in inontibus, et eam qu:xerens (Matth. xvm, 12), 
Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quzritur, 
adhue quxratur, ex parle inventa adbuc quxratur. 
Ex ea namque parte, qua dicit iste, Mandata tua non 
sium oblitus, inventa est; sed per eos qui mandata Dei 
eligunt, colligunt *, diligunt, adhuc qu:writur, et per 
sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in 
omnibus gentibus invenitur. 

8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psal- 
mum istum magnum pertraetavi et. exposui. Quod 


! Sic Am, et Mss, si paucos excipias, qui habent, tiec s0- 
[um cor meum non timeret. ALEr. et Lov., nec solun ne cor 
meum timeret. 

? verbum, eolligunt, abest a | luribus Mss. 


1596 


profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, 
sive facturi sunt ; nec ideo tamen ei nostrum deesse 
debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus 
fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod au- 
tem de alphabeto hebrzeo, ubi octoni versus singulis 
subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, 
nihil dixi, non sit mirum, quoniam nihil quod ad 
istum proprie pertineret inveni : non enim solus ha- 
bet has litteras. Illud sane sciant qui hioc in grica et 
latina scriptura, quoniam non illie servatum est, in- 
venire non possunt, omnes octonos versus in hebrai- 
cis codicibus ab ea qux illis praeponitur, littera inci- 
pere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, 
indicatum est. Quod multo diligentius factum est, 
quam nostri vel latine vel. punice, quos abecedarios 
vocant psalmos, facere consueverunt. Non enim 
omues versus donec claudatur periodus, sed solos 
primos ab eadem littera incipiunt, quam praponunt. 


— —ouespien id ue uod omade Sto oet NE 
IN PSALMUM CXIX 


ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEM. 


1. [vers. 1.] Drevis Psalmus est, ct vaide utilis, 
quem modo nobis cantatum audivimus, et cantando 
respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec 
infructuose laborabitis in operando. Est enim, sicut 
ejus titulus preenotatur, Canticum. graduum. Grx»ce 
scriptum est, &va&x0uà», Gradus vel descendentium 
Sunt vel ascendentium : sed gradus quomodo in his 
psalmis positi sunt, ascendentes significant. Intelliga- 
mus ergo tanquam ascensuri : nec ascensiones pedi- 
bus corporalibus qu:eramus, sed sicut in alio psalmo 
scriptum est, « Ascensiones in corde ejus disposuit, 
iu convalle plorationis, in locum quem disposuit » 
(Psal. .xxxui, 6 et 7). Dixit cascensiones; » ubi ? Id 
est, « in corde. » Unde? A « convalle plorationis. » Et 
jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, 
nec explicari polest, forte nec cogitari. Audistis 
modo, cum Apostolus legeretur, « Quod oculus non 
vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit » 
(1 Cor. 11, 9). « In cor hominis non ascendit ; » cor ho- 
minis illuc ascendat. Ergo quia « oculus non vidit, 
nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; » quo- 
modo dici posset quo ascendendum cst? Ideo cum 
dici non posset, ait, Jn locum quem disposuit. Quid 
tibi plus dicturus sum, ait homo per quem Spiritus 
sancius loquebatur? in locum talem, aut locum 
talem? Quidquid dixero, terrenum cogitas, humi' 
repis, carnem portas : corpus quod corrumpitur ag- 
gravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sen- 
sum multa cogitantem (Sap. 1x, 15). Cui loquar ? quis 
auditurus est? quis capiet übi erimus post hanc vi- 
tam, si in corde ascenderimus? (Quia ergo nemo, 
spera? aliquem ineffabilem beatitudinis locum, queni 


! Am. et Er., fino. EC sic Mss. constanter. 

* Fdd.: Quia ergo nemo sperat. Christiniensis Ms.: Qiiid 
ergo nemo potest dicere, spera, etc. Sed legendum videtur: 
Quia ergo nemo, (supple, capere potest) sperd. 


: 


T"———r— 


1597 
tibi* disposuit qui ascensiones etiam in corde tuo dis- 
posuit. Sed ubi? In convalle plorationis. Convallis 
humilitatem significat; mons celsitudinem significat. 
Est mons quo ascendamus, spiritualis qux dam celsi- 
tudo. Et quis est iste mons quo ascendimus, nisi 
Dominus Jesus Christus? Ipse tibi fecit, patiendo, 
convallem plorationis, qui fecit, manendo, montem 
ascensionis. Quid est vallis plorationis? Verbum caro 
factum est, et habitavit in nobis. Quid est vallis plora- 
tionis? Prebuit percutienti se maxillam; saluratus. est 
opprobriis (Thren. n, 50). Quid est vallis plorationis? 
Colaphizatus est, sputis illinitus, spinis coronatus, 
erucifixus est. Hc est vallis plorationis unde tibi 
ascendendum est. Sed in quo ascendendum esi? Js 
principio erct Verbum, et Verbum erat apud Deum, et 
Deus erat Verbum. Ipsum enim Verbum caro factum 
est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 1, A4). Sic descendit 
ad te, ut maneret in se : descendit ad te, ut fieret 
tibi convallis plorationis ; mansit in se, ut. esset tibi 
mons ascensionis. Erit, inquit Isaias, in novissimis 
diebus manifestus mons? Domini, paratus in cacumine 
montium (Isai. v, 2). Ecce quo ascendendum est. Sed 
noli aliquid terrenum cogitare, nec quia montem au- 
disti, alta quzedam cogites terrx? : nec cum saxum au- 
dis aut petram, duritia a te intelligatur; nec cum 
audis leonem, cogites feritatem ; nec cum audis 
agnum, cogites pecus. Nihil horum est ia se, et omnia 
factus est pro te. [linc ergo ascendendum est, illuc 
ascendendum ; ab exemplo ipsius, ad divinitatem 
ipsius, Exemplum enim tibi fecit humiliando se. Nam 
qui nolebant à convalle plorationis ascendere, com- 
pressi sunt ab ipso. Pra»propere enim volebant ha- 
bere ascensum, honores aitos cogitabant, viam humie 
litatis non cogitabant. Intelligat Charitas vestra quod 
dico, duos discipulos voluisse ad latera Domini, unum 
ad dexteram, alterum ad sinistram sedere : vidit eos 
Dominus przepropere et prepostere de honoribus co- 
gitare, cum prius discere deberent humiliari, ut exal- 
tarentur ; et ait cis Dominus : Potestis bibere calicem 
quem ego bibiturus sum (Matth. xx, 21, 22)? Ipse enim 
in convalle plorationis bibiturus erat calicem passio- 
nis : illi autem non attendentes humilitatem Chrisii, 
comprehendere volebant altitudinem Christi. Revoca- 
vit illos ad viam, tanquam aberrantes; non ut ne- 
garet illis quod vellent, sed ut ostenderet qua veni- 
rcnt. 

2. Itaque, fratres mei, hunc psalmum ascensionis 
cantemus ascensuri in corde; quia ut ascendamus 
descensum est ad nos. Nam vidit scalas Jacob, et in 
ipsis scalis demonstrati sunt ei ascendentes et de- 
scendentes (Gen. xxvii, 12) : utrumque vidit. Possu- 
mus putare ascendentes visos, proficientes ; descen- 
dentes, deficientes : quia et revera invenimus hoc in 
populo Dci; alii proficiunt, alii deficiunt. Poterant 
istos significare ill: sealie, sed forte melius intelligun- 
iur omnes boni in illis scalis, et ascendentes et de- 

1! Sic Am. et Mss. AL Er. et. Lov., sibi : et. infra, in corde 
suo. 


1 Er: et Lov., nons domus Domini. Vox, domus, abest ab 
Am, et Niss. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXIX. 


1598 
scendentes. Non enim frustra non dietum est caden- 
tes, sed descendentes. Multum autem interest inter 
descendere et cadere. Nam quia cecidit Adam, ideo 
descendit Christus : ille cecidit, ille descendit ; ille 
cecidit superbia, ille descendit misericordia. Non au- 
tem ipse solus descendit : et quidem de coelo ipse so- 
lus descendit; sed multi imitantes eum sancti de- 
scendunt ad nos, et descenderunt ad nos. Nam in 
quadam altitudine cordis habitabat Apostolus, cum. 
diceret : Sive enim mente excessimus Deo. Jam quod 
mente excesserat, Deo excesserat. Excedens enim 
mente omnem humanam fragilitatem, omnem seculi 
temporalitatem, omnia quxcumque nascendo et occi- 
dendo vanescunt, transeuntia hzc; habitabat corde 
in quadam ineffabili contemplatione, quantum pote- 
rat, de qua dicit quia audivit ineffabilia verba quae 
non licet homini loqui (H. Cor. xu, 4). Sed tibi illa 
loqui nou posset: ipse autem videre illa utcumque 
posset, qua» tibi loqui non posset. Itaque si semper 
manere vellet in eo quod videbat, et loqui non pote- 
rat, te non levaret ubi et tu posses videre. Quid au- 
tem fecit? Descendit. Nam ibi ait: Sive enim mente 
excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis (Id. v, 
15). Quid est, temperantes sumus? Sic loquimur, ut 
capere possitis. Quia et Christus talem se fecit na- 
scendo et patiendo, ut possent de illo homines loqui : 
quia de homine homo facile loquitur. De Deo homo 
quando loquitur sie, quomodo Deus est ? Homo autem 
de homine facile loquitur. Ut ergo magni descende- 
rent ad parvos, et aon illis tamen loquerentur nisi 
niagnum ; ipse qui magnus erat, factus est parvus, ut 
de illo magni* parvis loquerentur. Audistis modo 
quod dico, cum Apostolus legeretur. Si autem adver- 
tietis *, dixit hoe : Non potui vobis loqui quasi spiritua- 
libus, sed quasi carnalibus. Ergo spiritualibus in excel- 
sis loquitur; carnalibus autem ut loquatur, descen- 
dit. Nam ut sciatis quia cum descendit, de illo qui 
descendit loquitur; ecce Joannes manentem in sc lo- 
quitur : « In principio erat Verbum, ct Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum ; hoc erat in prin- 
cipio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine 
ipso factum est nihil. » Cape, si potes ; arripe, cibus 
est. Sed dicturus es mili, Ille quidem cibus est, sed 
ego infans sum, lactandus sum, ut idoneus fieri pos- 
sim ad. manducandum cibum. Ergo quia tu lacte nu- 
triendus es, ille autem cibus est, ipse cibus per car- 
nem tibi trajectus est ad fauces. Quomodo ergo 
cibum mater comedit, ut per caruem trajiciat ad in- 
fantem lac factum ; sic cibus Angelorum Dominus 
Verbum caro factwm est, et factus est. lac : ct. dicit 
Apostolus, Lac vobis potum dedi, non escam; nondum 
enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis (| Cor. m, 
1, 2). Ergo dando lac descendit ad parvulos ; et quia 
descendit, descendentem dedit?. Ait enim : Numquid 
dixi me aliquid inter vos scire, nisi Jesum Christum, el 
hunc crucifixum. (4d. n, 2)? Quia si diceret tantuin, 


* Plures Mss., ut dc 2llo magno. — — 
? vss.: Si aures (vel, aure), advertistis. 
? Plerique. Mss., descendendo dodi. 


1599 
Jesum Christum, est Jesus Christus etiam seeundum 
divinitatem, secundum id quod erat Verbum apud 
Deum, Filius Dei Jesus Christus : sed hunc, id est, 
boc modo dictum, parvuli non capiunt. Quomodo 
ergo capiunt qui lac capiunt? Jesum Christum, inquit, 
el hunc crucifixum. Suge quod pro te factus est, et 
crescis ad id quod est. Sunt ergo ascendentes et de- 
scendeutes. In illis scalis et ascendentes sunt et de- 
scendentes. Ascendentes qui sunt? Qui proficiunt ad 
intellectum spiritualium. Descendentes qui sunt? Qui 
quamvis, quantum homines possunt, fruantur intelli- 
gentia spiritualium ; tamen descendunt ad parvulos, 
ut talia eis dicant, qualia possunt capere, et lacte 
nutriti possint idonei fieri et validi ad capiendum ci- 
bum spiritualem. Isaias, fratrcs, etiam ipse ad nos de 
dcscendeutibus fuit : nàm et ipsi gradus ejus descen- 
dentis apparent. Cum enim diceret de Spiritu sancto, 
« Requiescet, » inquit, « super eum Spiritus sapientie 
et intellectus, Spiritus consilii et fortitudinis, Spiri- 
tus scienti: et pietatis, et Spiritus timoris Domini » 
(Isai. x1, 2, 5) : a sapientia capit, et usque ad timo- 
rem descendit. Quomodo ille qui docebat, a sapientia 
descendit usque ad timorem ; tu qui discis, si profi- 
cis, a timore ascende ad sapientiam : scriptum est 
enim, Initium sapientig timor Domini (Prov. t, 1) 
Jam ergo Psalmum audite. Ecce ante oculos nostros 
ponamus ascensurum hominem : ubi ascensurum ? In 
corde. Unde ascensurum? Ab humilitate, id est a. con- 
valle plorationis. Quo. ascensurum? Ad illud ineffa- 
bile quod cum dici non posset, dictum est, In: locum 
quem disposuit. 

5. Cum ergo sic liomo ceperit disponere ascen- 
sum ; hoc dico apertius, cum coeperit homo christia- 
nus cogitare proficere, incipit pati linguas adversan- 
tium. Quicumque illas nondum passus est, nondum 
profecit : quicumque illas non patitur, nec conatur 
proficere. Vult nosse quid dicamus? Imo quid audia- 
mus simul, experiatur. Incipiat proficere, incipiat 
velle ascendere, velle contemnere terrena, fragilia , 
temporalia !, felicitatem saeculi pro nihilo habere, 
Deum solum cogitare, lucris non caudere, damnis 
non contabescere , omnia etiam sua velle ven- 
dere et pauperibus tribuere, et sequi Christum ; 
videamus quemadmodum patiatur linguas detra- 
hentium * et multa contradicentium , et quod est 
gravius, quasi consulendo a salute avertentium. Qui 
enim consulit alicui, ad salutem consulit, ad id quod 
prodest consulit ;. ille autem quasi consulens, retrahit 
a salute. Quia ergo videtur habere pallium consulen- 
tis, et habet verrenum perimentis, lingua dolosa dicta 
est. Xscensürus ergo, contra ipsas linguas primo 
Deum deprecatur : ait enim, Ad te, Domine, cum tri- 
bularer clamavi, et exaudisti me. Unde illum exaudivit? 
Ut jam eoustitueret eum ad gradus ascendendi. 

4. [vers. 9.] Et quia jam ascensurus est exauditus, 
quid orat? Domine, erue animam meam a labiis injustis 
et a lingua. dolosa, Qux est lingua dolosa ? Subdola, 

1 plures Mss., Velle contemnere terrenam | fragilitatem, 


temporalem felicitatem seculi, etc. 
3 Sic Mss. Edd. vero, retralicutium. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1600 


habens imaginem consulendi, et perniciem nocendi. 
Ipsi sunt qui dicunt : Et tu hoc facturus es , quod ne- 
mo fecit? et tu solus eris christianus ? Et si ostenderit 
alios hoc facere , et legerit Evaugclium ubi przecepit 
Dominus fieri, et legerit Actus Apostolorum ; illi 
quid dicunt in lingua subdola et labiis iniquis? Non 
poteris forte implere; multum est quod aggrederis. 


Alii probibendo deterrent, alii laudando plus pre- 


munt. Quia enim talis est vita quxe jam occupaverit 
mundum, tanta auctoritas Christi est, ut reprehendere 
jam Christum nec paganus audeat. Legitur ille qui 
reprehendi non potest, quia dixit, Vade, vende omnia 
qua habes, et distribue pauperibus, et sequere me (Matth. 
xn, 21) : Christo contradici non potest, Evangelio 
contradici non potest, reprehendi Christus non potest ; 
convertit se lingux dolosa ad laudem prohibentem. Si 
laudas, hortare. Quare laudando premis? Melius vitupe- 
rares, quam dolose laudares. Quid enim diceres vitupe- 
rando ? Absit : foeda vita ista est, mala vita ista est. Sed 
quia nosti, eum hxc dixeris, premi te posse auctori- 
tate evangelica ; convertis te ad aliud dissuadendi ge- 
nus, ut laudando falso, me a vera! laude prohibeas ; 
imo laudando Christum, a Christo prohibeas, dicens : 
Quid est hoc? Ecee illi fecerunt, forte tu non poteris : 
incipis ascendere, cadis. Monere videtur ; serpens est, 
dolosa lingua est, venenum habet. Roga contra illam, 
si vis ascendere, et dic Deo tuo : Domine, erue ani- 
mam meam a labiis iujustis ct a lingua dolosa. 

D. [vers. 5-5.] Et dicit tibi Dominus tuus, Quid da- 
bitur tibi, aul. quid apponetur tibi ad linguam dolosam? 
Id est, quod habeas adversus linguam dolosam , quod 
opponas lingu:x dolos , quo te munias adversus lin- 
guam dolosam, quid tibi dabitur, aut quid. apponetur 
tibi? Interrogavit exercens; nam ipse diclurus est 
quod interrogat. Respondit enim , subjiciens sibi in- 
terroganti, Sagille potentis acute, cum carbonibus de- 
solatoriis; vel, vastatoribus. Sive desolatoriis dicas, 
sive vastatoribus dicas ( nam in diversis codicibus di- 
verse scriptum est), idem significat. Videte : vastato- 
res carbones dicuntur, quia vastando et desolando ad 
desolationem facile perducunt. Qui sunt isti carbones ? 
Intelligat Charitas vestra primo quae sunt sagittze. Sa- 
gittv potentis acuti, verba Dei sunt. Ecce jaciuutur, 
et transfigunt corda : sed cum transfixa fuerint corda 
sagittis verbi Dei, amor excitatur*, non interitus 
comparatur. Novit Dominus sagittare ad amorem : 
et nemo pulchrius sagittat ad amorem, quam qui 
verbo sagitta; imo sagittat cor amantis, ut adjuvet 
amantem ; sagiltat, ut faciat amantem. Sagitte autem 
sunt, cum agimus verbis. Carbones autem vastatores 
qui sunt? Parum est verbis agere contra linguam 
subdolam et labia iniqua, parum est verbis agere; et 
exemplis agendum est. Exempla sunt carbones vasta- - 
tores. Et quare vastatores dicuntur, breviter accipiat 
Charitas vestra. Primo, quomodo exemplis agenduu 
sit, videte. Lingua subdola nihil sic novit dicere, quo 
magis subdola est, nisi, Vide ne non possis implere ; 


! plures Mss., ut laudando me falso, a vera, ete. 
3? Am. et plerique Mss., exereiatur. 


1601 


£nulium est ad te hoc aggredi. Aecepisti tu przce- 
prun evangelicum , habes sagittam; sed carbones 
nondum habes. Timendum ne sagitta sola non valeat 
sdversus linguam dolosam : sunt et carbones. Ut puta, 
ineipit enim tibi dicere Deus, Tu non potes , quare 
ille potest? quare alter potuit? Numquid tu delicatior 
es illo senatore? numquid tu infirmior es illo, aut illo 
in valetudine * ? numquid tu infirmior es feminis ? 
Femin: potuerunt, viri non possunt? delicati divites 
potuerunt, pauperes non possunt? Sed ego, inquit, 
multum peccavi, et multum peccator sum. Numeran- 
tur etiam qui multum peccaverunt; ct eo plus ama- 
verunt, quo plura illis dimissa sunt: quomodo dictum 
est in Evangelio, Cui modicum dimittitur , modicum 
diligit ( Luc. vi, 4&7 ). Cum ergo fuerint ista enume- 
rata, et nominatim dicti fuerint homines qui potue- 
runt, ille accepta sagitta in corde, accedentibus etiam 
carbonibus desolatoriis, desolatur in illo terrena co- 
gitatio. Quid est enim , desolatur? Ad desolationem 
perduciiur. Erant autem in illo multa qux: male fron- 
duerant, multze carnales cogitationes, sxculares multi 
amores : ipsi uruntur carbonibus desolatoriis, ut fiat 
purus locus desolatus, in cujus loci puritate faciat 
Deus :edificium suum ; quia facta. erat ibi ruina dia- 
boli, et xdificatur ibi Christus : nam quamdiu manet 
ibi diabolus, non potest zedificari Christus. Accedunt 
£arbones desolatorii, et dejiciunt quod male fuerat 
sedificatum, et desolato loco aecedit structura felici- 
tatis perpetuz.. Videte ergo quare dicti sunt carbones. 
Quia qui se convertunt ad Dominum, de mortuis re- 
viviscunt. Carbones autem quando accenduntur, an- 
tequam accenderentur, exstincti erant. Nam exstincti 
carbones, mortui dicuntur; ardentes, vivi appellan- 
tur. Exempla ergo multorum iniquorum qui conversi 
sunt ad Dominum, carbones dicti sunt. Audis homines 
mirari, et dicere, Ego illum novi, quam ebriosus fuit, 
quam sceleratus, qualis amator circi aut amphitheatri, 
qualis fraudator : modo quomodo Deo servit, quam 
innocens factus est! Noli mirari; carbo est. Vivum 
gaudes, quem exstinctum plangebas. Sed quando 
laudas vivum , si nosti laudare, adhibe illum mortuo 
ut accendatur; id est, quicumque adhuc piger est 
sequi Deum, admove illi carbonem qui erat exstin- 
ctus, et habeto sagittam verbi Dei, et carbonem va- 
statorem , ut occurras labiis iniquis et lingue sub- 
dol:e. 

6. Quid sequitur? Accepit iste sagittas ardentes, 
accipiat carbones vastatores. Jom repellit linguam 
subdolam et labia iniqua , jam ascendit gradum, in- 
eipit proficere : sed adhuc vivit inter malos, inter ini- 
quos ; nondum est area ventilata : puta quia triticum 
faetum est, numquid jam in horreo est? Adhuc ne- 
cesse est multa palea prematur ; et quantum proficit, 
tantum videt majora scandala iu populo. Nam si non 
proficiat, non videt iniquitates ; si non sit verax chri- 
stianus , non videt fictos. Etenim , fratres , et de illa 
similitudine hoe nos docet Dominus , de frumentis ct 


! Aliquot wss., aut illo invalido. 





ENARRATIO IN PSALMUM CXIX. 


1602 
zizaniis. Cum autem crevisset herba et [»uclwn fecisset, 
tunc apparuerunt et zizania ( Matth. xim, 26) : id est, 
quia nulli homini apparent mali, nisi factus fuerit ipse 
bonus ; quia ctm crevisset herba et fructum fecisset, tunc 
apparuerunt zizania. Jam ergo iste ccepit proficere, et 
coepit videre malos, et multa mala qux ante non no- 
verat, et clamat ad Dominum : Heu me, quod incola- 
tus meus longinquus , inquit, factus est! Multum a te 
recessi, peregrinatio mea facta est longinqua. Nondum 
veni in patriam illam, ubi cum nullo malo victurus 
sum ; nondum veni ad illam societatem Angelorum , 
ubi scandala non timebo. Quare autem nondum sum 
ibi? Quia incolatus meus longinquus factus est. Incola- 
tus peregrinatio est : incola dicitur-qui habitat in terra 
aliena, non in civitate sua. Longinquus, inquit, factus 
est incolatus meus. Et ubi longinquus ? Aliquando, fra- 
tres mei , cum peregrinatur homo , inter meliores vi- 
vit, quam in patria sua forte viveret : sed non sic est, 
quando de illa Jerusalem coelesti peregrinamur. Mutat 
enim homo patriam , et aliquando in peregrinatione 
ili bene est : invenit amicos fideles peregrinando, 
quos in patria invenire non potuit. lnimicos habuit, 
ut de patria pelleretur; et cum peregrinaretur, inve- 
nit quod non habebat in patria. Non sic est patria illa 
Jerusalem , ubi omnes boni : quicumque inde per- 
egrinatur , inter malos est; nec recedere a malis po- 
test, nisi cum redierit ad societatem Angelorum, ut 
ibi sit unde peregrinatur. Ibi omnes justi et sancti, 
qui fruuntur Verbo Dei sine lectione, sine litteris : 
quod enim nobis per paginas scriptum est, per faciem 
Dei illi cernunt. Qualis patria ! Magna patria, et mi- 
seri sunt peregrini ab illa patria. 

7. Sed quod ait iste, Longinqua facta est peregrina- 
lio mea ; maxime eorum vox est, id est, ipsius Eecle- 
sim, qui laborat in bac terra. lius vox est, quie 
clamat a finibus terr: in alio. psalmo dicens : À fini- 
bus terre ad te clamavi. Quis nostrum clamat a finibus 
terr: ? Nec ego, nec tu, nec ille : sed a finibus terre 
ipsa tota! Ecclesia, tota haereditas Christi clamat ; 
quia Ecclesia hzxreditas ejus, et de Ecclesia dictum 
est, Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, 
et possessionem tuam lerminos terre (Psal. n, 8). Si 
ergo possessio Christi üsque ad fines terrz, et pos- 
sessio Christi omnes sancti?, et omnes sancti unus 
homo in Cliristo, quia unitas sancta in Christo est ; 
ipse unus homo dicit, A finibus terre ad te clamavi , 
dum angeretur cor meum ( Psal. 1x , 5). IHlujus ergo 
liominis longinqua peregrinatio facta est inter malos. 
Et tanquam diceretur illi, Cum quibus ergo habitas , 
ut gemas? Peregrinatio , inquit, mea longinqua facla 
est. Sed quid, si cum bonis esset? Si cum bonis esset; 
non diceret, Jeu me! 1leu, vox est miserie, vox est 
calamitatis et infelicitatis; sed tamen in spe, quia jam 
vel gemere didicit. Multi enim et miseri sunt, et non 
gemunt , et peregrinantur, et redire nolunt. Iste jam 
volens redire, cognoscit infelicitatem peregrinationis 
su: : quia agnovit illam, redit; et ascendere incipit, 


* Am. Fr. et plures Mss., sola. W 
? plures Mss., possessio Christi homines sanctt. 


1605 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1604 


quia Canticum graduum ccepit cantare. Ubi ergo ge- 
mit, et inter quos habitat? Inhabitavi cum tabernaculis 
Cedar. Verbum hoc quia hebreum est, procul dubio 
non intellexistis. Quid est, Inhabitavi cum tabernaculis 
Cedar? Cedar, quantum meminimus ex interpretatione 
nominum hebroxorum , Tenebras significat. Interpre- 
tatum Cedar latine, Tenebrz dicuntur. Nostis autem 
&uos filios habuisse Abraham, quos quidem comme- 
morat Apostolus , et ad imaginem duorum testamen- 
torum esse dicit : unus de aneilla erat, et alter de li- 
bera. Ex ancilla, Jsmael erat ; de libera Sara, quem 
suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uter- 
que ex semine Abrah:ze, sed non uterque hzeres Abra- 
hx. De Abraham natus uuus, sed tamen non hxre- 
ditat : alter etiam h»res; non solum filins, sed et 
hores. In lamael sunt omnes qui carnaliter colunt 
Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinet : 
quia sic dixit Apostolus, Sub Lege volentes esse, Legem 
»on audistis? Scriptum est enim quod. Abraham duos 
filios habuit , unum de ancilla, et unum de libera; que 
sunt in allegoria. Hcc enim sunt. duo testamenta. Quae 
sunt duo testamenta? Ünum vetus, et alterum novum, 
Vetus testamentum a Deo, et novum testamentum à 
Deo; quomodo de Abraham et Ismael et Isaac. Sed 
Ismael ad terrenum, Isaae ad coeleste regnum. Ideo 
vetus testamentum promissiones habet terrenas, ter- 
renam Jerusalem, terrenam Palzstinam, regnum ter- 
renum , salutem terrenam , hostium subjugationem , 
abundantiam filiorum, fecunditatem frugum *. Omnia 
ista promissiones sunt terrenz. In figura spiritualiter 
intelliguntur, quomodo Jerusalem terrena umbra erat 
regni coelestis, et regnum terrenum umbra erat regni 
celorum. ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo 
Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrz. Pin- 
guiores etenim umhrze tenebrz sunt. Ergo Ismael in 
tenebris, Isaac ín luce. Quicumque hie etiam in Ec- 
clesia terrenam felicitatem quxrunt a Deo , adhuc ad 
Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritua- 
libus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia 
iniqua et linguas subdolas. Contra quos rogavit iste 
ascendens, et appositi sunt ei carbones desolatorii , 
et sagitt:e potentis acute. Tater illos enim adhuc vivit, 
donec tota area ventiletur : ideo dixit, /nhabitavi cum 
tabernaculis Cedar. Nam et ipsa tabernacula Ismael , 
Cedar dieta sunt. Sic habet liber Genescos; sic habet, 
quod Cedar ad Ismae] pertinet ( Gen. xxv, 15). Ergo 
[saae eum Ismael ; id est, qui pertinent ad Isaac, inter 
illos vivunt, qui pertinent ad Ismael. Isti sursum vo- 
lunt ascendere, illi deorsum volunt premere : isti 
volunt volare ad Deuni, illi conantur pennas evellere. 
Namque apud Apostolum ita dicitur : Sed sicul tunc , 
qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui 
secundum spiritum ; ita et nunc. Spirituales ergo per- 
secutionem patiuntur a carnalibus, Sed quid dicit 
Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus ; non enim hg- 


ves erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Id. xvi, 45; . 


el xxi, 2, 5, 10; Galat. 1v, 21-50). Sed lioc quod di- 
cit, Kjice, quando erit? Quando area coeperit venti- 
1 plures Mss., fructuum. 


lari. Modo autem antequam ejiciatur, Heu me, quad 
incolatus meus longinquus factus est! inhabilavi cum 
tabernaculis Cedar, Et exponit nobis, qui sunt isti 
qui pertinent ad tabernacula Cedar. 

8. [vers. 6.] Multum peregrinata est anima mea, Ne 
peregrinadonem corporalem intelligeres , animam 
dixit. peregrinari. Corpus peregrinatur locis, anima 


.peregrinatur affectibus. Si amaveris terram, peregri- 


naris a Deo : si amaveris Deum , ascendis ad Deum. 
lu cliaritate Dei et proximi exerceamur, ut redeamus 
ad charitatem. Si cadamus in terram, marcescimus et 
putrescimus. Iste autem qui ceciderat, descensum est 
ad eum , ut ascenderet. Intendens tempus peregrina- 
Uonis sux, dixit se peregrinari in tabernaculis Cedar. 
Quare? Quia multum peregrinata est anima mea, lbi 
peregrinatur, ubi aseendit. Non corpore peregrinatur, 
non corpore ascendit. Sed ubi ascendit? Ascensiones, 
inquit, in corde. Si ergo 2scendit in corde, non ascen- 
dit per ascensiones cordis nisi anima quie peregrina- 
tur. Sed donec perveniat, multum peregrinata est ani- 
ma mea. Ubi? In tabernaculis Cedar. 

9. [ vers. 7.] Cum his qui oderunt. pacem, eram pa- 
cificus. Verum ut audiatis, fratres charissimi, non 
poteritis probare quam vera cantetis, nisi cceperitis 
facere quod cantatis. Quantumlibet illud dicam, quo- 
modolibet exponam, qualibuscumque verbis versem, 
non intrat in cor ejus in quo non est opus ejus. Inci- 
pite agere, et videte quid loquamur. Tunc ad singula 
verba laerymz profluunt , tune Psalmus cantatur , et 
faeit cor quod in Psalmo cantatur. Quam multi enim 
sonant voce, et corde muti sunt? Et quam multi ta- 
cent labiis, et clamant affectu? Quia ad cor hominis 
aures Dei : sicut aures corporis ad os hominis, sic cor 
hominis ad aures Dei. Multi clauso ore exaudiuntur, 
et multi in magnis clamoribus non exaudiuntur. Af- 
fectibus orare debemus, et dicere, Multum peregrinata 
est anima mea : cum his qui oderunt pacem, eram pa- 
cificus. Quid enim aliud dicimus istis hxreticis, nisi , 
Cognoscite pacem , amate pacem ? Justos vos dicitis. 
Sed si justi essetis, inter paleam grana gemeretis. 
Nam quia grana sunt in Catholica, et vera grana sunt; 
ideo tolerant paleam , donec ventiletur area ; quia iu- 
ter paleam clamant, Heu me, quod incolatus meus 


longinquus factus est! inhabitavi cum tabernaculis Ce- 


dar. luhabitavi, inquit, cum paleis. Sed quomodo de 
palea multus fumus exit, sic de ' Cedar tenebra. Iu- 
habitavi cum. tabernaculis Cedar : multum. peregrinata 
est anima mea. Frumentorum vox est, inter paleas 
gementium. Hxc loquimur illis qui oderunt pacem ; 
et dicimus, Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus. 
Qui sunt qui oderunt pacem? Qui conscindunt uiita- 
tem. Si cnim pacem non odissent, in unitate mansis- 
sent. Sed videlicet propterea se separaverunt, ut justi 
essent, ut non haberent mixtos iujustos. Aut nostra 
est ista vox, aut illorum: elige cujus sit. Catholica 
dicit : Non est dimittenda unitas, non est procidenda 
Ecclesia Dei. Judicabit Deus de malis et bonis postca. 
Si nunc mali a bonis separari non possunt , ferendi 


! particula, de, non est in Mss, 


1605 


sunt ad tempus : mali in area nobiscum esse possunt, 
in horreo non possunt. Et forte hodie qui mali appa- 
rent, cras boni erunt ; et qui de bonitate hodie super- 
biunt, cras mali invenientur. Quisquis ergo humiliter 
malos ad tempus fert, ipse perveniet ad requiem sem- 
piternam. Hze vox catholica! est. Illorum autem vox 
qualis est, non intelligentium neque qux. loquuntur, 
neque de quibus affirmant (1 Tim. 1, 7 )? Ne tangas 
immundum (Isai. vu, 11) ; et, Qui tetigerit immundum, 
inquinabitur (Levit. xxii, 5) : separemus nos, ne com- 
misceamur malis. Et nos illis : Amate pacem, diligite 
unitatem. Nescitis a quam multis bonis separamini , 
dum quasi malis calumniamini? Furunt, saviunt, 
quando ista dicimus : nam quzxrunt et mortificare nos. 
Apparuerunt sxpe impetus eorum, apparuerunt in- 
sidiw. Cum ergo inter insidias illorum vivimus, et 
| quibus dicimus, Amate pacem , adversantur nobis ; 
nonne vox ista nostra eet, Cum his qui oderunt pacem, 
eram pacificus ? Cum loquerer illis, debellabant me gra- 
tis. Quid est autem, fratres, debellabant me? Et parum 
erat, si nou adderet, gratis. Quibus dicimus , Amate 
pacem, Cliristum amate : numquid dicimus, Amate 
et honorate nos ? Sed, Honorate Christum. Nos nolu- 
mus honorari, sed illum. Nam nos quid sumus ad 
apostolum Paulum ? Qui tamen dicebat illis parvulis, 
uos mali homines et mali suasores prxcidere ab uni- 
ate in schismata volebant; quid eis dicebat ille ? 
Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine 
Pauli baptizati estis (1 Cor. 1, 15)? IIoc et nos dicimus: 
Amale pacem, amate Christum. Si enim amant pa- 
cci, Christum amant. Cum ergo dicimus, Amate pa- 
cem; hoc dicimus, Amate Christum. Quare? Quia de 
Christo ait Apostolus, Zpse est enim paz nostra , qui 
fecit. utraque. unum ( Ephes. n, 14). Si ergo Christus 
ideo pax , quia fecit utraque unum , quare vos de uno 
fecistis duo? Quomodo ergo pacifici estis, ut cum 
Christus faciat unum de duobus, vos faciaüs de uno 
duo ? Sed quja hiec dicimus, cum bis qui oderunt pa- 
cem sumus pacifici ; ct tamen illi qui oderunt pacem, 
€um loqueremur eis, debellabant nos gratis. 


Ps ciae m 


——— ——- 


P^» 


IN PSALMUM CXX 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 





1. Secundus est iste psalmus eorum quorum titu- 
Jus est, Canticum graduum. Plures enim sunt signifi- 
cantes, ui jam in primo eorum audistis, ascensum 
nostrum, qui fit in corde ad Deum, a convalle plora- 
tionis, id est, ab humilitate contribulationis. Ascen- 
$us enim utilis nobis non potest esse, nisi primo hu- 
miliari *, a convalle nobis ascendendum esse memine- 
rimus (convallis enim terr: locus est depressus : 
sieut loca terre. alta montes et colles, ita convallis 
locus humilis) ; ne dum prwpropere et prwpostere 
quaerimus exaltari, non asceudamus, sed ruamus. 








1! Vorte,, catholici. D. 

3 sic Anm. Er, et aliquot. Mss. At Lov. , humilitatis, Non- 
nulli Mss., Anoniliatis. ; tk qe 

(4) Ad populum liabitus in nafali s, Crispince martyris. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXX. 


1605 
Docuit autem ipse Dominus a convalle ploration.g 
ascendendum , quando pro nobis humiliari usque ad 
mortem crucis et pati dignatus est. Hoc exemplum 
non relinquamus : istam convallem plorationis marty- 
res intellexerunt. Unde intellexerunt ? unde? Quia et 
ipsi de convalle plorationis , ut coronarentur, ascen- 
derunt, 

2. Congruit et hodierno diei psalmus iste Canticum 
graduum : de illis enim dictum est, Euntes ibunt et 
flebant, mittentes semina sua. Hxc est convallis plora- 
tionis, ubi a flentibus mittuntur. semina. Quas sunt 
autem semina? Bona opera in ista tribulatione ter- 
rena. Qui bene operatur in convalle plorationis, si- 
milis est homini seminanti per hiemem. Numquid 
frigore ab opere deterretur? Sic pressuris mundi nou 
debemus a bono opere deterreri ; quia vides quid se- 
quitur : Euntes, inquit , ibant et fiebant , mittentes se- 
mina sua. Valde miseri, si semper flebant; valde mi- 
seri, si nunquam de lacrymis liberandi. Sed vide quid 
sequitur : Venientes autem venient in exsultatione, por- 
tantes germina sua ! ( Psal, cxxv, 6 ). 

5. Nihil aliud istis canticis docemur, fratres, quam 
ascendere; sed ascendere in corde, in affectu bono ; 
in fide, spe et charitate, in desiderio perpetuitatis 
el vite terna. Sic ascenditur. Congruit nos dicere 
quomodo ascendendum sit. Quanta terribiliora lecta 
de Evangelio audivit Charitas vestra ! Videtis certe 
quia hora Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Si sci- 
ret, inquit, paterfamilias qua hora fur veniret, amen 
dico vobis, quia non pateretur perfodi parietem. suum. 
Dicitis modo : Quis ergo novit qua hora veniet, quia 
hora sicut fur erit ? Nescis qua hora veniat, semper 
vigila; ut quia nescis quando veniat, paratum te in- 
veniat , eum venerit. Et ad hoc forte nescis quando 
venturus est, ut semper paratus sis. Illum enim pa- 
wemfamilias subito occupabit * hora illa, qui paterfa- 
milias, superbus significatus est. Noli velle esse pa- 
terfamilias, et. non te subito illa hora occupabit. Et 
quid ero, inquis? Qualem audisti de psalmo, Pauper 
et dolens ego sum ( Psal. .xvm, 30). Si enim pauper 
et dolens eris, non eris paterfamilias, quem illa hora 
subito inveniet, et subito premet. Patresfamilias enim 
sunt illi qui przesumentes de cupiditatibus suis, et in 
deliciis hujus szculi diffluentes , tument ; et erigun- 
tur adversus humiles, et insultant sanctis intelligen- 
tibus angustam viam, qux ducit ad vitam (Matth. wu, 
14). Talibus enim veniet illa hora subito ; quia tales 
erantetin diebus Noe, quorum dierum commemoratio- 
nem audistis factam in Evangelio. Sic erit adventus Filii 
hominis, inquit, quomodo in diebus Noe. Manducabant, 
bibebant, nubebant, uxores ducebant, novellabaut, ccdifi- 
cabant, donec introiit Noe in arcam ; et venit diluvium, 
et perdidit omnes (1d. xxiv, 57-44 ; et. Luc. xvn, 96 et 21). 
Quid ergo? omnes peribunt qui ista faciunt, qui nubunt, 
qui axores dueunt, qui novellant, qui zdifieant ? Non : 
sed qui de his proesumunt, sed qui ista Deo przferunt, 
sed qui propter hzc offendere Deum cito parati sunt, 


! Nostri omncs Mss., gremia sua. 
? plerique MsS., Occupavit. 


1607 


A1 vero qui istis omnibus * autnon utuntur, aut utuntur 
tanquamnon utentes, plus presumentes de illo qui de- 
dit, quam de his qux data sunt, et intelligentes in his 
ejus consolationem et misericordiam, et non occupati 
donis, ne a donatore ruant ; qui tales sunt, non illos 
inveniet imparatos hora illa sicut fur. Talibus dixit 
Apostolus : Vos autem non estis in tenebris, ut dies ille 
vos lanquam [ur comprehendat ; omnes enim vos filii [u- 
cis estis, et filii diei. Ideo Dominus cum diceret timen- 
dam esse horam sicut furem, noctem posuit; et Apo- 
stolus ita ait, Quia hora Domini sicut. fur in nocte, ita 
veniet. Non vis ut te inveniat ? Noli esse in nocte, Quid 
est, Noli esse in nocte? Filii lucis estis et filii diei ; 
mon sumus noctis neque tenebrarum. (l Thess. v, 2-5 ). 
Qui sunt filii noctis et tenebrarum? Iniqui, impii, in- 
fideles. 

4. [vers. 4.] Sed et ipsi audiant antequam veniat 
hora, et dicat illis Apostolus, F'uistis aliquando tene- 
bre ; nunc autem lux in. Domino ( Ephes. v, 8 ). Sicut 
iste psalmus habet, evigilent. Jam illuminati sunt 
montes, quid adhuc dormiunt? Levent oculos suos in 
montes, unde veniet auxilium illis. Quid est, Jam illu- 
minati sunt montes ? Jam ortus est sol justitizc, jam 
ab Apostolis prxdicatum est Evangelium, przedicatze 
sunt Scriptur:, patuerunt omnia sacramenta, conscis- 
sum est velum ( Matth. xxvir, 51) , patuit secretum 
templi : jam tandem levent oculos in montes, unde 
veniet auxilium illis. Hoc enim precipit iste psalmus, 
secundus de his qui inscribuntur , Canticum graduum. 
Sed nou rursus presumant de montibus ; quia ipsi 
montes non a se lucent, sed ab illo lucent de quo di- 
ctum est, Erat. [umen verum , quod illuminat omnem 
hominem venientem. in hunc. mundum (Joan. 1, 9). 
Montes possunt intelligi, homines magni , homines 
clari. Et quis major Joanne Baptista ? Qualis ille 
mons erat , de quo Dominus ipse dicit, In natis mu- 
lierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista ( Matth. 
xit, 11 )? Vides certe istum magnum montem lucen- 
tem ; audi confitentem, Quid confitentem? Nos om- 
nes, inquit, de plenitudine ejus accepimus ( Joan. t, 
16). De eujus ergo plenitudine acceperunt montes, 
abillo est tibi auxilium, non a montibus * ; in quos 
tamen nisi levaveris oculos per Scripturas , nor ad- 
moveberis ? ; ut ab illo illumineris, 

5. [vers. 5.] Canta ergo quod sequitur : si vis au- 
dire ut firmissime ponas pedes in gradibus, ne in 
illa ascensione aut fatigeris, aut lapsus cadas * , dic 


! Aliquot Mss. loco, omnibus, habent, inanibus. At Ev. et 
Corb. liber vocem utramque, inani»us ommibus, comple- 
eiuntur. 

? Hic Parisienses et Venetze quzdam antiqua editiones, 
post, non a montibus, prosequuntur sic : « salus igitur no- 
« Stra et auxilium nostrum Christus. filins summi Patris, et 
« eum eodem Patre Deus omnipotens est, et cum ipso per- 
« manens semper secundum id quod est. In illos denique, 
« quos commemoravi montes, nisi levaveris oculos, » etc. 

3 plerique Mss., admoneberis. ; 

* 1n Venetis et Parisiensibus vetustis editionibus hec le- 
guntur : « Aut lapsus cadas, Auxilium, inquit, meum a Do- 
« mino. Noa a qualicumque ; quia dicuntur domini malti, 
« mortales, caduci, miseri : sed a Domino dominorum, ab illo 
« videlicel, qui fecit coelum et terram. Eece summum Do- 
« minjun, T est Deus et Dominus : dicitur Deus, quia quze- 
« cumque facta sunt, per ipsum suut, et ab ipso sunt ut 


S. AUGUSTINI EPISCOTC! 


1603 


quod sequitur, Ne des ad ntovendum pedem meum. 
Unde moventur pedes? Unde motus est pes illi qui 
erat in paradiso. Sed prius attende unde motus est 
illi qui erat inter Angelos, et moto pede cecidit, et de 
angelo factus est diabolus : moto enim pede cecikit, 
Quire unde cecidit : superbia cecidit *. 'Non ergo 
movet pedem, nisi superbia: ad ruinam non mo- 
vet pedem, nisi superbia. Ad ambulandum et pro- 
ficiendum et ascendendum charitas movet; nd ca- 
dendum superbia movet *. Idco et ille quid dieit in 
psalmo ? Filii autem hominum sub tegmine alarum tua- 
rum sperabunt. Si sub tegmine, semper humiles, 
semper de Deo sperantes, semper de se non przsu- 
mentes. Sub tegmine alarum tuarum sperabunt : non 
enim a se saliantur ut beati sint. Sed quid sequitur? 
Incbriabuntur ab ubertate domus tue, et. torrente deli- 
cierum Quarum. potabis eos Ecce sitientes, ecce in- 
ebriati, ecce sitiunt, ecce bibunt : sed non a se bi- 
bunt, nec ipsi sibi sunt fons. Sed unde bibunt? Sub 
tegmine alarum tuarum sperabunt. Si sub alis, humiles 
sunt. Quare? Quia apud te, inquit, fons vite. Non 
ergo a se irrigantur moütes, sicut à se nun illuminan- 
tur montes. Nam vide quid sequitur : In. [umine tuo 
videbimus lumen. Si ergo in lumine ipsius videbimus 
lumen, quis cadit a lumine , nisi cui ipse non est lu- 
men? Et qui voluerit sibi esse lumen, ipse cadit a 
lumine quo illuminatur. ldeo sciens non cadere nisi 
eum qui sibi vult lucere, cum sit per se tene- 
br»; statim subjecit, Non veniat. mihi pes. superbie, 
et manus peccatorum non moveat me : id est, imitatio 
peccatorum non moveat me , ut cadam a. te. Quare 
timuisti, et dixisti, Non veniat mihi pes superbie ? Se- 


quitur, Ibi ceciderunt omnes qui. operantur iniquitatem 


(Psal. xxxv, 8-15 ). Quos modo vides operari iniqui- 
tatem , jam. damnati sunt : sed ut. damnarentur, 
ibi ceciderunt, cum illis venit pes superbi; Recte 
ergo iste audiens ut ascendat et uon cadat, ut a con- 
valle plorationis proficiat, non in tumore superbi:e 
deficiat, ait Deo : Ne des ad movendum pedem meum. 
Et Deus illi : Neque dormitet qui custodit te. Intendat 
Charitas vestra. Quasi una sententia facia est ex dua- 
bus vocibus. Ilomo dixit ascendens et cantans Can- 
ticum graduum, Ne des ad movendum pedem meum 2 
et Deus tanquam diceret, Ne des ad movendum pedem 
meum, dicis mihi; adde, Neque dormitet qui custodit 
te, et non movebitur pes tuus. 


« sint; Dominus autem, eo quod omnia qu:e sunt, possidet 
« jueffabiliver. Igitur bonus et summus Dominus, qui et 
« Deus. Si ad hune per przenominatos montes levaveris ocu- 
« los, auxilium tuum semyiternaliter erit. Ut ergo auvilitun 
«tuum sit, roga, et die quod sequitur, Ne des, » ete. 

! Editiones illae Ven. et Paris., « superbia cecidit de coclo 
« in terram. Angelus erat in co-lo, cadens in terram dia- 
« bolus a seipso per suam superbiam effectus est. Quisquis 
« superbit, diabolo participat ; si yartici[at, idem est: Igi- 
« tur emnis superbus diabolus per bicipitem portionem est ; 
« et hoc quamdiu superbus cst. Non ergo movet, » elc. 

? Joc iten loco, iu illis editionibus Ven. et Paris. habetur 
istad glossema : « O lepidi ac. limpidissimi pedes charita- 
« tis, qui humiles ad celsitudinem provehunt. Hos pedes, 
« charissimi, semper imitando et amando sequamur, ut ad 
« illum cujus sunt, pervenire mereaniur : quia ut Joaunes 
« ait, Deus cliaritas est. Superbiam omnino fugiamus, quze 
« movet pedes ad cadendum, ne et nos simul superbiendo 
« cadamus. ideo et ille, » etc, 


Ay 





1609 ENARRATIO IN PSALMUM CXX. 1010 


6. [ vers. 7. ] Dixcrit autem ille : Numquid in. po- 
testate mea est ut non dormitet qui custodit me? 
Volo ut non dormiat, neque dormitet. Érgo illum 
tibi elige, qui non dormiet, neque dormitabit, et 
non movebitur pes tuus. Deus nunquam est dor- 
mieas : si vis hahere custodem non dormientem, 
Deum elige custodem. Ne des ad. movendum pedem 
meum , dicis tu ; bene , optime : sed et ille dicit tibi, 
Neque dormitet qui custodit te. Tu forte. conversurus 
te eras ad honines custodes, et dicturus :. Quein 
Sum inventurus nou dormientem ? quis homo non 
dormitabit? quem invenio ? quo ibo ? quo revertar !? 
Iste tibi ostendit : Ecce son dormitabit , neque obdor- 
miel , qui custodit Israel. Vis babere ergo custodem 
non dormientem neque dormitantem ? Ecce non. dor- 
miet, neque dormitabit , qui custodit Israel: Christus 
enim custodit [srael. Esto ergo Israel. Quid cst, 
Israel? Israel interpretatur Videns Deum. Et quo- 
modo videtur Deus? Prino per fidem, postea per 
speciem. Si per speciem nondum potes, per fidem 
vide. Si faciem ejus videre non potes, quoniam ibi 
Species ; posteriora ejus vide. Hoc dictum est Moysi a 
Domino : Non potes videre faciem meam , posteriora 
mea videbis , cum transiero ( Exod. xxxii, 20 , 25). 
Exspeectas forte ut transeat: jam transiit; tu vide 
posteriora ipsius. Übi transiit ? Audi Joannem ; Cum 
venisset, inquit, hora , ut transire! de mundo ad Pa- 
trem ( Joan. xii , 4 ). Dominus noster Jesus Christus 
jim fecit Pasclia. Pascha autem Transitus interpreta- 
tur, Nam verbum est liebreum : et putant homines 
g'aocum esse , quasi Passionem , sed non est. À dili- 
gentioribus et a doctioribus inventum est quia Pa- 
Sseha hebr»um verbum est; ei non interpretantur 
passionem, sed transitum. Per passionem enim traus- 
iit Dominus a. morte ad vitam ; et fecit uobis viam 
credentibus in resurrectionem ejus, ut transeamus 
et nos de morte ad vitam. Non magnum est credere 
quia mortuus est Christus : hoc et Pagani , et Judi , 
et omnes iniqui credunt. Hoc omnes credunt, quia 
mortuus est : fides Christianorum , resurrectio Chri- 
Sti est ; hoc pro magno habemus , quia credimus eum 
resurrexisse. Ergo tunc se voluit videri , cum transi- 
ret, hcc est , cum resurrexisset. Tusc in se voluit 
credi , cum transiret ; quia traditus est propter deli- 
cta nostra , et resurrexit propter justificationem no- 
stram ( Rom. 1v, 25 ). Et ipsam fidem in resurrectio- 
nem Christi maxime commendavit Apostolus : ait 
enim , Si credideris in corde tuo quia Deus eum suscita- 
vit a. mortuis, salvus eris (Id. x , 9). Non dixit, 
Si eredideris quia mortuus est Christus , quod et Pa- 
gani , et Judei , et omnes inimici ejus crediderunt : 
Sed ait , Si credideris in corde tuo quia Deus illum su- 
scitavit a mortuis , salvus eris, Iloc. credere, hoc est 
esse Israel , hoc est videre Deum : quamvis adhuc 
posteriora ejus, tamen cum credideris in posteriora , 
pervenies ad visionem faciei. Quid est hoc? Cum 
credideris in id quod posterius pro te factus est Chri- 
sius ; cum credideris in id quod posterius suscepit 


! Alter e Corb. Mss., quo m vertant. 


PaTROL. XXXVII. 


Christus. Nam in principio facies ejus quie est? /n 
principio erat Verbum , et Verbum erat apud Deum, e 
Deus erat. Verbum. Posteriora ejus qux sunt? Et Ver- 
bum caro factum est, et. habitavit in. mobis (Joan. 1, 
1 , 14). Cum ergo credis in boe quod pro te faetum 
est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua 
carne desperares , efliceris Israel. Factus autem Israel 
tum fueris, non dormilabit, neque dormiet, qui 
custodit te ; quia jam Israel es, et audisti. in. Psal 
mo , Ecce non dormitabit , ncque obdormiet , qui cusio- 
dit 1srael. Christus enim ipse dormivit, sed resurre- 
xit. Quid enim sit ipse in psalmo? Ego dormisi , et 
somnwn cepi. Numquid remansit in somno ? Ezsur- 
rexi , inquit, quoniam Dominus suscipiet me ( Psal. 
iit , 6). Si ergo jam resurrexit , jam transiit ; si jam 
transiit , vide posteriora ejus. Quid est , Vide poste- 
riora ejus? Crede in resurrectionem ejus. Et quia ait 
Apostolus , Et si crucifixus est ex infirmitate , sed vivit 
in virtute Dei (Vk Cor. s11 , 4); et iterum ait , Chri- 
$lus surgens a mortuis jam non moritur , et mors ei ul- 
tra non dominabitur ( Rom. v1, 9) : recte tibi cantat, 
Ecce. non dormitabit , neque. obdormiet , qui custodit 
Israel. Adhuc forte quiris carnali sensu ; Quis est , 
qui non dormitabit , neque obdormiet ? Et eum quaeris 
inter homines, falleris ; nunquam jnvenfurus es. 
Noli ergo. prasumere de quoquam homine: omnis 
homo dormit , et dormitabit. Quando dormitat ? Cum 
portat carnem infirmitatis. Quando dormiet? Cuin 
fnerit mortuus. Noli ergo prx»sumere de homine. 
Potest dormitare mortalis : dormit moriens. Noli 
quirere inter homines. 

7. [vers. 5. ] Et quis, inquis , custodiet me , qui 
non dormitat , neque dormiet? Audi quid Sequitur : 
Dominus custodiet ! te. Non ergo honio dormitans et 
dormiens, sed Dominus custodit te. Quomodo ie 
custodit? Dominus tegumentum tuum super manum 
dextere tug. Eia, frawes , intelligamus adjuvante 
Domino quid sibi velit, Dominus tegumentum tunm 
super manum dextere tue. Videtur enim mihi habere 
scusum occultum , quare non dixerit, Dominus c&- 
stodiet te , absolute et simpliciter; sed addidit, su- 
per manum dexterg tug. Quid enim? dexteram no- 
stram Deus custodit, et sinistram non eustodit ? 
Nonne ipse nos totos fecit? nonne qui fecit nobis 
dexteram , ipse fecit et sinistram ? Postremo si. pla- 
cuit dici de dextera sola , quare dixit, super manum 
dexter& (ue, et non jam, super dexteram tuam! 
Cur hoc diceret , nisi aliquid hie occultum , quo pul- 
sando perveniremus , absconderet ? Diceret enim , 
aut , Dominus custodiet te , et nihil adderet; aut, si 
dexteram addere voluit , Dominus custodiet te super 
dexteram tuam ; aut certe, quia addidit manum , 
hoc diceret, Dominus custodiet te super mianuui 
dexteram tuam, non, super manum dexterm fue. 
Qnod Domiuus ipse suggerere dignatur, promam 
vobis ; qui et in vobis habitat, sine dubio facit vos 
approbare verum esse quod dico. Nam quid dicturi 


! Ja constanter Mss. juxta Grac. LXX. At Edd., custo. 
dit. 


(Cinquante—une.) 


16441 


sumus ignoratis ; sed eum dixerimus , non ab ipsis 
nobis vobis ostendemus vcrum esse quod dicimus , 
sed vos ipsi agnoscetis verum esse quod dicimus. 
Unde autem agnoscetis , nisi demonstrante illo qui 
in vobis habitat, in quantum de illo numero estis , 
quorum vox est , Ne des ad movendum pedem meum ; 
el quibus dicitur, Neque dormitet qui custodit te ? 
Oportet enim ut. Christus non dormiat in vobis , et 
niodo intelligetis verum esse quod dicimus. Quomodo 
inquies ? Quia si dorinial fides vestra , dormit Chri- 
stus jp vobis. Christus enim in corde vestro , fides 
Christ esi. Ait Apostolus: Habitare Christum. per 
fidem in cordibus vestris ( Fphes. m , 17). In quo 
non dormit fides , vigilat Christus. Et si forte dor- 
miebat fides tua , et ideo in. ista. quaestione fluetua- 
bas, quasi navis illa. qux tempestatem patiebatur , 
ubi Christus dormiebat ; excita Christum , et seda- 
buntur tempestates ( Matth. vin , 21-26 ). 

8. Fidem ergo vestram interrogo, charissimi : 
quoniam filii estis Ecclesie , et in Ecclesia profeci- 
stis, et in. Ecclesia proficietis qui nondum profeci- 
stis , et in Ecclesia proficiendi estis qui jam profeci - 
stis !, interrogo vos quid soletis intelligere quod 
dictum est iu Evangelio, Nesciat sinistra lua. quid 
faciat dextera tua ( Matth. vi , 5). Iloc enim intelle- 
cto invenietis qu:e sit dextera , et quie sit sinistra : 
simul intelligetis et utramque partem Deum fecisse , 
et dexteram et sinistram ; et tàmen non debet scire 
sinistra quid faciat dextera. Sinistra nostra dicitur , 
quidquid temporaliter habemus : dextera nostra dici- 
tur , quidquid nobis zeternum et incommutabile Do- 
minus pollicetur. Si autem ille. qui dabit aeternam 
vitam , ipse et de istis temporalii:us consolatur pr:x- 
sentem vitam , ipse fecit dexteram et sinistram. Di- 
cit de quibusdam psalmus apud David : Quorum os 
locutum est vanitatem , et dextera eorum dextera iniqui- 
tatis. luvenit ergo quosdam quos reprehendit , qui 
dexteram veram pro sinistra habebant, et veram 
sinistram dexteram sibi fecerant : qui sint isti expo- 
nit consequenter. Omnis homo qui felicitatem non 
putat esse hominis , nisi solum in istis temporalibus 
facultatibus et deliciis , et affluentia et copia. mundi 
hujus , iste est stultus atque perversus , qui sinistram 
sibi facit dexteram : tales illi erant. de quibus dicit 
psalmus ; non quia a Deo non acceperant etiam qux 
temporaliter possidebant , sed quia ipsam solam pu- 
tabant esse. beatam. vitam , et nihil aliud require- 
bant. Audite enim quid de illis consequenter dieit : 
« Quorum os locutum est vanitatem , et dextera eo- 
rum dextera iniquitatis. » Et sequitur : « Quorum 
filii eorum velut novell: constabilit:e ; filie. eorum 
ornate sicut similitudo templi : cellaria eorum plena, 
eruetantia ex hoe in hoc ; oves eorum fecundi, mul- 
tiplicantes in exitibus suis ; boves corum crassi ; non 


! Ee, Lugd. Ven., quoniam fiii estis Ecclesie , et in 
Ecclesia profecistis, et tn Ecclesia proficitis qui nondum pro- 
fecislis, e£ à. Ecclesia perficiendi estis qui Jam proficitis. 
Lov. , prztereunt verba. ct ín Ecclesia pro[icietis, sicque 
prosequuntur : Qui. nondum profecistis, in Ecclesia profi- 
ciendi estis. Qui jam, etc. — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1612 


est ruina sepis , nec exitus ; neque ciamor jn piateis 
eorum. » Magnam felicitatem quorumdam desciipsit. 
Posset tamen istam felicitatem et aliquis justus lia- 
bere, sicut habuit Job : sed Job pro sinistra illam 
habebat , non pro dextera ; nam dexteram non habe- 
bat nisi apud Deum perpetuam et sempiternam felici- 
tatem. Ideo concessa est percutienda sinistra , et suf- 
fecit ci dextera. Quomodo percussa est sinistra ? Ten- 
tationibus diaboli. Abstulit subito diabolus ; permis- 
sus quidem a Deo , ut justus probaretur , impius pu- 
niretur ; abstulit omnia: sed Job qui noverat sini- 
Stram sinistram esse , ct dexteram nonnisi dexteram, 
quomodo se teuuit ad dexteram ? Exsultavit in De. 
mino, consolatus est damna, quia non est passus 
damnum de interioribus divitiis; Deo! plenum cor 
habebat. Dominus , inquit, dedit , Dominus abstulit ; 
sicut Domino placuit ita faetum esi ;. sit nomen Domini 
benedictum. ( Job 1). llc erat dextera ipsius, ipse 
Dominus , ipsa vita xterna , illa lucis possessio , fons 
vite , lumen in lumine. Jnebriabuntur ab ubertate do- 
mus tug : ipsa erat. dextera. Sinistra vero crat pro 
adjutorio consolationis , non ad firmamentum feliaita- 
tis. Nam felicitas ejus vera atque germana Deus erat. 
Isti autem de quibus dicit David quia os. eorum /ocu- 
tum est vanitatem , et dextera eorum dezlera iniquitatis ; 
non hinc eos reprehendit, quia his omnibus abunda- 
bant, sed quia os eorum locutum est vanitatem. Quid 
enim sequitur ? Cum enumerasset copias eorum , ail : 
Beatum dixerunt populum cui hac sunt. Ic est vani- 
tas quam locutum est os eorum , quod beatum dize- 
runt populum cui hec suut. Tu quid dicis, qui nosti 
quid est sinistra, et. quid est dextera? Sequitur et 
dicit: Beatus populus cujus est Dominus Deus ipsius 
( Psal. cxum , 11-15). 

9. Intendat ergo Charitas vestra. Vidimus siui- 
stram, vidimus et dexteram. Audi hoc confirmatum 
in Canticis canticorum : Sinistra ejus, inquit, sub ca- 
pite meo. Sponsa dicit de sponso , de Christo Ecclesia 
in amplexu pietatis et charitatis *. Quid ait ? S'nistra 
ejus sub capite meo , et dextera. ejus complectetur me 
( Cant. n, 6 ). Quid autein, quia sursum erat dextera, 
deorsum sinistra , et sic complectebatur sponsus 
sponsam, supponens sinistram ad consolationem, in- 
ponens dexteram ad protectionem ? Sinistra , inquit , 
ejus sub capite meo. Deus illam dat : ideo sinistra ejus, 
quia omnia ista temporalia Deus dat. Quam vani sunt, 
quam impii, qui ab idolis, a d:emonibus ista petunt ! 
Quam multi a dxmonibus ista petunt , et non illa 
habent ? et rursus, qui illa non petunt a daemonibus , 
habent ea; sed non a dzemonibus ista dantur. Item multi 
petunt a Deo, et non habent. Novit enim ille dispen- 
sare sinistram , qui vocat ad dexteram. Ergo si est 
sinistra, sit sinistra; sed sub capite sil : supra illam sit 
caput tuum, id est , supra illam sit fides tua, ubi ha- 
bitat Christus. Noli temporalia pr:eponere (fidei tu» ; 
et non erit sinistra super caput tuum : sed omnia 
temporalia subde fidei tu: , et. fidem tuam pr:epone 


1 Sje Mss. At Er. et Lov., non passus est damnum ; de be 


* terigribus divitiis Dei plenum cor habebat. 


? sic plerique Mss. Edd. vero, castitatis. 


ure 


, 
: 



































1615 ENARRATIO IN PSALMUM CXX. 4614 


omnibus temporalibus ; et erit sinistra sub capite tuo, 
et recte dextera ejus complectetur te. 

10. Audi hoc ipsum exponi in Provcrbiis , quid 
est sinistra ipsa, quid est dextera : eum de Sapien- 
tia diceret, Longitudo , inquit, dierum et anni 
ric im dextera ejus; in sinistra aulem. ejus divitiee 
et gloria ( Prov. w1, 16 ). Longitudo illa dierum, 
tiernitas est. lloc euim proprio modo dicit Scri- 
ptura longum , quod :eternum est: nam. quid quid 
finem habet, breve est. Alio loco : Longitudine, in- 
quit, dierum replebo cum. (Psal. xc, 46). Et numquid 
aliter pro magno diceretur, Honora patrem tuum ct 
mairem (uam , ut longevus sis super terram. ( Exod. 
xx, 12)? Super quam enim terram , nisi de qua dicit : 
Spes mea es (u , porlio mca in terra viventium ( Psal. 
CxLI, 6) ? Ibi esse longxvum quid est, nisi ibi vivere 
in aeternum ? Nam hic esse longgvum quid est, nisi ad 
senectutem pervenire? Etsi longa videtur aetas , cum 
pervenerit !, brevis convincitur ; quia finitur. Et 
multi maledicentes parentibus , senescunt in hac 
terra ; multi autem obscquentes parentibus, cito cunt 
ad Dominum. Numquid ergo impletur, ut longzevus 
sit secundum hanc vitam ? Sed long:x:vum pro :eterni- 
tate illa positum est. Longmvitas ? est in dextera 
ejus ; at vero divitix et gloria, id est sufficientia vite 
hujus, ea qua bona existimantur ab hominibus , si- 
nistra est. Nescio quis venit , et vult tibi percutere 
dexteram , id est , tollere tibi (idem tuam : tu. acce- 
pisti alapam in dexteram , prxbe sinistram ( Matth. 
v, 99) , id est, ut illud tollat quod temporale est , et 
non ea quie :;eterna. habes. Audite Paulum apostolum 
hoc facientem. IIomines persequebantur in co quod 
christianus erat; percutitur illi dextera, ille sinistram 
opponebat : Civis Romauus sum, ait ( Act. xxn , 25 ). 
Dexteram contemnebant illi, et. de sinistra terrebat 
ille : quia illi dexteram ejus timere non poterant ; 
nondum. enim Christo crediderant. Quid ergo , si 
dextera amplectitur , sinistra sub capite est ; quid 
est, Nesciut sinistra (ua quid (aciat dextera tua ? |d est, 
quando facis bonum opus, propter vitam x'ternam fac. 
Nam si opus bonum in terra propterea feceris, ut ter- 
rena tibi abundent ; scit sinistra tua quid faciat 
dextera tu2, miscuisti dexteram sinistrae. Noli.faccre 
nisi propter vitam zeternam. Ideo fae, et securus fa- 
cies : hoc enim mandavit Deus ?. Si prcpter solas res 
humanas et solam vitam istam facis quod facis , sini- 
stra sola operatur ; si autem propter vitam aeternam 
operaris, dextera. sola operatur : si autem habes in- 
tentionem ad. vitam xeternam , sed subrepit tibi cupi- 
ditas vite temporalis, ut attendas etiam istam quando 
facis opus bonum, ut hic tibi aliquid retribuatur, 
miscei se sinistra operibus dexlerx : hoc velit 
beus. 

11. Veniamus nunc ad illud quod ait Psalmus : 
Domints teguwnentum tuin super manum dexterg tue. 
Manum pclestatem dicit. Unde probamus ? Quia et 


! Sic Am. et vss. At Er et Lov., cum vencrit mors. 
* Edd., longa vi'&. At Mss..longevitas, — 
3 Nostri. oiinies Mss.: Ad hoc enin tentavit. Deus eum. 


manus Dei, potestas Dei dieta ^st. Nam diabolus, qui 
lentavit Job, hoc ait Deo : Mitte manum tuam, ei 
tange omnia qu& habet ; et. vide , si in [aciem benedtee: 
tibi (Job 1, 41). Quid est, Mitte manum tuam, uisi, da 
potestatem ? Evidentius audi , frater, ne forte caviali 
seusu adhue cogites quia membris distinctus est Deus; 
audi evidenter quomodo dicatur manus. potestas, Ait 
quodam loco Seriptura : Mors et. vita in manibus lin- 
gue (Prov. xvm, 21). Novimus linguas frusta quxdam 
carnis; in ore moventur, et. percutiendo palatum et 
dentes, distinguunt sonos quibus loquimur : ostendan- 
tar mihi manus lingux. Lingua ergo non habet ima 

nus , et habet manus. Qui: sunt manus linguae? Po- 
testas lingua. Quid est, Mors ct. vita in manibus lingue: ? 
Ex cre tuo justificaberis , et ex ore tuo condemnaberis 
( Matth. xu , $7). Ergo si menus potestas , quid est 
manus dexterze? Nihil arbitror intelligi congruentius , 
nisi ut intelligamus manum dexterze, potestatem quan 
tibi dedit Deus, ut si velis, donante Deo, ad dexteram 
sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram ; erunt au- 
tem omnes filii boni ad dexteram , quibus dicetur : 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod. vobis 
paratum est ab origine mundi (1d. xxv, 54). Ut autem sis 
ad dexteram, id est, ut possis Dei filius ficri, potestatem 
accepisti. Quam potestatem ? De qua dicit Joannes , 

Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unde accepisti hanc 
potestatem ? Credentibus, inquit, in nomine ejus (Joan. 
1, 12). Si ergo credis , ipsa tibi potestas data cst, ut 
sis inter filios Dei. Esse autem inter filios Dei, hoc est 
ad dexterain pertinere. Ergo fides tua, manus dexter:e 
taz; id est, potestas qu:e tibi data cst, ut sis inter 
filios Dei, manus est dexterz tux. Sed quid valet ipsa 

potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? 
Ecce credidit, jam. ambulat in fide : infirmus est , 
inter tentationes agitatur, inter molestias , inter car- 

nales corruptiones, inter suggestiones capiditatis, inter 
versulias et laqueos inimici. Quid valet ergo, quia 

habet potestatem , et credidit in Christum, ut sit inter 
filios Dei? Ve homini illi, nisi et ipsius fidem Domi- 
nus protegat : id est, ut non te permittat tentari supra 

quam potes ferre ; sicut dicit Apostolus, F'idelis Deus, 
qui non vos. permittet tentari supra quam potestis. [erre 
(V Cor. x, 43). Ille ergo qui non sinit tentari supra 
quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus , 
quamvis jam manus dexter: nostr: sit in nobis, pro- 

tegit nos Deus super manum dexter:z nostro. Non 

nobis sufficit habere manum dexterz , nisi ille ct 

ipsam manum dexterze protegat. 

12. |vers. 6.] Ecce hoc de tentationibus dixi : in- 
tendite. quid sequatur. Protegat * te Dominus super 
manum dezterg tug. Dixi, et, quod arbitror, recogno- 
vistis. Si enim ncn recognovisscelis , et de Scripturis 
non recognovisselis , non vocihus vestris intellectum 
vestrum inihi siguificaretis. Ergo quia intellexistis, 
fratres , videte quid sequitur ; quare protegat Doni - 
nus et Super manurh dexter:?, id est, super ipsam 
fidem, in qua potestatem aecepimus esse filios Dei, 
ct esse ad dexteram : quare oportet ut protezat Do- 


! Mss. quidam, proteget : et nonnulli, protegit. 


1615 
minus? Propter scandala. Unde sunt seandala? De 
duobus timenda sunt scandala, quia et duo sunt pr:e- 
ropta in quibus tota Lex pendet et Prophetz, dilectio 
Dei et proximi (Matt. xxu, 37-40). Ecclesia propter 
proximum diligitur *, Deus autem propter Deum. In 
Deo, intelligitur figurate dictus sol : in Ecclesia , in- 
telligitur figurate dicta luna. Quisquis potest errare, 
ut aliud de Deo credat quam oportet , non credat Pa- 
irem et Filium et Spiritum sanctuin unius esse sub- 
stantizz, deceptus est versutja hzereticorum, maxime 
Arianorum. Si ? aliquid minus iu Filio, aut minus in 
Spiritu sancto quam in Patre crediderit, passus est 
scandalum in Deo ; a sple uritur. Quisquis rursus pu- 
taverit Ecclesiam ia una parte esse , et non eam co- 
gnoverit diffusam toto orbe terrarum , et crediderit 
eis qui dicunt , Ecce hic est Christus, et ecce illic (1d. 
xxiv, 25), sicut modo audistis cum Evangelium lege- 
retur; cum ille totum orbem emerit, quia tan!um 
pretium dedit : ille tanquam in proximo scandaliza- 
tur; 2 luna uritur. Quisquis ergo errat in ipsa sub- 
stantia veritatis, a sole uritur , et per diem uritur; 
quia in ipsa sapientia errat, de qua dictum est, Dies 
diei eruclat. verbum : unde dicit et Apostolus, Spiri- 
tualibus. spiritualia comparantes. Dies diei eructat ver- 
bum ; Spiritualibus spiritualia comparantes. Dies diei 
eructat verbum ; Sapientiam. loquimur inter perfectos 
(lCor. n, 15, 6). Quid est, Et nox nocti annuntiat scien- 
tiam (Psal. xvin, S) ? Parvulis przdicatur humilitas 
Christi, et caro Christi, et erucifixio Christi ; quia 
ipsum est lac quod sufficit parvulis. Et ideo non re- 
Jinquuntur in nocte parvuli , quia lucet et luna etiam 
in nocte ; id est, per carnem Chirisui przedicatur Ecele- 
sia, quia ipsa caro Christi caput Ecelesix est. Quisquis 
ibi non scaudalizatur, in ipsa Ecclesia et carne Chri- 
sü, aluna non uritur. Quisquis scandalizatus non 
faerit in veritate illa incommutabili et incontamina- 
bili, a sole non uritur ? : nou isto sole non uritur, 


quem nobiseum vident muscs el pecora; sed illo 


sole de quo dicunt impii iu fine, Quid nobis profuit 
superbia? et divitiarum jactatio quid contulit nobis ? 
"'ransicrunt omnia tanquam umbra, Et cum ista dixis- 
sent : Ergo, inquiunt, erravimus a via veritatis ct ju- 
stitige [umen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis 
(Sap. v , 6-9). Numquid non iste sol omnibus impiis 
oritur, illo instituente de quo dictum est : Qui [acit 
solem suum oriri super bonos et malos (Matth. v, 45)? 
Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos 
et malos, istum quem vident et boni et mali; alius 
cst autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem 


! Sic nostri omnes Mss. At Edd , Ecclesia propter. Deum, 
in Deo proxinuis diligitur, Deus autem, etc. — s 

3paris. et Ven. antiquiores editiones : Maxtme .friamo- 
vum, qui Lres upostasas upost;Seis, id est, tres subsislentes 
substanBias introduxerunl ; sed Dei miserante auxilio pri- 
mus hujus auctor erroris exsilio damnatus. catholicorum 
) atrum perpetuo, nunquam ad communionem dicitur morte 
iuterveniente pervenisse. Alius vero per totam Orientis re- 
qionem , digna et. consimili multatus est poena. Sed si ali- 
qvis horum vel aliorum , ut dixi , deceptus. erroris vesata, 
aliquid minus in. Filio , aut , etc. ) dd Uno 

3 Am. et plerique Mss. post vocem, incontaminabili, .ro- 
sequuntur sic : non in isto sole, quem nobiscum vident musco 
et. pecora ; sed in illo sole, etc. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1616 


facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis 
veritatis : de ipso dicunt impii, Et sol non ortus est 
nobis*. Quisquis in ipsa sapientia non errat, non 
uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Do- 
mini, et in his quxe pro nobis temporaliter gesta sunt, 
non errat, non uritur a luna. Omnis autem homo 
quamvis jam crediderit in Christum , aut ibi errat, 
aut ibi *, si non in illo fit quod dictum est, Doninus 
tegumentum. tuum. super manum  dextere tug *. ldeo 
enim cum dixisset, Dominus tegumentum tuum super 
manwm dezxtere tue ; quasi quisisset ille et dixisset, 
Jam ecce est manus dexterz: mex, jam elegi credere 
in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, 
quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc 
Supra , id est, super manum dextere me: ? sequitur, 
Per diem sol non uret te , neque luna per noctem. Ad 
lioc igitur tegumentum tuum est super manum dexte- 
r3 tu: , ut non te urat sol per diem , neque luna per 
noctem. Nam hinc intelligite , fratres, quia figurate 
dictum est. Etenim revera , solem visibilem si cogi- 
iemus, urit per diem : numquid luna urit per noctem ? 
Sed quid est ustio ? Scandalum. Audi Apostolum di- 
centem , Quis infirmatur , et ego non infirmor ? quis 
scandalizatur, et ego non uror (Ii Cor. x1, 29)? 

15. [vers. 7.] Per diem ergo sol non uret te, neque 
luna per noctem. Quare? Quia Dominus custodiet * 
te ab omni malo. À scandalis in sole, a scandalis in 
luna, ab omni malo te custodiet , qui est tegumentum 
tuum super manum dextere tux, qui non dormit, 
neque dormitabit. Et ad quam rem? Quia in tentatio- 
nibus sumus : Dominus custodiet te ab omni malo. Cu- 
slodiat animam tuam Dominus : etiam ipsam animam. 
Cusiodiat introitum (uum et exitum tuum , ex lioc nunt 
et usque in seculum. Non quasi corpus tuum 5; nam 
in corpore perempti sunt martyres : sed custodiak 
animam tuam Dominus ; quia de anima non cesserunt 
martyres. Et sceviebant persecutores in Crispinam *, 
eujus hodie natalitia celebremus ; seviebant in femi 
nam divitem et delicatam : sed fortis erat , quia Do- 
minus tegumentum ejus super manum dexterz ejus, 
ille qui eam custodiebat. Ilane enim, fratres, num- 
quid est qui in Africa ignoret? Clarissima enim fuit, 


1 Hic Paris. et Ven. antiquiores editiones id. insertum ha» 
bent: De hoc sole pater 4thanasius Alexandrinus episcopus 
ita pulchre locutus est: Filius, inquit, Dei a Patre solo est; 
non factus, nec creatus, sed. genitus : ex quo videlicet Pos- 
sevinus in Appar. voce atanasius, et Torrensis in praefat. 
ad Confessiones Aug. ac Bellarminus in lib.2 de Christo, c. 
25, symbolum vulgo Athanasii dictum eidem ipsi assertum 
Augustini auctoritate putant. Contra vero Pelavius in Theo- 
log. dogmat. de 'rrinit. lih. 7, c. 8, n. 7. verba illa dicit fuis- 
se Augustino temere assuta : quie revera absunt a nostris 
omnibus Mss. nec reperiuntur in editis Am. Er. et Lov. —— 

3 Sic Am. Er. et aliquot Mss. ALLov., aut ibi errat, aut ibi 
non errat. : 

? Lugd. Venet. hic addunt, quasi per diem a sole, el 
uritur a luna per noctem. — M. 

* plerique Mss. in isto versu constanter, custodiat te : et 
contra in subsequent, pro, custodiat introilum, habent, 
custodiet introitum. ; 

5 Kr. Lugd. Venet.: Etiam in ipsa anima. Custodiat Do: 
minus introitum... et non quasi corpus tuum. — Ms 

* Editiones antiquz Paris. et Venet., Christianam. Am. et 
Er., Chrislinvum. Sed verius Lov. et Mss., Crispinam ; uti 
rursus iufra in Psal. 157, ad vers. 7. Hc Thebesta in Afti- 
ca y assa celebratur nonis decembris. 


Tc 


NON ONERE 































1617 
nobilis genere, abundans divitiis : sed hzee omnia 
sinistra erant, sub capite crant. Venit inimieus qui 
feriret caput, ct sinistra illi objecta est, qux erat snb 
capite. Caput supra erat, dextera desuper complecte- 
batur. Quid poterat facere persecutor, quamvis de- 
licatze feminze? Erat quidem illa sexu infirma , et di- 
vitiis forie languidior, et consuetudine corporali in- 
firmior ; sed quid ad tanta munimenta ? quid ad illum 
sponsum mittentem sinistram sub caput , et dexiera 
sua comiplectentem ? Quando sic munitam percute- 
ret inimicus ? Et tamen percussit, sed in corpus. Quid 
entem dicit Psalmus? Custodiat animam tuam Domi- 
mus. Anima non cessit, corpus percussum est. Et 
corpus ad tempus percussum est : nam in fiue resur- 
recturum est. Quia et ipse qui dignatus est esse ca- 
put Ecclesi: , przbuit corpus suum ad tempus per- 
«utiendum : sed carnem suam ille triduo resuscitavit ; 
carnem nostram in (ine resuscitaturus est. Ideo susci- 
tatum est caput, quod attenderet corpus, ut non de- 
fieret. Custodiat. animam tuam. Dominus. Ípsa non 
cedat, ipsa non frangatur scandalis !; in persecutio- 
nibus, in tribulationibus, ipsa non cedat ? deficiendo : 
sicnt Dominus dicit, Nolite timere eos qui corpus occi- 
dunt, animam autem non possunt occidere : sed eum 
timete, qui habel poteslatem corpus et animam occidere 
in gehenna ignis ? (Motlh. x, 98). Hanc ergo animam 
tuam custodiat Dominus, ne cedas persuasori malo, 
ne cedas promittenti falsa , ne cedas minanti tempo- 
ralia, et custodiat animam tuam Dominus. ] 

44. [vers. 8.] Et deinde : Custodiat. Dominus introi- 
tum tum ei exitum fuun, ex hoc nunc et usquein spcu- 
lum. Nam introitum tuum ad tempus attende. Custo- 
diat. Dominus introitum. (uum et exitum tuum , ex hoc 
mmc et usque in sacculum, Exitumi idem custodiat. Quid 
est , introitum ? quid est, exitum ?. (uando tentamur, 
intramus : quando vincimus tentationen , eximus. 
Audi, introitum ; audi , exitum, Vasa figuli probat for- 
naz , ait Scriptura , et homines justos tentatio. tribula- 
lionis (Eccli. xxv , 6). Si sic sunt homines justi, 
quomodo vasa figuli ; necesse est ut vasa figuli forna- 
eem intrent. Et non quando intrant, jara securus est 
figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus 
est, quia novit qui sunt ejus (II Tim. m , 19), et novit 
qui in fornace non crepent. llli non crepant, qui non 
habent ventum superbie. Humilitas ergo custodit in 
omni tentatione : quià a convalle plorationis ascen- 
dimus cantantes Canticum graduum ; et custodit Do- 
minus introitum , ut salvi intremus. Sana fide simus 
quando accidit tentatio, et custodit exitum ez hoc nunc 
et usque in seculum, Cum enim exierimus ab omni 
tentatione , jam in zelernum nulla nos tentatio terre- 
bit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi 
Apostolum idipsum commemorantem , quod paulo 
ante commemoravi : Fidelis Deus, qui non. permittet 
vos tentari supra quam poteslis ferre. Ecce introitus 
tus custoditur ; quando non tibi sinit Deus accidere 


! plures Mss., £1 scandalis. 

3 Sic Am. el Mss. AL ET. el Lov., ipsa mon cadat. 

* Er. Lug. Ven. et Lov., occidere et mittere in. gehen- 
nanignis. M. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXI. 


1018 


tentationem quam nón potes ferre, introitam tuum 
custodit : videte si custodit et exitum. Sed faciet, iu- 
quit, cum tentatione etiam exitum, ul possitis sustinere 
(1 Cor. x, 15). Numquid possumus nos, fratres, iuter- 
pretari aliter, quam ipsa verba Apostoli docuerunt? 
Custodite ergo vos, sed non a vobis, quia Dominus 
tegumentum , qui cusiodit, qui non dormitat nec 
dormit. Semel dormivit pro nobis : surrexit ; jam non 
dormiet. Nemo de se praxsumat. De convalle plora- 
lionis ascendimus , non remaneamus in via. Gradus 
iu via restant ; non debemus pigri remanere, non 
debemus superbi cadere : dicamus Deo, Non movea- 
tur pes noster. Non dormie& qui eustodit nos. lu 
nostra potestate est, Deo donante', si eum nobis 
faciamus custodem qui non dormit neque dormitat, 
qui custodit Israel. Quem Israel? Videntem Deum. 
Iia erit auxilium taum a Domino , ita erit tegumen- 
tum tuum super manum dextera tux ; ita custoditur 
iniroitus tuus et exitus tuus ex hoc nunc et usque 
in seculum. Nam si de te prisumpseris, motus est 
pes tuus ; si motus est pes tuus , jam putas te in ali- 
quo gradu esse : iude cadis, si superbus es ; quia hu- 
milis in convalle plorationis dicit , Ne des ad moven- 
dum pedem meuvi. 

15. Etsi brevis Psalmus est, longa tamen tractatio, 
et longus sermo. Putate, fratres, quia per natalem 
beat: Crispinze invitavi vos , et. iminoderatior fui in 
convivio producendo. Nonne possel hoc vobis fieri , 
8i quis vos militaris invitavet, et ad mensam sinc men- 
sura bibere cogeret? Liceat nobis hoc facere in divino 
sermone, ut inebriemini et satiemini, quemadmodum 
ct Dominus pluvia sua temporali dignatus est terram 
irrigare, ut cum majore gaudio nos sineret ire ad lo- 
cum martyrum , sicut hesterno die promiseramus. 
lili enim martyres sine labore hic sunt nobiscum. 











IN PSALMUM CX XI 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Sicut amor immundus inflammat animam, et ad 
terrena concupiscenda et peritura sectanda perituram 
vocat, et in ima proecipitat, aique in profunda de- 
mergit : Sic amor sanctus ad superna levat, ei ad 
t:eterna inflammat, et ad ea quà non transeunt neque 
moriuntur, excitat animam , et de profundo inferni 
levat ad coelum. Habet tamen omnis amor vim suam, 
nec potest vacare amor in anima amaniis; necesse 
est ducat. Sed vis nosse qualis amor sit? Vide quo 
ducat. Non ergo monemus ut nihil ametis; sed mo- 
nemus ne mundum ametis, ut eum qui fecit mundum, 
libere ametis. Obligata enim anina amore terreno , 
quasi viscum habet in pennis; volare non potest. 
Mundata vero 2b affectibus sordidissimis sxculi, tan- 
quam extensis pennis et duabus alis resoluiis ab omni 
impedimento, id est,duobus prxceptis dilectionis Dei et 
dilectionis proximi volat. Quo, nisi ad Deum ascendens 
volando, quia ascendit amando? Quod antequam pos- 


! Mss. nos habent, Dco donante, 


1619 
sit, geinit iu terra, si jam inest ei volandi desiderium ; 
el dieit : Quis dabit mihi pennas sicul columba , ct vo- 
kibo, el requiescam (Psal. iiv, 7)? Quo autem volabit, 
nisi de mediis scandalis, ubi gemebat etiam iste eujus 
fnec vox est quam commemoravi? De mediis ergo 
scandalis, a commixtione malorum hominum , a pa- 
leis quibus grana commixta sunt, volare vult, ubi non 
patiatur conjunctionem et societatem iniqui alicujus , 
sed vivat in sancta societate Angelorum civium in 
:terna Jerusalem. 

9, [vers. 1.] Ideo psalmus iste, quem hodie stiscepi- 
mus tractandum Sanctitati vestr:e, ipsam Jerusalem de- 
siderat, id est, iste qui ascendit in hoc psalmo : est enim, 
Canticum graduum ; quod ssepe diximus Charitati ve- 
stris, quia nonsunt gradusisti descendentium, sed ascen- 
dentium (a). Ascendere ergo vult iste. Et quo vultascen- 
dere, nisi in ccelum? Quid est, in coelum? Utrum ideo 
valt ascendere, ut sit cum sole etluna et stellis ? Absit. 
Sed est in caelo eterna Jernealem, ubi sunt cives no- 
stri Angeli : ab ipsis civibus nostris peregrinamur in 
terra. n. peregrinatione suspirantus ; in civitate gau- 
debimus. Invenimus autem et socios in ista peregri- 
natione, qui jam viderunt ipsam civitatem, et invitant 
nos ut curramus ad illam. Ad hos gaudet iste qui et 
dicit, Jucundatus sum in his qui dixerunt mihi , In do- 
snum. Domini ibimus. Fratres, veniat in mentem Cha- 
ritati vestr:e, si qua forte festivitas martyrum et locus 
aliquis sanctus nominatur , quo certo die turbze con- 
fluant ad celebrandam solemnitatem ; ills urbe quo- 
modo se exsuseitant, quomodo se hortantur et dicunt : 
Eamus, eamus. Et quxrunt , Quo eamus? Et dicitur, 
Ad illum locum , ad sanctum locum. Invicem sibi lo- 
quuntur, et tanquam incensi singillatim faciunt unam 
Tamam : et ipsa una. fiunma faeta. ex collocutione 
sese accendentium rapit. illos ad locam sanctum , et 
cogitatio sancta sancti(icat eos. Si ergo ad locum tem- 
poralem s/e rapit amor sanctus; qualis amor dehet 
esse qui concordes rapit in. coelum , et dicentes sibi , 
In domin Domini ibimus? Ergo curramus, curramus, 
quia iu domum Domini ibimus. Curramus, et non fa- 
tigemur ; quia illuc perveniemus, ubi non lassabimur. 
Curramus in domum Domini , jucuudetur anima no- 
sira in his qui ea nobis dicunt. Qui enim ca nobis 
dicunt, priores viderunt ipsam patriam, de longinquo 
clamantes ad. posteriores , n. domum Domini ibimus ; 
ambulate , currite. Viderunt illam Apostoli , et dixe- 
rant nobis, Currite, ambulate, s quimini ; 1n domum 
Domini ibimus, Et quid. dicit unusquisque nostrum ? 
Jucundatus sum. in. his qui dixerunt. mihi , In domum 
Domini ibimus. Jucundatus sum iu Prophetis, jucunda- 
tus sum in Apostolis. Ones enim isti dixerunt nobis, 
1n domum Domini ibinus. 

5. [vers. 2.] Stantes erant pedes nostri in atriis * Je- 
rusulem. Ecce babes domum Damini, si quzerebas quid 
sit domus Domini. In illa domo Doniini laudatur qui 
condidit domum : ipse delicie omniam habitantium 
in domo ; ipse soia spes hie, et res ibi. Ergo qui eur- 


! Duo tantum Nss., in atris Lis. 
(àY In Psal. xxxvii, n. 25 etin Psal. cxix, n. 1-3. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1699 
runt, quid debout cogitue? Quasi ibi jam sint, et ibi 
stent. Magnum. enim est ibi stare inter Angelos , et 
non deficere. Qui enim inde lapsus est, in veritate 
non stetit (Joan. vni, 44). Quicumque non sunt lapsi, 
in veritate stant : et ille stat, qui Deo fruitur; qui 
autem se frui voluerit, cadit. Quis autem se frui vult ? 
Qui superbus est. Ideo ille qui semper stare volebat 
in atriis Jerusalem , 1n lumine tuo , inquit, videbimus 
lumen ; non, in lumine meo : et, Apud te, inquit, fons 
vil ; uon, apud me. Et quid adjecit? Non veniat mihi 
pes superbi, et manus peccatorum. non moveat me. Ibi 
ceciderunt. omnes qui operantur. iniquitatem ;. expulsi 
sunt, non potuerunt stare (Psal. xxxv, 10, 19, 15). Si 
ergo illi non potuerunt slare , quia superbi fuerunt ; 
humiliter ascende, ut dicas, Stantes erant pedes nostri 
in atriis Jerusalem. Cogita. qualis ibi futurus sis ; el 
quamvis adhuc in via sis, hoc tibi pone ante oculos , 
quasi ihi s'es, quasi jam inter Angelos indeficiens 
gaudeas, et fiat in te quod dictum est, Beati qui habi- 
tant in domo (ua ; in secula seculorum laudabunt te 
(Psal. uxxxm , 5). Stantes erant pedes nostri in atriis 
Jerusalem. Cujus Jerusalem? Solet enim dici et ista 
Jerusalem ; sed ista Jerusalem umbra est illius. Et 
quid inaguum est stare in ista Jerusalem, quando ista 
Jerusalem stare non potuit, qua: in ruinam eonversa 
est? lloc ergo pro magno Spiritus sanctus ex inflam- 
12at0 corde amantis hujus eloquitur, quia dicit, Stan- 
tes erant. pedes nostri in. atriis Jerusalem? noune illa 
est Jerusalem, eui dixit Dominus, Jerusalem, Jerusa- 
lem , que interficis Prophetas , et. lapidas missos ad le 
(Matth. xsui, 27) ? Quid magnum ergo iste concupi- 
scebat, stare inter illos qui interficiebant Prophetas , 
et lapidabant niissos ad se? Absit ut de ista Jerusalem 
sic cogitet qui sic amat, qui sie ardet , qui sic vult 
pervenire ad illam Jerusalem matrem nostram (Galat. 
iv, 26), de qua dicit Apostolus , eternam in celis (M 
Cor, v, 1). 

4. [ vers. 5. ] Audi postremo , noli mihi credere ; 
audi quid sequatur, et quam Jerusalem designet men- 
tibus nostris. Cum enim dixisset , Stantes erant pedes 
nostri in atriis Jerusalem ; quasi diceretur illi, De qua 
Jerusalem dicis? de qua Jerusalem loqueris? subjecit 
statim, Jerusalem. que edificatur ul. civitas. Fratres , 
quando dicebat ista David , perfecta erat illa civitas, 
non adificabatur. Nescio quam ergo civitatem dieit , 
qui modo zedificatur, ad quam currunt in fide lapides 
vivi, de quibus dicit Petrus : Et vos tanquam lapides 
viti cocdificamini in domum spiritualem (1 Petr. u, 5), 
id est, templum sanctum Dei. Quid est , lapides vivi 
coa dificamini? Vivis, si credis : si autem credis, effi- 
ceris templum Dei ; quia dicit apostolus Pau'us, Tem- 
pli enim Dei. sanctum est , quod. estis vos. psa ergo 
inodo civitas cdificatur; prieciduntur de montibus la- 
pides per manus. pr:edicantium veritatem ,  Conqua- 
drautur ut intrent in structuram sempiternam. Adhue 
muti lapides in manibus artilieis sunt ; non cadant de 
manibus arüfieis , Gt possint. perfecti eoxificari in 
strüctaram teinpli. Est ergo ista Jerusafem que? edifi- 
catur ut civils: fundamentuai ipsius. Christus est. 





EA v 


e 


d 





16?1 
Dicit apostolus Paulus : Fundamentum enim aliad nemo 
potest ponere, pra'ler id. quod positum est, quod est 
Christus Jesus (V Cor. ut, 17, 41). Fundamentum 
quando ponitur in terra, desuper zedificantur parietes, 
ct pondus parietum ad ima tendit, quia in imo positum 
est lundamentum. Si autem fundamentum nostrum in 
coso est, ad ccelum adificemur. Corpora zdificave- 
runt istam structuram *, quam videtis amplam sur- 
rexisse, hujus basilic:e; et quia corpora zedificaverunt, 
fundamentum in imo posuerunt : quia vero spiritua- 
liter :edificamur , fundamentum nostrum in summo 
positum est. Illuc ergo curramus, ubi zdificemur ; 
quia de ipsa Jerusalem dictum est, Stantes eraut pedes 
nostri in atriis Jerusalem. Sed cnjus Jerusalem? Jeru- 
salem que edificatur ut civitas. Parum dixit, ut osten- 
deret Jerusalem, quia dixit, « civitas edificatur ; adliuc 
potest illa corporalis intelligi. Quid si enim existat 
aliquis et dicat : Jam quidem et cum isla dicerentur 
temporibus David, et ista cancrentur, erat civitas illa 
perfecta ; sed videbat in spiritu ruituram , et iterum 
axlificandam. Expugnata est enim illa civitas, et factus 
est transitus in Babyloniam populi captivati, et dicta est 
ista in Scripturis , transmigratio in Babyloniam. Et 
prophetavit Jeremias, post septuaginta annos captivi- 
tatis aedificari posse illam civitatem quie destructa erat 
a debellantibus (Jerem. xxix , 4, 10). Forte ait ali- 
quis : lloc videbat David in spiritu , ruituram civita- 
tem Jerusalem a. debellantibus, et iterum posse post 
septuaginta annos sdificari ; et ideo dixit, Jerusalem 
que edificatur ut civitas : noli ergo putare illam civi- 
tatem esse dictam qux constat ex sanctis , tanquam 
ex lapidibus vivis. Quid sequitur , ut tollat totam du- 
bitationem? Ait enim , Stantes erant. pedes nostri in 
atriis Jerusalem. Sed quam dico Jerusalem? Numquid 
istam, inquit, quam videtis stare corporeis parietibus 
erectam ? Non ; sed Jerusalem que aedificatur ut civitas. 
Quare non civitas , sed ul civitas ; nisi quia ista stru- 
ctura parietum , qux. erat in Jerusalem , visibilis ei- 
vitas erat, sicut proprie dicitur ab omnibus civitas : 
illa autem :edificatur tanquam civitas , quia et illi qui 
in eam intrant , tanquam vivi lapides sunt ; non enim 
vere lapides sunt? Sicut illi ut lapides , non lapides ; 
sic illa ut civitas , non civitas ; quia dixit, edificatur. 
Nomine quippe zdificii, strueturam compagemque 
corporum atque parietum voluit intelligi. Nam civitas 
proprie in hominibus habitantibus inteiligitur. Sed 
manifestavit nobis civitatem se urbem dixisse , quia 
dixit , edificatur. Et quia aedificium spirituale simili- 
tidinem quamdam habet zditicii corporalis, ideo adi- 
ficatur ut civitas. 

5. Sed dicat quod sequitur, et auferat omnem du- 
bitationem, quia non carnaliter debemus accipere, 
Jerusalem que ecdificatur ut civitas. Cujus participatio 
ejus in idipsum. Jam ergo, fratres, quisquis erigit 
aciem mentis, quisquis deponit caligmem carnis, quis- 
quis mundat oculum cordis, elevet, et videat Vipsum. 
Quid est idipsum? Quomodo dicam, nisi idipsum? 
Fratres, si potestis, intelligite idipsum. Nam et ego 


! Mss., instructurom. 


ENARRAT£O IN PSALMUM CXXI. 


1622 
quidquid aliud dixero, non dico idipsum. Conemur 
tamen quibusdam vicinitatibus verborum et significa- 
tionum perducere infirmitatem mentis ! ad cogitan- 
dum idipsum. Quid est idipsum ? Quod semper eodem 
modo est ; quod non modo aliud, et modo aliud est. 
Quid est ergo idipsum, nisi, quod est ? Quid est quod 
est ? Quod xeternum est. Nam quod semper aliter at- 
que aliter est, non est, quia non manet : non omnino 
non est, scd nonsumme est. Ft quid est quod est, nisi 
ille qui quando mittebat Moysen, dixit illi : Ego sum 
qui sum? Quid est. lioc, nisi ille qui eum diceret fa- 
mulus ejus, Ecce mittis me : si dixerit mihi populus , 
Quis te misit ? quid dicam ei ? nomen suum noluit aliud 
dicere, quam, Ego sum qui sum ; et adjecit et ait, Di- 
ces itaque filiis Israel, Qui est, misit me ad vos. Ecce 
idipsum; Ego sum qui sum, Qui est, misit me ad vos. 
Non potes capere; multum est intelligere, multum 
est apprehendere. Retine quod pro te factus est, 
quem non posses capere. Retine carnem Christi, iu 
quam levabaris aegrotus, et a vulneribus latronuin 
semivivus relictus, ut ad stabulum perducereris (Luc. 
x, $0, 54), et ibi sanareris. Érgo curramus ad domum 
Domini, et perveniamus ad civitatem ubi stent pedes 
uostri , civitatem que edificatur ut civitas, cujus parti- 
cipatio ejus in idipsum. Quid cnim debes tenere ? Quod 
pro 1e factus est Christus, quia ipse est Cliristus ; et 
ipse Christus recte intelligitur, Ego sum qui sum, quo 
modo est in forma Dei. Ubi non rapinam arbitratus 
est esse xqualis Deo (Philipp. n, 6), ibi est idipsum. 
Ut autem efficiaris tu particeps in idipsum, factus est 
ip:e prior particeps tui ; et Verbum caro factum est, 
ut caro participet Verbum. Quia vero quod Verbum 
caro factum est et habitavit in nobis (Joan. 1, 14), ex 
semine venit Abraham ; promissum est autem Abra- 
l:e et [aac et. Jacob, quod in semine corum benedi- 
cerentur omnes gentes (Gen. xxn, 18) ; et inde vide- 
mus Ecclesiam toto orbe diffusam : loquitur ad inlir- 
mos Deus. l'irmitatem cordis quxsivit, cum diceret , 
Ego sum qui sum : firmitatem cordis qu:esivit, et aciem 
contemplationis erectam, cum dixit, Qui est, misit mec 
ad vos. Sed nondum habes forte * contemplationem : 
noli deficere, noli desperare. Qui est, voluit esse 
homo, ut tu es; et ideo secutus ait Moysi quasi cx- 
pavescenti nomen. Quod nomen? Quod est, Kst. Et 
dixit, inquit, Dominus ad Moysen, Ego sum Deus-Abra- 
ham, et Deus Isaac , et. Deus Jacob : hoc mihi nomen 
est in atternum. (Exod. ii, 15-15). Noli de te despe- 
rare, quia dixi, Ego tum qui sum, et, Qui est, misit 
me ad vos : quia (tu. modo fluctuas, et. mutabilitate 
rerum et varielate mortalitatis humanze percipere non 
potes quod est idipsum. Ego descendo, quia tu venire 
non potes. Ego sum Deus Abraham, et Dcus Isaac, et 
Deus Jucob. ln. semine Abraham spera aliquid, vt 
coufirmari possis ad videndum qui venit ad te in se- 
inine. Abrahae. 

6. Ergo hoc est idipsum de quo dictum est, Muta- 

! plerique Mss., perducere aeiem mentis, perducere infr- 


mitatem mentis. 
? Alter e Corb. Mss., fortem. 


1625 


bis eu, et mutabuntur ; t&. autem idem ipse es, et anni 
tui non deftcient (Psal. cv, 97 et28). Ecce idipsum, cnjus 
anni non deficient. Fratres, nonne anui nostri quotidie 
defieiunt, nce stant. omnino ? Nam et. qui venerunt , 
jam non sunt ; et qui futuri sunt, nondum sunt : jam 
illi defecerunt, et illi defecturi venturi sunt. In hoc 
ergo ipso uno die, fratres, ecce modo quod loquimur 
in momento est. Prieterit:e. hor:e transierunt, futurae 
nondum venerunt; et cum venerint, et ipso transi- 
bunt et deficient. Qui sunt anni qui non deficiunt, nisi 
qui stant ? Si ergo ibi anni stant, et ipsi anni qui stant 
unus annus est, et ipse untis annus qui stat unus dies 
est; quia ipse unus dies nec ortum habet nec occa- 
summ, nec inchoatur ab hesterno, nec excluditur a 
crastino, sed stat semper ille dies : et quod vis vocas 
illuin dicm ; si vis, anni sunt ; si vis, dies est ; quod- 
eumque eogitaveris, stat (amen : ipsius stabilitatis ! 
participat illa eivitas cujus participatio est in $dipsum: 
merito ergo, quia illius stabilitatis fit particeps, dicit 
isie qui illue currit, Stantes erant pedes nostri in atriis 
Jerusalem. Omnia enim ibi stant, ubi nihil transit. Vis 
et tu ibi stare et non transire? llluc carre. Idipsum 
nemo. habet ex se. Intendite, fratres. Quod corpus ha- 
bet, non est idipsum ; quia non in se stat. Mutatur 
per xlates, mutatur per mutationes locorum ac tem- 
porum, mutaiur per morbos et defectus carnales: 
non ergo in se stat. Corpora coelestia non in se stant: 
habent quasdam mutationes suas, etsi occultas ; certe 
de locis in loca. mutantur, ascendunt ab oriente in 
oecidentem, et rursus circumeunt ad orienten: : non 
ergo Stant, non sunt idipsum. Anima humana nec 
ipsa stat. Quantis enim mulationibus et cogitationibus 
variatur? quantis voluptatibus * immutalur ! quantis 
eupiditatibus diverheratur atque discinditur * ! Mens 
ipsa hominis, qui dieitur rationalis, mutabilis est , 
non est idipsum. Modo vult, modo. non vult; modo 
scit, modo nescit; modo meminit, modo obliviscitur: 
ergo idipsum nemo habet ex se. Qui voluit ex ge ha- 
bere idipsum, ut quesi ipse sibi esset idipsum, lapsus 
est : cecidit angelus, et factus est diabolus. Propina- 
vit homini superbiam, dejecit secum invidentia eum 
qui stabat. Isti sibi voluerunt idipsum esse; sibi prin- 
cipari, sibi dominari voluerunt : noluerunt. habere 
verum Dominum, qui vere est idipsum, cui dictum 
est, Mutabis ea, et mutabuntur ; tu autem idem ipse es. 
Jam ergo post tantum languorem, post tantos morbos, 
difficultates, labores, redeat anima humiliata ad id- 
ipsum : et sit in illa civitate cujus participetio ejus in 
idipsum. 

7. |uers. 4&.] FHlue enim ascenderunt. tribus. Quxve- 
hamus enim quo ascendat qui cecidit; quia diximus, 
ascendentis hominis vox est, ascendentis Ecclesia. 
Putamusne quo ascendit ? quo it ? quo erigitur ? Illuc 
ascenderunt, inquit, tribus. Quo ascenderunt. tribus ? 
Ín eivitatem cujus participatio. ejus in idipsum. Ergo 
illuc ascenditur, in. Jerusalem. Homo auiem qui de- 


íAm. et plerique MSs., stat : tamen ipsius st.bilita- 
lis, etc. r 

3 Aliquot Mss., voluntatibus. 

* Plures Mss. diversatur atque distenditur. 


S. AUGUSTINI EPISCOPt 


1694 
seendebat. de Jerusalem in Jericho, incidit in latro- 
nes (Luc. x, 50). Non descenderet, et non !* inoderet 
in latrones. Quia vero descendendo incidit in latro- 
nes, ascendendo veniat ad Angelos. Ascendat ergo, 
quia aseenderunt tribus. Sed quae sunt. tribus ? Multi 
noverunt, multi non noverunt. Sed et nos qui novi- 
mus, descendamus ad illos qui non noverunt tribus , 
ut nobiscum ascendant quo ascenderunt tribus. Tribus 
alio nomine dici possunt curi:, sed non proprie. Ita- 
que tribus uno nomine alio proprie dici non possunt ; 
Se vicino dicuntur curix. Nam proprie si dixerimus 
curias, non intelliguntur nisi curie quie sunt in ci- 
vitatibus singulis singulie ; unde curiales et. decurio- 
nes, id est, quod sint in curia vel deeuria : et nostis 
quia tales curias singulas habent singule civitates. 
Sunt autem vel erant aliquando in. istis quoque civi- 
tatibus euri& etiam populorum ; et una civitas multas 
curias liabet, sicut. Roma triginta. quinque curias ha- 
bet populi. Hx dicuntur tribus. Has populus lsrael 
duodecim habebat, secundum filios Jacob. 

$8. Duodecim tribus erant populi. Israel : sed erant 
ibi mali, et erant ibi boni. Quam euim make tribus 
qu:e crucifixerunt Dominum ? Quam bonze tribus quie 
cognoverunt Dominum? lllze ergo tribus quie crucifi- 
xerunt Dominum, tribus sunt diaboli. Cum ergo hic 
diceret, Jiluc enim ascenderunt tribus ; nc omnes tribus 
intelligeres, addidit, tribus Domini. Quid est, tribus 
Domini? Qux cognoverunt Dominum. Ex ipsis enim 
duodecim tribubus malis, erant ibi boni de bonis tribu- 
bus * qux cognoverunt fabricatorem civitatis ; et ipsa 
erant grana inter illas tribus, qux inter paicas com- 
mixta sunt. Ascenderunt autem, non cum paleis, sed 
tribus purgate, eleci, quasi tribus Domini. Jl[uc 
ascenderunt tribus, tribus Domini. Quid est, tribus Do- 
mini? Testimonium Israel. Woc quid sit, fratres, au- 
dite : Testimonium Israel, id est, in quibus cognosca- 
tur quia est? vere lsracl. Quid est enim Israeli? 
Interpretatio nominis ejus dicta. est jam, et s:epe di- 
catur : forte enim etsi recens dicta est, excidit. Di- 
cendo, nos faciamus ut non excidat ctiam eis qui 
legere non noverunt aut noluerunt : nos simus codex 
ipsorum. Israel, Videus Deum interpretatur ; imo di - 
ligentius discusso verbo, sic interpretatur, Israel. Est 
videns Deum * : utrumque, est videns Deum. Quia 
homo in se non est : mutatur enim et vertitur, si non 
participet ejus qui ést idipsum. Tunc est, quando 
videt Deum. Tune enim est, quando videi eum qui 
est ; et videndo eum qui est, fit et ipse pro modo suo 
ut sit. Ergo ipse est Israel, Israel est videns Deum. 
Superbus ergo non est Israel : quia non est participa - 
tio ejus in idipsum ; quía ipse sibi vult esse in id- 
ipsum. Qui sibi vult esse principium non est Israel. 


! Fr.: Sinon descenderet, et. non : Lugd. ven. et Lov.: Si 
non descenderet, non, eic. — M. | 

? Er.: EZ ipsis enim. duodecim tribubus mali ibi erant, 
boni de bonis tribubus, qua cognoverunt. sic etiam apud Am. 
nisi. quod diversa" est verborum interpunetio. AL unus e 
Corb. Mss.: Ex ipsis enim duodecim tribubus erant ibi mali, 
erant ibi boni. De bonis tribubus, qua cognoverunt, eic. 

? Aliquot VSs., qui est. 

* Er. Lugd. venet. Lov. omittunt , Deum. M. 


| 
1 
: 





1625 ENARRATIO IN PSALMUM CXXI. 1626 


Omnis ergo fictus non est Israel, quia omnis superbus 
necesse est ul fictus sit. lloc dico, fratres ; necesse 
est ut omnis superbus velit videri quod non est : ali- 
ter, fratres mei, non potest. Et utinam sie vellet su- 
perbus videri quod non est, ut vellet videri, verbi 
eausa, choraula, cum cboraula non esset. Cito enim 
probaretur; diceretur ei ! : Canta ; videamus utrum 
«horaula sis, Non posset ; inveniretur falso se videri 
voluisse quod non erat. Si diceret se eloquentem, di- 
ceretur ei : Loquere, et proba. Si locutus fuerit, in- 
venitur non hoc esse quod professus est. Superbus , 
quod pejus est, justum se vult videri, cum non sil ; et 
quia justitiam intelligere difüicile est, diificile est 
superbos agnoscere. Volunt ergo superbi videri quod 
non sunt : ideo non est participatio eorum in idipsum; 
non pertinent ad Israel, qui est ? videns Deum. Quis 
ergo pertinet ad fsrael ? Qui est particeps in idipsum. 
Quis est qui participat in idipsum? Qui confitetur se 
non esse quod Deus est, et abillo habere quod bonum 
potest habere ; a se autem non esse nisi peccatum, ab 
illo sibi esse justitiam. Talis est in quo dolus non est. 
Et Dominus videns Nathanaelem, quid ait ? Ecce vere 
Israelita, in quo dolus non est (Joan. 1, 47). Si ergo 
verus Israelita , in quo dolus non est, tribus illx 
ascendunt 3d Jerusalem, in quibus dolus non est. Et 
ipsc sunt testimonium Israel ; id est, per illas agno- 
8citur quia erant ? grana inter illam paleam, quaudo 
area cum videretur, tota palea putabatur. Erant ergo 
ibi grana : sed eum ascenderint in sublimitatem illam 
splendoris, cur fuerit area ventilata (Matth. ni, 42), 
tunc erit testimonium Israel ; tunc dicent omnes mali, 
Vere quia erant ibi justi inter malos, quando nobis 
omnes mali videbantur, et. quales nos eramus, tales 
omnes putabaraus. Testimonium Israel. Quo ascen- 
dunt * quare ascendunt ? Ad. confitendum nomini (uo, 
Domine. Magnificentius dici non potest. Sieut superbia 
prissumit, sic humilitas confitetur. Quomodo pr:esum- 
ptor est qui vult videri quod non est; sic confessor 
est qui non vult videri quod est ipse *, et amat quad 
est ille. Ad hoc ergo ascendunt Israelit:e, in quibus 
dolus non est, quia sunt vere lsraelitz , quia in ipsis 
est testimonium Israel ; ad hoc ascendunt, ad. confi- 
lendum nomini tuyo, Domine. 

9. (vers. 5.] Quoniam ibi sederunt sedes in judicium. 
Mirum znigma, mira quxstio, si non intelligatur. 
Sedes dicit, quos Gr:eci thronos appellant. Thronos 
Graci sellas dicunt, tanquam honorabiles. Ergo, 
fratres mei, non est mirum si sedeant homines in 
sedibus, in sellis : ut autem ips: sedes sedeant, quo- 
modo possumus intelligere? Tanquam si dicat aliquis : 
Sedeant hie cathedr, aut sedeant hic selle. In sella 
sedetur, in sedibus sedeiur, in cathedris sedetur; 
non ips sedes sedent. Quid est ergo hoe, Quoniam 
ibi sederunt sedes in judicium? Cerle soletis audire, 
Deo dicente, Coelum mihi thronus est; terra autem sca- 


! Er. Lugd. Venet. Lov., sí diceretur ei. — M. 

* Editio tanturu Lov., non pertinet ad Israel qui mon 
€5t, etc. J 

3SicAm. Er. et Mss. ALLOov., qui crant 

*Sex Mss., quod non est ipse, 


bellum pedum meorum (1sai. Lxvi, 1.) Lati;e autem 
votum sic dicitur, Celum mihi sedes est. Qui sunt isti, 
nisi justi? qui sunt celi, nisi justi? Qui celum , ipsi 
coli : quia qux» Ecclesia, ips:e Ecclesi*; sic sunt 
multe, ut una sit: sic ergo et justi; ita sunt justi 
celum, ut coeli sint. In ipsis autem sedet Deus, et de 
ipsis judicat Deus. Et non sine causa dictum est, Cali 
enarrant gloriam Dei. Apostoli enim facti sunt coelum. 
Unde facti sunt. coelum? Quia justificati. Quomodo 
peccator factus est teera, eni dietum est, Terra es, et 
in Lerram ibis (Gen. i, 19); sic justificati facti sunt 
ccelum. Portaverunt Deum, et de ipsis Deus corusca- 
bat miraeula, tonabat terrores, pluebat consolationes, 
Erant ergo , erant illi eelum , et enarrabant gloriam 
Dei. Nam ut noveritis ipsos dictos colum , ibi ait in 
ipso psalmo : In omnem terram exivit sonus eoruni , et 
in fines orbis terra verba eorum. (Psal. xvm, 9, 5). 
Quixris, quorum; et invenies, colorum. Si ergo c«- 
lum sedes Dei, Apostoli autem coelum ; et ipsi faeti 
sunt sedes Dci, ipsi sunt thronus Dei. Dictum est alio 
loco : Anima justi, thronus sapientie. Magna res, ma- 
gna res dicta est : Thronus sapientie anima justi; id 
est, in anima justi sedet. sapientia tanquam | in sella 
sua, tanquam in throno suo, et inde judicat quidquid 
judicat. Ergo crant throni sapienti: , et ideo dixit 
illis Dominus : Sedebitis super duodecim thronos, judi- 
cantes duodecim tribus Israel (Matth. xxx, 98). Sic et 
ipsi sedebunt super duodecim sedes, ei ipsi smt 
sedes Dei : de illis quippe dictum est, Jbi euim sede- 
runt sedes. (Quoniam ibi sederunt! sedes. (ui sederuni? 
Sedes. EX qui sunt sedes? De quibus dictum est, Anima 
Justi, sedes sapientie. Qui sunt sedes? Coeli. Qui sunt 
coli? Coelum. Quod est coelum? De quo dicit Domi- 
nus, Caelum mihi sedes est. Et ipsi justi sunt. sedes, 
et habent sedes ; et in illa Jerusalem sedebunt sedes. 
Ad quam rem? 7n judicium. Sedebitis, inquit, super 
duodecim sedes, o vos sedes, judicantes duodecim tri- 
bus Israel. Quos judicantes? Infra qui suut. in terra. 
Qui judicabunt ? Qui facti sunt coelum. Illi autem qui 
judicabuntur, in duas partes dividentur ; una ad dexte« 
rani, altera ad sinistram erit. Judicabunt eum Christo 
sancti. Veniet enim in judicium cum senioribus populi, 
ait Isaias (Isai. wr , 14). Alii sunt. ergo qui cum illo 
judicabunt; alii qui ab illo judicabuntur , et ab illis 
qui cum eo judicabunt. Dividentur ergo isti in duas 
paries : una ponetur ad dexteram , cui enumerabun- 
tur eleemosyn:e quas fecerunt; alia ponetur ad si- 
nistràm , cui enumerabitur crudelitas, et sterilitas 
misericeordize, Et illis ad dexteram constitutis dicetur, 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod 
vobis paratum est ab. origine mundi, Quare? Esurivi, 
inquit, et dedistis mihi manducare. Et illi : Quando te 
vidimus esurientem? Et ille : Cum uni ex minimis meis 
fecistis , mihi. fecistis (Matth. xxv , $1, 45). Ergo quid 
ost, fratres? Illi judicabunt de quibus dictum est ut 
fiant amici de mammona iniquitatis ; ut et ipsi, inquit, 
recipiant. vos. in eterzua tabernacula (Luc. xvi, 9), 
Saucti sedebunt cum. Domino attendere qui fecerunt 


' [ioc loco Mss., sedebunt. 


1622 


misericordiam , et assument illos separatos in dexte- 
ram in regnum coelorum : et ipsa est pax Jerusalem. 
Qux est pax Jerusalem? Ut opera misericordize cor- 
poralia jungantur operibus praedicationis spirituali- 
bus, ct fiat pax dando et accipiendo. Ait enim Apo- 
stolus , qui rationem dati et. accepti dixit esse istas 
eleemosynas (Philipp. 1v, 15) ; ait ergo, Si nos vobis 
spiritualia seminavimus, magnum esL si vestra carnalia 
melamus (1 Cor. 1x, 41)? Et de ipsa re ait alio loco, 
Qui multum , non abundavit ; et qui modicum, non de- 
fuit. illi. Quare, Qui multum, non abundavit? Quia 
quod plus habebat , dedit indigenti. Et quid est, Qui 
modicum, non de[uit illi? (Quia accepit ab illo qui 
abundavit, ut. fiat, inquit, qualitas (VM Cor. vm, 15, 
14). Ipsa est pax de qua dicitur, Fiat pax in virtute tua. 

10. |vers. 6.] Namque cum dixisset, Quoniam ibi 
sederunt sedes in judicium , sedes super domum David, 
id est, super familiam Christi, cui dederunt in tem- 
pore cibaria; statim tanquam ipsis sedibus ait, In- 
lerrogate que ad. pacem sunt. Jerusalem. O vos sedes , 
qui jam sedetis ut judicetis, el facti estis sedes Do- 
mini judicantis (quoniam qui judicant , interrogant ; 
qui judicantur, interrogantur), Interrogate, inquit , 
que sunt ad pacem. Jerusalem, Interrogando. quid 
invenient? Alios fecisse misericordiam, alios non 
fecisse. Quos invenient fecisse misericordiam, ipsos 
vocabunt ad Jerusalem ; quia ipsa suat ad pacem Je- 
rusalem. Dilectio fortis res, fratres; dilectio fortis 
res. Vuliis videre quam sit fortis dilectio ? Quisquis 
per aliquam necessitatem non potuerit implere quod 
jubet Deus, amet illum qui implet , et in illo implet. 
Intendat Charitas vestra. Verbi gratia, uxorem habet, 
quam dimittere non potest; oportet ut obtemperet 
Apostclo dicenti, Uxori vir debitum reddat; et, Alli- 
j«us es uxori? me qumsicris. solutionem. Venit in 
1entem quia melior est illa vita de qua dicit idem 
opostolus, Vellem omnes esse sicut meipsum (Cor. vu, 
9, 27, 1). Autendit eos qui hoc fecerunt; amat eos, et 
in ipsis implet quod in se non potest. Fortis res est 
dilectio. Ipsa est virtus nostra; quia si in illa non 
fuerimus, nihil prodest quidquid aliud habuerimus. 
Si linguis hominum loquar, dicit Apostolus, et Angelo- 
rim, charitatem autem. non habeam , factus sum quasi 
eramentum sonans, aul. cymbalum tinniens. Adjungit 
aliud magnum : Quod si distribuero omnem substantiam 
meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charita- 
tem autem non habeam, nihil mihi prodest (1d. xui, 4, 
9). Si autem sit sola charitas, qux non inveniat quod 
distribuat pauperibus, diligat : solum calicem aqua 
frigidae de. (Matth. x, 49) ; tantum illi imputabitur , 
quantum Zacechao qui dimidium patrimonii donavit 
pauperibus (Luc. xix, S). Quare hoc? Ille tam modi- 
cum dedit, ille tam multum dedit, et tantum illi im- 
putabitur? Tantum plane. Impor enim facultas , sed 
non impar charitas. 

11. 5ili ergo interrogant; vos cogitate quid estis. 
iam ecce dietum est nobis, n domum Domini ibimus. 
Jucundati sumus eerte. in liis qui dixerunt nobis, 7n 
damn Domini ibimus. Videte ergo si imus. Non enim 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1628 
pedibus imus, sed affectibus. Videte si imus ; inter- 
roget se unusquisque vestrum qualis est erga paupe. 
rem sanctum, erga indigentem fratrem , qualis est 
erga indigentem mendicum : videat si viscera ejus non 
sunt angusta. Quia interrogare te habent. sedes quie 
sedebunt in judicium, et debent invenire qua sunt ad 
pacem Jerusalem. Et quomodo interrogant? Tanquam 
sedes Dei. Deus interrogat. Si Deum latet aliquid, et 
illas sedes aliquid interrogantes fugere potest. Inter- 
rogate qua sunt ad pacem Jerusalem. Sed qua sunt ad 
pacem Jerusalem? Et abundantia, inquit, his qui di- 
ligunt te. Ad ipsam Jerusalem convertit vocem. 
Abundartia est illis qui diligunt eam. Abundantia 
ex inopia:hie inopes, ibi abundantes; hic infirmi, 
ibifirmi; hic egeni, ibi divites. Unde facti divites ? 
Quia dederunt hie quod acceperunt a. Deo ad tem - 
pus, et acceperunt ibi quod postea Deus retribuet 
in xternum. Mic, fratres mei, et divites paupe- 
res sunt. Bonum est diviti ut agnoscat se pauperem: 
Si enim plenum se putat, tumor est ille ', non pleni- 
tudo. Agnoscat se inanem, ut possit impleri. Quid ha- 
bet? Aurum. Quid nondum habei? Vitam teternam., 
Attendat quid habeat, et videat quid non habeat. Fra- 
tres, ex co quod habet, det, ut accipiat quod non ha- 
bei; emat ex eo quod habet, illud quod non habet. 
Et abundantia his qui diligunt te. 

12. [vers. 7.] Fiat pax in virtute tua. O Jerusalem ! 
0 civitas qua zedificaris ut. civitas, cujus participatio 
tua in idipsum, fiat pax in virtute tua, fiat pax in di- 
lectione tua; quia virtus tua, dilectio tua. Audi Can- 
lica canticorum : Valida est sicut. mors dilectio (Cant. 
vir, 6). Magnum. verbum, fratres, Valida est sicut 
mors dilectio. Magnificentius exprimi non potuit forti- 
tudo charitatis, quam ut diceretur, Valida est. sicut 
mors dilectio. Quis enim resistit morti, fratres? Inten 
dat Charitas vestra. Resistitur ignibus, undis, ferro ; 
resistitur potestatibus, resistitur regibus : venit una 
mors, quis ei resistit? Nihil illa fortius. Propterea vi- 
ribus ejus charitas comparata est, et dictum est, Va- 
lida est sicut mors dilectio. Et quia ipsa charitas occi- 
dit quod fuimus, ut simus quod non eramus ; facit in 
nobis quamdam mortem dilectio. Ipsa morte mortuus 
erat qui dicebat, Mundus mihi crucifixus est, el ego 
mundo (Galat. vi, 14) : ipsa morte mortui erànt quibus 
dicebat, Mortui enim estis, et vita vestra übscondita est 
cum Christo in Deo (Coloss. n, 5). Valida est sicut mois 
dilectio. Si ergo valida est, fortis est et magne vir- 
tutis, et ipsa est virtus, et per ipsam reguntur infirmi 
a firmis, terra a coelo, populi a sedibus; ideo, lia 
pax in virtute (ua, fiat. pax. in dilectione tua. Et per 
istam virtutem, per isfam dilectionem, per istam pa- 
cem, fiat abundantia in turribus tuis : id est, in excel- 
sis tuis. Pauci enim scdebunt in judicio ; eed multi ail 
dexteram positi facient populum civitaus illius. Multi 
enim perlinebunt ad singulos quosque excelsos, a qui- 
bus recipiantur in tabernacula zxeterna ; et erit abun- 
dantia iu turribus ejus. Plenitudo autem deliciarum 


! Sic Ns. Fdd. vero, illi. 


| Sez oed a 


r 
) 
| 
| 













1699 ENARRATIO (N PSALWUM CXXII. 1551) 


ei sullicientia divitiarum jpse Deus, ipse idipsum, ipse 
eujus participatio est civitatis in idipsum : ipsa! erit 
et abundantia nostra. Sed unde? Per eharitatem, hoc 

, per virtutem. hu quo autem est charitas, fratres? 
Qui non sua quxrit in hac vita (Philipp. u, 4, 21). 
Audi Apostohun habentem charitatem : ait, Placete 
omnibus per omnia, sicut cl ego omnibus per omnia pla- 
veo. Ubi cst ergo quod dixisti, Si adhuc hominibus 
placerem, Christi servus non. essem (Galat. 1, 10)? et 
modo dicis te placere, modo hortaris ut et illi pla- 
ceant? Scd non ibi posuit finem, ut quis propter se, 
non propter charitatem placeat. Qui gloriam suam 
querit, non querit? salutem aliorum. Ait enim : Sicut 
elego omnibus per ommia placeo, non quarens quod 
mihi prodest, sed quod multis, ut salvi fiant. (1 Cor. 
x, 32, 25). 

15. [vers. 8.] Idco et hic cum de charitate diceret : 
Propter fratres meos, inquit, e! propinquos meos, lo- 
quebar autem ? pacem de te. O Jerusalem, civitas cujus 
participatio in idipsum, ego in hac vita et in hac ter- 
ra, ego pauper, peregrinus et gemens, nondum per- 
fruens pace tüa, et pr:dicans pacem tuam ; non pro- 
pter me illam praedico, sicut h:eretici, qui quxrentcs 
gloriam suam dicunt, Pax vobiscum : et pacem non 
habent quam populis przdicant. Si enim haberent 
pacem, non conscinderent unitatem. Ego, inquit, lo- 
quebar pacem. de te. Sed quare? Propter fratres meos 
et propinquos meos ; non propter honorem mcum, non 
propter pecuniam meam, non propter vitam meam; 
nam, Mihi vivere Christus est, et mori lucrum. Sed [c- 
quebar pacem de te, propter [ratres meos et propinquos 
mcos. Nam cupiebat ipse dissolvi, et esse cum Christo : 
et qui ista prz:dicaret propinquis et fratribus, Mane- 
re, inquil, 1n carne, necessarium. propter vos (Philipp. 
1, 21, 25, 24). Propter fratres meos el propinquos meos, 
loquebar autem pacem de te. 

14. [vers 9.] Propter domum Domini Dei mei, que- 
sivi bona tibi. Non propter me quizsivi bona : nam non 
libi qu:ererem, sed mihi ; ideo nec ego haberem, quia 
non tibi qu:rerem : sed, Propter domum Domini Dei 
mei, propter Ecclesiam, propter sanetos, propter per- 
egrinos, propter inopes, ut ascendant; quia dicimus 
eis, In domum domini ibimus: propler ipsam domum 
Domini Dei mei, quasivi bona tibi. lExc, fratres, pro- 
lixiora et necessaria earpite, manducate, bibite ; conva- 
lescite, currite, apprchendite. 





IN PSALMUM CXXII 


ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDBEM. 


4. Ascendentis cantica ex ordine cum Sanctitate ve- 
stra consideranda suscepi ; ascendentis et amantis, ct 
ideo ascendentis quia amantis. Omnis amor aut ascen- 
dit, aut desceudit. Desiderio enim bono levamur ad 

! Aliquot Mss., ipse. 

? MsS., nOn potest quere:c. 

3 particula, autem, quie Jueràat per Lov. expuncta, resti- 


tuitur ex editisaliis et Mss. proserlim quia 1i Graeco LXX 
exstat. 


Deum, et desiderio maload ima precipitamur. Sed quio 
jam malo desiderio lapsi cecidimus ; superest nobis, si 
agnoscimus quis ad nos non ceciderit, sed descende- 
rit, h;erendo illi ascendere ; quia viribus nostris non 
possumus. Ipse dixit Dominus noster Jesus Christus, 
Nemo ascendit in celum, nisi qui de celo descendit, Fi- 
lius hominis qui est in celo. (Joan. 11, 45). Tanquam 
de se solo videtur dixisse. Ergo exteri remonserunt, 
quia solus ascendit, qui solus descendit? Quid debent 
facere ceteri? Uniri corpori ipsius, ut sit unus Chri- 
stus, qui descendit et ascendit. Descendit caput, ascen- 
dit cum corpore; vestitus Ecclesiam suam, quam sibi 
exhibuit sine maeula et ruga (Ephes. v, 97). Solus 
ergo ascendit. Sed et nos quando cum illo sic sumus, 
ut iu illo membra ejus simus; et nobiscum solus est, 
et ideo unus, et semper unus. Unitas nos compaginat 
uni : et illi soli cum illo non ascendunt, qui cum illo 
unus esse noluerint'. Jam vero quoniam ipse qui in 
coelo positus est, et carne suscitata ? immortalis, per 
quam fuit ad tempus mortalis, et nihil in coelo perse- 
cutionum patiens, nihil malitiarum et opprobrioruni, 
sicut in hac terra quando pro nobis omnia sustinere 
dignatus est; compassus tamen corpori suo in terra 
laboranti, dixit, Saule, Saule, quid me persequeris (Act. 
ix, 4)? jam ipsum nemo tangebat, et se pati persecu- 
tionem de coelo clamabat: non prxter spem esse de- 
bemus, imo cum magna fiducia prxsumere, quia si 
per charitatem ipse nobiscum in terra est, per eam- 
dem charitatem et nos cum eo in colo sumus. Sed 
diximus quemadmodum nobiscum ipse in terra. sit ; 
vocem ejus diximus de ccelo sonantis, Saule, Seule, 
quid me persequeris? cum eum Saulus omnino non 
tangeret, sed nec videret : quomodo autem ostenditur 
quia et nos cum illo in coelo sumus? Eodem ipso Paulo 
apostolo dicente : Si consurrexistis cum Christo, quee 
sursum sunt quarite, ubi Christus est in dextera Dei se- 
dens; qui sursum sunt. sapite, non qua super terram. 
Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Chri- 
slo in Deo (Coloss. nt, 1-5). Ergo et ille adhue dcor- 
Sum est, et nos jam sursum sumus: ille deorsum est 
compassione charitatis, nos sursum sumus spe chari- 
tatis. Spe enim salvi facti sumus (Rom. vin, 24). Sed 
quia spes nostra certa est; quamvis futurum sit, sic 
de nobis dicitur, quasi jam factum sit. 

2. [vers. 4.] Ascendat ergo iste cantator; sed de 
unoquoque corde vestrum ? eantet hie liomo, ct unus- 
quisque sit iste homo. Cum enim dicitis illud singuli, 
quia omnes unum estis in Christo, unus homo illud 
dicit : et non, Ad te, Domine, levavimus oculos no- 
siros ; sed, Ad te, Domine, levavi oculos meos. Dcbetis 
quidem putare unumquemque vestrum loqui; sed 
unus ille maxime loquitur, qui etiam diffusus est toto 
orbe terrarum. Unus ille loquitur, qui alibi dicit, A 
finibus terre ad te clamavi, cum angeretur cor meum 
(Psal. xx , 3). Quis est qui elamat a. finibus terrze?, 
quis unus homo diffusus est usque ad fines terra? 

1 dd, noluerunt. At Mss., noluerint. 


? sje Ami. Er. et nostri Mss. AULOv., carme subsistit. 
* sje Ss. At Lov., sed Qt unoquoque nostrum cautet, ete 


$651 
Unusquisque homo in regione sua potest clamare ; 
numquid a finibus terrae ? Sed lixreditas Christi , de 
qua dictum est, Dabo tibi gentes hareditatem tuam, et 
possessionem [want terminos. terrg (Psal. n, 8), ipsa 
clamat et dicit, À finibus terre ad te clamavi, cum an- 
geretur cor meum. Augatur cor nostrum, et clamemus. 
Unde angatur ccr nostrum? Non de his qua hic pa- 
tuntur ct mali, verbi gratia, quia damnum patiuntur : 
nam si inde angitur cor, cinis est. Quia nescio quem 
Xuorum ex voluintate Dei amisisti, si inde angitur cor, 
quid magnum? Hinc anguntur et corda infidelium ; 
ásta patiuntur et qui nondum in Christum credidc- 
runt. Unde angitur cor christiani ? Quia nondum cum 
Christo vivit. Unde angitur cor cliristiani ? Quia pere- 
grinatur et desiderat patriam. Si inde angitur cor 
tuum, etiamsi felix seeundum s:eculum fueris, gemis; 
etsi omnia prospera confluant, et uudique tibi iste 
mundus arrideat, tu tamen gemis, quia in peregrina- 
lione te constitutum vides; et sentis jam quidem te 
habere felicitatem secundum oculos stultorum , sed 
nondum secundum promissionem Christi : illam qua- 
vens gemis, illam quzxrens desideras, et desiderando 
ascendis et ascendendo cantas Canticum. graduum , et 
cantando Canticum graduum, dicis, Ad te levavi oculos 
meos, qui habitas in collo. 
$5. Ascendens, quo levaturus erat oculos, nisi illuc 
quo tendebat, et ascendere desiderabat? De terra 
cuim ad celum ascendit. Ecce terra deorsum, quam 
caleamus pedibus nostris ; ecce etiam ecelum sursum, 
quod videmus oculis nostris; et ascendendo canta- 
mus, Ad te levavi oculos meos, qui habitas in caelo. Übi 
sunt ergo scala? Tanta enim intervalla conspicimus 
inter coelum et terram , tanta separatio est, et tanta 
&patia loeorum : illuc volumus ascendere, scalas non 
videmus : numquid forte fallimus nos, quia Canticum 
graduum, id est, canticum ascensionis cautamus ? 
Ascendimus ad coelum, si cogitamus Deum, qui ascen- 
sus in corde fecit. Quid est ascendere in corde? Pro- 
ficere in Deum. Quomodo omnis qui deficit, non 
descendit, sed cadit : sic omnis qui proficit, ascendit : 
sed si sic proficiat, ut non superbiat; si sic ascendat, 
ut non eadat : si autem pro(iciendo superbiat, ascen- 
dendo iterum cadit. Sed ut non superbiat, quid debet 
Gicere? Levet oculos suos ad illum qui habitat in 
cado, non se attendat. Omnis enim superbus se at- 
tendit, et magnus sibi videlur qui sibi placet. Sed 
qui sibi placet, stulto homini placet; quia. ille ipse 
stultus cst, cum sibi placet. Solus securus placet qui 
Deo placet. Et quis est qui placet Deo? Cui placuerit 
Deus. Displicere sibi Deus non potest; placeat et tibi, 
ut placeas illi. Sed tibi ille placere non poterit, nisi 
tu. tibi displicucris. Si autem displices tibi, tolle a te 
' oculum. Utquid te enim attendis ? Si enim vere te at- 
tendis, invenis in te quod tibi displiceat; et dicis 
Deo, Peccatum meum ante me est semper (Psal. v, 5). 
Peccatum tuum sit ante te, ut non sit ante Deum ; et 
tu noli esse ante te, ut sis ante Deum. Quomodo 
£nim volumus ut non a nobis avertat faciem Deus, 
sic volumus ut avertat faciem à peecalis nostris : nam 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1032 


utrumque illi cantatur in Psalmis. Ne averias faciem 

tuam. a me (Psal. xxvi, 9); vox. est psalmi, vox est 

ergo nostra : et ille qui dicit, Ne avertas faciem tuam 

a me; vide quid dicat alio loco : Averte faciem tuam a 

peccatis meis (Psal. y, 11). Si vis ut avertat faciem 

suam a peccatis tuis, tu ipse a te averte faciem tuam, 

et a peccatis tuis noli avertere. Si enim non ab eis 

averteris faciem tuam, tu ipse irasceris peccatis tuis : . 
si autem tu non avertis faciem tuam a peccatis tuis, 

tu agnoscis, et ille ignoscit. 

4. At vero a te leva oculos ad illum , et dic, Ad te 
levavi oculos meos, qui habitas in celo. Coclum, fratres 
mei, si corporaliter intellexerimus hoc quod videmus 
oculis corporeis, vere sic errabimus, ut non putemus 
nos illuc ascendere , nisi scalis positis, aut aliquibus 
machinamentis : si autem spiritealiter ascendimus, 
spiritualiter coelum intelligere debemus ; si ascensus ! 
in affectu , coelum in justitia. (juod est crgo eodum 
Dei? Omnes sanctz animx, omnes justz anims. Nam 
et Aposioli quamvis in terra essent carne, coelum 
erant; quia in illis Dominus sedens, per totum mun- 
dum ambulabat. Ergo habitat in coelo. Quomodo? 
Quomodo dicit in alio psa!mo, Tu autem in sancto ha- 
bitas, laus Israel (Psal. xxy, 4). Qui habitat in coelo, 
habitat in sancto : sancto quid, nisi templo suo? T'em- 
plum enim Dei sanctum est , quod estis vos (I Cor. n, 
47). Sed omnes adhuc iufirmi et secundum fidein 
ambulantes (I Cor. v, 7), secundum fidem sunt tem- 
plim Dei, erunt aliquando et secundum speciem tem- 
plum Dei. Quamdiu sunt templum secundum fidem? 
Quamdiu in ipsis Christus per fidem habitat; sicut 
dicit Apostolus : Habitare Christum per fidem in cor-- 
dibus vestris (Ephes. vu, 17). Sunt autem jam cceli in 
quibus per speciem jam habitat Deus, videntes eum 
facie ad faciem ; omnes sancti Angeli, omnes sanctie 
Virtütes, Potestates, Sedes, Dominationes, Jerusa- 
lem illa coelestis unde peregrinando ingemiscimus, et 
quam desiderando oramus: ibi habitat Deus. llluc 
levavit iste fidem, illuc ascendit affectu, desideraudo : 
et ipsum desideriuin ? facit animam desudare sordes 
peccatorum, et mundari ab omni labe, ut fiat et ipsa 
coelum ; quia levavit oculos ad eum qui habitat in caelo. 
Nam si coelum istud corporeum quod oculis videmus, 
intellexerimus esse habitationem Dei ; transitura est 
habitatio Dei , quia coelam et terra. transient (Matth. 
xxiv, 35). Deinde antequam faceret Deus coelum et 
terram, ubi habitabat? Sed dicit aliquis : Et antequam 
faceret Deus sanctos, ubi habitabat? In se habitabat 
Deus, apud se habitabat, et apud se est Deus. Et 
quando dignatur habitare id sanctis, non sic sunt 
sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Ali- 
ter enim nos habitamus ir domo, aliter Deus in san- 
ciis : tu habitas in domo; si subtracta fuerit, cadis ; 
Deus autem sie habitat in sanctis, ut si ipse discesse- 
rit, cadant. Quicumque ergo sic portat Deum , ut sit 
templum Dei; non putet sie a se portari Deum , ut 


! Ja Am. et Mss. At Er. et Lov., sif ascensus. 
? Aliquot Mss., 1pso desiderio : et infra quidam, deserere 
sordes. 





165: 
terreat Deum, si se subducat. Ve illi si se subtraxerit 
Deus; quia ipse cadit: nau». Deus in se semper ma- 
net. !n quibus nos habitamus , ipsa nos continent ; in 
quibus Deus habitat, ipse illos continet. Jam videte 
quantum interest inter nostram habitationem, et Dei : 
et sic dicat anima , Ad te levavi oculos meos, qui habi- 
tas in eccle ; ut intelligat quia Deus nec ceelo indiget , 
ubi habitet; sed coelum ipso indiget, ut ab ipso iuha- 
bitetur. 

5. [vers. 2-4.] Quid ergo sequitur, quia dixit, Ad te 
levavi oculos meos, qui habitas in. celo? Quomodo le- 
vasti oculos tuos? Ecce sicut oculi servorum in manus 
dominorim suorum, et sicut oculi ancille 1n manus do- 
mina suc ; sic oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, 
quoadusque misereatur nostri. EL servi sumus, et an- 
eilla sumus : ille et dominus est, et domina est. Aut ! 
quid sibi volunt ista verba? et quid sibi volunt ist:e 
similitudines rerum? Attendat aliquantum Charitas 
vestra. Non mirum si servi sumus, et ille dominus 
est; sed mirum si ancilla sumus , et ille domina est. 
Sed neque hoc mirum quia ancilla sumus ; Ecclesia 
enim sumus : nec illud mirum, quia et ipse domina 
est ; virtus enim est et sapientia Dei. Audi ergo Apo- 
stolum dicentem : « Nos autem praedicamus Christum 
erucifixum ; Judzis quidem scandalum, Gentibus au- 
tem stultitiam ; ipsis vero vocatis Judzis et Grecis, 
Christum Dei virtatem , et Dei sapientiam » (I Cor. i, 
25 et 24). Ut jam sit servus populus, et sit ancilla 
Ecclesia ; Christum Dei virtutem , et Dei sapientiam : 
utrumque audisti , Christum Dei virtutem , et. Dei sa- 
pientiam. Cum ergo audis Christum , leva oculos tuos 
in manus Domini tui; cum audis Dei virtutem cet Dei 
sapientiam , leva oculos tuos in manus domin:e tux : 
quia et servus et aneilla es; servus, quia populus es ; 
ancilla, quia Ecclesia es. Ipsa autem ancilla ma- 
gnam dignitatem invenit apud Deum : uxor facta est. 
Sed donec veniat ad amplexus illos spirituales , ubi 
secure perfruatur eo quem dilexit, et cui suspiravii 
in ista diuturna peregrinatione, sponsa est : et acccpit 
arrham magnam, sanguinem sponsi, cui secura Su- 
spirat. Nec illi dieitur, Noli amare: quomodo dicitur 
aliquando virgini jam desponsatze, et nondum nupt : 
et juste dicitur, Noli amare; cum facta fueris uxor, 
tunc ama : recte dicilur, quia pra properum et przpo- 
sierum desiderium est, e£ non castum, amare eum 
cui nescit an nubat. Potest enim fieri ut alius sponset, 
et alius ducat uxorem. Quia vero nullus alius est qui 
Christo prieponatur, secara amet ista : et antequam 
illi jungatur, àmet, et de longinquo suspiret el de 
longinqua peregrinatione. Solus ducet, quia solus ta- 
lem arrham dedit. Quis enim potest sic ducere, ut 
moriatur pro ea quam vult ducere? Si enim mori pro 
ea voluerit, non erit qui ducat. Securus autem ille pro 
sponsa mortuus est, quam resurgens erat ducturus. 
Verumtamen, fratres, interim simus quomodo servi 
et ancilla. Dictum est quidem Non vos dicam servos, 
sed amicos , ( Joan. xv, 15) : sed forte solis discipulis 
dixit Dominus? Audite apostolum Paulum dicentem ; 

'Lov.at. Mw. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXII. 


1654 


liaque jam, inquit, non est servus, sed filius ; si «utein 
filius, et heres per Deum ( Galat. 1v, 7). Populo dice- 
bat, fidelibus dicebat. Jam ergo iu nomine Domini re- 
dempti sanguine ipsius, loti lavaero ipsius, filii sumus, 
filius sumus; quia sje multi sumus , ut in illo unus 
simus. Quid ergo sibi vult, quod adhuc tanquam servi 
loquimur? Numquid tantum meritum habere possu- 
mus in Ecclesia, quamvis jam filii facti ex servis, 
quantuin habuit ipse apostolus Paulus? Et tamen quid 
dicit in Epistola? Paulus servus Christi Jesu ( Bom. 1, 
1). Si ille se adliuc dicit servum, per quem nobis 
Evangelium predicatum est; quanto magis nos debe- 
mus agnoscere conditionem nostram, ut major sit im 
nobis gratia ipsius? Primo enim servos fecit, quos re- 
demit. Sanguis enim ille pro servis pretium est, pro 
sponsa pignus est. Ágnoscentes itaque conditionem 
nostram, etsi jam filii per gratiam , servi tamen pro- 
pter creaturam, quia universa creatura Deo servit, 
dicamus: « Sicut oculi servorum in manus dominorum 
suorum, et sicut oculi ancillàs in manus domin: sux : 
sic oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, quoad- 
usque misereatur nostri. » 

6. Dixit et quare, sicut servi oculos habent in manus 
domini sui, et sicut ancillae ocules habent in manus do- 
min su: ; sie, inquit, oculi nostri ad Dominum Deunv 
nostrum. Et quasi qu:everes, Utquid? QQuoadusque, in- 
quit, misereatur nostri. (yuales ergo voluit servos intelli- 
gi, fratres, qui oculos babent in manus dominorum suo- 
rum; et quales ancillas, qux oculos habent in manus 
domin:x sux, quoadusque imnisereatur domina earum ? 
Qui sunt isti servi et ancillze, qui sic habent oculos it 
manus dominorum suorum, uisi qui jubentur ezdi? 
Oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, quoadusque 
müserealur. nostri. Quomodo? Sicut oculi servorum in 
manus dominorum suorum, et sicut oculi ancille in ma- 
nus doming sug. Ergo ct illi et illae, quoadusque mi- 
sereatur vel dominus vel domina. Fac ergo aliquem 
dominuni jussisse servum cxdi : vapulat servus, sen- 
tit plagarum. dolores ; attendit ad manus domini sui, 
quoadusque dicat, Paree. Manum enim, ipsam pote - 
statem dicit. Ergo quid dieimus, fratres? Jussit nos 
codi Dominus noster, et domina nostra sapientia Det 
jussit nos exdi ; etin hac vita vapulamus, et tota ista 
vita mortalis plaga nostra est. Audi vocem psalmi z 
Pro iniquitate. erudisti hominem ; el tabescere. fecistá 
sicut araneam animam meam (Psal. xxxvi, 12). Atten- 
dite, fratres, quam tabida est aranea, ut levi tactu con» 
quassetur et moriatur. Et ne quasi carnem solam iu- 
firmitate mortalitatis putaremus nos habere tabidam,. 
non dixit, Tabescere me fecisti; ne secunduin carnenx 
intelligeremus : sed ait, Tabescere fecisti sicut araneane 
animam meam. Nihil enim infirmius anima nostra posila: 
in mediis tentationibus sxculi, in mediis gemitibus et 
parturitionibus molestiarum ; nihil ea infirmius donee: 
hxreat soliditati ccelesti, et sit in templo Dei', unde 
jam non cadat : quia primo ut. veniret ad hane intir- 
mitatem: et tabificationem, sicut aranea infirma facta 
est, et de paradiso expulsa est, Tunc jussus est ser- 


! plerique Mss., in tmplium De. 


1655 
vus cedi. Fratres mei, videte ex quo vapulamus. In 
omnibus qui ab initio gencris humani nati sunt, in 
omnibus qui nunc sunt, in omnibus qui postca na- 
scentur, Adam vapulat. Vapulat Adam, id est, genus 
humanum ; et multi sic obduruerunt!, ut nec plagas 
suas sentiant. Qui vero ex ipso genere filii facti sunt, 
receperunt sensum doloris : sentiunt se vapulare, ct 
noverunt quis jussit ut vapulent ; et levaverunt oculos 
suos ad eum qui habitat in coelo; et sic sunt oculi 
corum in manus Domini sui, quoadusque misercotur, 
sicut oculi servorum in manus dominorum suorum, 
ct sicut oculi ancillz: in manus domin sux. Vides fe- 
lices aliquos in isto sxculo ridentes, jactantes se ; non 
vapulant : imo pejus vapulant ; hoc ipso gravius cax- 
duntur, quo sensum jam perdiderunt. Evigilent, et 
vapulent; sentiant quia vapulant, sciant quia vapulant, 
et doleant quia vapulant. Quoniam qui apponit scien- 
liam, apponit dolorem : hoc Scriptura dixit (Eccle. r, 
18). Ideo Dominus in Evangelio : Beati lugentes, quo- 
niam ipsi consolabuntur (Math. v, 5). 


7. Audiamus vocem hominis qui vapulat, et sint 
ist uniuscujusque nostrum voces et quando nobis 
bene est. Nam quis nou intelligat vapulare se quando 
ivgrotat, quando in carcere est, quando forte in ca- 
tenà, quando forte latrones patitur? Quando ab ali- 
quibue improbis ei aliqux molesti: irrogantur, sentit 
vapulare se ?*. Magnus sensus est, videre quia vapulat 
€t quando illi bene est. Non enim ait Scriptura in Job, 
'Tentationibus abundat vita humans ; sed ait, Numquid 
non tentatio est vita humana super terram. (Job vir, 1)? 
Totam ipsam vitam tentationem dixit. Omnis ergo 
vita tua super terram, plagie tu:e sunt. Plange quam- 
diu vivis in terra : sive feliciter vivas, sive in aliqua 
tribulaiione constitutus sis, clama, Ad te levavi oculos 
meos, qui habitas in celo. Ad mauus Domini, qui te 
jussit e:edi, cui dicis in alio psalino, Propter iniquita- 
tem erudisti hominem ;. el tabescere fecisti sicut araneam 
animam meam; clama ad manus cexdentis, et dic, 
Miserere nostri, Domine, miserere nostri. Nonne sunt 
i.t» voces. vapulantis : Miserere nostri, Domine, mi- 
serere nostri ? 


8. Quoniam multum repleti sumus despectione. In 
plurimum vepleta est anima nostra ; opprobrium eis qui 
abundant, et despectio superbis. Qui despicitur, con- 
temnitur. Omnes qui secundum Christum pie volunt 
vivere, necesse cst. patiantur opprobria, necesse est 
contemnantur (Il Tim. m, 12) ab his qui nolunt pic 
vivere, quorum felicitas tota terrena est. Irridentur illi 
qui felicitatem vocant quam oculis videre non posstint, 
ct dicitur eis : Quid credis, insane? Vides quod crc- 
dis? Reversus est aliquis ab inferis, et rctulit tibi quid 


1! Am. Fr. et | lures Mss., obduraverunt. 

3 [n editionibus aliquot Parisiensihus, post, sentit vapulare 
$c, additur : « Magnus. inimicorum christi metus, sed quasi 
« iumus eorum terror evanescit. Nan quis dubitel nuper- 
« rine, sicut audivimus a fratribus, qui interfuerunt, co- 
« e; isco[is nostris, damnatum illum Boeticum inimicum, 
« contra. Dominum latautem, digne flagellotum fuisse ? 
« Flagellum autem Domini non cognovit, quando damnatice 
« nem magis quam concordiam elezt. » Quae verba übsunt 
ab editis Am. Er. Lov. ei 3 Mss, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1636 
ibi agitur? Eece ego quod amo video, et fruor*, 
Despiceris, quia speras quod non vides; et despicit Le 
ille, qui quasi tenet quod videt. Attende si ipse tenet : 
noli turbari; vide si ipse tenet, et non tibi insultet ; 
ne cum pulàs eum felicem in prxsenti, amittas veram 
felicitatem futuram : noli turbari; attende si tenet. 
Labitur hoc ab illo quod tenet, vel ipse ab eo quod 
tenet ; necesse est transeat aut ipse. per res suas, aut 
res ipsius. per illum. Per quem res transeunt. sum? 
Qui vivus lahefactus erit ?. Quis transit per res suas? 
Qui in divitiis moritur; quia cum moritur, non eas 
secum aufert ad inferos. Domum meam habeo, jacta- 
vit se. Quxris, Quam domum tuam? Quam mihi di- 
misit pater meus. Et ille unde habuit hanc domum ? 
Avus noster illi eam dimisit. Recurre et ad proavum, 
inde ad atavum, et jam nomina non potest? dicerc. 
Non inde potius terreris, quia multos attendis tran- 
sisse per illam domum, et neminem ipsorum secum 
illam tulisse ad zeternam domum? Pater tuus hie eam 
dimisit; transiit per illam : sie et tu transibis. Si 
ergo transitum habetis in domo vestra, stabulum est 
trinseuntium*, non habitatio commanentium. Et ta- 
nien quia nos ea quae futura sunt speramus, et in fu- 
turam felieitatem suspiramus, et nondum apparuit 
quod erimus, quamvis jam filii Dei simus (Ioan. imn, 
2); quia vità nostra abscondita est cum Christo in 
Deo : repleti sumus despectione , id est contemptu, ab 
his qui felicitatem quxerunt vel habent in isto seculo. 

9. In plurimum repleta est anima nostra ; opprobrium 
eis qui abundant; et despectio superbis. Quxrebamus 
qui sunt qui abundant ; exposuit tibi cum dixit. super- 
bis. Quod est autem, opprobrium ; hoc est, despectus : 
el quod est, qui abundant ; hoc est, superbis. Repeii- 
Uo sententie est, opprobrium eis qui abundunt, et 
despectio superbis. Quare abundant superbi? Quia hic 
volunt esse felices. Quid? quando et ipsi miseri sunt, 
numquid abundant? Sed forte quando miseri sunt, 
non nobis insultant. Intendat Charitas vestra. Tunc 
insultant forte quaudo felices sunt, quando se jactant 
in pompa divitiarum suarum, quando se jactant in 
ventositate falsorum honorum ; tunc insultant nobis, 
et quasi dicunt : Ecce mihi bene est, fruor ego rebus 


prosentibus, recedant a me qui promittunt quod non. 


ostendunt ; quod video teneo, quod video fruor; bene 
mihi sit in hac vita. Tu securior esto ; quia resurrexit 
Christus, et docuit te quid in alia vita daturus sit : 
cerlus esto quia dat. Sed insultat ille, quia tenet. 
Ferto insultantem, et ridebis gementem : postea enim 
veniet tempus quando dicturi. sunt illi ipsi, /li sunt 
quos aliquando habuimus in risum, Verba sunt libri 
Sapientis ; quia prodidit nobis Seriptura quie. dicturi 
sunt illi ipsi qui nos modo irrident, ct qui nos despi- 
ciunt, ct a quibus impleti sumus opprobrio et despe- 
ctione : quz: verba habebunt tunc, quando a veritate 


! Sic Er. Lugd. Venet. Lov. In B. deest, e£. M. 

? sic plures Mss. Alii eum Am. et Er., labefactaverit. st 
Lov., labefactus ierit. 

S pr.: Recurret... potes. Lugd. Venet.: necurrct... potest. 
Lov.: Recurre... poles. M. ; 

* rdd;, itinerantin. At MSs., transcuntiim. 





1657 ENARRATIO IN PSALMUM CXXII. 1658 


despicientur. Videbunt enim ad dexteram fulgere 
quos sccum commixtos contempserant, cum factum 
fuerit in illis quod dixit Apostolus, Cum Christus ap- 
paruerit vila vestra, tunc el vos cum illo apparebitis in 
gloria (Coloss. ni, 5, 4) ; et dicent : Hi sunt quos ali- 
quando habuimus in risum, et in similitudinem impro- 
perii. Nos insensati vitam illorum &stimabamus insaniam, 
el finem illorum sine onore : quomodo computati sunt 
inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est ? Et se- 
quentur in eo sermone, et adjicient : Ergo erravimus a 
via veritatis, el. justitie [umen non luxit nobis, et sol 
mon ortus est nobis. Quid nobis profuit superbia? et di- 
vitiarum jactatio quid contulit nobis (Sap. v, 5-8)? Ibi 
tu non eis insultas, quia jam ipsi sibi insultant. Quod 
donec fiat, fratres, levemus oculos ad cum qui habi- 
tat in colo ; et non ab illo tollamus oculos, quoadus- 
que misereatur nostri, et liberet ab omni tentatione 
et opprobrio et despectu. 

10. Huc accedit quod aliquando et ipsi qui sunt in 
flagello infelicitatis temporalis, iusultant nobis. Inve- 
nis aliquem pro merito iniquitatum suarum, sive oc- 
culto judicio Dei, sive manifesta damnatione , mitti 
in carcerem , portare catenam : et ipse insultat. Et 
cum ei dictum fuerit, Quare non bene vixisti? ecce 
quo venisti male vivendo : ille respondet , Quare illi 
qui bene vivunt, ista patiuntur ? Sed illi propterea 
patiuntur, ut probentur, ut tentationibus exerceantur, 
ut flagellis proficiant ; quia flagellat Deus omnem 
filium quem recipit (Hebr. xu, 6). Et si Unicum sine 
peccato flagcllavit, et pro omnibus tradidit eum (Rom. 
vut, 52), quomodo debemus nos flagellari , qui feci- 
mus quare flagellamur ? Cum ista dixerimus, illi et 
de infelicitate superbiunt. adhuc , et afflicti , nondum 
humiliati, respondent, et dicunt : Ista sunt. verba 
Christianorum vanorum, qui credunt quod non vi- 
dent. Si et! ipsi insultant, quid putamus , fratres, 
quasi non eos commemoratos in hoc psalmo , cum 
diceret , Opprobrium eis qui abundant, et despectio 
superbis : quandoquidem insultatur Christianis et ab 
eis qui non abundant ; sed cum sint in egestate et 
srumnis, ncc ipsi cessant insultare ? Certe ergo, Op- 
probrium eis qui abundant : an forte nullus invenitur 
qui etiam positus in calamitate insultet? Si non in- 
suliavit latro, qui cum crucifixo Domino crucifixus 
erat (Luc. xxur, 59) ? Ergo si insultant et illi qui non 
abundant, quare psalmus ait, Opprobrium eis qui abun- 
dant? Si diligenter discutiamus , et ipsi abundant. 
Unde abundant ? Nam nisi abundarent, superbi non 
essent. Alius enim abundat pecunia, et inde super- 
bus est ; alius abundat honoribus , et inde superbus 
est ; alius abundare se justitia putat, et inde super- 
bit, quod pejus est. Qui videntur non abundare pecu- 
nia, iustitia sibi videntur abundare adversus Dcum ; 
et positi in calamitatibus se justificant, Deum accu- 
sant, et dicunt : Quid admisi, aut. quid feci? Et tu 
dicia : ftespice, recordare peccata tua, si nihil fecisti. 
Titillatur aliquantum conscientia , ct redit ad se , ct 
cogitat facta sua. mala; et cum cogitaverit (acta sua 


! gr. Lugd. ven. et Lov., sed e(.— M. 


mala, nec sie vult confiteri quia digna paütur ; sed 
dicit, Ecce manifeste feci multa ; sed multos video 
pejora fecisse, et nihil mali pati. Justus est eontra 
Deum. Abundat ergo et ipse, plenum habet pectus 
justitia ; quandoquidem il!i Deus videtur malefacere. 
et ipse sibi videtur injuste pati. Et si dares illi navim 
gubernandam, in naufragium iret cum illa ; vult au- 
tem Deum excutere de gubernatione hujus mundi, et 
ipse tenere gubernacula creatur , et distribuere 
omnibus dolores et l:xetitias, poenas et premia. Infelix 
anima! et quid miramini ! ? abundat , sed abundat 
nequitia, abundat malitia ; et co plus abundat nequi- 
iia, quo sibi videtur abundare justitia. 

11. At vero christianus homo non debet abundaze, 
sed pauperem se debet cognoscere ; et si habet divi- 
tias, scire debet quia non sunt ille ver: divitiz, ut 
alias desideret. Qui enim divitias falsas desiderat, 
veras non quzrit : qui autem veras querit, adhuc 
pauper est; et recle dicit, Pauper et dolens ego sum 
( Psal. uxvii , 50 ). Rursus ille qui et pauper cst, et 
nequitia plenus est, unde dicitur abundare? Quia 
displicet illi quia pauper est , et justitia ipsa videte 
abundare in corde suo adversum justitiam Dei. Et 
qux abundantia justitiz:: nostrze ? Quantacumque | ju- 
stitia in nobis fuerit, ros est nescio quis ad illum 
fontem ; ad saginam illam tantam stillicidia quxdam 
sunt, qu: vitam nostram molliant , et duram iniqui- 
tatem solvant. Modo desideremus de pleno fonte 
justitiz: saginari, desideremus ubertate illa satiari, 
de qua dicitur in psalmo : Inebriabuntur ab ubertate 
domus tug, et torrente voluptatis tua potabis eos (Psal. 
xxxv, 9). Hic autem cum sumus, incpes nos csse 
intelligamus et egentes, non solum harum divitiarum 
qua non sunt ver:e diviti:,, sed ct ipsius salutis. Et 
quando sani sumus, intelligamus quia infirmamur. 
Quamdiu enim corpus hoc esurit et sitit, quamdiu 
hoc corpus vigilando fatigatur, stando fatigatur, am- 
bulando fatigatur, sedendo fatigatur, manducando 
fatigatur ; quocumque se verterit ad subsidium fati- 
gationis, ibi invenit aliam fatigationem : non est ergo 
perfecta sanitas , nec in ipso corpore. Non sunt ergo 
ille diviti , sed mendicitas : quia quanto magis 
abundant, tanto crescit inopia et avaritia. Non cst 
ista salus corporis, sed infirmitas. Paregorizamur ? 
quolidie medicamentis Dei, quia manducamus et 
bibimus : medicamenta ipsa sunt, quie nobis appo- 
nuntur. Fratres, si vultis videre qualis morbus nos 
habeat ; qui jejunat septem diebus, fame consumitur. 
Ergo illa fames ibi est; sed ideo illam non sentis, 
quia quotidie illam curas : 
nobis est perfecta. 

12. Intendat Charitas vestra quomodo nos intclli- 


ergo nec ipsa sauitas 


! Er. Lugd. Ven. et Lov.z El quid miramiün ? 1f. lix auinia 
abundat, sed, ete. — M. 

? pdd., paragorizamur. Mss. jlures, panegorizcmur : 
alii vero, paregorizamur : ad quod verbum in Christia:sano 
Ms. additur, id est mulcemur. Nempe a parégorein , quod 
est, consol«ri, duxerunt medici, paregorizare, jo, nitiqa- 
re, lenire et temperare. Anonymus medicus a V. C. Cauoió in 
Glossario relatus, « raregcrica, » ait, « sunt, quie paregori- 
« zant ne nxlum crescat, non sanant, » 


1659 


gamus inopes, ut gaudeamus ad eum, et levemus 
oculos ad eum qui habitat in codo. Non sunt illic 
ver diviti ; plus augent cupiditatem eis qui e:s 
possident. Non est illa vera corporis sanitas ; quia 
portatur infirmitas ubique defectiva : quocumque se 
verterit, deficit. In ipso adjutorio non invenies fir- 
mamentum : lassatur stando ; sedere vult ; numquid 
vel sedendo durabit ? Quod sibi elegit ut non fatiga- 
retur, ibi habet deficere. Lassatus est vigilando, 
dormiturus est : numquid quia dormivit, non deficit ? 
Lassatus est jejunando , refecturus est : si plus refe- 
cerit, inde deficit. In nulla re potest perseverare ista 
infirmitas. Justitia quid ? Quanta justitia est inter 
tantas tentationes ? Possumus continere ab homici- 
dio, ab adulterio , a furtis, a perjuriis , a fraudibus : 
numquid ab iniquis cogitationibus ? numquid et a 
suggestionibus malarum cupiditatum ? Qu:ze est ergo 
justitia nostra ?* Totum ergo esuriamus,, totum silia- 
mus, et veras divitias, et veram sanitatem, el veram 
justitiam. Quie sunt verze divitize ? Ceelestis illa man- 
sio in. Jerssalem. Quis enim dicitur dives in hac 
terra ? Quando laudatur dives, quid dicitur? Multum 
dives est ; nihil illi deest. Laus certa laudantis illa 
est : nam ista non est, cum dicitur, Nihil illi deest. 
Attende si nihil deest. Si nihil cupit, nihil illi deest : 
si autem adhue cupit majora, quam qux habet, ad 
hoe accesserunt diviti» , ut ezestas cresceret. lu illa 
vero civitate ver: eruut divitiae, quia ibi nihil nobis 
deerit ; quia nec indigebimus aliqua re, et vera sani- 
ias erit. Qu:e est. vera sanitas ? Cum absorpia fuerit 
mors in victoriam, et cum corruptibile hoc induerit 
incorruptionem, et mortale hoc induerit immortali- 
ttem. (LCor. xv, 53, 54) ; tunc erit vera sanitas, 
tunc erit vera et perfecta justitia, ut nihil mali non 
solum facere, sed nec cogitare possimus. Modo autem 
inopes, pauperes, egentes, dolentes suspiramus , ge- 
mimus, oramus, levamus oculos ad Deum : quoniam 
et illi qui felices sunt in hoc mundo, despiciunt nos ; 
abundant enim : et illi qui infelices sunt in hoc sz- 
culo, despiciunt ; quia et ipsi abundant, et justitia 
est in corde ipsorum, sed falsa. Ideo non perveniunt 
ad veram, quia repleti sunt falsa. Tu autem ut per- 
venias ad veram, esto cgens et mendicus ipsius justi- 
ti:e ; et audi Evaugelium ; Beati qui esuriunt et sitiunt 
justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth, v, 6). 





IN PSALMUM CXXIII 
ENARRATIO. 
SERMO AD POPULUM. 

1. [vers. 1-5.] Bene jam nostis, fratres charissimi, 
canticum graduum esse canticum ascensionis nostra, 
camdemque ascensionem non corporis pedibus lieri, 
sed cordis affectibus. Hoc saxpissime insinuavimus 
vobis; nec eadem sspius repetenda sunt, ul sit 
locus dicendi quie nondum dicta sunt. Et iste ergo 
psalmus , quem nunc vobis cautatum audistis, Canti- 
cum graduum superscribitur. Ipse est titulus ejus. 
Cantant ! ergo ascendentes : et aliquando tanquam 


1! Loy., cantate : dissentientibus Edd. aliis et Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1610 
unus cantat, aliquando tanquam multi ; quia ct multi 
unus, quia et unus Christus, et in Christo membra 
Christi cum Christo unum faciunt, ct horum omnium 
membrorum caput in coelo est. Corpus autem etiausi 
laborat in terra, non est prccisum a capite suo. 
Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. 
Nam si non consuleret , non diceret illi persecutori 
adhue Saulo, nondum Paulo : Saule, Saule, quid me 
persequeris ( Act. 1x , 4) ? Et li»c. optime nostis , et 
usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio comme- 
morentur eis quibus non exciderunt , ut per eorum 
patientiam, redeant in cor etiam eorum quibus exci- 
derant ; salubria sunt enim, et szpius dicenda. Sive 
ergo unus cantet, sive multi cantent ; et multi homi- 
nes unus homo est, quia unitas est; et Christus, 
sicut diximus, unus est, et omnes Christiani membra 
sunt. Christi. 

2. Quid ergo isti cantant? hx:»c. membra Christi 
quid cantant? Amant enim, et amando cantant, desi» 
derando cantant. Aliquando cum tribulatione cantant, 
et aliquando exsultando cantant, cum iu spe cantant, 
Tribulatie enim nostra in pr:esenti szeculo , spes vero 
nostra de futuro szculo : et nisi in tribulatione prz- 
sentis seculi consoletur nos spes futuri szeeuli, peri- 
mus. Gaudium ergo nostrum , fratres, nondum est in 
re, sed jam in spe. Spes autem nostra tam certa est, 
quasi jam res perfecta sit : neque enim timemus pro- 
mittente Veritate. Veritas enim nec falli potest , nec 
fallere : bonum cst ut hiereamus illi; illa nos liberat, 
sed si manserimus in verbo ejus. Modo enim credi- 
mus, tunc videbimus : cum credimus, spes est in isto 
sseulo; eum videbimus, res erit in futuro szculo. Vi- 
debimus autem facie ad faciem (I Cor. xni, 12) : tunc 
aulem videbimus facie ad faciem , cum habuerimus 
corda mundata. Beati enim mundo corde , quoniam 
ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8). Unde autem corda 
mundantur, nisi per fidem, sicut Petrus ait in Actibus 
Apostolorum : Mundans fide corda eorum (Act. xv, 9) 
Mundantur autem corda nostra per fidem, ut possint 
esse idonea capere speciem. Ambulamus enim nunc 
per fidem, nondum per speciem; sicut Apostolus dicit, 
Quamdiu. sumus in corpore , peregrinamur a Doinino. 
Et quid est, peregrinamur ? Per fidem enim ambulamus, 
inquit, non per speciem (M Cor. v, 6, 7). Qui ergo pere- 
grinatur, et per fidem ambulat, nondum est in pa- 
Lria, sed jam est in via; qui autem non credit , nec iu 
patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam 
in via simus; quia ipse Rex patriz factus est via. Rex 
patri; nostrx, Dominus Jesus Christus; et ibi veritas, 
hic auteni via. Quo imus ? Ad veritatem. Qua imus ? 
Per fidem. Quo imus? Ad Christum. Qua imus ? Per. 
Christum. Ipse enim dixit : Ego sum via, veritas et viia 
(Joan. xiv , 6). Dixerat autem aliquando credentibus 
in se : Si manscritis in verbo meo , vere discipuli mei 
estis ; et. coguoscelis veritatem , et veritas liberabit vos 
(4d. vut, 51 et 52). Et cognoscetis, inquit , veritatem, 
sed si manseritis in verbo meo. In. quo verbo? Sicut 
dicit Apostolus , Hoc est verbum [idei quod predica- 
mus (Rom. x, 8). Primo ergo verbum fidei est; in quo 





1641 


verbo fidci si manserimis , cognoscemus veritatem , 
et veritas liberabit nos. Veritas immortalis est, veri- 
ia$ incommntabilis est : veritas illud Verhum est de 
quo dicitur, In principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud. Deum, et Deus erat. Verbum. Et quis hoc videt , 
nisi corde mundato? Unde mundantur corda? Et Ver- 
bum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 1, 
14). Quod ergo inanet Verbum in se , veritas est ad 
quam venimus , et qu» nos liberat : quod autem prz- 
dicatur verbum fidei, in quo nos vult. Dominus per- 
manere, ut cognoscamus veritatem ; hoe est, Verbum 
caro factum est , et habitavit in nobis. Credis * in Chri- 
stum natum in carne, et pervenies ad Christum natum 
de Deo, Deum apud Deum. 

$. Exsultantes cantant isti quos * legimus; membra 
ista Christi exsultantia cantant psalmum | istum. Et 
quis bie exsultat, nisi in spe, sicut dixi ? Et nobis certa 
sit ipsa spes, et exsnitando cantemus *. Non enim qui 
eaatant alieni sunt a nohis, aut non in hoc psalmo vox 
nostra est. Sic audite, tanquam vos ipsos audiatis; sic au- 
dite,tanquam in speculo Scripturarum vos ipsos attenda- 
tis. Cum enim tanquam speculum attendis Scripturas, 
exhilaraiur facies tua : cum similem te invenies exsul- 
tatione spei, membris quibusdam Christi, quz? membra 
ista cantarunt; eris et tu in ipsis membris, et eantabis 
ista. Cur ergo isti cantant ista exsultando ? Quia eva- 
serunt. Ergo spes est in qua cantant. Cum enint hic 
sumus et peregrinamur, nondum evasimus. Pr:eces- 
serunt quidem membra quxdam de corpore illo de quo 
et nos sumus, qu:& possunt in veritate cantare. Et 
hoc cantarunt martyres sancti : jam enim evaserunt , 
€t in exsultatione cum Christo suut , recepturi cor- 
pora jam incorrupta , eadem. ipsa qui primo erant 
corruptibitia, in quibus passi sunt poenas ; inde illis 
fient ornamenta justitiz. Ergo, sive illi jam in re, sive 
nos in spe eonjungentes affectum coronis eorum , et 
desiderantes talem vitam qualem iie non habemus 5 
sed habere non poterimus nisi eam hic desideraveri- 
uius, eantemus simul omnes , ct dicamus : Nisi quia 
Domiuus erat in nobis. Respexerunt enim quasdam 
iribulationes quas passi sunt , et consideraverunt in 
eo jam loco et in beatitudiue et in securitate consti- 
wi, qua. transierint , quo venerint ; et quia difficile 
erat inde liberari, nisi adesset manus liberantis , in 
gaudio dixerunt, Nisi quia Dominus erat in. nobis. 
Sie caeperunt eantare : nondam dixerunt unde eva- 
serit; tanta exsultatio est : Nisi quia Dominus erat in 
nobis. 

4. Dicat nunc. [5rael : Nisi quia. Dominus | erat ia 
tobis. Nunc dicat , quta jam evasit. Evadentes enim, 
id est, eos , qui jam evaserunt , constituit intuendos 
psalmus iste. Constituamus illos et nos in corde jant 
triumphantes ; et tanquam ibi et nos simus , sicut in 
superiore psalmo dictum est , Stantes erant pedes no- 
stri in atriis Jerusalem ( Psal, cxx , 9). Nondum iti 
erant, sed in via erant : tanta autem laitia erat 

! Los., erede. Coeteri autem libri, credis. 

* Er. Lugd. Ven. Lov., psalmos quos. — M. 


3 sic plerique Mss. ALEdd.: Et ut nobis certa sit ipsa spes, 
exsultando cantemus. 


l'ATROoL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXIIHI. 


1513 
festinantium , et tanta perveni-ndi spes , ut adhuc in 
via positi et laborantes , jam sihi illie constituti vide - 
rentur. Sic et nunc ponamus nos in illo triumpho qui 
erit in futuro s:culo, quando insultabimus morti jn 
finite, jam consumpte; quando dicemus, Ubi est, mors, 
conientio tua? ubi est, mors, aculeus tuus (1 Gor. xv , 
53) ? jam conjuncti Angelis, et exsaltantes cum tege 
nostro, qui primus resurgere voluit, quamvis prior 
mori noluerit. Multi enim ante illnm mortui sunt, scd 
nemo ante illum resurrexit im. acternum, Exsultiptes 
antem cum illo, etium ibi spe et corde constituti ; 
quia evasimus , cogitemus quid evasimus , Qu; seag- 
daía , quas tribulationes mundi, quas persecutiones 
omnium Paganorum, quos dolos. omnium b:eretico- 
rum , quas sugsestiones diaboli , quas cupiditati 
conflictationes. Omnia ista quis evaderet, nisi quin 
Dominus erat in nobis? Dicat nunc israei; securus 
enim dicit Israel , Nisi quia Dominus erat in. nobis. 
Quando? Cum insurgerent homines super nos. Noli ergo 
mirari : vieti sunt ; bomines euim erant : Doninus 
autem erat in nobis, non liomo erat in nobis ; ho- 
mines autem insurrexerunt super nos. Sed tamen op- 
primerent homines alios homines, nisi in his hominie 
bus qui non potuerunt opprimi, won bomo essei, scd 
Dominus. 

5. Ergo, Nisi quia Dominus. erat in nobis , cum in- 
surgerent homines super nos. Quid enim facerent vobis 
hoinines , exsultaptibus ei eaniantibus, et secure ie- 
nentibus ! beatitudinem sempiternam? quid vobis faces 
rent homines insurgentes in vos , nisi Dominus cs-et 
in vobis * quid facerent? Forsitan vivos cüsorbuissent 
nos. Vivos absorbuissent; non prius occidissent , ci sie 
absorbuisscnt. O immanes! 0 crudeles ! Non sic absor- 
bet fjcclesia : Pewo , Macta ei manduca (áci. x, 13), 
dictum est; non, Vivos absorbe. Quomodo ergo Petrus, 
id est Ecclesia, maetat, et sie mandueat ? ei quomode 
isli qui exsurrexerunt super nos, forsitan vivus absor- 
buissent nos , nisi quia Dominus erat in nobis ? Quia in 
Ecclesia: corpus nemo intrat, nisi prius occisus. Mori- 
tur quod fuit, ui sit quod non fuit. Alioquin , qui non 
occiditur et non mandueatur ab Ecclesi , esse in nte 
mero populi polest, qui videtur octlis hüinanis; in 
numero autem populi :qui cognitus Deo. est, de quo 
dicit Apostolus , Novit Dominus qui suxt ejus (8 Tim. 
n, 19); non potest esse nisi mandnestus, nee mandu- 
cari poterit, uisi primo mactatus. Venit paganus, ad- 
huc in illo id lolatria vivit ; inserendus est membris 
Christi : ut inseratur , necesse. est mandacetur ; sed 
non potest manducari ab Ecclesia, nisi nriiio inacta- 
ius. Renuntiet s:eculo, tinc mactatuz; eredat in Deum, 
ine manducatur. Quomodo erzo illi vivos. absorbuis- 
sent nos, nisi quia Dominus erat in nobis? Surrexerunt 
cüim inulti persecutores aliquando , et nune non de- 
sunt. Singillatim insurgunt, et aliquando vivos absor- 
bent, sed in quibus non est Dominus. 1dco ante omnia 
ili dixerunt , Nisi quia. Dominus erai in. nobis ; quia 
multi absorbentur, in. qnibus non est Dominus. Ili 
sunt qui vivi absorbentur, qui sciunt malum esse, et 


! plerique Mss : Exsultalis, et cantatis, et securi leucis, 
(Cinquante-deusx.) 


1643 
lingua consentiunt. Surrexerunt enim quidam perse- 
cutores , ct dixerunt hominibus : Thurificate ; si non 
feceritis , occidimus vos. Illi amaverunt hanc vitam, 
et duleedo vit» liujus tenuit eos. Non plus dilexerunt 
ea quie promisit Deus, quam ea qux videbant in terra. 
Illa enim credere jubebantur *, quie nondum videbant, 
ista qux: amabaut. videbant. Plus retinentes ea. quie 
videbant, excluserunt de cordibus Dominum ; et quia 
non erat in eis Dominus, vivi absorpti sunt. Quid est, 
vivi absorpti sunt? Thurificando idolis , scientes quia 
nihil est idolnm. Nam si aliquid putarent esse idolum, 
mortui absorberentur:cum autem putant nihil esse ido- 
lum, et noveruut omuja illa Gentilium vana esse,vivunt; 
ei tamen cam faciunt quod vo'unt persecutores , vivi 


absorbentur. Sed idco vivi absorbentur, quia non in, 


eis est Dominus. In quibus autem inest Dominus, oc- 
ciduntur et non moriuntur. Qui autem consentiunt ct 


vivunt, vivi absorbentur, absorpti moriuntur. Isti au-- 


tem qui passi sunt, et non cesserunt tribulationibus, 
exsultant et dieunt, Dicat nunc Israel; dicat exsultans, 
dicat securus, Nisi quia Dominus erat in nobis, cum in- 
surgerent homines super nos, forsitan vivos absorbuissent 
f05. 

6. Cum irasceretur furor eorum super nos. NosUs , 
fratres , in aliquo de superioribus psalmis, iu ipso 
initio canticorum graduum contra linguam subdolam 
petisse auxilium quemdam , qui coepit ascendere ; et 
dixisse , Domine , erue animam meam a labiis injustis, 
et a lingua. dolosa. Primo enim cum coperit homo 
ascendere et. proficere , in ipso exordio ascensionis , 
Jiuguas dolosas patitur , blandas ad perniciem , blan- 
das ad malam suasionem : Quid facis ? quare hoc fa- 
cis? Aliter enim vivi non potest? serviri aliter Deo 
non potest *? Tu solus es qui vis hoc esse quod alii 

,non sunt! Et si inveneris alios qui tecum sunt , illa 
blanda et dolosa lingua quid dicit? Ecce illi potuerunt; 
forte tu non poteris. Aggrederis *; deficies : et melius 
erat non incipere, quam capisse et defecisse. Lingua 
dolosa adbuc blanditur. Si perseveraveris , vincitur 
lingua dolosa et blandiens, incipit esse aperte s:eviens; 
et quie blandiebatur ut seduceret, minatur ut terreat. 
Sed si Dominus est in te , et non reliqueris de corde 
tuo Cliristum ; quomodo per sagittas acutas et carbo- 
nes desolatorios vicisti linguas dolosas (Psal. cxix, 2- 
4), id est, per verba Dei quibus trans(ixum erat cor 
tuum , et per exempla justorum qui de mortuis vivi- 
ficati sunt, de peccatoribus facti sunt justi, quomodo 
carbones de morte revivescunt : quomodo ergo illos 
vicisti sapgiffis et carbonibus desolaforiis, dolose blan- 
dientes et blandiendo sedncentes; sic istos vinces jam 
irascendo comminantes, quia blandiendo seducere ne- 
quiverunt. Vicli sunt eum blandirentur , vincantur et 
eum minantur. Sed víneuntur , quomodo , nisi. quia 
Dominus erat in nobis? Manifestum est quia non vicisti 
ta, sed vicit ille qui est in tc. hnperatorem talem por- 


1 Aliquot Mss., videbantur. 

* Fr.Lugd Ven. iLoy., aliter enim twivere non potes? ser- 
vire alter peo non potes? — M. 

? pr. Lugd. Ven., si aggrederis. Vov., si aggredie- 
ris. M. 


S. ACGUSTINI EPISCOPI 


1644 

ta$ , et vinceris ? Nonne ille est inem portas , qui di» 
xit, Ego vici seculum (Joan. xvi, 25)? nonne. prior 
moriens vicit diabolum, cum semper essct super om- 
nem creaturam , quia Verbum Deus est apud Deum ? 
Quare vicit , nisi ut te doceret cum diabolo dimicare ? 
Et tamen jam doctus , nisi in te sit ille qui prior tibi 
vicit, vinceris. Nisi quia Dominus erat in nobis , dum 
insurgerent homines super nos, forsitau vivos absorbuis- 
sent nos, Dum irasceretur [uror ipsorum super nos : jam 
irascuntur, jam aperte s;viunt : forsitan aqua demer- 
sisset nos. Aquam dicit populos peccatores ; et videbi- 
mus qualem aquam in consequentibus. Quicumque au- 
tem consensisset illis, aqua illum operuisset. Moreretur 
enim morte /Egyptiorum, non transiret exemplo Israe- 
litarum. Nostis enim, fratres, quia per aquam populus 
Israelitarum transiit, et ipsa aqua populus Aieyptiorum 
coopertus est (Exod. xiv, 22-99). Aqua, inquit, demer- 
sisset nos. 

1. Sed qualis ést ista aqua ? Torrens est , fluit cum 
impetu , sed transitura est. Torrentes enim dicuntur 
fluvii qui repentinis imbribus crescunt : magnum ha - 
bent impetum; quisquis incurrerit trahitur, sed in quo 
Dominus non est ; in quo autem Dominus est, transit 
torrentem anima ipsius. Adhue fluit torrens , sed jam 
transiitanima martyrum. Adhuc quaindiu s:eculum lioc 
nascendo et moriendo currit , torrens est : hinc per- 
secutiones, de isto torrente. Ilinc bibit ille primus ea- 
put nostrum , de quo dictum est in psalmo : De tor- 
rente in via bibit. De torrente, aqua illa que significat 
populum persecutorem, inde bibit ille qui dixit disei- 
pulis : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum 
(Matth. xx, 92)? De torrente in via bibit. Quid est, iu- 
via bibit? Transiens bibit, non h:esit. In via bibit; quia 
de illo forte dictum est, Et in via peccatorum non stelit 
(Psal. 1, 1). Transiens bibit. Et quid inde dictum est ? 
Propterea exaltabit caput (Psal. cix , 9). De torrente , 
inquit, in via bibit, propterea exaltabit caput. Exaltatum 
est enim jam caput nostrum , quia de torrente in via 
bibit ; passus esi enim Dominus noster. Si ergo jam 
exaltatum est caput nostrum , quid timet corpus tor- 
rentem? Sine dubio, quia caput exaltatum est, et cor- 
pus dicet postea , Torrentem periransiit anima nostra : 


. [ortasse pertransiit anima ncstra aquam sine substantia. 


Ecce qualem aquam dicebat, Forsitan aqua demersisset 
nos. Qualis autem aqua est sine substantia? Quid est, 
sine substantia ? 

8. Primo quid est, Forsitan pertransiit anima nostra? 
Quomodo potuerunt enim , Latini expresserunt quod 
Grxci dicunt Zz«. Sic enim grzeca habent exemplaria, 
&p« : quia dubitantis verbum eet , expressum est qui- 
dem dubitationis verbo , quod est fortasse ; sed non 
omnino hoc est. Possumus illud verbo dicere minus 

: quidem Jatine conjunceto, sed apto ad inteiligentias ve- 
stras. Quod Punici dicunt, iar, non lignum, sed quan- 
do dubitant ; hoc Greci, &g« : hoc Latini possunt vel 
sol»nt dieere, Putas, cum ita loquuntur : Putas, evasi 
hoc ? Si ergo dicatur, Forsitan evasi, videtis quia non 
lioc sonat : sed quod dixi, Putas, usitate dicitur ; la- 
tinc non ita dicitur. Et potui illud dieer , eum tracte 


"TH 


"—--U-—— ——qrnT.C—" 





































4645 ENARRATIO IN PSALMUM CXXIII. 1646 


vobis ; sepe enim et verba non latina dico, ut vos in- 
telligatis. In Seriptura autem non potuit hoe poni, quod 
linum non esset ; et. defieiente latinitate , positum 
est pro eo, quod non boc scnaret. Sie tamen intelligite 
diei : Putas , pertransiit aninta nostra aquam sine suà- 
stantia ? EA quore dicunt, Putas ? Quia magnitudo pe- 
riculi vix facit credibile quod evasit. Magnam uecem 
pertulerunt, in maguis diseriminibus fuerant; omnino 
Sie pressi sunt, ut pene vivi consentiren!, ut pene vivi 
absorberentur : jam ergo evadentes, jam. securi , sed 
ipsius periculi magnitudinem recordantes, Putas, 
inquiunt , pertransiit anima nostra aquam sine sub- 
stantia ? 

9. Quie est aqua sine substantia , nisi aqua pecca- 
torum sine substantia? Peccata enim non habent sub- 
stantiam : inopiam haben, non substantiam ; egesta- 
tem habent , nou substantiam. in ista aqua sine sub- 
stantia , perdidi ille minor filius totam substantiam 
suam. Nostis enim quia minor filius peregrinatus est, 
et dixit patri ; Da mihi portionem substantie qua me con- 
fingit. Quid tibi vis? Melius apud. patrem servatur ; 
tua est : dilapidare illam. vis ; prolieisci. vis longius. 
Da mihi ; sed. da mihi. Dedit illi. Profectus i» regio- 
nem longinquam vivens prodige cum ineretricibus , 
perdidit totam substantiam : egens remansit , porcos 
pavit ; in egestate sua patris divitias recordatur (Luc. 
xv , 12-17). Nisi eum egestas pulsasset , illam satie- 
tatem non desideraret. Considerent ergo omnes pec- 
"Ma sua, videant si habent substantiam ipsa peccata. 
Propter quid irritavit Deum peceator (Psal. ix , 15) ? 
Si non vides peceatum tnum antequam facias, vel jam 
eum fecisti considera. Duleedo hujus seculi ad tem- 
pus fauces indulcat; in magnam amaritudinem postea 
convertetur. Ecce peccasti, et lucrum fecisti : quid 
est , quod fecisti lucrum ? Ut lucrum faceres , Deum 
offendisti , ut augeres pecuniam , fides deminuta est , 
et aurum crevit. Quid perdidisti , et quid acquisisti ? 
Quod acquisisti, aurum vocatur, quod perdidisti, fides 
vocatur : compara (idem auro; si venalis esset in nun- 
dinis fides, haberet pretium ? Lucra tua cogitas, dam- 
iia (uà non cogitas? De arca gaudes, de corde non plan- 
gis ? Abundat nescio quid in arca tua ; sed vide quid 
imminutum sit in corde tuo. Cum aperueris arcam , 
invenies solidos qui no: erant : bene , quia gaudes 
esse ibi quod ibi non erat. Attende arcam cordis; erat 
ibi (ides, et nou est. Si hac gaudes , quare hac non 
plangis? Pius perdidisti quam acquisisti. Vis videre 
quid perdideris? Nec naufragio tibi posset auferri. Nam 
aliquando perdunt omnia in mari, nudi exeunt. Multi 
naufragaverunt cum Paulo (Act. sxvit, 41) : amatores 
hujus s;eculi passi sunt. naufragium , et nudi omnes 
exierunt ; illi et quod foris habebant amiserunt, et do- 
snum cordis sui invenerunt inanem : Panlus autem in 
corde fezebat patrimonium fidei sux ; nullis fluctibus, 
nullis tempestatibus potuit auferri ; nudus exiit, et di- 
ves exiit. Tales divitias querere debemus. Sed non eas 
video, dicis milii, Stulta anima, non eas vides oculis 
carnis tu:e ; habeto oculum cordis , et vides eas. Sed 
uon vides fidem. Quare illam vides in altero ? Quare 
clamas quando tibi frangitur, si non eau vides? Fran- 


gat tibi aliquis fidem ; elamas. Vis ergo tibi exhiberi, 
et tune vides ; cum petitur, ut exhibeas, tunc non víi- 
des? Quod cfamas alium non habere erga te , plauge 
te non habere erga alium. Et vide quia peccatum quod 
facis, sine substantia est. Quod enim acquiritur de pec- 
cato, videtur esse substantia. Sed et hoe non acquiri- 
tur. Hle enim habet aurum, qui novit nti auro : qui au- 
Lem auro uti non novit, habetur , non habet ; possi- 
detur, non possidet. Estote domini auri, et non servi 
auri : quia et aurum Deus fecit, et te super aurmn 
ipse fecit ; aurum fecit ad subsidium tuum , et te ad 
imaginem suam. Vide quod supra te est, et calcas ! 
quod infra teest. Quid ergo acquisisti? Vis videre quam 
aqua sine substantia sit? Tolle tecum ad inferos quod 
acquisisti : quid facturus es? Acquisisti aurum , per- 
didisti fidem : post paucos dies exis de hae vita , au- 
rum quod acquisisti perdita fide , auferre tecum non 
potes; cor tuum inane fidei, ad poenas exit, quod ple- 
num fide ad coronam exiret. Ecce nihil est quod fecisti, 
et propter nihil Deum offendisii. Aqua sine substiniia 
est qu: te demersit. Propter quid irritavit Deum pec 
cator? Confundantur inique facientes vane (Psal: xxiv, 
4). Nemo enim non inaniter inique facit; sed tienio can- 
siderat. 

10. Eunt homines , audiunt. proverbium illud vul- 
gare; et proverbia Dei dormitant in eis *. Quod pro- 
verbium? Malo quod teneo, quam quod spero. O infe- 
lix, quid tenes? Ecce dicis, Malo quod teneo ; tene 
Sic ut non amitias, et dic, Malo quod tenco. Si autem 
non tenes, quare non illud tenes quod non potes amit« 
tere? Quid ergo tenes? Aurum. Tene ergo; si tenes, 
non tibi auferatur invito. Si autem et per aurum tra- 
heris quo non vis, et ideo te qu:erit major raptor, quia 
invenit minorem raptorem ; ideo te querit major 
aquila, quia prior cepisti leporem : przeda tibi fuit mi- 
nor, preda eris majori. Hec nou vident homines in 
rebus humanis; tanta. cupiditate. ceantur. Mirn res 
est, fratres; horrent qui considerant. Quierit poten- 
üor iufirmiorem , et querit eum opprimere, non ob 
aliud, nisi quia habet quod illi auferat : videt. ilium 
pati sub se tribulationem , non-«ob aliud , nisi propter 
quod habet; et hoc ipse, propter quod ille patitur 
tribulationem, ad se congerit. Non attendebat, quan- 
do illum persequebatur ; ille fugiebat, ille torqueba- 
tur, ille timebat , ille ubi se absconderet quirebat : 
unde pateretur ista mala, nisi quia habebat? Vel in 
illo disce quid fugias : quia res qu;e illum torquebat, 
te persequente, ne aulerretur a te, et te sic habet tor- 
quere alio persequ^nte. Attendis quia pinguis est z si 
propterea illum quieris, quia piuguis est; time pin- 
guescere, ne alter te quicrat. Et oinnia inaniter fluat : 
qu:ere finem ; tenebras occurrunt : qure quare ; nihil 
occurrit. 

414. [ver:.. 6.] Ergo exsultent et Eetentur in Doiniuo 
qui dicunt, Pertransiit anima nostra aquam sine suü- 
stantia, et recipiant substaniiam suam. Perdiderunt 


! Lov., calca : dissentientibus Edd. aliis et Mss. 

3 Sie Am. ei Mss; AL Er. et Lov., auciumt verbum pei et 
proverbia Dei, et cormitanl im eis : audiunt. proverbiun 
illud vulgare, e! vigilant in eo. Quod proverbium ? Malo, etc. 


1647 
illam viventes prodige; sed num pauper factus est 
Pater? ltedeant, et invenient ibi divitias quas in lon- 
ginqua peregrinatione eum meretricibus consumpse- 
runt; evadant aquam sine substantia , et dicant : Be- 
nedictus Dominus, qui non dedit nos in venationem 
denibus eorum. Venautes enim erant persequentes, et 
posuerunt escam in muscipula. Quam escam? Dulce- 
dinem vitae bujus, ut unusquisque propter dulcedinem 
hujus vite mittat eaput in nequitiam , e£ muscipula 
comprimatur. Non illi * in quibus erat Dominus, illi 
qui dicunt, Nisi quia Dominus erat in nobis ; non capti 
sunt in museipula. Sit in te Dominus , et nec tu ea- 
pieris in muscipula; clama, Benedictus Dominus , qui 
non dedit nos in venationem dentibus eorum. 

19. [vers. 7.] Anima nostra sicut passer eruta est de 
muscipula senantium. Quia in ipsa anima Dominus 
erat, ideo sicut passer eruta est anima de muscipula 
venantium. Quare sicut passer? Quia incauta cecide- 
rat sicut passer ; et poterat dicere postea, Ignoscel ? 
mihi Deus. O passer instabilis, fige potius pedes * in 
petra, noli ire ad muscipulam, Caperis *, consumeris, 
obtereris ?. Sit in te Dominus, et de majoribus minis 
eruct te, de muscipula venantium, (uormodo si videas 
avem veluti jam cadere ip muscipulam, facis majorci 
strepitum , ut volet de muscipula : sic e! martyres 9, 
jam forte aliqui ipsorum intendebant collum in dul- 
cedinem vitx: hujus; Dominus qui erat in illis, fecit 
strepitum gehennarum, et erutus est passer de mu- 
scipula venantium : Anima nostra sicut passer eruid cst 
de muscipula venantium. Et quid? seinper crit illa mu- 
scipula? Mu cipula erat dulcedo vitze hujus : illi non 
hiserunt in. muscipula, et occisi sunt; illis occisis 
muscipula fracta est ; jam non remausit dulcedo vitze 
hujus, per quam possint iterum capi, sed illa contrita 
est ; numquid el passer contritus est? Absit; quia 
non erat in museipula : Muscipula contrita est , et nos 
eruti sunnus. 

15. [vers. 8.] Clament ergo, quia eruti sunt ; volent 
ad Deum , triumphent in Dco, quia eruti sunt : quo- 
niam Doiinus erat in eis, ne a muscipula caperentur. 
Quare muscipula contrita est, et nos eruti sumus? Vis 
soire quare? Adjutorium nostrum in nomine Domini, 
qui fecit clum et terram. Nam si adjutorium hoe non 
esset, ion. quidem :eterna maneret muscipula ; sed 
cum captus esset, contereretur passer. Nam vita ista 
transitura est; et qui dulcedine ejus capti fuerint , et 
per hane dulcedinem offenderint Deum, cum ista vita 
transibunt. Nam conteretur muscipula ; certi estote : 
omnis dulcedo vitz istius przesentis non erit, impleta 
sorte loci sui; sed opus est non hxrere, ut quando 
conteretur muscipula, tunc exsultes et dicas, Musci- 
pula contrita est, et nos cruti sumus, Scd ne putes hoc 
viribus tuis te posse, attende cujus est opus ut crua- 
ris " (nam si superbieris, in muscipulam eadis), et dic, 

1Lov.,nam ili. — Ww. 

?Lov.,ignosce. — M. 

* Lov., fidei pedes. Vox, fidei, a ceteris libris abest. 

*Lov., capieris. — M. 

* Er. Lugd, ven., obtineris. — M. 


* Er. Lugd. Ven. Lov.,martüjrium. — M. 
? Sic plerique wss. Alii quidam, attende, esto pius ut erua- 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1643 
Adjutorium ncstrum in nomine Domini, qui fecit celum 
et terram. 

14. Psalmus tractatus est, ct quantum Dominus ad- 
juvare dignatus est, ut puto, expositus. Crastino etiam 
die sermonem deberi Charitati vestri optime nostis ; 
adestote , et adjuvate nos orationibus vestris. Pollici- 
Lationis enim nostre meminisse debetis ; nec dicerem 
quid essem traciaturus, nisi adjuvari volens studio 
fidei et orationum vestrarum. Meministis enim me 
prorisisse vobis de hoc tractare quod dictum est in 
Evangelio , Lex per Moysen data est ; Gratia el veritas 
per Jesum Christum facta est (Joan. 1, A7). Solent enim 
homines haretici ', maxime Manichzei, reprehendere 
Legem , et dicere quia Deus illam non dedit. Expo- 
nendus est enim loeus iste, -ut cognoscatur quia et 
Legem Deus dedit, et Lex per Moysen dsta est ; ut 
non salvaret *, propter certam causam. Non salvavit 
Lex, ut lator Legis ipse imperator desideraretur, qui 
indulgentiam daret. peccantibus; et data quidem Lex 
esset per Moysen, Gratia autem et veritas per Jesam 
Christum fieret. Ad hoc intentos vos facere volui. Ad- 
erit Domini misericordia, non ex meritis nostris, sed 
forte pro merito desiderii vestri ; neque ex facultatis 
bus nostris, sed ex abundantia donorum suorum : ut 
sic tractetur res satis necessaria hominibus positis in 
novo testamento , ut omnino nullas latebras inveniat 
inimicus, ubi se occultet ad decipiendos fideles. 





IN PSALMUM CXXIV 


ENARHATIO. 
SERMO AD POPULUM. 


4. [vers. 1, 2.] Psalmus iste, pertinens ad numerum 
canticorum graduum (de quo titulo in aliis jam multa 
diximus, et repetere nolumus, ne vos obtundamus po- 
tius quam instruamus ) , docet nos ascendentes et le- 
vantes animas nostras ad Dominum Deum nostrum 
affectu eharitatis atque pietatis, noa intendere iu ho- 
mines qui prosperantur in hoc sxculo felicitate falsa 
alque ventosa et prorsus seductoria; ubi nihil aliud 
nuwiunt quam superbiam, et cor eorum congelasci& 
adversus Dcum, et fit durum adversus imbrem grati; 
ipsius, ne fructum ferat. Priesumentes enim omnia 
sibi abundare, qux» videntur huie vit:e necessaria, et 
ultra quam necessaria, extolluntur; et cum sint homi- 
nes per iniquitatem inferiores omnibus hominibus, 
per superbiam superiores se putant omnibus homini- 
bus. Atque utinam vel sicut alios homines se esse 
deputarent. Hos autem aliquando intuendo et nimis 
attendendo , etiam illi qui Deum colunt, fluctuant et 
nutant, quasi perierit merces eorum quare Deum co- 
lunt, cum se vident in laboribus, in cgestate, in zeru- 
mna, in morbo, in dolore, in aliqua. necessitate , ct 
vident alios habere sanitatem corporis, abundare tem- 


ris. At ^m., attende. cujus est opis, «tt. eruaris. Er., attende 
cujus esi opis, esto pius ut eruaris. Denique Lov., ad cjus 
fage auzxitium, cujus est ut eruaris. 

! Sic Nss. Edd. vero, omnes hacretici. 

* Lov., tit nos salvaret. Propter, etc.. refragautibus cgte- - 
ris libris. 


- 


Tm 


T"—-————PM—— IT YT TT 





1649 


poralibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bono- 
rum (lorere eos qui non solum Deum non colunt , sed 
et omnibus hominibus adversantur ; attendentes cos , 
»utant, et dicunt apad se quod aperte scriptuni est in 
quodam psalmo : Quomodo scivit Deus, et si est scientia 
in Altissimo ? Ecce ipsi peccatores et abundantes in so- 
culo obtivuerunt divitias. Et sequitur : Numquid vane 
justifieavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas? 
Numquid forte vanus fui, qui volui juste vivere, et in- 
nocenter inter homines conversari , quando scio eos 
qui nolunt servare innocentiam, habere tantam feli- 
citatem, et insultare jusiis per iniquitatem * felices? 
2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum 
erat rectum cor. Sie enim ecepit iste psalmus de quo 
modo testimonium dedimus, non iste quem conside- 
yandum et tractandum modo suscepimus, sed ubi di- 
ctum est, « Quomodo scivit Deus, et si est scientia 
jan Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in 
sxeulo obtinuerunt divitias. Numquid vane justificavi 
cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille 
ergo psalinus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi 
'"widetis quia nutant pedes, sic coepit : Quam bonus 
Deus: Israel rectis corde! Mei autem, inquit, pene com- 
$oli sunt pedes, paulo sainus effusi sunt. gressus mei. 
Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum 
intuens (Psal. yxxu, 1-15). lude ergo dixit commotos 
pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a 
Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccato- 


" rum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. 


Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam cor- 
recto corde Deo inhxsisset, narravit proterita peri- 
cula sua. Ergo, Bonus Deus Israel : scd quibus? Re- 
€tis corde. Qui sunt recti corde? Qui non reprehen- 
dunt Deum. Qui sint. reeti corde? Qui voluntatem 
suam ad voluntatem Dei dirigunt ; non voluntateni 
Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve 
pr»eceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere 
rectum cor? Tu fae quod vult Deus; noli Deum velle 
facere quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui 
rectum cor non habent, qui sedent et disputant quo- 
modo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, 
sed reprehendendo. Corrigere illum volunt : parum 
est quia corrigi ab eo nolunt ; et dicunt, Non debuit 
Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt ; 
el ipsi soli viverent. Utquid facetus est pauper? ut- 
quid vivit? Reprehendit Deum pauperum?. Quanto 
melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc 
est, sequeretur voluntatem Dei , et videret pauperta- 
tem suam temporalem esse, et transituram, divitias 
autem sibi spirituales ita. venturas, ut. nullo pacto 
possent pr:xeterire ; et haberet in divitiis cordis fidem, 
si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si au- 
rum haberet in area, farem ümeret, et. aurum. de 
arca etiam nolens perderet; fidem autein àe corde 
non perderet, si ipse iliam iude non expelleret. Cito 
autem responderi potest, charissimi. Fecit Deus pau- 


! Am. et Nss., iniquitates. . 
. * Plerique Nes.: Reprehendit Deum pauper. Vossatensis, 
in paupere. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXIV. 1650 


perem, ut probet hominem! ; et fecit Deus diviiem, 
ut. probet illum de paupere. ELomnia qu:e feoit Deus, 
recte fecit. Et si non possumus videre consilium 
ipsius, quare illud sic fecit et illud Sic; bonum cst 
nobis ut subdamur sapienti: ipsius, et credamus quia 
bene fecit, et si nondum novimus quare fecit : et ha- 
bebimus cor rectum, ut przsumamus et confidamus 
in Domino, et nor movebuntur pedes nostri, et fit in 
nobis ascendentibus unde ccpit iste psalmus, Qui con- 
[idunt in Domino, sicut mons Sion, non conuuovebun- 
tur? in clernum. 

9. Qui sunt isti? Qui inhabitant Jerusalem : ipsi non 
commovebuntur in ternum , qui inhabitant. Jerusalem. 
Si hane Jerusalem intellexerimus, omnes qui illic 
inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis ex- 
clusi sunt : modo quxris Jud:eum in civitate Jerusa- 
len, et non invenis. Quare ergo? non movebuntur in 
elernuii, qui inhabitant Jerusalem , nisi quia est alia 
Jerusalem, de qua multa soletis audire? Ipsa est ma- 
ter nostra, cui suspiramus et gemimus in ista per- 
egrinatione, ut ad illam redeamus. Erraveramus ab 
ea *, et viam non habebainus : Rex ipsius venit, et via 
nobis facetus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est 
illa, ubi stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem, sic- 
ut. audi-Zis in psalmo canticorum graduum superiore, 
jun vobis exposito et tractato qui interfuistis; cui 
suspirabat ille qui cantabat, Jerusalem qua aedificatur 
uL civilas.; cujus parlicipalio ejus in. idipsum ( Psal. 
cxx, 2, 5). Qui ergo ibi hahitant non movebuntur in 
clernum. Qui autem. habitarunt in ista. Jerusalem, 
moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti 
suut corde et ceciderunt, tune Regem ipsius superna 
Jerusalem crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, 


*t ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim 


illum extra civitatem suam, et foris crucilixeruut 
(Joan. xix , 17, 48). Et ipse ejecit illos extra civita- 
lem suam, id est eternam Jerusalem matrem omnium 
nostrum, qua est in caelis. 

4. Qualis est ista. Jerusalem? Breviter. describit 
eam. Montes in circuitu. ejus. Magnum aliquid, nos 
esse in ea civilate quam circumdederunt montes? lpsa 
est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem 
quam circumdederunt móntes? Num euim non novi- 
mus montes? aut quid sunt montes, nisi tamores ter- 
rarum? Alii sunt ergo. montes amabiles, montes ex- 
celsi , przedicatores veritatis, sive Angeli, sive Apo- 
stoli, sive Prophetz. Ipsi sunt in circuitu Jerusalem ; 
ambiunt illam, et quasi murum illi faciuni. De his 
montibus amabilibus et deieciabilibus assidue Scri- 
pura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; 
pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos 
possumus commemorare. Verumtamen quantum Do- 
minus suggerit, delectat nus de his montibus multa 
dieere; et divina testimonia de Litteris sanctis oc- 


! Quatuor Mss., «t probet illum de divite. 

? Aliquot libri, co. ;hovebitur : qui tamen infra cum cete 
ris habeut constanter, inhabitant. s 

3 Tres Nss., cL pon invenis. Quomo:lo ergo, etc. Alii, certe 
ergo. : I 
* eic aliquot Mss. At Edd.: Erraveramus « eua. 


1651 


currerunt ! nobis. Ipsi sunt moutes qui illuminantur 
a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen 
descendat ad valles, vel ad colles; quia non tante 
sunt altitudinis, .quaut:s sunt montes. Ipsi sunt per 
quos nobis pr»rogatur Scriptura, sive in prophetia *, 
sive in Apostolis, sive in Evangelio. Ipsi sunt montes 
de quibus cantamus, Levavi ocufos meos in monutes , 
unde veniet auzilium mihi; quia de Scripturis sancti. 


ju hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes - 


non à se proteguntur, nec a seipsis nobis consuJünt , 
ncc spes nostra debet esse in montibus , ne maledicti 
simus qui spem in howine ponimus (Jerem. xvin , 5); 
jam dixerat, Levavi oculos meos in montes, unde veniet 
auxilium mihi ; Auxilium, inquit, meum a Domino; qui 
fecit celum et terram (Psal. cxx, 1, 2). Ipsi sunt mon- 
tes de quibus item dieit : Suscipiant montes pacem po- 
pulo tuo, et colles justitiam. (Psal. uxxi, 3). Montes 
magni sunt, et colles minores sunt. Montes rgo vi- 
dent, colles credunt : qui vident, pacem susceperunt 
et attulerunt. ad cos qui credunt. Qui enim credunt , 
suscipiunt justitiam ; quia justus ex fide vivit (Rom. 
1, 17). Angeli vident, annuntiant quod vident, et crc- 
dimus nos. Joannes ille : In principio erat Verbum, 
et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. 
), 1): videbat, predicavit nobis ut crederemus. Et 
per montes suscipientes pacem, susceperunt colles ju- 
stitiam z quia de ipsis montibus quid ait? Non dixif, 
A se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel, ge- 
nerant pacem ; sed, suscipiunt pacem. Ünde susci- 
piunt pacem , Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos 
ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a 
Domino, qui fecit ecelum et terram. Rursus illos 
montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait : I/lu- 
sninans (u admirabititer a montibus oternis (Psal. Lxxv, 
5 ). Non dixit, llluminant montes ; sed, Hluinans tu 
a montibus c&iernis : per montes istos quos zaternos 
esse voluisti, prxedicans Evangelium, tu illuminans ?, 
uon montes. Tales ergo montes in circuitu Jerusalem. 

5. Et ut noveritis quales sint. montes in circuitu 
ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura , 
valde raro et difficile, aut forte nunquam non et sta- 
tim ibi nomivat Dominum, aut simul significat, ne 
spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa 
commemoravi, Levavi oculos meos in montes, unde ve- 
nie auxilium. miht: ct ne ibi remaneas, Auxilium 
meum, inquit, a Domino, qui fecit celum et terram. 
Iursus, Suscipiant montes pacem populo tuo : cum 
dixit, Suscipiant, ostendit. alium esse fontem * pacis 
unde illi suscipiunt. Rursus, A montibus illuminans : 
sed, Tu, dixit; Iluminans tu admirabiliter a montibus 
eternis. lem hoc loco cum dixisset, Montes in circuitu 
ejus; ne tu rursum remaneres in montibus, statim 
subjunxit, Et Dominus in circuitu. plebis sug : ut wa 
spes non Sit in montibus, sed in illo qui illuminat 
inontes. Cum enim ille habit. in montibus, id est in 


1 Edd., oceurrunt. At Mss., occurrerunt. "E 

? plures. Mss., it Prophetis : et raox plerique, sive im 
Apostolis. At Edd. , sive i, Epistolis. 

* Er, Lugd. Ven. Lov., illiuminas. — M. 

* sic plerique Mss. AL Edd., mentem. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1652 
sanctis, ipse csl in circuitu plebis suze; et ipse mura- 
vit! plebem suam munimento spirituali, ne moveatur 
in ternum. At vero de illis montibus malis quando 
loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales 
montes, jam szpe diximus vobis, significant magnas 
quasdaia animas, sed malas. Non enim putetis, fra- 
tres , quia potuerunt fieri h:ereses per aliquas parvas 
animas. Non fecerunt hzreses, nisi magni homines : 
sed quantum magni, tantum mali montes. Non enim 
montes erant tales qui susciperent pacem, ut colles 
susciperent? justitiam ; sed illi dissensionem susce- 
perunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant: ad 
tales montes cave ne fugias. Vouturi enim sunt homi- 
nes, et dicturi tibi : Magnus ille vir, et magnus illa 
homo. Qualis fuit ille Donatus! qualis est Maximia- 
nus?! eL nescio quis Photinus *, qualis fuit! et ille 
Arius qualis fuit! Omnes istos montes nominavi, sed 
nauíragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma 
Sermonis , et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si na- 
vigalis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem 
hujus vita:; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim : 
ibi sunt. saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cuin ergo 
tibi laudati fuerint isti montes, ct caperit tibi suaderi 
ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi 
requiescas ; responde : 1n Domino confido; quomodo 
dicitis anime mem, Transmigra in montes sicut passer 
(Psal. x, 2)? Bonum est enim tibi ut in illos montes 
leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut eva- 
das sicut passer de muscipula venantium, non trans- 
migres in montes. Passer enim instabilis res est; cito 
movetur, cito volat hine et inde. Sed tu confide in 
Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis 


in sternum, et non transmigrabis in montes sicut. 


passer. Numquid ibi sic nominavit montes, ut de 
Domino diceret ? 

6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est, 
Tunc autem te amant ipsi montes, si non in illis spem 
posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. 
Nam inde sic nominati sunt in alio loco : Justitia tua 
sicut montes. Dei ( Psal. xxxv, 7 ). Non justitia ipso- 
rum , sed justitia tua. Audi talem montem Apostolum : 
Ut inveniar in illo, inquit , non habens justitiam meam 
que ex lege est, sed eam qua est per fidem Christi 
( Philipp. m, 9 ). llli autem qui per justitiam suam 
mcetes esse voluerunt, sicut Jud:i quidam vel Pha- 
riszi principes eorum, sic reprehenduntur : Igno- 
rantes enim. Dei justitiam, et suam volentes constituere, 
justitie Dei non sunt subjecti ( Rom. x, 5 ). Qui autem 
subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia 
magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti 
sunt Deo, valles sunt : et quia habent capacitatem 
pietztis, suscipiunt. abundantiam pacis et inundatio- 
nem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos 


! Lov., mutavit ; cujus loco editi alii et Mss., muravit. 

? 1n B. deest verbum , susciperent, quod ex Er. Lugd. 
ven. et Lov. restituimus. — M. 

3 Sic Am, et Mss. At Er. et Lov., Afaximintanus. Coníes 
Enarr. in Psal. 56, serm. 2. - 

*Apud Er. Lugd. Ven. Lov., et mescis Photinus qualis 
fut? M. 


 ná. dii RJ 


——rr2€ 9 f] 19 99 





1655 ENARRATIO IN PSALMUM CXYIV. 1654 


monles ames, Si vis amari a bonis montibus, noli 
spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons 
erat Pau'us? quando invenitur talis? (De magnitudine 
loquimur hominum.) Tantz grati» quisquam potest 
facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in 
illo poneret spem : Et quid ait? Numquid Paulus pro 


vobis crucifixus est ( 1 Cor. 1, 43 ) ? Sed levate oculos . 


in montes , unde auxilium veniat vobis; quia, ÉKgo 
plautavi , Apollo rigavit : sed auxilium vestrum a Do- 
mino, qui fecit caelum ct terram; quia Deus incre- 
mentum dedit ( Id. vw, 6). Ergo montes in. circuitu 
ejus. Sed quomodo moutes in circuitu ejus , sic et Do- 
minus in circuitu plebis sie, ex hoc nunc et usqueíin sa 
culum. Si ergo montes in circuitu ejus, et Dominus in cir- 
cuitu plebis sue, coustrinzit Dominus plebem suam in 
unum vinculum charitatis et pacis, ut qui confidunt in 
Domino sicut mons Sion, non commoveantur in zeter- 
num : et hoc est, ex lioc et usque in seculum *. 

7. [vers. 5. ] Quoniam non  derelinquet. Dominus 
virgam peccatorum. super sortem justorum , wl non 
extendant justi ad. iniquitatem manus. suas. Modo qui- 
dem justi aliquantum. laborant, et modo. aliquando 
jnjusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando? 
injusti. perveniunt ad honores sxculi : cuin. perve- 
nerint et facti fuerint vel judices , vel reges , quia hoc 
facit; Deus. propter. disciplinam plebis su:xe , propter 
disciplinam populi sui ; non potest fieri nisi ut ex- 
hibeatur illis honor debitus potestati. Ordinavit enim 
Sic Deus Ecclesiam suam , ut omnis potestas ordinata 
in s:eculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. 
Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite 
gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana po- 
testas hominis in hominem domini est in servum. 
Prope omnes domus habent hujusmodi potestatem. 
Sunt domini, sunt et servi; diversa sunt nomina: 
sed homines et homines paria sunt nomina. Et. quid 
dicit Apostolus , docens servos dominis suis subditos 
esse? Servi, obaudite dominis vestris secundum carnemz 
quia est dominus secundum spiritum. Ille est verus 
donnus et :eternus; isti autem. temporales secun- 


"dum tempus. Tu cum ambulas in. via, cum vivis in 


hac vita, non vult te facere superbum Christus. 
Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes do- 
minum hominem : non ideo christianus effectus es , 
ut dedigueris servire. Cum enim Christo jubente servis 
homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc 
ait: Obaudite dominis vestris secur.dum carnem , cum 
timore et tremore , iu simplicitate cordis ; non ad ocu- 
lum servientes , quasi hominibus placentes , sed quasi 
servi Christi , facientes voluntatem Dei ex animo , cuia 
bona voluntate ( Ephes. v1, 5, 6). Ecce non fecit de 
servis liberos, scd de malis servis bonos servos. 
Quantum debent divites Christo , qui illis componit 
domum ! ut si fuit ibi scrvus infidelis, convertat illum 
Christus, ct non ci dicat, Dimitte dominum tuum ; 


! Plerique Biss. omittunt : Et hoc. est, ex hoc et usque in 
scculium. , 

* Aliquot Mss. omittunt : Quibus modis ? Quidam vero sic 
verba interpungunt : Quibus udis aBquando injusti perve- 
fuil, etc. 


jam cognovisti cum qui verus est dominus : ille forte 
impius est et. iniquus , tu jam fidelis et justus ; indi- 
gnum est.ut justus. ct fidelis serviat iniquo et. inft- 
deli. Non hoec ci disit, sed magis , Servi : et ut cor- 
roboraret ; servum , hoe dixit, Exemplo meo servi ; 
prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in pas- 
sione suslineus, a quibus sustinuit, nisi dominus a sere 
vis? et a quibus, nisi a malis servis? Nam si fuissent boni 
Servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi 
crant, injuriaverunt. Ille quid contra ? Reddidit dile- 
ctionem pro odio : ait enim, Pater, ignosce illis, quia 
nesciunt quid. faciunt ( Luc. xxm, 54). Si Dominus 
celi et terre, per quem facta. sunt. omnia, servivit 
indignis, rogavit pro szvientibus et furenjibus , ct 
tanquam medicum se exhibuit adveniens (nam ct 
medici et arte et sanitate meliores serviunt xgrotis ); 
quanto magis non debet dedignari hoino, ex (oto 
animo, et ex tota bona voluntate, cum tota. dile- 
ctione servire domino etiam malo? Ecce servit melior 
deteriori , sed ad tempus. Quod autem dixi de domino 
et servo , hoc intelligite de potestatibus et regibus , 
de omuibus culininibus hujus szculi. Aliquando enim 
potesias bens sunt, et timent Deum ; aliquando 
non timent Deum. Julianus exstitit infidelis impe- 
rator, exstitit apostata , iniquus, idololatra : milites 
cliristiani servierunt. imperatori infideli ; ubi venie- 
batur ad eausam Christi , nou agnoscebaut nisi illum 
qui in ccelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, 
ut thurificarent; przponebant illi Deum : quando 
auten dicebat, Producite aciem, ite contra illam geu - 
tem ; statim obtemperabant. Distinguebant dominum 
3eternum 3 domino temporali ; et tamen subditi erant 
propter dominum :eternum, ctiam domino temporali. 

8. Sed numquid sie erit semper, ut iniqui imperent 
justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psal- 
mus : Quoniam non derelinquet Dominus virgam pec- 
catorum $uper sortem justorum. Sentitur ad tempus 
virga peccatorum super sortem justorum; sed non 
ibi relinquitur, non crit in ternum. Veniet tempus, 
quando unus agnoscatur Deus; veniet tempus, quando 
Christus iu claritate sua appareus congreget ante. se 
omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor 
hiedos ab ovibus : oves ponet. ad dexteram ; b:wdos 
ad sinistram ( Matth. xxv, 32, 53). Et. videbis ibi 
multos servos inter oves, ct multrs dominos nter 
haedos; et rursus multos dominos inter oves , maltos 
servos inter h»dos. Non enim quin. sic cousolati su- 
mus Servos , omnes servi boni sunt ; aut quia. sie re 
pressimus superbiam dominorum , omnes domini 
imali sunt. Sunt boni fideles domini, ct. sunt. mali: 
sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed. quaanüu 
servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus : 
Quia non derelinquet Dominus virgam peccaterum super 
sortem justorum. Quare hoe? Ut non extendant justé 
ad iniquitatem. manus suas : nt ad tempus ferant justi 
iniquos dominantes , et intelligant non esse hoc sem- 
piternum , sed prx parent se ad. possidendam scempi- 


! sic Am. Fr. et plures Mss. At Lov., seruiut. Lt ut corro- 
borarct. Aliquot Mss. , serviet ul corroboret. 


;eruam BhareditaYem. Quam horeditatem? Ubi. de- 
struetur omnis potentatus , et omnis potestas , ut Sit 
Deus oiiniz in omnibus ( 1 Cor. xv, 28 ). Ad hoc se 
servantes , et hoe eorde contemplantes, et adhuc in 
fide ! retinentes, et ut videant perdurantes , non ex- 
iendent mus suas in iniquitatem. Nam si. videant 
quia semper est. virga peccatorum Super sortem ju- 






stornm, cogitant apud se, et dicunt : Quid mihi prod- 


quis justus sum? Semper mihi dominabitur 


iniquas, e; semper servus cro? Faciam ergo et ego 
iniquitatem ; quia nihil prodest. tenere justitiam, Ne 
auiem hoc dicat, insinuatur illi fides , quia ad. tem- 
pus polest esse virga peccalorum super sorteni ju- 
stont eam relinguet Dominus super sortem 


» extendant jusii in iniquitatem. manus 












eneant ab iniquitate mauus suas, et ferant 
iniquitatem, non faciant. Melius est enim. injustitiam 
ferre quam facere. Unde not semper erit? Quia. non 
derelinquet Dominus virgain peccatorum. super Sortem 
jssiorum. 

9. [vers. 4, 5.] ioc cogitant qui recti sunt corde , 
üe quibus paulo ante dixi, «qui voluntatem Dei se- 
gnüntur, non voluntatem suam. Sed qui * sequi Deum 
volunt, faciunt illum praecedentem , et se sequentes; 
non autem se procedentes, et iilum sequentem : et 
in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, 
Sive consolantem, eive exerceniem, sive coronantem, 
sive purgsptem , sive illuminantem , sieut. Apostolus 
nit, Scimus quoniam diligeutibus Deum , omnia coope- 
rantur in bonum ( Rom. vin, 28 ). Et ideo sequitur, 
Benefac , Domine , bonis , et rectis corde. 

10. Sieut autem declinat à malo, ei facit honum 
yectus corde ( Psal. xxxvi, 27 ), quia uon zcelat in 
peceatoribus, pacem peccatorum intuens ( Psul. 
LxXH, 9) sie pravi cordis?, qui seandalizatur in 
viis Domini , declinat a Deo, et facit malum , et ines- 
satur dulcedine sseculi, et ea illaqueatus et captus 
amaras penas luit. Declinauti autem a Deo, eujus 
disciplinam ferre moluit, fi illi per judicium Dei 
verus ipqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo 
subjungit : Declinantes aulem. in. strangulationem ab- 
ducet 5 Dominus cum operantibus injustitiam : id est , 
quorum faeta imitati sunt; quia eorum prosentes 
ketitius amaverunt, et futura supplicia non credide- 
yuní. Qui ergo recti sunt.corde, et non declipant, 
quid habebunt? Jam veuiamus ad ipsam hareditatem, 
fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quie 
€st hiereditas? qui patria nostra? quid vocatur? 
Pax. Per hane vos salutamus , hanc vobis annuntia- 
juus , bane suscipiunt montes, et colles justitiara 
( Psal. xxi, 5). !psa est Christus : Ipse enin 
esi pax nosira , qui fecit. utraque. unum , et medium 
porieiem: macerig solvit. ( Ephes. n, 14 ). Quia. filii 


! Lov ,et hoc. i fide : dissentientibus Edd. aliis et Mss. 

? Am. Fr. ei aliquot Mss. omittuni, sed qui. alii plures 
1d habent, sed non addunt, sequ. 

3 Er. et Lov : sic pravicordis est, qui. vaeticula, es£, 
non reperitur apud Am. neque in Mss. quorum aliqui cuin 
Am. habent, pravicordius : et quidam, pravus corde. 

* Aii, Er, et plerique Mss., in strangulationem edducet, 
At Low., apducet. Grae, LXX apaxei. 


S. AUGESTINI EPISCOPI 


1656 


sumus, h:ereditat^m. habebimus. Et quid vocabitue 
ipsa hareditas , nisi pax? Et. videte quia exhzredatj 
sunt qui non amant pacem : nos autem amant pa- 
cem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum 
est, possessio hzeredum. Et qui sunt hxredes ? Filii. 
Audite Evangelium : Beati pacifici , quoniam ipsi filii 
Dé vocabuntur ( Matth. v, 9 ). Audite et conclusio- 
nem huji:s psalmi : Pax super lsrael. ls1ael , Videns 
Deum; Jerusalem, Visio paeis interpretatur. Iutel- 
ligat Charitas vestra : Israel interpretatur, Videns 
Deum; Jerusalem interpretatur , Visio pacis. Qui 
non commovebuntur in eternum ? Qui inhabitant Jeru- 
salem. Non eommovebuntur ergo in ternum, qui 
inhabitant visionem pacis. Et paz super Israel. Ergo 
Israel qui videus Deum est, videns pacem est: et 
ipse Israel est et Jerusalein; quia populus iile Dei, ipsa 
est civitas Dei. Si ergo videns pacein, hoc est videns 
Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Chri- 
sius Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos , et 
sccernere ab iniquis. À quibus iniquis? Qui oderunt 
Jerusalem , qui oderunt pacem, qui volunt. conscin- 
dere unitatem , qui non ereduat paci , qui falsam pa- 
cem pronuntiant in populo, et non illm habent. 
Quibus respondetur, cum dixerint , Pax vobiscum , 
Et cum spiritu. iuo : falsum dicunt, et falsum au- 
diunt. Quibus dicunt, Pax vobiscum ? quos separant 
à pace erbis terrarum, Et. quibus «dieitur, Et eum 
spiritu tuo? Qui dissensiones amplectuntur, et odiunt 
paeem *. Si enin iu spiritu eorum esset pax , nonne 
unitatem diligerent, et relinquerent dissensionem ? 
Falsum; ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos 


verum pronuntiemus, eL verum audiamus. Simus | 


]srael , et amplectamur pacem; quia Jerusalem est 
visio pacis , et uos Israel , et pax super Israel. 
RU 
IN PSALMUM CXXV 
ENARRATIO. 
SELMO AD PLEBEM 


4. [vers. 4.] Sicut jam meministis, ex ordine nobis 
iractantibus iste psaluius est centesimus vicesimus 
quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titu- 
lus, Canticum graduum. Est autem, sicut nostis, vox 
ascendentium : quo, nisi ad illam supernam Jerusa- 
lem, niatrem omnium nostrum, qus est in ccelis 
(Galat. ww, 20)? Qu:e. superna est, ipsa et terna : 
haec autem qux in terra fuit, umbram habebat illius, 
laque ista cecidit, illa permanet : hwe implevit 
tempus pr:edieationis, illa tenet. zeternitatem nostrae 
reparationis. Ab illa peregrinamur in hac vita, ad 
ejus reditum suspiramus: tamdiu miseri et laborans 
tes, donec ad illam redeamus. Nec cives nosiri Au- 
geli dimiserunt nos in peregrinatione, sed annuntia- 
verunt nobis ipsum Hegem venturum ad nos. Et 
venit ad nos, el contemptus est iuter nos a nobis, et 
postea nobiseum?: et docuit nos contemni, quia 


! Isthzec verba : Qui dissensiones amplectuntur, et odiund 
pacem, absunt ab Am. et ab omnibus Nss., necnon Segue 
tentiae subsequentis vox, enim. | 

? Edd., robiscum fait. Abest. fuit, a Mas. 


wc 


mem 





















1057 


contemptus est; docuit tolerare — quia toleravit ; 
docuit pati, quia passus est; et promisit resurrectu- 
ros, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare 
debeamus. Sí ergo, fratres, Prophet:e antiqui, patres 
nostri, antequam. Dominus Jesus Christus veniret in 
carne, antequam mortuus resurrexisset et ascendisset 
in colum, suspirabani tamen illi civitati; quantum 
nos oportet desiderare, quo nos ipse pr:cessit , et 
unde nunquam recessit? Non enim Dominus sic 
venit ad nos, ut desereret Angelos : et illis mansit *, 
et ad nos venit; illis mansit in majestate, ad nos 
venit in earnc. Evramus autem ubi*? Si redemptor 
noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tene- 
bamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi teneba- 
mur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris dia- 
bolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus 
humanum : ab eis redemit nos, qui non aurum 
ncque argentum, sed sanguinem suum pro uobis 
dedit. 

9. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, 
Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse prie- 
cipue gemit in ista captivitate, suspirans mterne 
Jerusalem ; et docuit nos genicre ex ipso Spiritu quo 
et ille impletus gemebat. Hoc euim ait : Omnis crea- 
tura congemiscit et dolet usque nuuc. Ev iterum : Va- 
nitati enim creatura subjecla. est, ail, non sponte, sed 
propter eum qui subjecit in spe. Omnem creaturam 
dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen 
eredituris, inzemiscere creatura in Liboribus. Num- 
quidaam in his tantam gemit?, qui nondum credide- 
puni? jam vero in his qui crediderunt non gemit, 
pec parturit ereatura? Non solum autem, inquit, scd 
€t nos ipsi prinitias spiritus habentes, id est, qui jam 
spiritu Dec servimus, qui jam mente Deo. credidimus, 
el in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias 
nos&ras sequamur : ergo et nos ivsi in nobismetipsis inge- 
miscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corpo- 
ris nostri. Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fide- 
les, adoptionem exspectantes, redemptionem cor- 
poris sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam 
redemptionem exspectant? Corporis sui, quie priecessit 
in Domino, qui resurrexit a moriuis, et ascendit in 


:eclum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est 


gemainus, etiam fideles, etiam sperantes. ldeo se- 
quitur ibi, et dicit; cum diceret, Et ipsi in nobismet- 
ipsis ingemiscimus, adoptionem. exspectantes, redem- 
plionem corporis nostri; quasi diceretur ei, Quid tibi 
ergo profuit Christus, si adhuc gemis; et quomodo 
Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhue xgro- 
iat: subjmuxit et ait, Spe enim salvi facti sumus. 
Spes autem) que videtur, mon est spes : quod enim 
ride! quis, quid sperat? Si autem. quod non videmus 
speramus, per patientiam exspectamus (Rom. vin, 20- 
93). Ecee quare geminus, et quomodo gemimus; 
quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed 


! Sic Mss. At Edd.: Et cum iilis mansit. 
? fic apud Er. et Lov. post, ubi, additur, redemptor no- 
ster ille venisse dicitur, et captivi tenehamur ; quod ab Am. 


"BL Mss. abest, : et ante, ubi, babent, ibi. 


3 1n R. deest verbur, gemit, quod ex Er. Lugd. Ven. Lo. 
Festiuimus. — M. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXV. 


1658 
nondum tenemus, et donec tencamus, in tempore 
suspiramus, quia desideramus, quod nondum tene- 
mus. Quare? Quia spe salvi facti sumus. Jam caro 
sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva 
facta est. Resurrexit énim et ascendit in capite nostro 
Caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. 
Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunl 
deserta. Dixit enim membris lahorantibus : Ecce ega 
vobiscum sum usque ad consummationem seculi (Math. 
xxvir, 20). Ità factum est ut converteremur ad Deum. 
Spem enim non habebamus, nisi ad SPculum ; et 
inde servi miseri, et bis miseri, quia etin hac vita 
Spem posueramus!, et faciem habentes ad smeuluni, 
doreum contra Denm. Cum vero converterit nos 
Dominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deuin, 
€t dorsum ad seculum, qui adhuc in via Sumus, !à- 
men pairiam attendimus : et. quando. forte aliquam 
tribulationem patimur, sed tamen tenemus viam, et 
liguo portamar ; asper quidem ventus, sed ventus pro- 
sper est*; cum labore quidem, sed cito ducit, cito 
perducit. Quia ergo de captivitate nostra gemebamus, 
gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo 
autem facti sumus capiivi, obli fuimus, sed per 
Seripturam commemoramur : Paulum ipsum Ápo- 
stolum interrogemus ; ait enim, Scinus enim quia lex 
spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundaltus 
Sub peccato (liom. vn, 14). Ecce uude facti sumus 
captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos 
vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vei- 
dere nos potuimus, redimere nos non possumus. 
Vendidimus nos consensione peccati, rediinimurin fide 
justitie, Sanguis enim innocens datus est. pro nobis, 
ut redimeremur, ? Quemcumque sanguinem ilie fudit 
persequendo justos, qualem sanguinem fudit ? Justo- 
rum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, patrum 
nostrorum, justorum sanguinem fudii et martyrum z 
tameu omnes de propagine peccati venientes. Ünum 
sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus 
natus est : illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. 
Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redem- 
pti suut; et conversi a capüvitate, cantanL istum 
psalmum. 

3. Cum converteret *. Dominus. captivitatem Sion, 
facti sumus sicut. consolati. Hoc voluit dicere, Facti 
sumus gaudentes. Quando? Cum converteret Dominus 
captivitatem Sion. Qux Sion? lpsa Jerusalem, et 
:eterna Sion. Quomodo :xterna Sion, quomodo captiva 
Sion? In angelis zerna, in hominibus captiva. Non 
enim omnes illius civitatis cives captivi sunt ; sed qui 
inde peregrinantur, ipsi captivi sunt. Homo civis est 
Jerusalem, sed venditus sub peccato, factus est per- 
egrinus. De propagine ipsius natum est geuus huma- 
num, et implevit terras captivitas Sion. Et isia 

! Am. et omnes prope Mss. omittunt, spem posuer amus, 

3 Sic Er. et aliquot Mss, Alii vero libri, 205ter est. 

? Er. eL Lov. , Non quemcunque. Abest, non, ab Am. et 

j 
xc Floriacensis Ms. hoc loco. At. Edd., cum converterit. 
* plures Mss., captivitate. €t quida: cum Er., captivitatis 


Sion. Mox jlerique wss., et ista captiva Sion. Quomodo win- 
bra, etc. ^t Noviomensis Ms. omittit, et isla c«ptivitas Sign. 


1659 


eaptivilas. Sion quomodo umbra illius Jerusaleui? 
Umbra illias Sion. quai. acceperunt Judi in imagi - 
ne, in figura fuit in captivitate ia Babylonia, et post 
Septuaginta annos rediit ille populus ad civitatem 
suam (Jerem. xxix, 10; et 1 Esdr. 1). Septuaginta anui 
significant omne tempus quod septem diebus volvitur : 
€um autem transierit omne tempus, tunc redimus et 
nos ad patriam nostram ; quomodo ille populus post 
septuaginta annos rediit a captivitate Babylonix. Da- 
bylonia est enim mundus iste : Babylonia enim inter- 
pretatur, Confusio. Videte si non est confusio tota 
vita humana. Quidquid agunt homines in spe vana, 
quando cognoverint quid agunt, erubescunt. Quare 
laborant? eui laborant? Filiis meis, inquit. Et ipsi 
cui? Filiis suis. Et ipsi quibus? F'iliis suis. Nemo ergo 
sibi. Ab ista ergo confusione jam conversi erant, qui- 
bus dicit Apostolus : Quam enim gloriam habebatis in 
fis, in quibus nunc erubescitis (Rom. vi, 21) ? Confusio 
ergo est ista tola vità rerum humanarum, non perti- 
nens ad Deum. In hac confusione, in ista Babylonia, 
captiva tenetur Sion : sed convertit Dominus capti- 
vitatem Sion. 

4. Et facti sumus, inquit, sicut consolati : id est, 
gavisi sumus, tanquam consolationem accipientes. 
Consolatio non est nisi miserorum, consolatio non 
€st nisi gementium, lugentium, Quare quasi consolati, 
nisi quia adhuc gemimus. Gemimus in re, consola- 
nur in spe : cum transierit res !, de gemitu gaudiuin 
veniet :eternum, ubi non opus erit consolatione, quia 
nulla miseria sauciabimur. Quare autem velut conso- 
lati aV, et non ait, consolati? Non seinper quasi ad 
similitudinem ponitur hoc verbum, sieut : quod dici- 
mus, sicut, aliquando ad proprietatem refertur , ali- 
quando ad similitudinem ; modo ad proprietatein re- 
jutum est. Sed exempla nobis etiam de communi 
locutione hominum danda sunt, ut facile intelligatur. 
Quando dicimus, Sicut vixit pater, ita et filius; ad 
similitudinem hoe dicimus : et, Sicut pecus moritur, 
ita homo moritur; ad simi'itudinem hoc dicitur. 
Quando autem dicimus, Fecit sicut vir bonus ; num- 
quid non est vir bonus , sed similitudinem habet viri 
boni? Fecit tanquam justus ; hoc tanquam, non negat 
eum justum esse, sed proprieiatem ejus osteudit. Fe- 
eisti sicut senator : Ergo non sum senator, si dicat : 
Imo quia es, sieut. senator fecisti ; et quia justus es, 
Sicut justus fecisti ; et quia bonus es, sicut bonus fe- 
cisti. Ergo quia et isti vere conselati erant, sicut con- 
solati gaudebanl; id est, magnum erat gaudium 
ipsorum , tanquam consolatorum , illo consolante 
morituros qui mortuus est. Omnes enim mo- 
riendo gemimus : consolatus est ille qui moriuus est, 
ne mori timeremus. Prior resurrexit, ut haberemus 
quod speraremus. Quia ergo prior resurrexit , spem 
nobis dedit : quia in miseria positi, spe cousolati su- 
mus ; hinc gaudium magnum. Et convertit Dominus 
captivitatem nostram , ut jam de captivitate viam te- 
neamus, et eamus ad patriam. Jam ergo redempti, in 


* Sic omnes Mss. ALEdd.: Gemimus in spe, consolamur in 
Ye : eum Iransieril spes. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1660 


via non timeamus insidiautes hostes nostros. Ideo 
enim redemit nos , ut non audeat hostis insidiari no- 
bis, si de via non recesserimus. Ipse enim Christus 
factus est via ( Joan. xiv, 6). Vis non pati latrones ? 
Ait tibi : Viam tibi stravi ad patriam ; noli de via re- 
cedere. Talem viam munivi, ut latro ad te non audeat 
accedere ; tu ab illa noli recedere, et latro ad te non 
audet accedere. Ambula ergo in Christo et canta gau- 
dens, canta tanquam consolatus ; quia ille te przeces- 
sit, qui jussit ut sequaris. 

5. [vers. 2, 5.] Tunc repletum est gaudio os nostrum, 
et lingua nostra exsultatione. Os, fratres mei, quod lia- 
bemus in corpore, quomodo repletur gaudio? Non 
solet impleri, nisi aut cibo , aut potu., aut aliquare 
tali missa in os. Impletur aliquando os nostrum : ct 
ptus est quod dicimus Sanctitati vestra: ; quando os 
plenum habemus, loqui non possumus. Habemus au- 
iem intus os, id est in corde, unde quidquid proce- 
dit, si malum est, inquinat nos ; si bonum est, mun- 
dat nos. De ipso enim ore audistis, dum Evangelium 
legeretur. Insultabant enim Judi Domino , quia di- 
Scipuli ejus non lutis manibus manducabant. Illi in- 
sultabant, qui munditiam foris habebant, et. intus 
maculis pleni erant ; illi insultabant, quorum justitia 
non erat, nisi in oculis hominum. Dominus autem 
quxrebat munditiam nostram interiorem ; qu» si fue- 
rit, necesse est ut et qui foris sunt munda sint. 
Mundate, inquit, qug intus sunt, et qug [oris sunt 
munda erunt (Math. xxu, 26 ). Ipse Dominus dicit 
alio loco : Verum date eleemosynas, et ecce. omnia 
munda sunt vobis (Luc. xi, 41). Unde autem procedit 
eleemosyna ? De corde. Si enim manum porrigas, nee 
in corde miserearis , nihil fecisti ; si autem in corde 
miserearis, etiamsi non habeas quod. porrigas manu, 
acceptat. Deus eleemosynam tuam. llli autem. iniqui, 
foris quvrebant munditiam. De talibus erat etiam ille 
phariszus qui invitaverat Dominum, quando accessit 
mulier qu in civitate peccatrix erat et famosa , quiae 
lacrymis lavit pedes Domini, tersit capillis, unxit un- 
guento. Phariszus ergo, qui invitaverat Dominum, ct 
munditiam non habebat nisi foriusecus corpore , 
corde aulem plenus erat iniquitate et rapina, «dixit 
apud semetipsum : Jste si esset propheta, sciret que mu- 
lier illi accessit ad pedes. Unde noverat uum sci- 
ret, an nesciret? Sed ideo eum nescire arbitratus est, 
quia non a se eam repulit. Si euin accessisset ad 
ipsum phariszum talis mulier, ille qui munditiam te- 
nebat quasi in carne, exsuf(laret , repelleret, abjice- 
ret ; ne immunda tangeret mundum , ct contamina- 
ret ejus munditíam. Quia hoc non fecit Doininus, 
ideo illum credidit nescisse qualis mulier illi accessis- 
set ad pedes ; Dominus autem non solum illam nove- 
vat, scd et cogitationes illius audiebat : quia etsi con- 
tacius corporis aliquid facit, o immunde pharis:e, 
càro Domini posset pollui contactu mulieris, an mu- 
lier mundari contactu Domini? Permittebat autem 
medicus zegrotam tangere medicamentum ; et illa qua 
venerat, noverat medieum ; et qua solebat in. sua 
foriueatione forlassc esse frontosa, frontosior facia 


"e 


p". 
d 
1 


































1661 


est ad salutem. Irrupit in domum quo non erat invi- 
tata; sed vulnera habebat, et illuc venerat ubi me- 
dieus recumbebat. Ille autem qui invitaverat. medi- 
cum, sanus sibi videbatur; propterea non curabatur. 
Jam qux» sequuntur in Evangelio nostis, quomodo 
confusus est ipse phariszus, cum ei ostenderet quia 
et illam mulierem noverat, et cogitationem ipsius au- 
dierat (Luc. vii, 56-50 ). 
6. Sed ad id revertamur quod modo de Evangelio 
lectum est , quod pertinet ad praesentem versum ubi 
dictum est, ^mpletum est gaudio os nostrum, et lingua 
mostra exsultatione : quxrimus enim quod os, et que 
lingua. Attendat. Charitas vestra. Insultatum est Do- 
mino, quia non lotis manibus discipuli ejus manduca- 
rent. lespondit illis Dominus sicut oportebat, ci vo- 
catis turbis ait: Aedite omnes , et. intelligite. Omne 
quod intrat in os, non. coinquinat hominem, sed quod 
exit. Quid est hoc ? Cum dixit, Quod intrat in 0s, non- 
nisi os corporis voluit ostendere. Intrant eniin cibi , 
et non eoinquinant homines cibi ; quia, Qmnia munda 
mundis ; et, Omnis creatura Dei bona est, et. nihil ab- 
Jiciendum quod cum gratiarum actione percipitur (1 Tim. 
vi, 4). In figura Judzxis posita erant qu:edam, et. im- 
munda dicta sunt (Levit. xi). Sed postea quam lux ipsa 
venit, remot:e sunt umbr:e, non sunius retenti in. lit- 
tera, sed vivilicati in spiritu : et. non est imposi- 
tum jugum observationis Christianis, quod impositum 
erat Judaeis ; quia Dominus dixit, Jugum enim meum 
suave est, et sarcina mea levis est ( Matth. xx, 30) : et, 
Omnia, ait Apostolus , munda mundis : immundis au- 
iem. et infidelibus , nihil est mundum ; sed. polluta sunt 
eorum et mens *et conscientia (Tit. 1, 15 ). Quid voluit 
intelligi ? Mundo homini et panis et porcina munda 
esi, immundo nec panis, nec porcina. ]mmundis autem, 
inquit, et infidelibus nihil est mundum. Quare nihil est 
mundum ? Sed polluta sunt, inquit, eorum et mens et 
conscientia : quia si interius quod est, immundum 
est ; foris quod est, nihil mundum esse potest. Si ergo 
illis quihus interiora immunda sunt, exteriora munda 
esse non possunt ; si volueris ut exteriora munda sint, 
interiora mundato. Ibi est enim os quod. implebitur 
tibi gaudio, et quando taces : quando enim taces ct 
gaudes, os tuum clamat ad Deum. Sed vide unde 
gaudeas. Si de sa'culo gaudes, immundo gaudio voci- 
feraris ad. Deum : si vero de redemptione gaudes, 
quomodo dixit psalmus iste, Cum converteret Dominus 
captivitatem Sion, facti sumus jucundati ; tunc imple- 
lur vero gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione : 
manifestum est. quia in spe gaudes, et. acceptum est 
gaudium tuum apud Deum. In ipso gaudio, vel in 
ipso ore quod habemus intus , et manducamus et bi- 
bimus : sicut de isto ore ad refectionem corporis, sic 
et de illo ore ad refectionem cordis. Nam inde, Beati 
qui esuriunt et sitiunt justitiam , quoniam ipsi satura- 
buntur (Matth. v, 6 ). 
7. Si autem non facit immundum nisi quod exit de 
ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligi- 


mus nisi os corporis ; absurdum est et nimis stultum, 


ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXV. 


1663 


manducat, tunc. autem putemus immundum , si vo- 
mat. Ait enim Dominrs : Non quod intrat in os, sed 
quod ezxil, coinquinat. (juando ergo manducas, non 
fis immundus; et quando vomis, cfiiceris immundus? 
Quando bibis , non, es immundus ; et quando spuis, 
immundus es ? Quando spuis enim , de ore ttuo cxit 
aliquid ; quando bibis, in os intrat aliquid. Quid vo- 
luit dicere Dominus, Non quod intrat in os, sed quod 
exit, inquinat ? Secutus eodem loco secundum alium 
evangetistam dixit qu;e sunt quz procedunt de ore ; 
ut intelligas non de ore corporis eum dixisse, sed de 
ore cordis. Ait enim : De corde enim exeunt cogitatio- 
nes mala, fornicationes , homicidia, blasphemim; hec 
sunt qua coinquinant hominem : mon lotis autem 
manibus manducare, non. coinquinat hominem (Matth. 
xv, 1-20; et Marc. vit, 5-25 ). lila ergo, fratres mei, 
quomodo exeunt de ore, nisi quia exeunt de corde, 
Sicut ipse Dominus dicit? Non enim quando illa loqui- 
mur, tonc nos maculant. Ne quis dieat : Quando 1lo- 
quimur, de ore nostro exeunt, quia verba et. voces 
de ore nostro exeunt ; et qnando mala loquimur, im- 
mundi efficimur. Quid si aliquis. non loquatur, et 
tantum cogitet mala, mundus est , quia de ore ipsius 
corporis uihil processit? Sed de ore. cordis jam Deus 
audivit. Ecce, fratwes mei, attenditequ:e dico. Nomino 
furtum : modo. nominavi furtum ; numquid quia no- 
minavi furtum, contaminavit me furtum ? Ecce de 
ore meo exiit, et non me fecit immundum. Fur autein 
surgit in nocte, et nihil dicit ore , et faciendo fit im- 
mundus. Non solum uon dicit, sed et premit facinus 
toto silentio; et usque adeo vocem suam timet audiri, 


. Ul nec vestigia sua velit sonare : numquid ergo quia 


ita silet, mundus est ? Plus autem dico, fratres mei. 
Ecce adliuc. in stratu suo jacet, nondum surrexit ut 
furtum faciat ; vigilat, et exspectat ut homines dor» 
miant : jam Deo clamat, jam (ur est, jam immundus 
est, jam facinus de ore interiore processit. Quando 
enim facinus ex ore procedit? Quando voluntas fa- 
ciendi decernitur. Decrevisti facere ; dixisti, fecisti. Si 
furtum non feceris foris ; forsitan ille non meruit per- 
dere, cui disponebas auferre : et. ille nihil perdidit, 
et tu de furto damnaberis. Decrevisti occidere ho- 
mincm ;dixisti in corde, sonuit de ore tuo interiore 
homicidium : adhuc vivit homo , et tu homicida pus 
niris. Quid sis enim apud Deum, quixritur, non quid 
non dum apparueris apud homines. 

8. Certe ergo novimus, et nosse debemus, ct te- 
nere quia est os cordis, est et lingua cordis. Ipsum os 
impletur gaudio :in ipso ore intus oramus Deun, 
quando labia clausa sunt, et patet conscientia. Silen- 
tium est, et clamat pectus : sed auribus cujus? Non 
hominis, sed Dei. Securus ergo esto; ille audit qui 
miseretur. Et rursus quando nemo hominum audit 
maia, si procedunt de ore tuo, noli esse securus, 
quia ille audit qui damnat. Susauna non audiebatur t 
ab injustis judicibus, tacebat et orabat. Os ejus non 
audiebatur ab hominibus, cor ejus clamabat ad 


! Septem MWss., de corde tuo. 
* Aliquot vss.. Susama judicabatur. Et plures absque nt« 
gatione, 5usanna «rdicbatur. 


1663 


Deunm (Dn. xim, 25, ete). Numquid quia vox ejus de 
ore eorporis noa processil, propterea exaudiri non 
meruit? Exaudita est illa; quando oravit, nemo ho- 
minum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus in ore 
interiore, cbgitate. Ibi videte ne quid mali dicatis in- 
tus, e4 nihil mali facitis foris : non potest enim fieri 
ab homine foris, nisi quod. dictum fuerit intus. Cu- 
stodi os cordis a malo, et innocens eris : innocens 
erit lingua corporis tui, innocentes manus erint; 
etiam pedes innocentes erunt, oculi innocentes erunt, 
aures innocentes erunt! ; omnia membra tua justitize 
militabunt, quia imperator justus tenuit cor. 

9. Tunc dicent inter. Gentes, Magnificavit Dominus 
facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum : 
facti sumus jucundati. Videte, fratres, si modo Sion 
non illud dicit inter Gentes, per totum orbern terva- 
rum ; videte: si non ad Ecclesiam eurritur. In toto 
orbe terrarüm pretium nostrum accipitur ; Amen re- 
spondetur. Dicunt ergo inter Gentes Jerosolymitani 
captivi, Jerosolymitani redituri *, peregrini, suspiran- 
ies patrie sua. Quid dicunt? Magnificavit Dominus 
facere nobiscum ; facti sumus jucundati. Numquid ipsi 
secum fecerunt? Ipsi male secum ecerunt, quia sub 
peccato se vendiderunt. Redemptor venit, et bene 
cum illis fecit : et magnificavit Dominus facere cum eis. 
Magnificavit. Dominus facere. nobiscum; facti sumus 
jucundatt. 

10. (vers. À.] Converte, Domine, captivitatem. o- 
stram, sicut torrens in. austro. Quid sit hoc, attendat 
Cliaritas vestra. Jam dixerat, Cum converteret Domi- 
nus captivitatem Sion. Quasi de prxterito loquebatur : 
sed solet fieri ut de pr:eterito loquens, futura prz- 
nuntiet Propheta. Nam quasi de preterito loqueba- 
tur, cum in alio psalmo diceret, Foderunt manus 
ineas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea 
(Psal. xx1, 17). Non dixit, fossuri sunt ; non dixit, di- 
numerabunt ; nou dixit, divident sibi vestimenta mea; 
non dixit, super vestimentum meum mittent sortem : 
futura erant, et quasi faceta cantabantur. Omnia enim 
quie futura sunt, Deo jam facta sunt. Hie ergo cum 
diceret, « Cum converteret Dominus captivitatem 
Sion, facti sumus sicut consolati ; tunc repletum est 
gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione ; » 
ut ostenderet se figura prxteriti futura cogitare, ait, 
« Tunc dicent. inter Gentes. » Dicent, jam de futuro 
est. « Magnifieavit Dominus facere nobiscum; faeti 
sumus jucundati?. » Tunc cum cantabantur, futura 
erant, et nunc videntur przsentia, Ergo orat tan- 
quam de futuris, qui futura tanquam praeterita prze- 
cinebat : Converte, Domine, captivitatem nostram. Non- 
dum erat ergo conversa captivitas, quia nondum Red - 
emptor advenerat. Ergo, quando cantati sunt Psalmi, 
quod orabatur tunc, jam factum est : Converte, Do- 
mine, caplivitatem nostram, sicut torrens in austro, 


* In B. post, oculi innocentes, deest vox, erunt; post, au- 
Tes, proteruussa sunt verba, innocentes erunt. Er. Lugd. 
Ven. Lov. seculi Sumus. — M. 

? Quatuor Mss., redempti. 

? Hjc apud Fr. et Lov. additur, de preterito : quod a cx» 
teris libris abest. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1065 
Sicut convertuntur torrentes in. austro, sic converie 
capiivitatem nostram. Qurebatur quid sit; sed pa- 
tebit modo, adjuvante Domino, vestris orationibus. 
Quodam loco Scriptura, cum proeiperet et moneret 
de operibus bonis, ait : Sicut glacies in Sereno, ita sol- 
ventur peccata. tua. (Eceli. vt, 17). Ergo peccata liga- 
baut nos, Quomodo ? Quomodo frigus lizat aquam ne 
currat. Et illigati frigore peccatorum gelavimus. Au- 
ster autem calidus ventus est: quando flat auster, 
liquescit glacies, et implentur torrentes. Torrentes 
autem. dicuntur flumina hiemalia; magno enim im- 
petu repentinis aquis impleta currunt. Gelaveramus 
ergo in captivitate ; constringebant nos peccata no- 
Stra : fjavit auster Spiritus sanctus ; dimissa sunt no- 
bis peccata, solnti sumus a frigore iniquitatis; tan- 
quam glacies in sereno, solvuntur peccata nostra. 
Curramus ad patriam, quasi torrentes in austro. Diu 
enim laboravimus, et laboramus etiam facientes bene. 
Nam ipsa vita humana quam ingressi sumus, misera 
est, laboribus pleua, doloribus, periculis, :rumnis,; 
tentationibus. Nolite seduci gaudio rertm humana- 
rum ; flenda in rebus humanis adveriite. Poterat ri- 
dere prius puer qui nascitur : quare a fletu ineipit vi- 
vere? Ridere nondum novit ; quare plorare jam no- 
vit? Quia ccpit ire in istam vitam. Sed si. de illis 
captivis est, hic flet et gemit; sed veniet gaudium. 
11. [vers. 5.] Sequitur enim : Qui. seminant. in la- 
erymis, in. gaudio metent. In. ista vita, qui plena est 
lacrymis, seminemus. Quid seminabimus ? Opera 
bona. Opera misericordie semina nostra sunt : de 
quibus seminibus ait Apostolus, « Bonum autem fa- 
cientes non deficiamus ; tempore enim proprio metes 
mus infatigabiles. ftaque dum tempus habemus ope- 
remur bonum ad omnes, maxime autem ad domestli - 
cos fidei » (Galat, vi, 8-10). Loquens itaque de ipsis 
eleemosynis, quid ait? Hoc autem dico, Qui parce se- 
minat, parce ei melet (Y Cor. 1x, 6). Ergo qui multum 
seminat, multum metet : qui parce seminal, parce ei 
metet ; et qui nihil seminat, nihil metet. Quare desi- 
deratis latos fundos, ubi multa semina seminetis ? 
Latüior vobis non est ubi seminelis, quam Christus, 
qui in se voluit seminari, Terra vestra Ecclesia est ; 
seminate quantum potestis. Sed párum habes unde 
facias. Habes voluntatem ? Quomodo nihil esset quod 
habes, si non adesset bona voluntas ; sie et quia non 
habes, noli esse tristis, si est tibi bona voluntas, 
Quid enim seminas? Misericordiam. Et quid metes ? 
Pacem. Numquid autem dixerunt Angeli, Pax in terra 
divitibus hominibus? Sed, Pax in terra hominibus bona 
voluntatis (Luc. v, 44). Ín Zacchzo magua voluntas b 
in Zacch»o charitas magna, Suscepit Dominum ho- 
spitio, gaudens suscepit, et dimidium patrimonii sui 
pauperibus promisit se daturum, et si cui aliquid abs- 
tulerat, quadruplum redditurum (Jd. xix, 6, 8);ut 
intelligas propterea sibi eum tenuisse dimidium, non 
ut haberet quod possideret, sed ut haberet unde de- 
bita redderet. Magna voluntas; muitum dedit, mul- 


* Ad hzee verba, m. Zacchazo magna voluntas, | czemitte- 
batur in Edd.: 1» vidua magna volatus : quod a Nss. abest, 


——— —"— 


UH——" í————— "P "— 




















1665 


tum seminavit. Ergo vidua illa que duo minuta misit, 
parum seminavit? !mo tantum, quantum Zacehaus. 
Minores enim facultates fercbat, sed parem volunta- 
tem habebat (Luc. xxi, 1-4). Misit duo minuta de 
tanta voluntate, de quanta Zacchieus dimidium patri- 
monii Sui. Si attendas quid dederunt, diversa inve- 
nies : Si attendas unde dederunt, paria invenics* 
quidquid babuit dedit illa, ev quod habuit dedit illc. 

12. Fac aliquem non habere vel duos nummos : est 
aliquid vilius quod seminemus, ut metamus jijlam 
messem ? Est : Calicem aque [rigide qui dederit disci- 
pulo, non perdet mercedem suam. Calix aqui frigid:e 
non duobus nummis, sed gratis constat ; tamen ali- 
quando sic gratis consizt, ut habeat illum alius, et 
alius non habeat : si ergo ille qui illum habet, dede- 
rit ilii qui non habet ; tantum dedit, si de plena eha- 
ritate dedit quod dedit, tantum dedit, quantum illa in 
duobus minutis, quantum Zaccho»eus in di.nidio rerum 
suarum. Non enim sine causa addidit, frigide, ut 
pauperem ostenderet. ideo dixit, Calicem aque frigi- 
de, ne quis vel inde causaretur quod lignum non 
habuerit unde ealefaceret aquam. Calicem aqua fri- 
gidg qui dederil uni ex minimis, non perdet merce- 
dem suam (Marc. 1x, 40 ; et Maith. x, 42). Quid si nec 
hoe habeat? Securus sit, etsi nee hoc liabet ; Paz in 
terra. ominibus bonc voluntatis : tautum illud ti- 
meat, ne habeat et non faciat. Si enim habet et non 
faeit, intus gelavit; nondum soluta sunt peccata. ejus 
sicut torrens in austro, quia voluutas frigida est. 
Quid valent tanta bona qux possidemus? Accedit vo- 
luntas fervens, jam soluta calore austri; etsi nihil 
habeat, iotum illi computatur. Quanta. sibi proestant 
mendici ? Intendat Charitas veswa quomodo fiat elce- 
mosyua. Certe mendiei sunt in quos facis eleemosy- 
nam, mendici egent. Áttenditis forte fratres vestros, 
si aliquo egent; tribuitis, si est in vobis Christus, 
etiam exteris. Sed si illi sunt mendici, qui professio- 
nem babent petendi, in. :erumna et ipsi habent quod 
prostent sibi invicem. Non illos deseruit Deus, unde 
probentur, quia faciunt eleemosynas. fste non potest 
ambulare ; qui potest ambulare, pedes suos accom- 
modat claudo; qui videt, oculos suos accommodat 
€xco; et qui juvenis est et sanus, vires suas accom- 
modat vel seni vel wgroto, portat illum : ilie indiget, 


- Mie divcs est. 


15. Aliquando et dives invenitur pauper, et a 
pipere przsstatur illi aliquid. Venit nescio quis ad 


flumen , tanto delicatior quanto ditior; transire non 


potest : si nudatis membris transiret, frigesceret , 
aegrotare , moreretur ; accedit. pauper exercitatior 
corpore , trajicit divitem ;.eleemosynam facit in d.vi- 
tem. Ergo nolite eos tantunf putare pauperes, qui non 
habent pecuniam. In quo quisque pauper est, ibi illum 


yide; quia forte tu in eo dives es, in qaa ille pauper 


est, et labes unde accommodes. Forte membra tua ac- 
commodas, et plus est quam si pecuniam accommoda- 
res. Consilio indiget, tu plenus es consilio ; in consilio 


ille pauper, tu. dives es. Ecce nec laboras , nec ali- 


quid perdis ; das consilium, et pr:sitisti cleeimosynam. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXV. 


1666 
Modo, fratres inei, cum loquimur, quasi pauperes ad 
nos estis ; et quia nobis Deus dignatus est dare , da- 
mus inde vobis; et omnes ab illo accipimus, qui solus 
est dives. Sic se ergo tenet corpus Christi , membra 
socia sic compinguntur et adunantr in charitate et 
in vinculo pacis, cum quisque id quod habet, prxstat 
ei qui non habet ! : in eo quod habet, dives est; in eo 
quod ille non habet, pauper est. Sic vos diligite, sie 
vos amate. Nolite ad vos solos attendere ; sed atten- 
dile indigentes Qirca vos. Sed quia cum laboribus et 
arunmnis fiunt istz in ista vita, nolite deficere. In la- 
erymis seminatis, in gaudio metetis. Quid enim , fra- 
tres mei? lpse agricola quando procedit cum aratro, 
et portat semen, nonne aliquando frigidus est ventus, 
et imber deierret? Attendit coelum , videt triste, tre- 
mit frigore, ei ixmen procedit, et seminat. Timet 
e im ne cum iristem diem attendit et exspectat diem 
letum, tempus transeat, et non inveniat quod metat. 
Nolite differre , fratres mei ; seminate in hieme , sc- 
minate bona opera et cum ploratis ; quia qui seminant 
in lacrymis , in. gaudio metent. Mittunt. semina sua, 
bonam voluntatem et bona opera. 

14. [ vers. 6. ] Euntes ibant, et flebant , mittentes se- 
mina suc. Quare flebant? Quia inter miseros erant, 
et miseri erant. Melius est, fratres mei , ut nullus sit 
miser, quam ut tu facias misericordiam. Qui enim ut. 
faciat misericordiam optat esse miseros, crudelem ha- 
bet misericordiam : quomodo si medieus ut exerce- 
ret artem suam, optaret essc multos :egrotos, cerude- 
lis medicina esset. Melius est ut omnes sani sint; 
quam uiíexerceatur ars modici. Melius est ergo ut 
omnes beati regnent in illa patria, quam ut sint quibus 
impendatur misericordia. Tamen quamdiu sunt quibus 
impendatur , noh deficiamus in ista :rumna mittere 
semina. Etsi cum fletu seminamus , tamen eum gau- 
dio metemus. In illà enim resurreetione mortuorum 
recipiet quisque manipulos suos , id est fructum se- 
minis, coronam gaudiorum et exsultationis. Tunc erit 
iriumphus ketantium , et ipsi morti insultantium , in 
qua gemebatur : tunc. dieeni morti, Ubi est, mors, 
contentio tua ? Ubi est, mors, aculeus tuus ( 1 Cor. xv, 
55 )? Sed quarc jam gaudent ? (suia portant manipulos 
suos. Quia euntes ibant, et flebant, mitientes semina sua. 
Quare , mittentes semina sua? Quia qui seminant in la- 
crymis, in gaudio metent. 

15. Isto psalmo exhortati vos fuerimus maxime ad 
faciendam misericordiam , quia hinc ascenditur ; et 
videtis quia ille cantat cantieum graduumn , qui ascen- 
dit, Mementole; nolite amare descendere et non 
ascendere , sed de ascensione cogitate : quia qui de- 
scendebat ab Jerusalem in Jericho, ineklit in latrones, 
Won descenderet ?, et non incideret in. latrones. Jam 
ergo Adam descendit, et. incidit in latrones : omnes 
enim nos Adam sumus. Sed transiit saeerdos, et con- 
tempsit; teansiit Levita, et contempsit ; quia Lex sa- 
nare non potuit. Transiit Samaritanus quidam , id est 


! Am, Er. et plerique Mss , cum quesque id quod prestat 


ei qui non habet. Me 
? Er. Lugd. Ven. Lov.: ivisi descenderet, non, cie. M. 


1667 
Dominus noster Jesus Christus : illi enim dictum est, 
Nonne verum dicimus nos , quia Samaritanus es tu , et 
daemonium habcs? Me non dixit, Non sunt Samarita- 
nus ; se! dixit, Ego daemonium non habeo (Joan. vut, 
48, 49). Samarites enim interpretatur, Custos. Si 
diceret, Non sum Samaritanus , diceret, Non sum 
custos, Et quis alius custodiret? Deinde ponens simili- 
tudinem : T'ransiit Samarites , et fecit cum illo miseri- 
cordiam, sicut scitis. Jacebat autem in via vulneratus, 
quia descendit. Transiens Samaritanus non nos con- 
tempsit : curavit nos, levavit in jumentum, in carne 
sua !; perduxit ad stabulum , id est ad Ecclesiam ; 
commendavit stabulario , id est Apostolo; dedit duos 
denarios unde curaretur, charitatem Dei et charitatem 
proximi : in his duobus enim preceptis tota Lex pen- 
det et Prophet» ( Matth. xxu, 57-40 ). Dixit autem 
stabulario : Si quid amplus erogaveris , in redeundo 
reddam tibi ( Luc. x, 590-57 ). Amplius erogavit Apo- 
stolus ; quia cum omnibus Apostolis permissum esset 
ut acciperent tanquam milites Christi stipendia a pro- 
vincialibus Christi, ille manibus suis laboravit, et an- 
nonas suas provincialibus donavit. (1 Cor. 1v, 12; 
I Thess. n, 7, 9; et M Thess. 11, 8, 9). Omnia facta sunt: 
si descendimus , et. vulnerati sumus ; ascendamus , 
cantemus, et proficiamus, ut perveniamus. 





IN PSALMUM CXXVI 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. [vers. 1.] Inter omnia cantica quibus est titu- 
lus, Caniicum graduum , iste psalmus aliquid amplius 
in titulo accepit, quod additum est, Salomonis. Sic 
enim praznotatur : Canticum graduum Salomonis. Ita- 
que fecit nos intentos inusitalior titulus exteris, ut 
quxramus quare sit additum , Salomonis. Nam quid 
sit Canticum graduum , non. opus est siepe repetere ; 
plura enim dieta sunt hine, quia cantat. ascendentis 
vox in affectu pietatis et charitatis ad illam supernam 
Jerusalem , cui suspiramus quamdiu peregrinamur, 
et ubi letabimur cum à peregrinatione redierimus. 
Ascendit ad hanc omnis qui proficit; cadit ab hae 
omnis qui deficit. Nec pedibus ascendere quieras, nec 
pedibus te descendere putes : amando Deum , ascen- 
dis; amando sxeulum, cadis. Sunt ergo ista cantica 
amantium, quodam sancto desiderio flagrantium. Ar- 
dent qui ista cantant ex corde, quorum etiam cor ar- 
dens invenitur in moribus, in bona conversatione , in 
operibus secundum prwcepta Dei, in contemptu tem- 
poralium, in charitate xeternorum. Sed quare sit ad- 
ditum , Salemonis, quantum inspiraverit Dominus , 
dicam Charitati vestrze. 

2. Salomon erat tempore suo filius David , magnus 
ille, per quem multa sancta przecepta et salubria mo- 
nita et divina sacramenta Spiritus sanctus in divinis 
Litteris operatus est, Nam ipse Salomon mulierum ama- 
tor fuit, et reprobatus esta Deo : et usque adeo laqueus 
illi fuit illa cupiditas, ut a mulieribus ctiam idolis sa- 
crificare cogeretur, sicut de illo Seriptura testis est 


* Sic Am. Er. et Mss. At Loy., id est in carnem suam. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1668 


(Ill. Reg. xi). Sed. $1 illo cadente, quo per illum 
dieta sunt, delerentur ; judicaretur quia ipse dixerat, 
non per illum dieta erant. Optime igitur etiam hoc 
egit misericordia Dei et Spiritus ejus, ut quidquid boni 
per Salomonem dictum est, Deo tribueretur; peccatum 
auteni hominis homini. Quid mirum quia in populo 
Dei cecidit Salomon? In paradiso non cecidit Adam ? 
Non cecidit de ccelo angelus, et. diabolus factus est ? 
«leo. docemur in nullo hominum spem esse ponen- 
dam. Quia et iste Salomon zdificaverat templum Do- 
mino (Jd. v1), in typo quidem et in figura futur:e 
Ecclesi: et. corporis Domini ; unde dicit in Evange- 
lio, Solvite templum hoc, et in. triduo. exciiabo illud 
(Joan. n, 19) : quia ergo ipse x«dificaverat illud tem- 
plum, zedifieavit sibi templum verus Salomon Domi- 
nus noster Jesus Christus , verus pacifieus. Nomen 
enim Salomonis interpretatur Pacificus : est autem 
ille verus pacificus, de quo dicit Apostolus , Ipse est 
enim paa noslra, qui (ecit utraque unum. Ypse est verus 
pacificus, qui duos parietes e diverso venientes in se 
copulavit, quibus facws est lapis angularis , venienti 
populo ex circumcisione credentium , et venienti po- 
pulo ex propulio Gentium et ipsorum credentium ; 
fecit unam Ecclesiam de duobus populis , factus est 
ilis lapis angularis ( Ephes. n, 14-22), et ideo. vere 
pacificus. Quia ergo ille verus Salomon ; Salomon au- 
tem ille filius David de muliere Bethsabee ( II Heg. 
xii, 24), rex Israel , figuram gestabat hujus pacifici, 
quando templum zdificavit : ideo ne illum putes Salo- 
monem qui zedificavit domum Deo, alium Salomonem 
tibi ostendens Scriptura sic ccepit in Psalmo : Visi 
Dominus cdificaverit domum , in vanum laboraverunt 
edificantes eam. Domiuus ergo xdificat domum , Do- 
minus Jesus Christus xedificat domnum suam. Laborant 
multi in :edificando ; sedsi non ille zedificet, in vanum 
laboraverunt edificantes eam. Qui sunt qui laborant 
sdificantes ? Omnes qui in Ecclesia predicant verbum 
Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus , 
omnes laboramus , omnes xdificamus modo ; et ante 
nos cucurrerunt, laboraverunt, zedificaverunt : sed nisi 
Dominus adificaverii. domum , in vanum laboraverunt, 
edificantles eam. Ideo quosdam videntes ruere Apo- 
Stoli, et proprie Paulus ait : Dies observatis, et annos, 
et menses , et tempora ; limeo vos *, ne forte sine causa 
laboraverim in vos ( Galat. wv, 10, 11 ). Quia noverat 
se intus a Domino :dificari, plangebat istos, quia sine 
causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille 
:xdificat intus. Quomodo audiatis , nos advertimus ; 
quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras 
videt. Ipse xedificat , ipse monet , ipse terret, ipse in- 
tellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum ve- 
Strum : et tamen laboramus et nos tanquam operarii ; 
Sed nisi Dominus «dificaverit domum, in vanum labora-. 
verunt cdificantes eam. 

9. Qui? autem domus Dei, ct ipsa civitas. Domus 
enim Dei, populus Dei; quia domus Dei, templum Dei, 
Et quid dieit Apostolus ? Templum enim Dei sanctum 


Sie Mss. AL EU, eareat, vos : et in'ra habent, laborave- 
Tàu in vobis. 





C dU UT 


 — ——Á M 

















1669 
est, quod estis vos (1 Cor. qn, 17). Omnes autem fidc- 
les, quie est domus Dei, non solum qui modo sunt, 
sed eL qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui 
post nos fnturi sunt, adhuc qui nasci habent in rebus 
humanis usque in finem swculi, congregati in unum 
fideles innumerabiles, sed Donrino numerati, de qui- 
bus dieit. Apostolus, Novit Dominus qui sunt. cjus 
(U Tim. n, 19) ; grana illà qux modo gemunt inter 
paleas, quie massam unam factura sunt, quando area 
in fine fuerit ventilata (Matth. 1, 12) : omnis ergo 
numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commu- 
tandorum ut fiant :equales Angelis Dei, adjuncti etiain 
ipsi Angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspe- 
etant nos quando à peregrinatione redeamus ; omnes 
Simul unam domum Dei faciunt, ct uiam civitatem. 
Ipsa est Jerusalem. IIabet custodes : quomodo habet 
:wdificantes, laborantes ut :edificetur ; sic habet et cu- 
Stodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit 
Apostolus : Timeo ne sicut serpens Evam seduxil astu- 
lia sua, sic el vestrae mentes corrumpantur a. castitate 
qua est in Christo (M Cor, xi, 5). Custodiebat, custos 
erat ! ; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus 
proeerat. Et episcopi hoe faciunt. Nam ideo altior lo- 
cus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, ct 
tanquam custodiant populum. Nam et grace quod di- 
citur episcopus, hoc latine superintentor interpreta- 
tur ; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo 
enim viuitori altior fit locus ad custodiendam vineam, 
sic et episcopis altior locus factus est, Et de isto alto 
loco periculosa redditur ratio,; nisi eo corde stemus 
hie, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vo- 
bis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. 
Quia nos intrantes vos et exeuntes possurnus videre ; 
usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cor- 
dibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris 
videre possinius. Quomodo ergo custodimus? Quo- 
modo homines ; quantum possumus, quantum acce- 
pimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et per- 
fecte custodire non possumus, ideo sine custode 
remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quo dicitur, 
Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum laboravit 
qui custodit eam? Laboramus in custodiendo, sed va- 
nus est labor noster, nisi ille custodiat qui videt co- 
gitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis, custodit 
et cum dormieritis*. Ille enim dormivit in cruce 
semel, et surrexit; jam non dormit. Estote lsrael; 
quia non dormit, neque dormitabit, qui custodit 
]srael (Psal. cxx, 4). Eia, fratres, si volumus sub 
uuibra alarum Dei custodiri, simus Israel". Custodi- 
mus enim vos ex officio dispensationis ; sed custodiri 
volumus vobiseum. Tanquam vobis pastores sumus , 


sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam 


vobis ex hac loco doctores sumus ; sed sub illo uno 
Magistro in hae schola vobiscum condiscipuli sumus. 
4. [vers. 2.] Si volumus custodiri ab illo qui humi- 


! Sic aliquot Mss. Alij autem omittuat, custos erat : eujus 
loco Edd. habent, cautus erat.— 

* Er. Ligd. Yen. Lov., dormitis. — M. 

3 Isthaiec verba, sinus israel, absunt ab Am. et a Mss,, uec 
necessaria videbuntur, si sententia. superior Ad id refera- 
Aur, quod paulo iura subjicitur, scilicet, nuniles sinus. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXVI. 


1oT6 
liatus est propter nos, ct exaltatus est. ad custodien- 
dos nos, humiles simus. Neno sibi arrogct afiquid. 
Nemo habet aliquid boni, nisi ab illo aecepcrit, 
qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit ar- 
rogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut. ve- 
niat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam 
veniat in illum sapientia, putat se esse sapientem ; 
ante Incem surgit, et ambulat. in tenebris. Et quid 
audit in isto psalmo? In vanum est. vobis ante lucem 
surgere. Quid est, In vanum | est vobis ante lucem sur- 
gere? Si surgatis antequam surgat lux, necesse est 
ul in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Sur- 
rexit lux. nostra Christus; bonum est tibi ut surgas 
post Christum, non surgas ante Christum. Qui sur- 
gunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Chiri- 
sto. Et qui sunt qui se volunt praponere Christo? 
Qui volunt hie excelsi esse, ubi humilis ille fuit. 
Sint ergo hic huniiles, si volunt ibi esse execlsi, ubi 
Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adh:ese- 
rant (ide, in quibus et nos sumus, si et nos in illum puro 
corde eredimus : Pater, inquit, quos mihi dedisti , volo 
ut ubi ego sum, et. ipsi sint mecum (Joan. xvn, 24). 
Magnum donum, magna gratia, magna promissio, 
fratres mei ! Et quis non vult. esse cum Christo, ubi 


-€st Christus? Sed jam excelsus Christus : vis ibi esse 


ubi est excelsus ? Esto humilis, ubi et ille lumilis 
fait. Propterea illis dicit ipsa lux : Non est discipulus 
Super magistrum, nec servus super dominum suum 
(Matth. x, 24). Qui volebant discipuli esse super magi- 
Strum ; et servi volebant esse super dominum suum, 
ante lucem volebant surgere; in vanum ibant, quia 
nón post lucem ibant. lllis ergo dicit iste psalmus, 7n 
vanum £st vobis ante lucem surgere. Tales erant filii 
Zebedxi, qui antequam humiliarentur secundum pas- 
sionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, 
unus ad dexteram, alter ad sinistram : ante lucem 
volebant surgere ; ideo in varium ibant. Revocavit illos 
Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis : 
Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum (1d. xx, 
21,22). Ego veni humilisesse, et vosante me vultis esse 
excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac 
vultis ire, qua ego non eo, In vanum est vobis ante lu- 
cem surgere. Et Petrus ante lucem surrexerat, quando 
consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro 
nobis. Dixerat enim ille de passione sua. in qua salvi 
futuri eramus, de ipsa humilitate ; humilis enim pas- 
sus est: cum ergo de passione sua futura diceret, 
expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium 
Dei ; timuit ne moreretur, et ait illi, Absit a le, Do- 
mine; propitius esto tibi : non fiet istud. Ante lucem 
volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fe- 
cit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret : 
Redi post me, satanas (1d. xvi, 21-25). Ideo enim sata- 
nas, quia ante lucem vis surgere. Redi post me, ut ego 
praecedam, tu sequaris : qua ego co, illae eas; non 
qua tu vis ire, illac me velis ducere. 

5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit 
Psalmus, In vanum est vobis ante lucem surgere. Et 
quando surgemus ? Cum fuerimus humiliati : Surgite 


1671 


posteaquam sedistis. Surrectio exaltationem siguificat, 
sessio humilitatem s'gnificat. Aliis locis intelligitur 
sessio in honore iudicandi, aliis locis. humilitatem 
ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio ? Sede- 
biis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus 
Israel (Matth. xix, 98 ). Quomodoin signo humilitatis 
sessio? Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad. puteum 
(Joan. iv, 6). Fatügatio Domini, infirmitas Do- 
mini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiz : 
sed ipsa infirmitas, hunilitas. Ergo si sedit ex infir- 
mitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa ses- 
sio ipsius, id est humilitas. ipsius, ipsa nos fecit sal- 


v05 ; quia, Quod infirmum est Dci, fortius est quam ho-. 


mines. (1 Cor. 1, 25). Ideo dicit in quodam psalmo : 
Domine, tu cognovisti sessiónem meant, et vesurrectio- 
nem meam (Psal. cxxxvin, 2); id est humilitatem 
meam, et exaltationeni meam. Quid ergo vos ante lu- 
cem vultis exaltari, o filii Zebedasi? Sic enim loqua- 
mur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis 
irascuntur ; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut 
alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt * , 
Quid ergo vultis ente [ucem surgere? 1n vanum est vo- 
bis. Exaltari vultis, antequam humiliemini ? Dominus 
ipse vester, qui est lux vestra, humiliatus est ut exal- 
taretur. Audite Paulum dicentem :. Qui cum in forma 
Dei esset, non rapinam arbitratus est esse equalis Deo. 
Quare illi non erat rapina? Quia. na!ura erat, quia 
hoc? natus erat, ut esset :equalis illi a quo genitus 
est. Sed quid fecit? Propter nos seeüipsum exinanivit, 
formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, 
et habitu inventus ut homo. flumiliavit semetipsum fa- 
cis obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. 
I*ec est sessio ipsius. Sed a3udi resurrectionem : 
Propter quod. et Deus illum exaltavit, et donavit illi no- 
men quod est super omne nomen. (Philipp. n, 6-9). 
Jam vos ad illud nomen festinatis; surgite, set 
posteaquam sedistis. Surgere vultis, sed primo sedete : 
et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam 
$i priripis regnum, cadis a regno antequam surgas. 
Potestis bibere, inquit, calicem quem ego bibiturus sum? 
Et illi : Possumus. Et ille : Calicem, inquit, meum 
bibetis ; sedere autem ad. dexteram, vel ad sinistram 
mem, ait, non est meum dare vobis : aliis paratum est 
a Patre meo (Matth. xx, 92, 95). Quid est, non est 
meum dare vobis? Non est meum dare superbis ; hoc 
enim adhue erant. Sed si vultis illud accipere, nolite 
esse quod estis. Aliis paratum est; et vos alii estote, 
et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius lu- 
miliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo 
humilitatem. profuturam sibi, et eorrecti sunt. Ergo 
et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalinus iste : 
Surgite posteaquam sedistis. 

6. Sed ne quis putet se ad hoc. sedere ut honore- 
tur; üt ostenderet quia sessione ista humilitatem vo- 
uit commendare; ne quis se putaret jussum esse 
sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gau- 


! Sic vss. Edd. vero. correcti suni. 
: * sic plerique Nss. Alii cum Am., 4n hoc. Er. et Lov., ad 
10C€e 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1672 


dendum, et majorem superbiam ibi quiereret ; ia 
significationem humilitatis addidit, Qui manducatis 
panem. doloris. lli ergo manducant. panem doloris , 
qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in coa- 
valle plorationis. Ascensiones enim facit Deus im 
corde. Sed ubi illas disponit ? Ascensiones, inquit, £x 
corde ejus disposuit. Quis? Deus. Si ascensiones in 
corde, ideo cantant. canticum graduum. Humilietnue 
in sxculo: ascendamus '. Quomodo? Corde. Quia 
ipsa ascensio cordis, a convalle plorationis surgit. In 
convalle, inquit, plorationis (Psal. xxxi, 6, 7). Quo- 
modo erecti sunt montes, sic sederunt convalles : con- 
valles enim dicuntur loca depressa terrarum : colles 
autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; 
multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Pa- 
rum est : non ait, A colle surgite; ncc ait, a campo ; 
sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus 
est. Si ergo in eonvalle plorationis nandueas panem 
doloris, et dicis, Fact sunt mihi lacrymae mec. panis 
die ac nocte, dum dicitur mili quotidie, Ubi est Deus 
tuus. (Psal. xpi, £)? bene surgis, quia selisti. 

7. Ét quasi diceres , Quando. surgeinus ? modo 
jubeimur sedere ; quando erit nostra surrectio, quando 
fuit Domini. Ad eum attende, quite pr:ecessit : 
nam sinon ipsum attendis, in vanum est tibi ante 
lucem surgere. Ipse quando exaltatus est ? Cum 
mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mor- 
tem spera , in resurrectione mortuorum spera, 
quia ille resurrexit. et ascendit. Sed ubi dormivit? 
In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gesta- 
bat, imo implebat quod significatum est in. Adam: 
quia eum dormiret Adam , costa illi detracta est , et 
Eva faeta. est (Cen. n, 21, 22); sic et Domino eum 
dormiret in cruce , latus ejus jaucea. percussum est 
(Joan. xix, 54), et Sacramenta profluxerunt , unde 
faeta est Ecclesia. Ecclesia enim eonjux Domini facta 
est de latere , quomodo Eva faeta est de latere. Sed 
quomodo illa non est faeta nisi de latere dormientis, 
sic ista non esi faeta nisi de latere morientis. Si ergo 
ille non rescrrexit nisi mortuus, iu exaltationem 
speras nisi post hane vitam? Sed ut doceat te iste 
psalmus , quasi interrogares , Quando. surgam ? for- 
tassis priusquam sedero? Cum dederit, inquit, dilectis 
ejus somnum. Dat hoc Deus , cum dormierint. dilecti 
ejus ; tunc surgent dilecti ejus, id est Christi. Qmnes 
enim surgent, sed non quomodo dilecti ejus. Om- 
nium est resurrectio mortuorum ; sed quid ait Apo- 
stolus ? Omnes quidem resurgemus , sed non omues im- 
mutabimur (VCor. xv, 51). Resurgunt illi ad pcenas; 
resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, 
ut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. 
Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti 
ejus, tune ad. nos pertinet illa resurrectio qua proe- 
cessit in Domino, ut lux surrexerit an'e nos, nos 
post lucem : quia in vanum est nobis ante. lucem 
surgere , id est , altitudinem quxrere antequam mo- 
riamur; cum Christus lux nostra non sit exaltatus in 


1 Jta Mes. At Edd. , wt ascendamus. vauloue post Er. et 
Lov.: Quia ipsa ascensio in cordibus, etc. 


———— m" 


1675 
carne, nisi posteaquam mortuus est. Constituti ergo 
membra ejus , et in membris cjus dilecti ejus , cum 
fomnim acceperimus , tunc surgemus in resurre- 
ctione. mortuorum. Ünus resurrexit, jam non mo- 
riturus. Resurrexit Lazarus ( Joan. xi, 44), sed mo- 
riturus ; resurrexit filia arehisynagogi ( Matth. 1x, 
95), sed moritura ; resurrexit filius vidus ( Luc. vn, 
15), sed moriturus : resurrexit Christus, nen moritu- 
rus. Áudi Apostolum : Christus resurgens ex mortuis 
jam nom moritur, et mors ei «ultra non. dominabitur 
(Atom. vi, 9). Talem spera resurrectionem ; et propter 
hoe esto chrisüanus , non propter felicitatem terrx» 
hujus. Nam si propter felicitatem vit:e hujus vis esse 
christianus , quando illa lux tua non hic quxsivit 
mundanam felicitatem ; ante lucem vis surgere , ne- 
cesse est uL in tenebris perseveres. Mutare , sequere 
lucem tuam ; qua resurrexit !, surge : sede prius , 
et sic surge , cum dederit somnum dilectis ejus. 

8. [vers 5.] Quasi qu:ereres iterum , Quibus dile- 
ctis? Erce hereditas Domini, filii , merces fructus ven- 
iris. Cuando dicit, fructus ventris , parturiti sunt filii 
isti. Est. quaedam mulier, in qua spiritualiter osten- 
ditur quod dictum est Ev:e: In gemitu parturies. Pa- 
rit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit , 
parturit. In cujus figura etiam Eva mater vivorum ap- 
pellata est (Gen. 1m, 16,90). In membris parturientis 
erat ille qui dicebat : Filioli mei, quos iterum parturio, 
donec Christus [formetur in. vobis ( Galat. 1v, 49). Sed 
won frustra parturivit, nec frustra peperit : erit semen 
Sanctum in resurrectione mortuorum ; abundabunt 
justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Ge- 
mii illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia : in illa au- 
iem resurrectione mortuorum apparebit partus Ec- 
clesi , transiel. dolor et gemitus. Et. quid dicetur? 
Ecce hereditas Domini , filii, merces [ructus. ventris. 
Hujus fructus (a) , non, hic fructus ; merces hujus 
fructus ventris. Quxe. est. ipsa merces? Desurgere a 
mortuis. Qux est ipsa merces ? Surgere, posteaquam 
sedisti. Quae est ipsa merces * Lotari, posteaquam 
manducasti panem doloris. Cujus veniris ? Ecclesi : 
in eujus ventre , quia ejus typum Rebecca gestabat , 
duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur 
( Gen. xxv, 22, 25). Una mater ih visceribus suis 
dissentientes fratres nondum natos continebat : pul- 
sabant materna viscera discordiis internis ; gemebat 
illa, vim patiebatur ; sed pariens discernebat quos 
geminos pr:gnans pertulerat. Sic et modo, fratres , 
quamdiu gemitus datus est Ecclesi: , quamdiu par- 
turit Ecelesia, ipsi suut intus et. boni et mali. Fru- 
ctus autem ventris in Jacob crat, quia ipsum dilexit 
mater. Jacob dilexi, dieit Deus, Esau autem odio habui 
(Malach.1, 9,5; Rom. ix, 45). Ambo de uno utero pro- 
cesserunt ; unus amari meruit, alius reprobari. In di- 
lectis ergo ejus fructus erit, Ergo merces fructus ventris. 

9. [vers 4.] Sicut sagitlg in. manu potentis , sic. filii 
excussorum. Unde enim facta est hxreditas ista , fra- 
tres? unde facta est tim. multa. hereditas , de qua 

! Sic Er. Lugd. Ven. ct Lov. In B., quare surrexit. M. 

(a) Grzc. tod karpou. 

PaTrnot, XXXVII, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXVI. 


1624 
dici habet in fine, Ecce heredis. Domini, filii, merces 
[ructus ventris? Excussi sunt quidam de manu Domni, 
tauquam sagittze , et ierunt longe , et. totam terram 
impleverunt, unde pullulant saucti. Nam ipsa est li:e- 
reditas de qua dicitur: Postula a me, et dabo tbi gen- 
tes hereditatem tuam , et. possessionem. tuam terminos 
terre (Psal. n, 8). Et quomodo | ista possessio per- 
tenditur et crescit usque ad fines terrz ? Quia sicut 
sagille in. manu polentis, sic filii excussorum, De arcu 
excutiuntur sagittze , ct. quanto fortior excusserit , 
tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excu- 
tiente Domino ? De arcu suo mandat Apostolos suos : 
non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta 
a tam forii excussa ; pervenit usque ad fines terr:e. 
Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humaui. 
Nam tantas vires ille habet , ut etiam si ultra esset 
quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic 
sunt autem filii excussorum ,quomodo et illi exeussi. 
Quesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante 
DOS ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, 
vel qui sunt. intelligendi filii excussorum ; et quibus- 
dam visum est , sicut modo dixi, filios excussorum , 
filios esse Apostolorum. 

10. Intendat. paululum Charitas vestra. Qu:esitum 
est quare excussi Apostoli : dictum est a quibusdam, 
ideo illos appellatos excussos , quia p*ecepit eis Do- 
minus, Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos , 
exculite pulverem de pedibus vestris (Matth. x, 14). Sed 
ait alius, Nou ergo filii excussorum dici debuerunt ; 
sed filii excutientium : exentientes enim illos fecit 
Dominus , quibus dixit, Excutite pulverem de pedibus 
vesiris; non excussos. Subtiliter quidem quasi con- 
tradicere voluit przecedenti sententix ! , lile a. quo 
jam ista tractata et. dieta erant : verumtamen nos, 
quantum adjuvat Dominus, quiereutes quomodo recte 
dici potuerint etiam excussi , quibus ait Dominus ; 
Excutite pulverem de. pedibus vestris ; invenimus non 
absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, 
se ipsos excutiebant. Hoc dico : qui excutit , uL se 
excutit, aut aliquid aliud : si aliquid aliud excutiat , 
exculiens est , excussus non est: si autem se exci 
tiat, et excutiens est et exeussus. Intendite ; hoc pla- 
nius dicam , si potuero. Si aliud excutiat , excütiens 
est, non excussus ; si ah alio excutiatur, excussus est, 
nom excuiiens : si autem excutiat seipsum , excu- 
tiens est , quia excutit se; et. excussus ; (quia exeu- 
litur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apo- 
stoli ? Utique seipsos : a pedibus enim suis pulverem 
excusserunt. Sed aiL aliquis : Non se excusserunt, sed 
pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim, 
modis dicimus aliquid excuti ; sive illud quod inde 
excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Exeussus 
est pulvis , dicimus ; et, Excussa est vestis. Tenent 
aliqui et excutiunt vestem , et exsilit inde pulvis qui 
inh:weserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pul- 
vis. Quid dicis de veste ? Excussa est vestis. Si ergo 
et quod inde excutiendo exsiliit , et illud unde exsi- 

! Am. et Mss. post, precedenti sententie, ferunt, quía 
jam ista tractata et dicta erant : quod forte glossema est. 
(Cinquante-trois.) 


1675 
liit quod inh:serat , excussum dicitur ; et pulvis ex- 
cussus est, eL. Apostoli excussi sunt. Quare ergo non 
dicantur filii excussorum filii Apostolorum ? 

41. Sed est alia sententia quam przetermittere non 
debemus. ldeo enim forte obscurius positum est , ut 
multos inte'ectus generet, et ditiores ! discedant ho- 
iaines, quiz elausum invenerunt quod multis modis 


apcriretur, quam si uno inodo apertum invenirent. , 


Dicimus excuti etiam aliquid, ut excat inde quod 
forte absconditum est. Alitcr enim dicimus exculi ve- 
sfem , ut excutiant inde pulverem ; et aliter dicimus 
exeuti sacenin , ut iliud quod. intus latehat, exeat. 
Erzo intelligo, fratres, quantum possum, filios excus- 
sorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophe- 
farum. Prophetz: enim clausa sacramenta et operta 
coutinebant : exeussi sunt , ut inde manifesta proce- 
derent. Puta ergo prophetam dixisse , sicut et dixit: 
Agnovit bos possessorem suum, et asinus pr(esepe domini 
gui ; Israel. autem. me non. cognovit (Isai 1, 5). loc 
mihi interim ad przesens occurrit, quod de propheta 
dicerem : si aliud occurrisset, boc dixissem. IIoe au- 
tem audiens liomo, si asinum et bovem, et pecora et 
jumenta qux videt, cogitaverit; nescio quid intus 
tanquam in involucro positum forinsecus pertracta- 
hit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid signifi- 
cant. Quid ergo dicitur homini jam pronuntiare vo- 
lenti? Exspecta; clausum est quod tangis, exeute in- 
volucrum : Propheta nescio quid illis velaminibus 
nomiunm texit; et nescio quem asinum, nescio quem 
bovem significat, Nam asinus in figura popoli Dei, 
jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne 
ecvet in. via * et bos ille de quo dicit Apostolus , Dovi 
lriluranti os non infrenabis. Numquid de bobus perti- 
net ad Deum, dixit? Sed propter nos Scriptura dicit (1 
Cor. 1s, 9, 10). Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, 
monet, objurgat, terret; triturat aream, et bovis im- 
plef ofícium. Veniebat bos de gente Jud:eorum ; inde 
enim prwdicatores Apostoli : veniebat et asinus de 
gente prxputii, id est a Gentibus. Venit enim ut por- 
taret Dominum : et ideo in asino sedit Dominus, qui 
nunquam portaverat hominem; quoniam ad Gentes 
Lex non erat missa, nec Prophet. Ergo quia Domi- 
nus noster Jesus Christus cibaria nostra voluit esse, 
et propterea natus in praesepio collocatus est ; Cogno- 
vit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. 
Sed numquid ista exirent , nisi saccus excuteretur ? 
Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discute- 
retur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo 
isfa clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit 
Dominus et exeussit illa elausa, et manifestata suiit ; 
excussi sunt Prophetz, el generati sunt Apostoli. 
Quia erzo excussis Prophetis generati sunt , Apostoli 
fili sunt excussorum. Ipsi in manu potentis positi 
fanquam sagit: , pervenerunt usque in fines terre. 
Unde dici habet in (ine : Ecce hareditas Domini, filii, 
merces [ructus ventris. Quia ideo de finibus terr2 col - 
ligitur ista. hereditas : quia, Sicut sagittae in manu po- 
tentis , sic filii excussorum ; id est, filii Prophetarum 


! Alter e Corb. Mss., docttores. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1676 


Apostoli fuerunt quasi sagittze in manu potentis. Si 
poteus ille, potenter excussit; si potenter excussit , 
usqne in fines terr:e pervenerunt quos excussit. 

12. [vers. 5.] Beatus homo qui implevit. desiderium 
suum ez eis. Eia, fratres mei , quis replet desiderium 
suum ex cis? Qui non amat s»culum. Qui desiderio 
s:eculi plenus est, non est quo intret quod illi priedis 
caverunt. Funde quod. portas, et capax fiere ad id 
quod non habes. ld est, desideras divitias; non potes 
implere ex eis desiderium tuum : desideras honores 
in terra, desideras ea quie. etiam. jumentis donavit 
Deus, hoc esi voluptatem temporalem, et salutem 
corporis, ct talia; non ex eis implebis desiderium 
tuum. Si autem sic desideras , quomodo cervus desi- 
derat 2d fontes aquarum (Psal. v1, 9); si dicis, Desi- 
derat el deficit anima mea in atria Domini (Psal. .xxsiu, 
3) : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam 
illi possunt tale desiderium implere , sed tales imi- 
tando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 

15. Non confundetur, cun. loquetur ininicis suis in 
porla. Fratres, in porta loquamur, id est, omnes no- 
verint quid loquaraur. Qui enim non vult loqui in 
porta, latere vult quod loquitur; et forte ideo vult la- 
tere, quia malum est. Si fidit, in porta loquatur; sic- 
ui dicitur de Sapientia : In portis autem civitatum au- 
denter dicit (Prov. viti , 5). Quanto tempore justitiam 
innocentes tenuerint, non erubescent : hoc est in 
porta priedieare. Ét quis est qui pr:edicat in. porta? 
Qui praedicat in Christo; quia Christus est porta qua 
intramus ad illam civitatem. Mentior, si nou ipse 
dixit, Ego sum janua (Joan. x , 9). Si janua est, et 
porta est. Janua enim dicitur domus; janua civilatis | 
porta est, porta domus janua est. Sed forte non bene 
dicitur porta, si non bene dicitur civitas quie dicta est 
domnus. Utrumque enim paulo ante dictum est : Nisi 
Dominus «dificaverit domum , in vanum laboraverunt 
adificantes cam; et nc istam domum audiendo par- 
vun aliquid putares, Nísi Dominus, inquit, custodierit 
civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam. llla. est 
ergo domus quie est civitas. Ipsa ergo habet januam 
tanquam. donus, et. habet. portam tanquam civitas. 
Qi est ergo janua domus , ipse est porta civitatis, 
Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui 
in Christo stat, et sic. pr:edicat. Qui autem contra 
Christum prz:dicat, elauditur contra illum porta. Qui 
sunt illi qui contra Christum przedicant? Qui negant 
quia misse sunt sagit de manu potentis, et pervene- 
runt usque in fines terri; et ipsa est hxreditas Do- 
mini, de qua dictum est, Postula a me, el dabo tibi 
gentes haeditatem (uam , et possessionem [uam termi - 
nos terre (Psal. n, 8). Procdicatum est, auditum est, 
antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere. 
Qui disputant ergo contra Christum , extra portam 
sunt; quia suos honores quzxrunt, non Christi. Qui 
autem przdicat in porta, Christi honorem querit , 
non suum; et ideo qui prxedicat in porta , dicit : No- 
liie in me pr:sumere; non enim per me , sed per 
portam intrabitis. Illi autem qui volunt homines in 
seipsos przsumere, nolunt eos intrare per portam : 


—-—-7c— 




































1671 


non mirum si clauditur contra illos porta , et otiosi 
pulsant ut aperiatur. Adestote ergo animo , fratres , 
eiiam propter crastinum sermonem , ex nostra polli- 
citatione, adjuvante Domino, vobis reddendum ex 
Evangelio de columba (a). In cujus nomine promisi- 
mus, in illius misericordia reddemus. Sed ut possi- 
mius esse idonei reddilores, ne audaces fuerimus pro- 
miissores, orate pro nobis. F 





IN PSALMUM CXXVII 
ENARRATIO. 
sERMO (b). 


1. |vers. 4-4.] Sicut dicit Apostolus, fratres charis- 
simi, Spiritualibus spiritualia comparamus; animalis au- 
tem homo non percipit que sunt Spiritus Dei (1 Cor. n, 
18, 14); cavendum est ne homines animales non per- 
cipientes qu:xe sunt Spiritus Dei, scandalizentur potius 
in hoc psalmo, quam :zdificentur. Nam breviter 
(quanquam eum , eum cantaretur, audivimus ), quia 
brevis est, curro eum , non tractans, sed legens. Et 
videte quia si talia quisque eoncupierit pro magno a 
Deo , qualia continet iste psalinus ; et forte non quia 
desertus est ab illo, sed quia magis diligitur, non ac- 
ceperit; videritque illa quie hie sic audivit esse prae- 

- mia timentium Deum , abundare illis qui non timent 
Deum : nutent gressus illius, et effundantur lapsu ve- 
stigia ejus, et dieat in corde suo, sine causa se Deum 
timuisse, quando illa dona non imeruit, quxe promisit 
timentibus se; insuper et illi acceperunt, qui eum 
non solum non timuerunt, sed etiam blasphemave- 
runt. Videte enim quid dicat: Beati omnes qui timent 
Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores fructuum 
tuorum manducabis ; beatus es, el bene tibi erit. Adhuc 
possumus hic, et quamvis animales, beatitudinem fu- 
turi s:zeculi cogitare; sed videte quid sequitur: « Uxor 
iua sicut vinea fertilis, in lateribus domus tue. Filii 
iui Sicut novellatio olivarum, in circuitu mens: tux. 
Eece sic benedicetur homo qui timet Dominum. » 
Quomodo? Ut sit uxor ejus tanquam vinea fertilis in 
lateribus domus ejus, et filii ejus circumdent mensam 
ejus, tanquam olivarum novellatio. Ergo perdiderunt 
mereedem suam, qui propter Deum etiam uxores du- 
cere noluerunt? Sed ait qui noluit ducere uxorem : 
Aliter me benedicet Deus. Imo vero, aut sie te bene- 
dicet, aut non te benedicet : aperte dicta sententia 
est, Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum. 

9. Quid ergo sibi hoc vult, fratres? Ne desiderande 
temporalem et terrenam felicitatem, perdamus ccelo- 
stem, Propheta tanquam involucrum nobis constituit. 
Involucrum hoc nescio quid habet intus. Meminit au- 
tem Charitas vesira, cum superiorem psalmum vobis 
tactarem, qui est ante istum, incurrisse nos in 
quemdam versum obseurum , ubi dietum est, Sicut 
sagittg in manu potentis, sic filii excussorum (Psal. 
€xxvi, 4); et cum quireremus qui. sint filii excusso- 
rum, visum esse nobis, suggerente quantum credimus 
Domino, filios excussorum Apostolos dictos esse, fi- 


5) Vid. 'fract. v in Joan., n. 16; et Tract. v et vr. 
b) Ad populunr habitus in die 5. Felicis martyris. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXVII. 


1073 
lios Prophetarum : quia Prophetz in :nigmatis locuti 
sunt, et figuris rerum tanquam niysteriorum involu- 
eris cooperuerunt intellectum ; qui intellectus prodire 
non potuit ad homines, nisi involucra illa excuteren- 
tur : unde dicti sunt illi filii excussorum , qui de Pro- 
phetis excussis profecerunt. Ergo et nos excutiamus 
istum, ne per involucra fallamur, et tangentes quod 
intus est et non videutes, dicamus forte lignum pro 
auro, aut testam pro argento. Excutiainus, si videtur 
Charitati vestrz : aderit Dominus , ut procedat quod 
intus est ; maxime , fratres mei, quia martyrum na- 
talitia celebramus. Quanta mala passi sunt martyres, 
quanta exitia, quanta tormenta, squalores carcerum, 
Stricluram catenarum , szevitiam. ferarum , ardorem 
flammarum, aculeos contumeliarum ! Ista omnia passi 
essent, nisi nescio quid viderent quo se tenderent !, 
quod ad hujus seculi felicitatem non pertinet? Turpe 
cst autem ut natalitia martyrum celebremus , horum 
videlicet servorum Dei contemnentium mundum istum 
propter sempiternam felicitatem, et accipiamus quod 
hic scriptum est pro przesenti felicitate, ut cuicumque 
forte homini Dei fideli, civi illius Jerusalem , Coutity 
gat etiam ducta uxore filios non habere, dicamus : Non 
timet homo iste Dominum ; nam si timeret Dominum, 
uxor ejus tanquam vinea fertilis esset in domo ejus, 
non sterilis, ut nullum generaret ; et si timeret Domi- 
num homo iste, filii ipsius cireumdarent mensam 
ipsius, tanquam arbores olivarum. Si enim talia dixe- 
rimus, animales sumus, non percipientes quie sunt 
Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere , ut simus et 
nos filii excussorum. Si enim erimus filii excussorum, 
erimus in manu potentis tanquam sagittze , et jacula- 
bitur nos de prxcepto suo in corda hominum non- 
dum amantium, ut percussa sagittis verborum Dci 
ament. Nam si talia co»perimus illis przedicare: Filii, 
aut fratres mei, timete Dominum, ut habeatis filios et 
ncpotes, ut gaudeat domus vestra; non sagittamus ut 
ametur illa »eterna Jerusalem : remanebunt in amore 
terrenorum, et videntes ista abundare impiis, etsi no- 
bis non audent, in corde suo dicunt, Quare ille qui non 
timet Deum, plenam domum habet filiis? Et. forte 
alius dicit illi : Adhuc nescis quid illi possit contin- 
gere; quid si efferet illos, quia non timet Deum, et ad 
hoc illi plures nati sunt, ut majorem dolorem de illo- 
gum morte patiatur? Sed si talia dixeris, respondebit 
tibi ille : Exo novi hominem impium, paganum, sacri- 
legum, adoratorem idolorum (et forte novit et verum 
dicit, nec unum tantum ? novit , nec duos vel tres), 
quem deduxerunt ad fossam, senem, decrepitum , 
mortuum in lecto suo, turbx» filiorum et nepotum. 
Ecce non timuit Dominum, et proles fecundissima do- 
mus ejus clausit oculos ejus. Quid ad hoc dicturi su- 
mus? Nihil illi potest evenire mali , ut efferat fiiios 

suos vivus, quando jar mortuus a filiis ad sepulcrum 

gloriosum deductus est. 
5. Excutiamus ergo, excutiamus , si voiumus esse 
! Sic Am. Er. et plures Mss. At Lov., quo se tenerent. 
? Er. Lugd. ven. et Lov. exhibent in textu vocem, tan« 


tum, qui nonlegiturin B.; sed ad marginem notatur ; 
« Supple, tantum. » — M. 


1679 S AUGUS 
lilii excussorum : exeat hue aliquid. Est enim quidam 
iiomo qui sie benedicitur; eL nemo timct Dominum , 
visi qui est in membris ipsius hominis : et multi ho- 
mines sunt, et unus homo est; multi enim Christiani, 
et unus Christus. Ipsi Christiani cum capite Suo, 
quod ascendit in ecelum , unus est Christus : non ille 
unus et nos multi, scd et nos multi in illo uno unum. 
Unus ergo homo Christus, caput et corpus. (uod est 
corpus ejus? Ecclesia ejus, dicente Apostolo , Quo- 
niam membra sumus corporis ejus (Ephes. v, 50); et, 
Vos autem estis corpus Christi et membra (I Cor. xm, 
971). Intelligamus ergo vocem hujus hominis, in cujus 
corpore unus sumus homo; et ibi videbimus ista 
vera bona Jerusalem. Sic enim dixit in (ine: Et videas 
bona qua sunt Jerusalem. Si autem ista bona terreno 
oculo attenderis , abundantiam filiorum et nepotum , 
ct ferülitatem fecunditatemque conjugis, non sunt 
bona illius Jerusalem ; quia bona ista in terra morien- 
tium sunt, illa terra viventium est. Noli valde pro ma- 
gno nabere,si habes filios morituros,etsi non ante te, 
certe post te. Vis habere filios nunquam morituros, et 
tecum semper victuros? Esto in illius corpore, de quo 
dietum est, Vos autem egtis corpus Christi et membra. 

4, Nam ut hoc ostenderet et ipse Psalmus, quia sic 
est obscurus. ut admoneat pulsari, sic opertus ut velit 
excuti, a pluribus ecepit : Beati omnes qui timent Do- 
minum, qui ambulant in viis ejus. Multis loquitur ; sed 
quia ipsi multi unum sunt in Christo, sequitur et sin- 
gulariter jam dicit, Labores fructuum tuorum mandu- 
cabis. Superius dixerat, Beati omues qui timent Domi- 
num , qui ambulant in viis ejus : modo quare , Labores 
fructuum tuorum manducabis; et non, manducabitis ? 
et quare, Labores (r&ctuum tuorum ; et non, Labores 
fructnum vestrorum ? Tam in proximo oblitus est quia 
pluribus loquebatur? Sed si jam excussisti , quid tibi 
respondit? Cum. plures Christianos appello, in uno 
Christo unum intelligo. Plures ergo estis, et unus 
estis; plures sumus, et unus sumus. Quomodo plu- 
res sumus, ei unus sumus? Quia illi inhzcremus cujus 
membra sumus ; et quorum caput in celo est, 
membra sequautur. 

5. Ipse ergo describat jam; quia manifestum est 
quem describit. Sic patebunt omnia qux sequuntur : 
tantum vos timete Dominum, et ambulate in viis ejus, 
ef nolite zelare eos qui non ambulant in viis ejus, 
quando illos videritis esse felices infeliciter. S:culi 
cnim. homines infeliciter felices sunt : martyres au- 
tem feliciter infeliees erant. Erant enim ad tempus 
infelices , sed in :eternum felices ; et in eo ipso quod 
erant ad tempus infelices, putabantur magis infelices 
quam erant. Quid enim dicit Apostolus? Quasi tristes, 
semper autem gaudentes (V Cor. v1, 10). Quare , sem- 
per? Kt hic et ibi : prorsus et. hie. el ibi. Hic enim 
unde gaudemus? De spe. Ibi unde gaudebimus? De 
re. Magnum gaudium habet spes gaudentis, Et si spe 
qatidentes , videte quid sequitur : In tribulatione pa- 
tentes Rom. xu , 49). Martyres ergo in tribulatione 
paüentes erant, quia spe gaudebant. Sed quia non- 
aum erat. illud quod promittitur , quid dicit Aposto- 


ST:NI EPISCOPI 


1680 


non est spes: si aulem 
quod non videmus speramus , per yalientiam exspeeta- 
mus (Rom. vin , 24et 25). Ecce quare omnia martyres 
pertulerunt, quia quod non videbant, per patientiam 
exspeetabant. Hli qui eos oceidebant , quxe. videbant 
amabant : illi qui occidebantur, ad ea quie non vide- 
bart suspirabavt, et ea qui non videbant, apprehen- 
dere festinabant; et quod tardius occidebantur, no- 
ras sibi fieri arbitrabantur. 

6. Ergo, fratres, Felix martyr (a) et vere felix et 
nomine et corona, cujus hodie dies est *, contempsit 
mundum. An forte quia timebat Dominum , inde erat 
felix, inde erat beatus, quia uxor ejus tanquam vinea 
fertilis erat in terra, et filii ejus circeumdederant men- 
sam ejus? Omnia ista perfecte habet, sed in corpore 
illius qui hic describitur : et quia sic ille intellexit, 
contempsit presentia , ut. acciperet futura. Noveritis 
autem, fratres, non eum passum mortem , quam alii 
martyres passi sunt. Confessus est enim, dilatus est 
ad tormenta ; alio die inventum est corpus ejus exa- 
nime. Clauserant enim illi carcerem , sed corpori, 
non spiritui. Quem illic parabant torquere carnifices, 
absentem invenerunt, perdiderunt s:xvitiam suam. 
Jacebat exanimis, sine sensu illis, ne torqueretur ; 
cum sensu apud Deum, ut coronaretur. Unde et iste 
felix, fratres, non tantum nomine, sed et prxmio vi- 
to :eternie, si. ista dilexit ?? 

1. Ergo sic audiamus istum psalmum, tanquam de 
Christo dicatur: et omnes hxrentes corpori Christi 
et effecti membra Christi, ambulemus vias Domini ; 
et timeamus Dominum timore casto, timore perma- 
nente in s;eculum s:eculi. Est enim alius timor quem 
ehariias excludit, dicente Joanne, Timor non est in 
charitate; sed perfecta. charitas foras mittit. timorem 
(1 Joan. 1v, 18). Non de omni timore dicit quia mitti- 
tur foras a cliaritate; habes enim psalmum dicentem, 
Timor Domini castus, permanens in seculum. scculi 
(Psal. xvin, 40). Alius ergo timor permanet , alius 
excluditur. Tinor qui excluditur, castus non est; qui 
autem permanet, castus est. Quis est timor qui exelu- 
ditur? Dignamini advertere. Aliqui propterea tantum 
üment, ne aliquid mali in terra patiantur, ne illis 
«gritudo accidat, ne damnum, ne orbitas, ne alieujus 
amissio chari , ne exsilium , ne damnatio, ne carcer, 
ne aliqua tribulatio; propterea timent et tremunt : 
adhue iste timor non cst castus. Adhuc audi. Alius 
non in hac terra pati timet, sed gehennas timet, unde 
terruit et Dominus. Audistis cum Evangelium legere- 
tur : Ubi vermis eoruin non morietur, et ignis eorum non 
exstinguetur (Marc. 1x, 45). Audiunt h»c homines; et - 
quia vere futura sunt impiis, timent , et eontinent se 
a peccato. Habent timorem, et per timorem continent 
sc a peccato. Timent quidem , sed non amant justi- 
tiam. Cum autem per timorem continent se a peccato, 
fit consuetndo justitie , et. incipit quod durum erat 


tus? Spes enim que videtur , 


1 &ic omnes vss. Edd. vero, nectalis est. 

? [, Lugd. Veu., sed et premio vite eterne sic ista 
dilexit. M. 

(a) Martyrium ille Thiaissz seu Thimisce in Africa, non 
procul itip4 one, Sul. iisse varratur octavo idus uov eniris. 


"-— 


| 
| 
4 
| 
: 





1681 


amari, et dulcescit Deus : et jamincipit homo propter - 
$a juste. vivere, ron quia timet poenas, sed quia amat 
wternitatem. Exclusus est ergo timor a charitate; sed 
successit Limor castus. 

8. Quis est iste timor castus? Secundum quem de- 
bemms, fratres mei, intelligere quod dictum est, 
Weati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis 
ejus. Si potuero digne dicere de isto timore casto , 
adjuvante Domino Deo nostro, multi fortasse hoc ti- 
more casto inflammabuntar in amorem castum. Nec 
possum explicare fortassis, nisi proposita aliqua simi- 
litudine. Pone aliquam feminam castam , timentem 
virum suum : aliam pone adulteram ; et ipsa timet vi- 
rum suum. Casta timet ne discedat vir; adultera, ne 
veniat. Quid si ambo absentes sunt? llla timet ne ve- 
niat; illa, ne tardet. Absens est quodam modo cui 
desponsati sumus, absens est qui nobis arrhaim dedit 
Spiritum sauetum , absens est qui nos redemit san- 
guine suo; sponsus ille quo nihil est pulchrius , qui 
quasi foedus apparuit inter manus perseqnentium, de 
quo paulo ante dicebat Isaias, Et vidimus eum, et non 
habebat speciem. neque decorem (Isui. vu1 , 2). Ergo 
sponsus noster foedus est? Absit : quomodo enim il- 
lum virgines amarent, quie in terra maritos non qui- 
sierunt? Ergo persequentibus foedus apparuit; et nisi 
eum foedum putarent, non insilirent, non flagellis ce- 
derent , non spinis coronarent, non sputis inhonesta- 
rent: sed quia fedus illis apparebat, fecerunt iti 
ista; non enim habebant oculos unde Christus. pul- 
€lier videretur. Qualibus oculis Christus pulcher ap- 
paruit? Quales oculos quxrebat ipse Christus, quando 
dicebat Philippo : Tanto tempore vobiscum sum, et non 
se vidistis (Joan. xiw, 9)? Isti oculi mundandi sunt , 
ut possint videre illam lucem; et leviter tamen per- 
elricti splendore , accenduntur amore , ut sanari ve- 
lint, et fiant illuminati. Nam ut noveritis quia pulcher 
est Cliristus qui amatur, ait. Propheta : Speciosus 
forma pra filiis hominum (Psal. xuiv, 5). Omnes ho- 
mines superat illius pulchritudo. Quam rem amamus 
in Christo? Membra crucifixa , latus perforatum , an 
charitatem? Quando audimus quia passus est pro no- 
bis, quid amamus? Charitas amatur 1, Amavit nos, ut 
redamaremus cum; et ut redamare possemus, visita- 
vit nos Spiritu suo. Pulcher est ille, et absens est. 
Interroget se sponsa, si casta est. In membris sumus 
emnes , fratres mei; in membris ipsius sumus, ideo 
unus homo sumus, Videat unusquisque qualem timo- 
rem liabeat , an eum quem exeladit charitas, an ca- 
stum. permanentem in seculum seculi. Modo proba- 
vit *; dico, et probabit. Absens est sponsus noster; 
interroga conscientiam tuam : vis ut veniat, an adhic 
vis ut tarde? Videte, fratres : ego pulsavi ad ostia 
pectorum vestrorum ; vocem inhabitantium ille audi- 
vit. Quid singulorum quorumque modo conscienti:e 
dixerint, ad aures meas, quia homo sum , perverire 


* Am. et plerique Mss.: Quare anmamuts, quando audimiis 
de passus est pro nobis, quid emumus ? membra crucifiza, 
uns perforctum, «n charistem ?. Charitas aiat (vel «n..- 
lur). Amavit nos, etc. 

1 Hic Ani. et aliquot Mss., probabit. Quidam vero Jibri hoc 
et proximo loco, probard. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXVII, 


1632 
non potuit: ille qui absens est prosenutia corporis , 
sed prosens est vigore majestatis, audivit vos. Quam. 
muli , si dicatur illis, Ecce jam Christus, cras dies 
judicii ; non dicunt, Utinam veniat! Qui enim dicunt, 
multum amant : et si dicatur illis, Tardabit; timent 
ne lardet, quia timor castus est. Quomodo auiem 
nunc timetur ne tardet, sic cum venerit, timebitur ne 
discedat. Erit autem castus iste timor, quia tranquil- 
lus et securus. Non enim deseremur ab eo, eum inve- 
nerit nos, quando quasivit nos antequam quxreremus 
eum *, Castos ergo timor, fratres mei, hoc habet; 
venit? de amore. llle autem timor nondum castus , 
prasentüiam et poenas ümet. Timore facR quidquid 
boni facit; non timore amittendi bonum illud, sed 
timore patiendi illad malum. Non timet ne perdat 
amplexus pulcherrimi sponsi , sed timet ue mittatur 
in gehennam. Bonus est iste limor, utilis est; non qui- 
dem perinanebit in saeculum szeculi : sed nonduin esi 
ille castus permanens in szculum s»culi. 

9. In quo est castus? Jam iterum interrogo ali- 
quid, quod vosmetipsos interrogetis. Si Deus venies 
voce propria loqueretur nobis (quanquam non taceat 
loqui per Litteras suas) , et diceret homini : Peceare 
vis, pecca ; fac quidquid te delectat ; quidquid amave- 
ris in terra, tuum fiat; cui fueris iratus, intereat; 
quem rapere volueris, rapiatur ; quem exdere, exóa- 
tur; quem damnare, damnetur ; quem possidere, pos- 
sileas : nemo tibi resistat, nemo tib! dicat, Quid fa- 
cis? nemo, Noli facere; nemo , Quare fecisti? Abun- 
dent tibi omuia ista terrena qu:e concupisti, et vive 
in illis, non usque ad tempus, sed semper : faciem 
tantum meam nunquam videbis. Fratres mei, unde 
ingemuistis, nisi quia jam natus est timor castus, per- 
manens in seculum saculi? Quare percussum est cor 
vestrum? Si diceret Deus : Faciem meam nunqua:n 
videbis: ecce omui ista terrena felieitate , oninibus 
rebus abundabis , cireumfluent ie bona temporaiia ; 
non illa amittis, non illa deseris; quid vis amplius? 
Fleret quidem et gemerci timor castus , el diceret: 
Imo tollantur omnia , et faeiem tuam videam. Timor 
castus exclamaret de psalmo, et diceret ; Deus virtu- 
tum, converte nos; el ostende faciem tuam, et salvi eri- 
mus (Psal. xxix , 8).. Timor castus exclamaret de 
psalmo, et diceret : Unam petii a Domino. Vide quo- 
modo ardeat timor iste. castus, amor verus, amor siin- 
cerus *. Unam perii a Domino , hanc requiram. Quid? 
Ut inhabitem in. domo domini omnes dies vita? mea. 
Quid si propter terrenam felicitatem? Audi quid se- 
quitur : Ut contempler delectationem Domini, et prote- 
gar templum ejus (Psal. xxv, 4) ; id est, esse templum 
ejus, et protegi ab eo, hane unam petii a Domino. 
Hane unam si petieritis *, ad hane unam si cor ve- 

1 Sic melioris notze Mss. Alii antem cum Ani, et Er., cuin 
invenerit nos homo aliquis credens. àn eum. Quando qiesi- 
vil nos? 4ntequam quareremus eum. Lov., cum invenerit 
nos bomimus credentes ài. cum, quando qutsivit nos aute- 
quan nossemuus eun. 

? Er. Fugd. Ven., quia verit. M. ' i 

3 sic Ami. Er. et potiores Mss. At L0v., fimor verus, tnor 
sincerus. Aliquot Mss., (nor verus, amor sincerus. 

y: apud Loy. addilur, Gccipictis : quod ab aliis luris 


1685 


strum exercueritis ', et hoc solum amittere timueri - 
iis, nec invidebitis felicitatibus terrenis, et illam feli- 
ciMtem veram sperabitis, et eritis in ejus corpore 
cui cantatur, Beati omnes qui timent. Dominum , qui 
ambulani in viis ejus. 


10. Labores fruciuum tuorum mandacabis. Q vos, o 
iu, vos multi qui unus estis, labores fructuum tuorum 
manducabis. Quasi perverse videtur dicere non intcl- 
ligentibus : debuit enim dicere, Fructum laborum 
tuorum manducabis, Multi enim manducant fructum 
laborum suorum. Laborant in vinea , ipsum laborem 
non manducant; sed quod de labore ipsorum nasci- 
tur, manducaut. Laborant cirea arbores pomiferas ; 
quis mauducet labores? Sed quod illz& arbores attu- 
lerint, fructus laboris, ipse jucundat agricolam. Quid 
sibi vult, Labores fructuum tuorum manducabis ? Modo 
labores habemus, fructus postea erit. Sed quia et 
ipsi labores non sunt sine gaudio, propter spem , de 
qua paulo ante diximus, Spe gaudeates, in tribulatione 
patientes ; modo nos ipsi labores nostri jucundant, et 
lietos nos faciunt de spe. Si ergo labor noster potuit 
manducari, et potuit jucundare; manducatus fructus 
ipsius laboris qualis erit? Manducabant labores SuOs, 
qui euntes ibant et flebant, mittentes semina sua : quanto 
jucundius manducabunt fructus laborum, qui venientes 
venient cum exsultatione , portantes manipulos suos 
(Psal. cxxv, 6)? Et ut noveritis, fratres, quia man- 
ducatur labor iste, in superiore psalmo audistis di- 
ctum superbis , qui ante lucem volebant surgere, id 
est ante Christum, non per humilitatem, qua surrexit 
Christus; dictum est illis, Surgite posteaquam sedistis 
(Psal. cxxvi, 2) : id est, humiliamiui, et inde surgite; : 
quia et ille humiliari venit, qui exaltatus est propter 
vos. Et quid dictum est? Qui manducatis panem dolo- 
ris. l-te est labor fructuum , panis doloris. Nisi enim 
manducaretur, non diceretur pauis : nisi autem habe- 
ret aliquam suavitatem pauis iste , nemo illum man- 
ducaret. Cum quanta suavitate ? plorat in gemitu, qui 
orat? Dulciores sunt lacrymz orantium, quam gaudia 
tieatrorum.. Et audi flammam desiderii, qua mandu- 
catur ipse pauis, de quo hic dicit, Qui manducatis pae 
nem doloris. Alio loco dicit amaus iste, cujus vocem 
in Psalmo plerumque agnoscimus : Facta sunt mihi 
lacrymae mee panis die ac nocte. Unde fact:e sunt la- 
crymie panis? Dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus 
(uus (Psal. xui, 4)? Antequam enim videamus eum 
qui nos dilexit, qui nobis pignus dedit, cui desponsati 
sunus, insultant nobis Pagani, et dicunt : Ubi est 
quod colunt Christiani ? Ostendant nobis quem colunt. 
Ecce ego ostendo illis Deum meum, et ipsi ostendant 
mihi Deum suum. Cum tibi hoc dicit paganus, non in- 
venis quod illi ostendas; quia non est cui ostendas. 
Redis ergo, et plangis ad Deum; quia illi suspiras , 
antequam videas, et desiderio ipsius gemis ; et quia 
in ipsius desiderio ploras, dulces sunt et ipsz laery- 
ma&, et pro cibo tibi erunt, quia factz:e sunt. tibi et 


* Quinque Mss., erexeritis , 
* Am. Fr. et plerique Mss., nero illum manducaret cum 
tata suavitate. Vlorat, ew. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1684 


ipse panis die 2e nocte, dum dicitur tibi quotidie , 
Ubi est. Deus tuus? Sed veniet Deus Luus, de quo di- 
citur, Ubi est? et absterget lacrymas (Apoc. xx1, 4 ), 
et ipse pro pane lacrymarum Succedet, et te in zeter- 
num sSaginabit; quia erit nobiscum verbum Dei, quo 
pascuntur Angeli. Interim modo labores fructuum , 
postea fructus laboris. Labores fructuum tuorum man- 
ducabis ; beatus es, et bene tibi erit. Beatus e$ , de pra- 
senti est; bene tibi erit, de futuro est: cum manducas 
labores fructuum tuorum , beatus es; cum perveneris 
ad fructum laborum tuorum , bene tibi erit. Quid 
dixit? Nam si bene tibi erit, utique beatus eris; et si 
beatus eris, bene utique tibi erit. Sed interest inter 
Spem et rem. Si spes tam dulcis, quanto res dulcior erit ! 

11.Jam veniamus ad illud, Uxor tua; Christo dicitur. 
Ergo uxor ejus, Eeclesia ejus; Ecclesia ejus, uxor 
ejus , nos ipsi. Sicut vinea fertilis. Sed in quibus vinea 
fertilis? Videmus cnim parietes istos intrantes multos 
Sieriles; videmus quia istos parietes intrant multi 
ebriosi , feneratores , mangones, querentes sortilegos, 
euntes ad pracantores et pricantatrices , quando 
illis caput dolet. Ista est fertilitas vineze? ista ex 
ubertas uxoris? Non ipsa est. !ste spin sunt , sed 
non ubique spinosa', Habet quamdam fertilitatem , et 
e»t vinea fertilis; sed in quibus? In lateribus doinus 
Que. Non. omnes dicentur latera domus. Quiero enim 
qu:c sint latera : quid dicam? Parietes sunt, quasi 
lapides fortes? Si de hoc habitaculo corporali dicere!, 
forte hoc intelligeremus latera. Latera dicimus donüs, 
eos qui inh:erent Christo. Non enim sine causa et in 
sermone quotidiano dicimus de aliquo , qui forte male. 
agit ex malorum consiliis amicorum ; de illo dicimus, 
Mala latera habet. Quid est, Mala latera. habet ? Mali 
illi inh:erent. Ergo et de alio, Bona latera habet: 
bonis consiliis vivit. Quid est hoc? Bonis consiliis 
regitur. Ergo latera domus sunt illi qui inhzrent 
Christo. Nec sine causa et ipsa conjux de latere facta 
est, Viro dormiente, Eva facta est (Gen. n, 21, 99), 
moriente Christo , Ecclesia facta est: et illa de latere 
viri, cum costa detracia est; et ista. de latere viri, 
quando latus lancea percussum est (Joan. xix, 34), 
et Sacramenta profluxerunt. Ergo uxor tua ut. vinca 
fertilis. Sed in quibus? In lateribus domus tua?. ln 
aliis qui non adherent. Christo , sterilis. Sed nec illos 
in vinea compuiabo. 

12. Filii tui. Qux est uxor, ipsi sunt et filii. In 
isis carnalibus nuptiis et conjugiis, alia uxor et alii 
filii : in Ecclesia quz uxor, ipsi filii. Ad Ecclesiam 
enim pertinebant Apostoli , et in. membris Ecclesi:e 
erant. Ergo in conjuge ipsius erant, et conjux eraut 
Secundum portionem suam quam in membris obtinc- 
bant. Quare ergo de illis dicitur : Cum recesserit ab 
eis sponsus, tunc jejunabunt filii sponsi (Matth, 1x, 15)? 
Ergo ipsa conjux, et ipsi filii?. Mirum dico, fratres 
mei. In verbis Domini invenimus Ecclesiam et fratres 
ipsius esse , et sorores ipsius esse, et matrem ipsius 


! Plerique Mss., sed non ubique. Spinosam habet, etc. 

* Hic Er. et Lov. addunt, id est in dis qui adherent 
christo. : 

*Er. "gd. Ven., ipsa filii. — M. 








, 


1685 ENARRATIO IN PSALMUM CXXVIL. 1686 


esse. Nam cum nunliarentur ei mater eius et fratres 
foris stantes; quia foris stabant, typum gerebant. 
Quis typus matris? Synagoga. Quis typus fratrum 
carnalium? Judaei foris stantes. Et foris stat. syna 
goga. Nam Maria in lateribus domus ejus, et coguati 
ejus ex virginis Mari:e consanguinitate venientes , qui 
in eum crediderunt, in lateribus domus ejus ; non 
in quantum carnali consanguinitate juncti erant, sed 
iu quantum verbum Dei audiebant et faciebant. IHfoc 
enim respondit Dominus et ait, Que mihi mater, aut 
qui fratres? Unde tentaverunt quidam dicere quia 
Christus matrem non. habuit, quia dixit, Que mihi 
mater ? Quare ? Ergo Petrus et Joannes et. Jacobus , 
et alii Apostoli patres non. habuerunt in terra ? Et 
tamen quid eis dicit? Nolite vobis dicere patrem super 
lerram ; unus est enim Pater vester qui in. caelis est 
(1d. xxui, 9). Quod ergo in patre docebat discipulos, 
hoe in matre ipse demonstravit, Vult enim Dominus 
uL consauguinitatibus terrenis prueponamus Deum. 
Defer patri, quia pater cst; defer Deo, quia Deus 
est. Generavit te pater accommodando carnem suam; 
creavit te Deus adhibendo potentiam suam. Ne ira- 
scatur pater cum Deus | illi pr»ponitur ; imo gaudeat 
sibi tantum deferri, ut ille inventus esset qui ei 
deberet pr:eponi (a). Érgo quid dicam ? Dominus quid 
ait? Que mihi mater, aut qui fratres ? Et extendit manus 
in discipulos suos, et ait : Ecce mater mea et fratres mei. 
Fratres erant; mater quomodo. erant ? Addidit, Et 
qui fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi. frater, et 
soror, et maler. est. (1d. xxn, 46-50). Puta, frater, 
propter sexum virilem quem habet Ecclesia!; soror, 
propter feminas quas hic in membris habet Christus : 
snüler quomodo, nisi quia ipse Christus est. in Chri- 
stianis, quos Christianos per Baptismum quotidie 
parit. Ecclesia? Ergo. in quibus intelligis. conjugem, 
in ?ilis matrem, in illis filios. 

15. Dicatur ergo quales debent esse filii. Quales? 
Pacifici. Quare pacifici? Quia, Beati pacifici , quia 
ipsi filii Dei vocabuntur (1d. v, 9.). Quia ergo in 
oliva fructus est pacis : oleum enim pacem significat, 
quia eharitatem significat; sine charitate nulla pax 
est : et manifestum est quia qui diviserunt pacem, 
nou babebant charitatem. Undc jam exposui Charitati 
vestr:? quare columba folia cum (ructu portavit ad 
arcam (Gen. vui, 11); ut significaret quia et illi qui 
foris baptizati sunt, sicut ligna illa extra arcam ba- 
ptizata sunt, si non sola folia habuerint, id est verba 
sola, sed habuerint et. fructum, quod est. charitas, 
ipsa columba illos reportat ad arcam, et veniunt. ad 
unitatem (b). Tales ergo filii debent esse in circuitu 
mense: Domini, velut. novellatio olivarum. Perfecta 
res est, magna beatitudo: jam quis ibi nolit esse? 
Cmn videris aliquem. blasphemum habere uxorem, 
filios, nepotes, el te forte non habere, noli zelare ; 
vide quia et in te completum est, sed. spiritualiter. 

! Edd , quos hic, etc. , omittuntque, soror. propter femi- 
fià5, quod in altero ex Corb. Mss. repertum est. 

(a) Forte leg., «t ille unus inventus sit , qui ei debeat 


prapoui. 
(b) Tract. vr ín Joan., n. 19. 


An forte non es in. membris? Si non ibi cs, plange 
quia nec hic, nee ibi. Si autem ibi, securus esto; 
quia etsi ibi et non hic, fructaosius ibi quam hic, 
14. Si ergo habemus, quare habemus? Quia 
timemus Dominum. Ecce sic benedicetur. homo qui 
limet Dominum. Ille est homo, qui sunt homines; et ipsi 
homines, homo: quia multi unum, quia Christus unus. 
15. [vers. 5, 6.] Benedicat te Dominusem Sion. 
Coperas euim attendere, Ecce sic benelicetur homo 
qui timet Dominum : jam forte oculi tui ibant per illos 
qui non timent Dominum, et videbant ibi üxores 
fecundas , filios abundantes circuire mensam patris 
sui ; nescio qua ibas!: Benedicat te Dominus , scd ex 
Sion. Noli qu:rere illas benedictiones qu:e non sunt 
ex Sion. Non benedixit Dominus tales, fratres mei? 
Benedictio ista Domini est : aut si non est a Domino, 
quis ducet uxorem , si nolit Dominus ?quis possit esse 
sanus, si nolit Dominus? aut quis posset esse dives, 
si nolit Dominus? Dat illa: sed non vides quia et 
pecoribus dedit? Non ergo de Sion est ista benedictio. 
Benedicat te Dominus ex Sion ; et videas que bona suat 
Jerusalem. Nam illa bona non sunt Jerusalem. Vis 
videre quia non sunt bona Jerusalem? Et avibus 
dictum est, Crescile, et multiplicamini (Gen. 1, 92). Pro 
magno vis habere quod avibus donatum est? Voce 
quidem Dei donatum est, quis nesciat? Sed utere 
bonis istis, si accipis ; et magis cogita quomodo nutrias 
qui nali sunt, quam ut. nascantur. Non enim jun 
felicitas est habere filips, sed bonos habere. De 
nutriendis labora, si nati fuerint ; si autem non nati, 
age gratias Deo. Forte minus sollicitus eris, et tamen 
sterilis non remansisti illius matris. Forte * per te 
nascuntur spiritualiter. de ista matre, qui suut. ut 
novella? olivarum cireumcuntes mensam Domini. Con- 
soletur ergo te Dominus, ut. videas bona Jerusalem. 
llla enim bona sunt, Quare. sunt ? Quia :eterna sunt. 
Quare sunt ? Quia ibi est rex, Ego sum qui sum («od . 
r1, 14). Ista vero bona sunt, et non sunt: non. enim 
stant ; labuntur, fluunt. Filii suut. parvuli ; blandiris 
parvulis, blandiuntur parvuli : numquid stant in co? 
Sel optas ut crescant, ut accedat :etas optas. Sed vide 
quia cum accedit una, altera nioritar. Veniente  pue- 
ritia, moritur infantia ; veniente adolescentia, moritur 
pueritia ; veniente juventute, moritur adolescentia ; 
veniente  senectule. inoritur juventus; veniente 
morte, moritur omnis aetas. Quot optas gra Jus aetatis, 
tot simul optas et mortes :etatum. Non suntergo ista. 
Num deinde nati sunt libi filii. índerrà tecom victuri , 
an te potius exclusuri et successuri? Ad eos. gaudes 
qui nati sunt, ut exeludaris ? Nati en ím pucri tanquam 
lioc dicunc parentibus suis: Eia, cogitate. ire hinc, 
agamus et uos mimum nostrum. Mimus est. enim 
generis humani tota vita tentationis; quia dictum est, 
Universa vanitas omnis homo vivens ( Psal. xxxv , 6). 
Et tamen si. gaudetur ad filios successuros; quantum 
1 Corb. Ms.: Nescio quas benedictiones quarebas, ct mon 


ec Ston. — Er. Lugd. Ven. : Nescio qua ibas, et non. ex 


Sion. Me i: 
* Fr. Lugd. Ven. et Lov., forte filii. — w. 
? Arm. Er. €t Mss,, it novciis. 


1697 
paudendum est ad (ilios cum quibus permancbimus 
et ad illum patrem eui nati sumus non moriturum!, 
«ed ut nos cum illo semper vivamus? Ipsa sunt. bona 
Jerusalem , quia ipsa sunt. Benedicat te ergo Dominus 
cx: Sion ; et videas que bona sunt Jerusalem. Nam ista? 
qu: attendis bona, cxcus vides. Videas, sed illa 
lona quie corde videntur. Et quamdiu videbo bona 
Jetusalem * Omnes dies vite tue. Sed si vita tua :eterna: 
fuerit, in :sternum videbis bona Jerusalem. Si au- 
tem?, fratres mei, ista bona sunt, sed non omnes dies 
vitze tude vides : non enim quando exis de corpore , 
moreris. Perseverat vita tua : corpus moritur, sed vita 
Spiritus perseverat. Oculi nou. vident, quia discessit 
qui per oculos videbat. Ubicumque est qui per oculos 
videbat, videt aliquid. Non enim mortuus erat dives 
ille qui in terra induebatur purpura et bysso; si mor- 
f"ugs esset, apud inferos nou torquerctur (Luc. xvi, 
19, 23). Optandum illi forte* erat. ut moreretur, sed 
malo suo vixit apud inferos. Torquebatur enim, ei 
non videbat bona illa quie in terra dimiserat: ecce 
crat vita ipsius talis, et bona illa non videbat. Ergo 
tu talia. desidera bona qua videas omnes dies vita 
4ue , id est , ut cum ipsis bonis vivas in :ternum. 

16. Qui suut ergo illa bona, fratres, attendite. 
Diei possunt bona ista: Aurum est, argeutum est , 
fundus amoenus est, marmorati parietes sunt, tecta 
laquenta sunt? Absit. Ista abundantius pauperes habent 
in hac vita. Plus est enim pauperi videre ccelum stel- 
latum , quam diviti tectum inauratum. Fratres, ergo 
quod est illud honum, quo accendimur , cui suspira- 
wüs, quo inflasinamur, propter quod bonum adipi- 
scendum et videndum tantos labores sustinemus, sicut 
audistis cum legeretur Apostolus, quia omnes qui 
volunt pie vivere in Christo Jesu, persecutionem patiun- 
tr (H0 Tín. 1, 12)? Non enim modo, quia diabo- 
lus per reges non szvit, ideo Christiani non patiun- 
tur persecutionem, Si mortuus est diabolus, mortuae 
sunt persecutiones ; si 2utem ille adversarius noster 
vivit, unde non tentationes suggerit? unde non sxvit? 
unde non minas aut scandala procurat? O si incipias 
pie vivere, videbis quia omnis qui vult pie vivere in 
Christo Jesu, persecutionem patietur. Propter quid 
ergo patimur tantas persecutiones? Si enim in hac 
vita in Christo sperantes sumus tantum, ait Apostolus, 
wiiscrabiliores sumus omnibus hominibus (I Cor. xv, 19). 
Propter qnid damnati sunt ad bestias marivres ? quod 
est illud bonum, diei potest? unde , aut qux: lingua 
dicat? aut qui aures audiant? Et quidem illud nec 
auris audivit, nec in cor hominis ascendit (14. ui, 9). 
Ameis tantum 5, proficiamus tantum : videtis enim 
quia pugnas non desunt, et pugnamus eum concupi- 
seentiis nastris. Pugnamus foris cum infidelibus et 
inobedientibus hominibus; pugnamus intus cum sug- 
gestionibus, cum perturbationibus carnalibus : ubique 
prgaamus zdhuc, quia corpus quod corrumpitur ; 
aggravat aoimam (Sap. 1x, 15); pugnamus adhuc , 

* Sie Msc. AUEdd., non morituri. 

* Vss., non ista. 

? Wa Mss. Edd. vero, I5(u autem : omisso, si. 


* fires Mss., cerie. 
* Sic plerique Mss. At Edd., famen. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1688 
quoniam si spiritus vita est, tamen corpus mortuam est 
vropter peccatum. Sed. quid futurum est? Si autem 
Spiritus ejus hal itat in vobis, qui suscitavit Christum 
ex mortuis , vivificabit et mortalia corpora vestra, pro- 
pter Spiritum ejus qui habitat in. vobis (Hom. vm, 10, 
11). Cum ergo vivificata fuerint membra nostra mor- 
talia, jam nihil resistet. spiritui nostro. Non fames 
erit, non sitis erit, quia de corruptione corporis ista 
nascuntur. Ideo reficis, quia a te aliquid deficit. Cou- 
cupiscentize delectationum carnalium contra nos pu- 
gnant. Mortem portamus infirmilate : corporis : sed 
cum mors ipsa conversa fuerit in illam incommutabi- 
litatem , et corruptibile hoc induerit incorruptionem, 
€t mortale hoc induerit immortalitatem, quid audiet 
tune mors? Ubi est, mors, contentio tua ? ubi est, mors, 
aculeus tuus? Et forie moritur , €i dicetur ; Restat 
aliqui inimici? Non; sequitur novissima inimica mors. 
Cum hzc destructa fucrit, immortalitas succedet. Si 
nullus erit inimicus , quasi novissima destruetur mora 
(I Cor. xv, 55, 54, 55, 26). Bonum nostrum cui su- 
spiramus , pax erit. Ecce bonum , fratres, magnum 
bonum pax vocatur. Qu:erebatis quid vocaretur : Au- 
rum est, argentum est, an fundus, an vestis? Pax 
est: non pax qualem inter se habent homines , infi- 
dam, instabilem, muiabilem, incertam ; nec pax talis 
qualem secum habet ipse unus hoino. Diximus enim 
quia et secum pugnat homo ; usquequo domet omnes 
cupiditates, adhuc pugnat. Qualis ergo pax ? Quam 
oculus non vidil, mec auris audivit. Qualis pax? De 
Jerusalem, quia Jerusalem interpretatur, Visio pacis. 
Sic ergo benedicat te Dominus ex Sion ; et videas bona 


qu& sunt Jerusalem, et videas omnes dies vite tue. Et 


videas, non fillos tuos lantum , sed filios filiorum tuo- 
rum. Quid est, filios tuos? Opera tua que hic agis. 
Qui sunt filii filiorum ? Fructus operum tuorum. Facis 
eleemosynas , filii tui sunt : propter eleemosynas ac- 
cipis vitam :eternam , filii filiorum. tuorum Sunt. 
Videas filios filiorum tuorum; et erit quod sequitur, 
quo coucluditur, Pax super lsrael. lec pax vobis 
prdicatur a nobis, ipsa amatur a nobis, ipsa uta 
vobis ametur , optamus. Ad illam pacem perveniunt 
qui ct liic. pacifici fuerint. Illi sunt et hic paeitici , 
qui et ibi; qui cireumeunt mensam Domini lanquam 
novellatio olivarum, ut non sit sterilis arbor , qualis 
fuit illa ficulnea ubi fructum non invcnit esuriens 
Dominus. Et videtis quid ei contigerit. Folia sola 
habebat, fructum non habebat (Matth. xxt, 4et 19): 
Sic sunt qui verba liabent , et facta non habent. Ve- 
niens esuriens Downinus non ibi invenit quod man- 
ducet; quia fidem nostram et faeta bona esurit Do- 
minus, Pascamus illum bene vivendo, et pascel nos * 
in :ternum nobis vivere donando. 


IN PSALMUM CXXYVIII 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEM. 
1. Psalmus quem cantavimus, brevis est : sed sicut 
scriptum est in Evangelio de Zacclieo , statura bre- 


* Sic Am. Er. et plerique Nss. At Lov., ifirmitatem. 
* Sic Er. Lugd. Ven. €t Lov. In B. deest VOX, ROS. M. 


———áAiÉfs—D" cn 





1689 
vis, et magnus in opere (Luc. xix, 2-9) ; sicut scri- 
ptum est de illa vidua qux duo mihuta misil in 
gazophylacium , brevis pecunia , sed magna charitas 
(Marc. xui, 49-44) : sic et iste psalmus, si verba 
numeres, brevis est ; si sententias appendas, magnus 
est. Not ergo nos poterit diutius usque ad fastidium 
detinere. Quare? Advertzt. prudentia vestra, et adsit 
intentio christiana : sonet verbum Dei volentibus, 
nolentibus, opportune, importune. Invenit sibi locum, 
invenit corda ubi requiescat , invenit terram ubi ger- 
minet et [ructum ferat. Nam quia multi mali suut et 
iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum 
est : et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est ; et 
aut sic in illos cadit, quomodo semen in via concul- 
catur, et à. volatilibus colligitur ; aut sic in eos cadit, 
quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram 
multam , statim exit, et calefacto sole arescit, quia 
non habet radicem ; aut sicut inter spinas, quod etsi 
germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen 
multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum 
Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, 
el facia tribulatione , sicut :estu solis, arescunt; 
aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus 
mundi, tanquam spiuis avaritiz offocant quod in illis 
ceperat germinare. Est autem etjam terra bona, 
quo semen cum ceciderit, affert fructum , aliud tri- 
ceuum, aliud sexagenum, aliud centenum (Matth. xin, 
5-93) :sive parum , sive multum, omnes in horreo 
erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. 
Propter lios loquitur Scriptura, propter hos non tacet 
Evangelium. Sed ct illi audiant, ne forte aliud sint 
hodic, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut 
arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. 
Dicat Spiritus Dei , dicat nobis, cantet nobis ; sive 
velimus saltare, sive nolimus , cantet ipse. Sicut 
enim qui saltat, membra movet ad cantum ; sic qui 
saMaut ad preceptum Dei, operibus obtemperant 
sono. Ideo qui noluerunt hoc. facere, quid illis Do- 
minus dicit in Evangelio? Cantavimus vobis, et non 
aultastis; planaximus, et mon lamentasts (Id. x1, 47). 
Cantet ergo; credimus in. Dei misericordiam ', quia 
erunt. de quibus nos consoletur. Nam qui pertinaces 
sunt, perseverantes in malitia, quamvis audiant ver- 
bum Dei, scandalis quotidie perturbant Ecclesiam. 
De talibus dieit iste psalinus ;. sic enim coppit : 

9, [vers. 4-5.] Sepe expugnaverunt me a juventute 
mea. Ecclesia loquitur de liis.quos tolerat, et tanquam 
dieeretur, Numquid modo? Olim est Ecc:esia?; ex quo 
vocantur sancti, est Ecclesia in terra. Aliquando in 
solo Abc] Ecclesia erat, et expugnatus est a fratre 
malo et perdito Cain. (Gen. 1v, 8). Aliquando in solo 
Enoch Ecclesia erat , et translatus est ab iniquis (1d. 
v, 24). Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et 
penmulit omnes qui diluvio perierunt, et sola arca 
natavit in fluctibus, et evasit ad siceum (Id. vi-vin). 
Aliquando in solo Abraham Ecclesia erat , et quanta 
pertulit ab. iniquis, novimus. In solo filio fratris ejus 
Lot, et in domo ejus in Sodomis Ecclesia erat, et 


1 Aliquot Mss., misericordia. : ; 
: Sic hiss. At Edd.; Numquid modo el non olim est Ecclesia? 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXVIII. 


169) 


pertulit Sodomorum iniquitates et perversitates, quo- 
usque Deus eum de medio ipsorum liberavit (Gea. xit- 
xx). Coepit esse et in populo Israel Ecclesia ; pertulit 
Pharaonem et ZEgyptios. Coepit et in ipsa. Eeclesia , 
id est in populo Israel, numerus esse sanctorum : 
Moyses et ezeteri sancti. pertulerunt iniquos Jud:ros 
populum Israel. Ventum cst et ad Dominum no- 
strum Jesum Christum, prxdicatum est Evangelium, 
dixit in Psalmis, Axuntiavi el locutus sum, multipli- 
plicati sunt super numerum. (Psal. xxxix, 6). Quid 
est, super numerum ? Non solum illi crediderunt ! qui 
pertinent ad numerum sanctorum ; sed et super uu- 
merum intrarunt : multi. justi , sed et plures iniqui ; 
ei pertulerunt justi iniquos. Quando? In Eeclesia. 
Numquid modo solum, ex quo cnumerat, ex quo 
commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia, vel 
ne quisquam miraretur in Ecclesia, volens esse mem- 
brum bonum Ecclesi, audiat et ipsam Ecclesiam 
matrem suam dicentem sibi : Noli mirari ad ista, 
fili; Sepe expugnaverunt ie a juventute mea. 

$9. Magnus affecLus sic coepisse Psalmum : Sepe ex- 
pugnaverunt me a juventute mea. Quasi aliquid. jam 
loquebatur : videtur enim non carpisse, sed respou- 
disse. Respondit autem , quibus? Cogitantibus et dicen- 
tibus : Quanta. mala perferimus, - quanta. seaudala 
crebrescunt quotidie , quando * iniqui intraut in Ec- 
clesiam ct portamus eos? Respondeat autem Ecclesia 
de quibusdam, id est , de fortiorum voce respondeat 
querelis infirmorum , et confirment firmi infirmos , et 


grandes parvulos , et dicat Ecclesia , Sepe expugna- 


verunt me a juventute mea. Dicat vero ? Israel , Sepe 
expugnaverunt me a. juventute mea. Dicat illud, non 
illud timeat. Quo enim valet , quod cum dixisset ,S«e- 
pe expugnaverunt me , addidit, a juventute mea? Jam 
modo Ecclesi: senectus expuguatur , sed non timeat : 
dicat , Sepe expugnaverunt me a juventute. mea. Nuin- 
quid ideo non pervenit ad sencctutem , quia non ces- 
saverunt illi expugnando ? numquid delere potuerunt ? 
Dicat vero Israel ; ex consoletur se Israel , consoletur 
se ipsa Ecclesia de proteritis exemplis, et dicat, 
Sepe expugnaverunt me a juventute mea. 

4. Quare expugnaverunt? Etcuim mon potuerint 
mihi. Supra. dorsum mevum fabricaverunt. peccatores ; 
longe fecerunt injustiiam suam. Quare expugnaverunt ? 
Quia non potuerunt mihi. Quid est, non poltwerun 
mihi ? Fabricare. Quid est, non potuerunt mihi ? Nou 
illis consensi ad malum. Omnis enim malus ideo per- 
sequitur bonum, quia non illi consentit. bonus ad 
malum. Faeiat aliquid mali , non objurget episcopus , 
honus est episcopus : objurget episcopus, malus est 
episcopus. Rapiat aliquid, taceat cui rapit, bonus 
'est : saltem loquatur et reprehendat , etsi non. repe- 
tat, malus est. Malus est qui reprehendit raptorem , 
et bonus est qui rapit! Ambulet,| Manducemus et bi- 
bamus; cras enim. moriemur. Contra A postolus : Cor - 
rumpunt bonos mores collo uia mala. Sobrii estote ju- 


! Sic plures Mss. AL Edd., q«i crediderunt et qui, eic. 


? Corb. Ms. , quanti. e 
3 gdd.: Dicat vero nunc. Abest, nunc, 2 MsS. €t sufticit 


particula, tero, | ro gracca Gc. 


1691 
sti *, et nolite peccare (Isai. xxn, 15; | Cor. xv,52-54). So- 
nat verbum, sonat sermo contradictor libidinis : at ille 
ainicus libidinissu:, et inimicus sermoni contradiceni 
amice sum infestus est, et odit sermonem Dei.Facta est 
amica avaritia , inimicus Deus. Contradicit enim Deus 
avariti:, et vult nihil possideri ab avaritia. Ego 
possidear * , clamat. Quid vis ab avaritia possideri ? 
Dura jubet, levia jubeo : onus ejus grave, sarcina 
mea levis est ; jugum ejus asperum est , jugum meum 
lene est ( Matth. xi, 50). Noli velle ab. avaritia 
possideri. Jubet avaritia ut mare transeas , et obtem- 
peras : jubet ut te ventis procellisque committas ; ju- 
beo ego ut ante ostium tuum ex eo quod habes des 
pauperi : piger es ad faciendum ante te opus bo- 
num , et strenuus es ad transeundum mare. Quia ava- 
ritia imperat, servis; quia Deus jubet, odisti. Et 
quid ? Cum odisse ceperit, incipit velle eriminari eos 
a quibus audit bona prz:cepta , et velle per suspicio- 
nes suas crimina quicrere servorum Dei. Qui nobis 
ista dicunt , ista non faciunt ipsi? Et ista sive quae 
fiunt, sive quxe non fiunt, dicuntur fieri; et quie 
fiunt bene , dieuntur male fieri : et qu:e. toleramus , 
ad eulpam nostram applicantur. Nos quid responde- 
mus? Noli me attendere ; sermonem istum attende : 
ipse tibi loquitur per quemlibet ; huic tu inimicus es. 
Concorda cum adversario tuo, cum es cum eo ín 
via (Id. v, 95) : adversarium tuum sermonern Dei fe- 
cisti. Noli attendere * quia ille tibi loquitur : malus 
est per quem tihi loquitur; sed non est malus, qui tibi 
loquitur, sermo Dei. Accusa Deum , accusa , si potes. 

5. Creditis , fratres , huc usque pervenisse eos de 
quibus dicitur , Sepe expugnaverunt me a juventute 
"mea , ut etiam ipsum Deum accusare nou. dubitent ? 
Accusas avarum , et ille accusat Deum quia fecit au- 
run. Noli avarus esse. Et. non faceret Deus aurum. 
Jam hoc resiat, quia mala tua opera cohibere non 
potes , accusas opera bona Dei : displicet tibi creator 
el fabricator mundi. Non faceret et solem ; quia multi 
in fenestris contendunt de luminaribus , et ad judicia 
se LWahunt. O si vitia nostra cohibeamus! quia bona 
sunt omnia , quia bonus Deus qui fecit omnia ; et lau- 
dant illum opera sua, considerata quia bona sunt, 
ab eo qui babet spiritum considerandi , spiritum pie- 
tatis et. sapientize. Undique laudatur Deus ab operi- 
hus suis. Quomodo illum laudant opera sua. per os 
trium puecorum? quid prztermissum est? Laudant 
ecli , laudant Angeli , laudant sidera , laudant sol et 
luna , laudant dies ac noctes , laudat quidquid germi- 
nat de terra , laudat quidquid natat in mari, laudat 
quidquid volitat in aere, laudant. omnes montes et 
colles , laudant frigora et iwstus ; et czetera omnia qua 
Deus fecit, audistis quia laudant Deum (Dan. m, 
57-90 ) : numquid audistis ibi quia laudat Deum ava- 
ritia, quia laudat Deum luxuria ? Non laudant ista, 
quia pon ipse illa fecit. Laudant ibi homines Deum ; 
hominis creator est Deus. Avaritia opus est mali ho- 


! Regius Ms.: Sobrii estote et vigilate juste. ' 

* Sic Am. Er. et jlerique Mss. At Lov.: Ego possideam. 

? Quatuor Mss.: Noli attendere per quem tbi loquitur, sed 
cueude quia ile, elc. 


S. AUGUSTINI EPISGOPI 


1692 


minis ; homo ipsc opus est Dei. Et quid vnlt. Deus ? 
Occidere in te quod ipse fecisti , et salvare quod ipse 
fecit. 

6. Noli fenerare. Tu accusas Scripturam dicentem, 
Qui pecuniam suam non dedit ad usuram (Psal.xiv, 5). 
Non ego illud scripsi, nun de ore meo primo exiit : 
Deum audi. Et ille : Clerici non fenerent. Et forte 
qui tibi loquitur, non fenerat : sed si fencrat, fae 
quia et ipse fenerat ; numquid fenerat qui per ipsum 
loquitur? Si facit quod tibi dicit, et non tu facis ; tu 
in ignem *, ille in regnum. Si non facit quod tibi di- 
cit, et pariter facit mala quze facis , et dicit bona quae 
non facit; pariter in ignem. Fenum ardebit * , ver- 
bum autem Domini manet in ternum (sai. xv , $). 
Numquid ardet sermo qui tibi per illum locutus est? 
Aut Moyses est. qui tibi loquitur, id est, bonus et 
justus famulus Dei; aut pharis;us est cathedram 
Moysi sedens. Audisti et de ipsis : Que dicunt, [cite ; 
que autem faciunt , (acere nclite (Matth. xxii, 5). Non . 
habes tu unde te excuses , quando sermo Dei tibi lo- 
quitur. Quia non potes interficere sermonem Dci , 
criminari quais eos per quos loquitur tibi sermo 
Dei. Quxre quantum vis , dic quantum vis , hlasphe. 
ma quantum vis : Sepe expugnaverunt me a juventidté 
mea , dicat vero 15rael , Sepe expugnaverunt me a jí- 
ventute mea. Audent ctiam feneratores dicere : Non 
habeo aliud unde vivam. Hoc mihi et latro diceret " 
deprehensus in fauce; hoc et effractor diceret, de. 
prehensus circa parietem alienum ; hoc mihiet lena 
diceret, emens puellas ad prostitutionem ; hoc et 
maleficus incantans mala, et vendens nequitiam suam; 
quidquid tale prohibere conaremur, responderent 
omnes quia non haberent unde viverent , quia inde 
Se pascerent; quasi non hoc ipsum in illis maxime pu- 
niendum est , quia artem nequitize delegerunt,, unde 
vitam transigant , et inde se volunt pascere, unde of- 
fendant eum a quo omnes pascuntur. 

7. Sed cum clamaveris hoc et dixeris , illi respon- 
dent : Si sic , non huc accedimus ; si sic , non intra- 
mus in ipsam Ecclesiam. Veniant, intrent, audiant : 
Sepe expugnaverunt me a juventute mea. Etenim. non 
potuerunt mihi : supra dorsum meum fabricaverunt 
peccatores : hoc est , non potuerunt agere ut consen- 
tiam ; fecerunt quod portem. Quam przclare dictum 
est , quam optime significavit, Etenim non potuerunt 
mihi : supra dorsum meum fabricaverunt peccatores. 
Agunt nobiscum , primo ut consentiamus illis ad. fa- 
cta mala : si non. consenserimus, Tolerate nos, di- 
cunt. Ergo quia non potuisti mihi, ascende in dor- 
sum meum ; portare te habeo quousque veniat linis : 
sic enim mihi prx:ceptum est, ut fructum afferam 
cum tolerantia (Luc. vir, 15). Non te corrigo,, to- 
lero te : aut forte, cum tolero te, corrigis te. Si non 
te corrigis usque in finem, tolero te usque in finem ; 
et usque in finem super dorsum meum eris , usque 


! Lugd. ven. et Lov. ferunt in textu verbum, vadis; in B. 
non legitur; sed nota marginalis habet ; « Supple , va- 
«dis.» — M. 

? Er. in ignem fenum ardebit. Lugd. ven. et Lov., in igne 
fenum ardebit. — M. 




























1693 ENARRATIO IN PSALMUM CXX VIII. 


ad tempus. Numquid semper super dorsum meum 
cris? Veniet enim qui inde te excutiat : veniet tem- 
pus messis , veniet finis seculi ; immittet Deus mes- 
sores. Messores autem Angeli sunt. : separant, malos 
de medio justorum, sicut. zizania à tritico ; frumen- 
um. recondent in horreo , paleam autem comburent 
igni inexstinguibili. Portavi quousque potui, jam gau- 
dens transeo in horreum Dei, et securus canto, 
Sepe expugnaverunt me a juventute mea. 

8. Quid euim mihi facere potuerunt , quia ezpugna- 
verunt me a juventute mea? Exercuerunt me, non 
oppresserunt. Valuerunt mihi sicut ignis ad aurum, 
non sicut ignis ad fenum. Ignis enim accedens ad au- 
rum , sordem tollit; accedens ad fcnum , in cinerem 
vertit. Etenim non potuerunt mihi , quia non consensi, 
quia nou me fecerunt quales sunt ipsi. Supra dorsum 
meum fabricaverunt peccatores , longe feceruit injusti- 
liam suam. Fecerunt quod. tolerem , et non. fecerunt 
eui consentirem. Jam ergo injustitia ipsorum longe 
est à me. Mali mixti sunt bonis, non solum in sx- 
culo, sed et in ipsa intus Ecclesia mali mixti sunt 
bonis. Nostis:, et probastis; el magis probabitis , si 
boni fueritis. Cum enim erevisset herba et [ructum [ecis- 
sei, lunc. apparuerunt. zizania (Matth. xiu , 21-45). 
Nulli apparent mali in Ecclesia, nisiei qui fuerit 
bonus. Nostis ergo quia mixti sunt , el semper et ubi- 
que dicit Scriptura quia non separabuntur, uisi in fine. 
Sic, quomodo mixti sunt, longe sunt a se. Ne quis 
ergo ex eo quod mixti sunt mali inter. bonos , puta- 
ret iniquitatem esse juxta justitiam, Non potuerunt , 
inquit, mihi; id est, dixerunt, et male dixerunt, 
Manducemus et bibamus ; cras. enim. moriemur. Non 
corruperunt sermones mali mores bonos : in eo quod 
audivi a Deo, non cessi sermonibus hominum. Fece- 
runt mihi peccatores quod portarem . non cui com- 
miscerer, ct. facta est iniquitas eorum longe a me. 
Quid enim tam prope, quam duo homines in una Ec- 
clesia? quid tam longe, quam iniquitas a justitia ? 
Ubi enim consensio, ibi propinquitas. Ligantur duo, 
et mittunturad jpdicem ; latro, et colligatus : ille sce- 
leratus, ille innocens , una catena ligantur, et longe 
sunt a se. Quantum longe sunt a se ? Quantum longe 
est scelus ab innocentia. Ecce isti longe sunt ab in- 
vicem. Alius latro in Hispania facit scelera, proxi- 
mus ei est qui. facit in. Africa. Quantum proximus? 
Quantum sibi junguntur scelus et. scelus, quantum 
sibi junguntur latrocinium et latrocinium. Nemo er- 
go timeat mixtos sibi corpore malos. Longe ab iilis 
sit corde, et securus portat quod non timet : Longe 
fecerunt injustitiam suam. 

9. [vers. 4.] Quid occurrit!? Florent illi qui regnant 
inique ; et ut sermonem loquamur vulgi, tonant iniqui, 
extolluntur in typhos, in calumnias. Quid ergo? sem- 
per hoc? Non. Audi quod sequitur: Dominus justus 
concidet cervices peccatorum. Intendat Charitas vestra. 
Dominus , inquit, justus concidet cervices peccatorum. 
Quis non contremiscat? Quis enim non peccavit? 


! Lov.: Quid. hoc erit? Melius Am. et Er., occurrit, juxta 
Wiss. e quibus nonnulli *ufra loco, inique, habent, iniqui. 


1694 


Dominus justus concidet cervices peccatorum. Omnibus 
qui audiunt, intrat tremor in cor, si credunt Scri- 
ptura Dei. Si enim sibi sine causa. tuudunt. homines 
pectora, mentiuntur quia tundunt. pectora , si justi 
suni; el in eo quod mentiuntur Deo , (iunt peccatores. 
Si ergo veraciter sibi tundunt pectora, peccatores sunt. 
Et quis nostrum non sibi tundit pectus? et quis no- 
strum non elidit oculos ad terram, sicut ille Publica- 
mus, et dicit, Domine , propitius esto mihi peccatori 
(Luc. xvm, 13)? Si ergo omnes peccatores, et nemo 
invenitur sine peccato ; omnibus timendus est gladius 
in cervices, quia Dominus justus concidet cervices pec- 
catorum. Non puto, fratres mei , quia omnium pec- 
catorum ; sed in membro quod percutit , ibi designat 
quos peccatores percutiat. Non enim dixit , Dominus 
justus concidet manus peccatorum ; aut , Dominus ju- 
stus concidet pedes peccatorum, non dixit: sed quia 
peccatores superbos volebat intelligi , superbi autem 
omnes cervicati sunt, qui non solum faciunt mala, 
sed nec agnoscere volunt, et quando objurgantur, 
justificant se (Ecce fecisti ; saltem agnosce quid fece- 
ris : odit Deus peccatorem , oderis et tu ; conjungere 
Deo, simul persequimini peccatum tuum. Non, inquit: 
ego bene feci, Deus male fecit. Quid hoc est? Ego 
nihil mali feci, inquit : quia Saturnus fecit, quia Mars 
fecit, quia Venus fecit; ego nihil feci, stelle fecerunt. 
Justificas te, aceusas Deum qui fecit stellas, qui erna- 
vit! celum): itaque quoniam justificas peccatum 
tuum, el superbis adversus Deum, quia te facis extra 
culpam, et Deum in culpa, et tantum erexisti cervicem 
iuam , et cucurristi contra Deum , sicut scriptum est 
in Job (dicebat de impio peccatore), Currens adversus 
Deum in crassa cervice sculi sui ( Job xv, 26 ); et ibi 
cervicem nominavit ; quia sic te erigis, et non elidis 
oculos ad terram, et tundis pectus , ei dicis , Domine, 
propitius esto mihi peccatori ; sed jactas te de meritis 
tuis, et vis mecum , inquit Deus, judicio contendere 
( Jerem. n , 29), intrare mecum. ad judicium; cum 
debeas in reatu tuo salisfacere Deo, et clamare ad illum, 
quod clamatur iu alio psalmo , Si iniquitates observa- 
veris, Domine; Domine, quis sustincbit (Psal. cxxix, 5)? 
clamare ad illum , quod elamatur in alio psalmo , Ego 
dixi : Domine, miserere mei, sana animam meam, quia 
peccavi tibi (Psal. xv, 5) : quoniam haec non vis dice- 
re, sed justificas facta tua adversus sermonem Dei ; 
venit in te quod sequitur Scriptura, et dicit, Dominus 
justus concidet cervices peccatorum. 

10. [vers. 5.] Confundantur, et avertantur retrorsum, 
omnes qui oderunt Sion. Qui oderunt Sion, oderunt Ec- 
clesiam : Sion Ecclesiaest. Et qui intrant in Ecclesiam 
ficte, oderunt Ecclesiam. Qui nolunt observare verbum 
Dei, oderunt Ecclesiam : Super dorsummeum (abvicave- 
runt. Quid factura est Ecclesia , nisi portatura. usque 
in finem ? 

11. [vers. 6, 7.] Sed quid de illis dicit? Sequitur, 
Fiant sicut fenum tectorum , quod prius quam evellatur 
aru, Fenum tectorum herba est qux nascitur in 

* tectis, in solario integulato. In alto. videtur, et radi- 


! Am. et plerique Mss., ordinavit. 


1695 
eem non habet. Quanto melius humilius nasceretur, 
et l:etius viresceret? Modo nascitur attius ad celerio- 
rem ariditatem Nondum evuisum est, et aruit: non- 
dum finiti * sunt in judicio Dei, et jam non babent 
succum viriditatis. Attendite opera ipsorum, et videte 
quia aruerunt. Sed vivunt,et hie sunt: nondum ergo a- 
vulsisunt:Aruerunt, sed nondum avulsi sunt : facti sunt 
sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit. 

12. Et venient messores , Sed non de illis implent 
manipulos. Venturi sunt. enim  messores , et colle- 
eturi sunt triticum in horreum, et zizania alligabunt, et 
mittent in ignem. Sic et fenum tectorum expurgatur, 
et quidquid inde evellitur, in ignem mittitur ; quia et 
priusquam evelleretar aruit. Non inde implet messor 
mapus. Sequitur enim et dicit: Non replevit manum 
suam messor, et sinum suum qui manipulos colligit. Mes- 
soresautem Angeli sunt (Matth. x11,59 ), Dominus dicit. 

15. [vers. 8.] Et non dixerunt transeuntes viam , 
Benedictio Domini super vos ; benediximus vos in nomi- 
ne Domini. Nostis enim, fratres, quando transitur per 
operautes, est consuetudo ut dicatur illis, Benedictio 
Domini siper vos. Et. magis ista consuetudo erat in 
gente Jud;eorum. Nemo transibat et videbat aliquos 
facere aliquod opus in agro, vel in vinea, vel in messe, 
vel aliquid hujusmodi; non licebat transire sine bene- 
dictione. Alii sunt qui manipulos colligunt, alii sunt 
transeuntes viam. Qui manipulos colligunt , non de 
illis replent manus ; quia non colligitur ad horreum 
fenum tectorum. Qui sunt qui manipulos colligunt ? 
Messores. Qui sunt messores ? Dominus dixit: Mes- 
sores autem Angeli sunt. Qui sunt transeuntes? Illi qui 
jam per viam istam, id est, per vitam istam transie- 
runt hinc ad patriam : Apostoli transeuntes erant in 
ista vita , Prophetz: transeuntes. erant. Quos. bene- 
dixerunt Prophetz et Apostoli? Illos in quibus radicem 
charitatis viderunt. Quos autem invenerunt in tectis 
eminere et superbire im cervice scuti sui , dixcrunt 
contra illos quod futuri erant, benedictionem autem 
super eos non dederunt. Ergo omnes istos malos quos 
portat Ecclesia , qui legitis in Seripturis, invenitis 
maledicetos desigaatos ad antichristum pertinere , ad 
diabolum pertinere , ad palcam pertinere , ad zizania 
pertinere. Et multa innumerabilia per similitudinem 
dieuntur de illis: Quia non omnis qui dicit mihi, Do- 
mine, Domine, intrabit in regnum celorum (1d. vu, 91). 
Nullam invenis Scripturam qua de illis bene loquatur, 
quia transeuntes viam non illos benedixerunt. Trans- 
euntes Prophetae omnia de illis mala dixerunt. Ecce 
et iste quem portamus , David transiit viam ; audistis 
quid de illis dixit : Dominus justus concidet cervices 
peccatorum. Confundantur , et. averiantur. retrorsum, 
omnes qui oderunt Sion. Fiant : sicut fenum tectorum , 
quod priusquam. evellatur aruit. Non replevit. manum 
suam messor, et sinum suum qui manipulos colligit, Macc 
de illis dixit, Non ergo supra illos iste transiens 
benedixit, et impletum est etiam per illum, quod ipse 
dixit: Et non atzerunt transeuntes viam , Benediximus 
vos in nomine Domini. Et isti transeuntes sive Prophe- 


3 Corb Ms., puni. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1630 
UP, Sive Patriarch:e, sive Apostoli, quicumque trans. 
lerunt , si bene vivimus, fratres , benedixerunt nos 
in nomine Domini. Quando me, inquis, benedixit Pau- 
lus? quando me benedixit Petrus? Attende in Seri- 
pturis , vide si bene vivis , € vide ibi benedictum te 
fuisse. Omnes bene viventes benedixerunt. Et quo- 
modo benedixerunt? In nomine Domini; non in nomine 
$uo, sicut hzeretici. Qui enim dicunt, Quod nos damus, 
hoc est sanctum ; in nomine suo volunt benedicere ; 
hon in nomine Domini. Qui autem. dicunt, Non. san- 
ctificat nisi Deus, nec quisquam est bonus nisi dono 
Dei; ipsi in nomine Domini benedieunt , non in no- 
mine suo: quia * amici sunt. sponsi (Joan, im , 49), 
nolunt esse adulteri. sponse. 

IE EE 
IN PSALMUM CXXIX 

ENARRATIO. 


SERMO AD PLEREM, 





1. [vers. 1-5.] Quoniam vos non solum oculis cor- 
poris , sed etiam corde vigilare prasumimus $ intelli- 
genter nos eantare oportet : De profundis clamavi ad 
te, Domine ; Domine, exaudi vocem meam. Etenim vox 
hz»ec ascendentis est, pertinens ad canticum graduum. 
Debet itaque unusquisque nostrum videre in quo pro- 
fundo sit, de quo clamet ad Dominum. Clamavit de. 
profundo Jonas, de ventre ceti (Jon i, 2). Erat non 
solum sub fluctibus, verum etiam in visceribus bellua ; 
nec tamen illud corpus et illi fluctus intercluserunt 
orationem ne perveniret ad Deum , et venter bestia 
non potuit tenere vocem deprecantis. Penetravit 
omnia, disrupit omnia, pervenit ad aures Dei : si ta- 
men dicendum est quia disruptis omnibus pervenit ad 
aures Dei, quando aures Dei in corde precantis eraut. 
Ubi enim Deum pr:xsentem non habet, cujus fidelis 
est vox ? Verumtamen et nos debemus intelligere de 
quo profundo clamemus ad Dominum. Profundum 
euim nobis est vita ista mortalis. Quisquis se in pro- 
fundo intellexerit, clamat, gemit , suspirat, donec de 
profando eruatur , et veniat ad eum qui super omncs 
abyssos sedet et super Cherubim, super omnia quae 
creavit , non solum corporalia, sed etiag spiritualia ; 
donec ad eum veniat anima , donec ab illo liberetur 
imago ipsius , quod est homo , qux in hoe profundo 
tanquam assiduis fluctibus exagitata , detrita est : et 
nisi renovetur et reparetur a Deo, qui illam impressit 
quando formavit hominem ? (]doneus potuit esse 
homo ad casum suum; non est idoneus ad resurre- 
ctionem suam ), semper in profundo est ; nisi libere- 
tur, ut dixi, semper in profundo est. Sed cum de pro- 
fundo clamat, surgit de profundo, et ipse clamor nou 
eum permituit multum in imo esse. Valde enim in 
profundo sunt , qui nec clamant de profundo. Dicit 
Scriptura : Peccator , cum venerit in profundum malo- 
rum, contemnit ( Prov. xvii, 9). Jam videte, fratres , 
quale profundum sit, ubi contemnitur Deus. Cum 
quisque viderit se quotidianis peccatis obrutum, acer- 


! plures «ss., qui. x : 
* pic aliquot Mss. addunt, semper in profundo erit. 


: 
: 





1591 


vis quibusdam et molibus quibusdam iniquitatum 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXIX. 


t 


premi, si dictum illi luerit ut. Deum roget , irridet. - 


Quibus modis? Primo dieit : Si Deo displicerent faci- 
nora, ego viverem? Si curaret Deus res humanas, ad 
tanta scelera quae feci, non solum viverem , sed ct 
bene mihi esset ? Solet enim hoc illis evenire, qui 
multum in profundo sunt, et prosperantur in iniqui- 
tatibus suis : et tanto magis in profundo merguntur , 
quanto magis videntur esse felices ; fallax enim felici- 
tas. ipsa major est infelieitas. Deinde et hoc colent 
homines dicere : Jam quoniam multa feci et damnatio 
imminet, hoc perdo, quod non facio quidquid possum ; 
et, Ex hoc perdor , cur non facio quidquid possum ? 
Quomodo solent desperati latrones dicere : Sie me 
occisurus est judex pro decem homicidiis , quomodo 
pro quinque, quomodo pro uno; quare non jam quid- 
quid mihi occurrerit facio ? Hoc est, Peccator, cum ve- 
nerit in profundum malorum, contemnit. Sed Dominus 
Jesus Christus qui nee profunda nostra contempsit , 
qui usque ad istam vitam venire dignatus est, promit- 
tens remissionem omnium peccatorum ; etiam de pro- 
fundo excitavit hominem , ut clamaret de. profundo 
sub molibus peccatorum , et perveniret vox pecca- 
toris ad Deum : unde clamantis, nisi de profundo ma- 
lorum ? 

9, Et videte quia vox peccatoris clamat de pro- 
fundo : De profundis clamavi ad té, Domine; Domine, 
exaudi vocem meam. Fiant aures tug intendentes in 
vocem deprecationis mec. Unde clamat? De profundo. 
Quis est ergo qui clamat? Peccator. Et qua spe clamat? 
Quia qui venit solvere peccata, dedit spem etiam in 
profundo posito peccatori. Ideo quid sequitur post istas 
voces? Si iniquitates observaveris , Domine ; Domine , 
quis sustinebit ? Ecce aperuit * de quo profundo cla- 
maret, Clamat enim sub molibus et fluctibus iniqui- 
tatum suarum. Circumspexit se , cireumspexit vitam 
suam ; vidit illam undique flagitiis et facinoribus co- 
opertam : quacumque respexit, nihil in se bonum 
invenit , nihil illi justitis serenum potuit oecurrere. 
Et eum 1anta et tam multa peccata undique et cater- 
vas scelerugi suorum videret, tanquam expavescens 
exclamavit, Si iniquitates observaveris , Domine ; Do- 
mine , quis sustinebit ? Non dixit, Ego non sustinebo ; 
sed, quis sustinebit ? Vidit enim prope totam vitam 
humanam circumlatrari peccatis suis, accusari omnes 
conscientias cogitationibus suis, non inveniri cor ca- 
stum prosumens de sua justitia. Si ergo cor castum 
non potest inveniri , quod praesumat de sua justitia ; 
prisamat omnium cor de misericordia Dei, et dicat, 
Si iniquitates observaveris , Domine ; Domine, quis sus- 
stinebil ? 

$. [vers. 4-6.] Quare autem spes est? Quoniam 
apud te propitiatio est. Et que est ista propitiatio, nisi 
sacrificium ? Et quod. est. sacrificium , nisi quod pro 
nobis oblatum est? Sanguis innocens fusus delevit 
omnia peccata nocentium : pretium tantum datum re- 
demiL omnes captivos de manu captivantis inimici. 
Érgo est apud te propitiatio. Nam si non esset apud te 


1 Am. Er. et plures Mss., apparuit. 
* 


1698 


propitiatio , si judex solum csse velles ct misericors 
5sse nolles , observares omnes iniquitates nostras , €t 
quareres eas ; quis sustineret? quis ante te staret, et 
diceret, Innocens sum? quis staret in judicio tuo ? 
Spes ergo una est, Quoniam est apud Ie propiti«tio. 
Propter legem tuam sustinui te, Domine, Quam legem? 
Que reos fecit? Data est enim lex sancta, justa, bora 
Judieis ( Rom. v, 12); sed reos eos potuit facere. 
Non data est lex qux posset vivificare (Galat. ui, 21), 
sed quae ostenderet peccata peccatori. Peecator enim 
oblitus erat se, nec videbat se; data est illi lex , Ul 
videret se. Fecit reum lex; liberavit Lator legis : 
Lator enim legis Imperator est. Lex data est qua ter- 
reat et constringat in reatum ; et non solvit lex a 
peccatis , sed ostendit peccata. Et forte sub ipsa lega 
positus , animadvertit iste in profundo quanta fecerit 
contra legem , et sic exclamavit dicens , Si iniquitates 
observaveris , Domine; Domine, quis sustinebit? Est 
ergo lex misericordizx Dei, lex propitiationis Dei. Illa 
timoris fuit, est alia lex charitatis. Lex charitatis dat 
veniam peccatis, delet przeterita, admonet de futuris ; 
in via. non deserit comitem , comes fit ei quem ducit 
in via. Sed concordandum est cum adversario , dum 
es cum eo in via ( Matth. v, 25). Est enim sermo Dei 
adversarius tuus , quamdiu cum jllo non concordas. 
Concordas autem , cum caeperit te delectare facere 
quod dicit sermo Dei. Jam qui erat adversarius, fit 
amicus : sic , finita via , non erit qui tradat te judici. 
Ergo propter legem tuam sustinui te, Domine; quia di- 
gnatus es legem misericordizx afferre , mihi dimittere 
omnia peecata mea , dare mihi de cxtero monita ne 
te offendam : in ipsis monitis si quid forte titubavero, 
dedisti mihi remedium, quo te orem, dicens, Dimilte 
nobis debila nostra , sicut et nos dimittimus debitoribus 
nostris (Id. vy, 12). Hanc legem statuisti mihi , ut 
quomodo dimitto , dimittatur mihi. Propter hanc le- 
gem sustiuui te , Domine, Exspectavi quando venias 
et liberes ab omni necessitate , quia in ipsa necessi- 
tate non deseruisti legem misericordi;. 

&À. Audi quam legem dicat , si nondum intellexisti 
quia legem modo dicit claritatis ; audi Apostolum : 
1nvicem onera vestra portate , et. sic implebitis legem 
Christi. Qui portant invicem onera sua, nisi qui habent 
charitatem ? Qui non habent charitatem, graves sunt 
sibi ; qui autem habent charitatem, portant se. Lxesit 
te aliquis , petit veniam : si non dimittis , non portas, 
onus fratris tui ; si dimittis, portas infirmum. Et tu 
si forte in aliquam infirmitatem cecideris, quasi homo, 


'oportet ut sic te portet et ille, quemadmodum et tu. 


Audi quid praecesserit : Fratres , inquit , si. praoc- 
cupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spi. 
rituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis. EA 
ne forte quia spirituales monuerat , veluti securi sibi 
viderentur, continuo subjecit :'Intendeus leipsum , 
ne el tu tenteris. Deinde quod commemoravi, subjuu- 
xit, Alter alterius onera portate , et sic adimplebitis le- 
gem Christi (Galat. v1, 4, 2) : unde dicit, Propter le- 
gem tuam sustinui te, Domine. Dicuntur cervi, quando 
wanseunt frela in proximas insulas pascog gratia, 


1699 
capita Super se invicem ponere ; et unus, qui ante est, 
Solus portat caput et nor ponit super alterum : sed 
cum et ipse defecerit , tollit se ab anteriore parte et 
redit posterius, ut et ipse in altero requiescat : et sic 
portaut omnes oncra sua , ct perveniunt ad quod de- 
siderant ; et non patiuntur naufragium, quia quasi na- 
vis est illis charitas. Itaque charitas portat onera ; sed 
non timeat ne prematur talibus oneribus : ne pecca- 
Us Suis unusquisque prématur, attendat. Nam quando 
porias infirmitatem fratris tui, non te onerant peccata 
ipsius. Plane si consentias, jam tua te premunt, non 
alterius. Quisquis enim consenserit peccatori, non alie- 
nis , sed suis gravatur. Consensio enim ad peccatum 
alterius, tuum fit peccatum ; et non est quare quera- 
ris quod peccata aliena te premant. Dicitur enim tibi : 
Prenmunt te, sed tua. Vidisti furem, cucurristi cum eo 
( Psal. xiix, 48). Quid est hoc? Pedibus ambulasti ad 
furtum ; imo mente conjunsisti te furi : quod ipsius 
solum erat, factum est tuum ; quia placuit tibi. Si au- 
tem displicuerit tibi, et oraveris pro eo, et deprecatus 
veniam dederis, ut possis libera fronte dicere in pre- 
cibus tuis, quas tibi Jurisperitus coelestis dictavit, Di- 
mitte nobis debita nostra , sicut et nos dimittimus debi- 
toribus nostris; didicisti portare onera fratris tui ; ut 
et alius portet si qua sunt tua, et fiat in vobis quod 
ait Apostolus, Invicem onera vestra portale , et sic im- 
plebitis legem Christi. Mta securus cantas quod modo 
dictam est, Propter legem tuam sustinui te, Domine. 
9. Hànc autem legem qui non servat, nec sustinet 
Dominum ; ncc, si velit. sustinere, causa est quare 
sustineat; inaniter sustinet. Venturus est enim Domi- 
nus, et inventurus peccata tuà ; quod perfecta asutem 
justitia vixisui, non inventurus. IHomicidia forte, gra- 
via sunt enim et valde majora, non est inventurus; 
adulterium non est inventurus , furta non est inven- 
turus, rapinam non est inventurus, maleficia uon est 
inventurus, idololatriam non est inventurus 5; non est 
ista iuventurus. Nihil ergo est inventurus? Audi ser- 
monem Evangelii : Qui dixerit fratri suo, Fatue. Ab 
istis eliam. peccatis linguze minutissimis quis absti- 
net? Sed forte dicis, Parva sunt, fteus erit, iuquit, 
gelten ignis (Matth, v, 92). Si parvum tibi videbatur 
»at modicum, fratri dicere, F'atue, vcl gehenna ignis 
videatur tibi magua : si. contemnebas minus peeca- 
tun, vel poen magnitudine deterrere, Sed dicis : 
Minora sunt, minuta sunt, sine quibus non polest 
esse ista vita. Congere minula, et faciunt ingentem 


acervum, Nam et grana minuta sunt, et tameu mas- 


sam faciunt: et gute. minuGe sunt, et flumina im- 
plent, et moles trahunt, Ideo et ille considerans 
quam multa minuta peccata quotidiana committat 


' in B. sie legitur: « Venturus est enim Dominus, et 
« inventurus peccala tua. Quod autem perfecta justitia vixi- 
« sti, non est iaventurus bomiceilia forte. Gravia sunt enim 
« et valde majora. Non est mventurus adulterium, non est 
« inventurus rta, uon est inveaturus rapinain, non est 
« iuventurus malefieia, non est inventurus idololatriani, 
« u6u est ista inveuturus : nihil er»o est inventurus? Audi 
« sermonem Evangelii,» ete. ítuüuc locum restituimus ex 
Ms. Colb. Reg. Bib, Parisiensis, 1981 nuinerato. — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1700 


homo, si nihil aliud, vel per cogitationes et linguam, 
attendit quam multa sint ; et si attendit quam. imi- 
nuta sint, videt per multa minuta fieri acervum ma- 
gnum; el non quasi peccata sua pristina cogitans, 
Sed ipsam fragilititem. humanam, jam ascendens 
clamat : De. profundis clamavi ad. te, Domine; Do- 
mine, exaudi vocem meam. Fiant aures tie intendentes 
in vocem deprecationis mec. Si iniquitates observaveris 
Domine ; Domine, quis sustinebit ? Vitare possum ho- 
micidia, adulteria, rapinas, perjuria, maleficia, ido- 
lolatriam ;; numquid et peccata lingue ? nuiumquid et 
peccata cordis ? Seriptum est : Peccatum. iniquitas est 
(E Joan. m, 4). Quis ergo sustincbit, si tu iniquitates 
observaveris ? si nobiscum severus judex agere vo- 
lueris, non misericors pater, quis stabit ante oculos 
ti05? Sed est apud te propitiatio ; propter legem tuam 
sustinui te, Domine. Qualis est lex ista ? Invicem onera 
vestra portate, et sic implebitis legem Christi. Qui por- 


Aant invicem onera sua? Qui (fideliter dieunt, Dimitte 


nobis debita nostra, sicut. et nos dimittimus debitoribus 
nostris, 

6. Sustinuit anima mea in verbum tuum. Nemo sus- 
linet, nisi qui nondum accepit quod promissum est : 
nam qui jam accepit, quid sustinet? Accepimus re- 
missionem peccatorum ; sed promissum est nobis 
reguum caelorum : debita nostra deleta Sunt; sed 
merees nostra adhuc futura est : accepimus veniam ; 
sed sternam vitam nondum tenemus. Sed qui dedit 
veuiam, ipse promisit et vitam aeternam. Si verbum 
nostrum esset, deberemus timere : qria. verbum Dei 
est, non fallit, Securi ergo speramus in verbum ejus 
qui fallere nou potest... Speravit anima mea. in. Domi- 
num, a vigilia matulina usque ad noctem. Quid est 
quod aiL? uuo die speravit in Dominum, et (inita est 
tota spes ipsius ? A vigilia matutina usque ad nocten, 
speravit in Dominum. |sta. vigilia matutina, finis no- 
ctis est; hinc usque ad. noctem speravit anima mea in 
Dominum. Ergo intelligendum est, ne putemus uno 
die nobis speranduu esse in Dominum, A vigilia ma- 
tuina usque ad. noctem. Quid. ergo putatis, fratres ? 
loc est, A vigilia matutina usque ad. noctegn, spercvit 
«nima mea in. Dominum ! : quia. Dominus. per quem 
nobis dimissa sunt peccata, in vigilia matutina resur- 
rexit a mortuis, ut hoc speremus in nobis futurum 
quod prxcessit in Domino, Jam enim peccata. nostra 
dimissa sunt, sed nondum resurreximus : si nondum 
resurreximus, nondum in nobis factum est quod pr:e- 
cessil in capite nostro. Quid przcessit in capite no- 
stro ? Quia et caro ipsius capitis resurrexit ; spiritus 
illius eapitis numquid mortuus est? Sed quod in eo 
mortuam €st, resurrexit. Resurrexit autem tertia 
die; et quodam modo hoc nobis dixit Dominus : 
Quod in me vidistis, sperate in vobis; id est, quia 
ego resurrexi, resurgetis et vos, 

7. Sed sunt qui dicant : Ecee resurrexit Dominus ; 
numquid propterea sperandum est et me posse re- 
surgere? Utique propterea : in boe enim resurrexit 

! Fr. Lugd. Ven. et Lov., Quid ergo putatis, fratres, hoe 
esse, u vigilia? etc. — M. ; 

* 








1701 ENARRATIO IN PSALMUM CXXIX. 


Dominus, quod à te aeccpit. Non enim resurgeret 
nisi mortuus esset, non aulem mortuus csset, nisi 
carnem portaret. Quid accepit a te Dominus? Carnem. 
Quid venit ipse? Verbum Dei, quod erat ante omma, 
per quem facta sunt omnia. Sed ut acciperet abs te 
aliquid, Verbum caro factum est, et habitavit in no- 
bis (Joan. t, 4, 5, 143. Accepitabste, quod offerret pro 
te ; quomodo accipit sacerdos a te, quod pro te offe- 
rat, quando vis placare Deum pro peccatis tuis. Jam 
faetum est, ita faetum. est. Sacerdos noster a nobis 
aecepit quod pro uobis offerret : accepit enim a uobis 
carnem ; in ipsa carne vietima factus est, holocaustum 
factus est, sacrificium factus est. In passione sacriti- 
cium factus est; in resurrectione innovavit illud quod 
occisum est, et tanquam primitias tuas dedit Deo, et 
ait tibi : Consecrata sunt jam omnia tua, quaudo ta- 
les primiti: de te date sunt Deo; spera crgo ct in 
te futurum quod prxcessit in primiuis tuís. 

8. Ergo ille quia a vigilia matutina resurrexit, cce- 


pit anima nostra ex hoc sperare : et. quousque ? 


Usque in noctem ;. quousque moriamur. Omnis euim 
mors nostra carnalis, quasi somnus est. Coepisti spe- 
rare ex quo resurrexit Dominus, noli deficere sperare 
quousque exeas ab hac vita. Nam si non usque ad 
noctem speraveris, deletur totum quod speraveras. 
Sunt enim homines qui incipiunt sperare, sed non 
perseverant usque ad noctem. Incipiunt pati tribula- 
tiones aliquas, incipiant pati tenzaliones, vident ho- 
mines malos et iniquos felicitate pollere temporali : 
et quoniam talia sperabant de Domino, vt. hic essent 
felices, attendunt. eos qui scelera fecerunt, habere 
quod ipsi habere desiderabant ; et deficiunt pedes eo- 
rum, et desinunt sperare. Quare ? Quia non à vigilia 
matuiina cceperunt sperare. Quid est hoc? Non hoc 
coperunt sperare de Domino, quod prxcessit in Do- 


- mino ab iila vigilia matutina : sed sperabant de Do- 


mino, ut si essent christiani, haberent plenam domum 
frumento, vino, olco, argento, auro; nullus eorum 
moreretur immaturus ; si quis non baberet filios, 
acciperet; si uxorem non duxisset, duceret; non 
abortiret non solum aliqua mulier in domo ejus, sed 
nec pecus ejus ; non acescerent cupa ejus, non gran- 
dinaretur vinea ejus. Qui sic sperabat in: Dominum, 
animadvertit his rebus abundare eos qui non. colunt 
Dominum, et defeceruut pedes ejus (Psal. Lxxu, 2, 
3), et uon speravit usque ad noctem ; quia non cepit 
a vigilia matutina sperare. 

9. Quis ergo sic incipit a. vigilia matutina sperare? 
Qui hoc sperat de Douiino, quod capit ostendere a 
vigilia matutina in qua resurrexit. Antea enim nemo 
resurrexerat semper victurus. ]ntendat Charitas ve- 
stra. lvesuscitati sunt mortui ante adventum Domini : 
nam et Elias resuscitavit mortuum (Ill. Reg. xvit, 
22), et Eliszeus (IV Reg. 1v, 25) ; sed resurrexerunt 
iterum. morituri, Dominus ipse quos resuscitavit , 
morituri resurrexerunt ; sive ille juvenis filius vidure 
(Luc, vi, 15), sive illa jaella. duodecim. annorum, 
filia archisynagogi (/d. vin, 55), sive Lazarus (Joan. 
XL 44): aliter resuscitati sunt, omnes morituri ; 


1702 
semel nati sunt, sed bis mortui sunt. Nemo resur- 
rexerat nunquam moriturus, nisi Dominus. Quando 
autem resurrexit Doginus nunquam moriturus? A 
vigilia matutina. Hoc spera et tu. de Domino, resur- 
reciürum te, non quomodo Lazarus resurrexit, nou 
quomodo filius vidux et archisynagogi lilia resut- 
rexerunt, hon quomodo quos suscitaverunt. aptiqui 
Prophetie ; sed resurrecturum te spera quomodo Do- 
minus, ut post resurrectionem qua resurrexeris, non 
te jam timeas moriturum *. et coepisti sperare a vigi- 
lia matutina, 

16. Spera autem usque ad noctem, quousque finia- 
tur hiec vita, quousque sit nox universi generis hu- 
mani in occasu. s:eculi. Quare lioc usque? Quia pos! 
istam nocleim jam non erit spes, sed 1psa res. Spes 
enim que videtur, non est spes, Apostolus dieit : quod 
enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus 
speramus , per patientiam exspectamus ( Thom. vii, 24, 
25). Si ergo patienter exspectare debemus quod non 
videmus, usque ad noctem speremus, id est usque ad 
finem hujus vitae nostrae vel S:culi. Cum autem nox 
ista transierit, jam veriet quod sperabauius ; et non 
jam sperabimus , nec tamen de-perati crimus. Est 
enim vituperatio desperatorum , et aliquando dete- 
stamur hominem, et dicimus : Non habet spem. Non 
semper malum est non habere spem. In hac vita cum 
sumus, malum est noa habere spem : qui enim modo 
spem non habel, rein postea non habebit. Ergo modo 
spem debemus habere. Sed cum res venerit, nuin- 
quid spes erit ? Quod enim videt quis, quid sperat? Ve- 
niet Dominus Deus noster, primo formam ipsam in 
qua crucifixus est et resurrexit , demonstraturus ge- 
neri humano, ut videant pii et. impii : illi videant, et 
gratulentur invenisse se quod crediderunt antequau 
viderent; et illi erubescant. non se credidisse quod 
videbunt, Erubescentes damnabuntur, et gratulati co- 
ronabuntur. Dicetur confusis , 4te in ignem eternum, 
qui paratus est diabolo et angelis ejus ; dicetur gau- 
dentibus , Venite , benedicti Patris mei, percipite re- 
gnum quod vobis paratum est ab origine mundi (Matth.xxv 
41, 54) : quod cum acceperint, jam spes non erit , 
quia res tenebitur. Transacta ergo spe, transibit nox 
illa ; sed donec fiat, a vigilia matutina speret auima 
nostra in Dominum. 

11. Et redit ad. illud, A vigilia matutina. speret 
Israel in Dominun. À vigilia matutina usque ad noctem, 
speravit anima mea in. Dominium. Scd quid ! speravit ? 
À vigilia matutina speret Israel in Dominum. Non so- 
lum speret 4srael in Dominum , sed, a vigilia matutina 
speret Israel. Ergo culpo spem svcul: , quando spera- 
tur de Deo? Non ; sed alia spes est. Israel propria. 
Non pro summo suo bono sperct Israel divitias , non 
salutem corporis, non abundantiam terrenoruim : imo 
tribulationem hie habiturus est, si forie contigerit 
illi propter veritatem pati, aliquas molestias. Non 
enim non sperabant in Deum martyres, et tamen ta- 
lia sunt. passi, qualia latroues , qualia iniqui : sub- 
jecti ad bestias , ignibus conereinati, gladio percussi, 

! vox, quid, abest a pluribus Mss. 


1705 
ungulis exarati , catenis obstricti, carcere necati, ista 
omnia mala passi, non sperabant in Dominum ? aut 
ideo sperabant, ut istis malis carentes, hac vita frue- 
rentur? Non plane; quia a vigilia matutina spera- 
bant. Quid est hoc ? Considerabant illam vigiliam ma- 
tutinam qua resurrexit Dominus eorum , et videbant 
quia antequam resurgeret , talia et ipse passus erat, 
qualia ipsi patiebantur, et non desperabant etiam:se 
post tales passiones resurrecturos ad vitam zeternam. 
Speravit Israel in. Dominum , a vigilia matutina wsque 
ad noctem. 

12. [vers. 7, 8.] Quoniam apud Dominum wisericor- 
dia, et multa apud. illum redemptio. Magnifice ! me- 
lius dici non posset loco suo, propter illud quod 
dixit, A vigilia matutina speret Israel. in Dominum. 
Quare? Quia a vigilia matutina resurrexit Dominus ; 
eL hoc debet sperare corpus , quod in capite przces- 
sit. Sed ne suggeratur ista cogitatio : Capiti licuit 
resurgere, quia peccatis non premebatur , nullum 
peccatum erat in illo ; quid nos facturi sumus? Spe- 
rabimus talem resurrectionem, qualis in Domino pr:e- 
cessit, cum peccatis nostris aggravemur? Sed vide 
quid sequitur : Quonium apud Dominum misericordia, 
el multa apud illum redemptio. Et ipse vedimet Israel 
ab omnibus iniquitatibus ejus. Ergo si premebatur pec- 
catis suis , adest misericordia Dei. Ideo przecessit ille 
sine peccato, ut deleat peccata sequentium. Nolite in 
vobis prssumere , sed a vigilia matutina prasumite. 
Videte capul vestrum resurrexisse et ascendisse in 
colum. In illo culpa non erat, sed per illum vestrae 
culpis delebuntur : /pse redimet Israel ab omnibus ini- 
quitatibus ejus. Quia Israel vendere se potuit, et fieri 
venundatus sub peccato; redimere se ab iniquitatibus 
non potest. Ille potuit redimere, qui se non potuit 
vendere : qui non commisit peccatum, ipse est re- 
demptor a peccato. [pse redimet Israel. Unde redi- 
met? Ab illa iniquitate, an ab illa ? AP omnibus iniqui- 
tatibus ejus. Non ergo timeat accessurus ad Deum 
aliquas iniquitates suas : tantummodo accedat pleno 
corde, et desinat jam facere qu:e antea faciebat, et 
non dicat , lla iniquitas non mihi dimittitur. Si enim 
hoc dixerit, propter ipsam quam putat sibi non di- 
mitti, non se convertit, et faciendo extera, non illi 
dimittitur et. illud quod non timebat. Quia feci , in- 
quit, scelus magnum , et non inihi potest. dimitti ; 
jam faciam et extera : hoc enim perdo quod non fa- 
cio. Noli timere : in profundo es, noli contemnere 
de profundis clamare ad Dominum , et dicere, Si ini- 
quitates observaveris, Domine ; Domine, quis sustinebit ? 
Observa illum , et exspceta illum , et sustine propter 
legem ipsius. Quam legem tibi dedit? Dimitte nobis 
debita. mostra, sicul et nos dimittimus debitoribus no- 
stris. Spera te resurreeturum , et. tune futurum omni 
modo sine peccato, quoniam ille resurrexit qui pri- 
mus fuit sine peccato. A vigilia matutina spera. Noli 
dicere : Ego non sum dignus propter peccata. Non 
es dignus; sed nulla apud illum. redemptio , et ipse 
redimet Israel ab omnibus iniquitatibus ejus. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


U01 





IN PSALMUM CXXX 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEM. 


1. In isto psalmo commend:tur nobis humilitas 
servi Dei et fidelis, cujus voce cantatur, quod est uni- 
versum corpus Christi. S:epe enim admonuimus Cha- 
ritatem vestram , non quasi unius hominis cantantis 
vocem accipi debere, sed omnium qui sunt in Christi 
corpore. Et quia in illius corpore sunt omnes, tau- 
quam unus homa loquitur : et ipse est unus qui ct 
multi sunt. Multi enim sunt in seipsis , unus sunt in 
ilie qui unus est. Ipsum est auiem etiam templum 
Dei, de quo dicit Apostolus , Templum enim Dei san- 
ctum est, quod estis vos (l Cor. m, 17) ; ouries qui cre- 
dunt in Christum , et sic credunt ut diligant. lloc est 
enim credere in Christum , diligere Christum : non 
quomodo da:mones credebant (Jacobi «t, 19), sed non 
diligebant; et ideo quamvis crederent, dicebant, Quid 
nobis et tibi est, Fili Dei (Math. vin, 99)? Nos autem 
sic credamus, ut in ipsum credamus, diligentes eum, 
et non dicamus , Quid nobis et tibi est? sed dicamus 
potius, Ad te pertinemus; tu nos redemisti. Omnes 
ergo qui sic credunt, tanquam lapides sunt vivi, de 
quibus templum Dei zedificatur (I Petr. 11, 5); et tan- 
quam ligna imputribilia , ex quibus arca illa com- 
pacta est , quie in diluvio mergi non potuit (Gen. vi, 
14). Hoc autem templum est, id est ipsi homines, ubi 
rogatur Deus, et exaudit. Quisquis enim preter tem- 
plum Dei oraverit Deum, non exauditur ad illam pa- 
cem supern: Jerusalem , etsi exauditur ad quaedam 
temporalia, quae Deus et Paganis donavit. Nam et 
ipsi dzemones exauditi sunt, ut irent in poreos (Matth. 
vin , 31, 52). Exaudiri ad vitam zeternam aliud est, 
nec conceditur misi ei qui n templo Dei orat. llle 
autem in templo Dei orat, qui orat in pace Eeclesi;, 
in unitate corporis Christi ; quod corpus Christi con- 
stat ex multis eredentibus in toto orbe terrarum : et 
ideo exauditur, qui * orat in templo. Ipse enim orat 
in spiritu et veritate, qui orat in pace Ecclesi: ; non 
in illo templo ubi figura erat (Joan. 1v, 21-94). 

2. Secundum figuram enim Dominus exclusit ho- 
mines de templo, illos qui sua quxerebant, id est, pro- 
pter vendendum et emendum ibant in iemplum. Si 
autem figura erat illud templum, manifestum est quia 
et corpus Christi, quod est verum templum cujus illa 
imago erat, babet permixtos ementes et vendentes, 
id est sua quxrentes , non qu: Jesu Christi (Philipp. 
n, 21). Sed excluduntur inde flagello resticulie, Re- 
sis enim peccata significat, sieut dicitur per prophe- 
tam : Ve eis qui trahunt. peccata velut restem longam 
(1sai. v , 18). llli autem trahunt peccata sicut restem 
longam, qui addunt peccata peccatis ; qui cum fecerint 
unum peccatum, ut cooperiant illud, faciunt alterum. 
Quomodo enim ut restis (iat, additur spartum sparto , 
non autem in rectum it, sed torquetur : sic oinnia 
prava facla , qua: sunt peccata cum adduntur sibi, 


? Er, Lugd. Ven. eL Lov., quia. — M. 


—— T UPREEE"PTrrsmsrnrw"e——A——-——ypyT 


1705 


et de peccato peccatum , et peccatum ad. peceatim 
anuectitur, fit restis longa. Quorum semit:e. pravis, 
ct flexuosi gressus eorum (Job «1, 18). Quo valet au- 
tem is!a restis, nisi ut inde ligentur ei manus et pe- 
des, et projiciatur quisque in tenebras exteriores ? 
Meministis enim dictum de quodam peccatore in 
Fvangelio : Ligate illi manus et pedes, et projicite 
illum in tenebras exteriores ; ibi erit fletus et stridor den- 
tium (Matth. xxn, 15). Non esset unde illi ligaren- 
tur manus et pedes , nisi ipse sibi restem fecissct. 
Unde apertissime alio loco scriptum est : Criniculis 
peccatorum suorum wnusquisque constringitur. (Prov. 
v , 22). Ergo quia de peccatis suis homines vapulant, 
ideu Dominus flagellum de resticula fecit, et iude 
expulit de templo omnes qui sua quxrebant, non quae 
Jesu Christi. 

5. Hujus erzo templi vox cst in Psalmo. In hoc 
templo, ut dixi, rogatur Dcus , ct exaudit in spiritu 
et veritate ; non in illo corporali. Nam illic umbra 
erat, in qua demonstraretur quod venturum erat : 
ideo illud jam cecidit. Cecidit ergo domus orationis 
nostrze ? Absit. Non cnim illud templum quod cecidit, 
hoc potuit dici domus orationis , de qua dictum est : 
Domus meà domus orationis vocabitur omnibus gentibus. 
Audistis enim quid dixerit Dominus Jesus Christus : 
Scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur 
omnibus gentibus ; vos autem fecistis eam speluncam 
latronum (Matth. xxi, 19, 45; et Joan. n, 14-16). 
Numquid illi qui voluerunt facere domum Dei spelun- 
cam jatronum , fecerunt ut ruerel templum ? Sie et 
illi qui male vivunt in Ecclesia catholica, quantum in 
ipsis est, domum Dei volunt facere speluncam latro- 
num; nee ideo evertunt templum. Veniet enim tem- 
pus, quando de reste peccatorum suorum foras mit- 
tantur. Hoc autem templum Dei , hoc corpus Christi, 
h:;ec congregatio fidelium unam vocem habet , et tan» 
quam unus homo cantat in Psalmo. Ejus vocem jam 
in multis psalmis audivimus ; audiamus et in isto. Si 
volumus , nostra vox est; si volumus , aure audimus 
cantantem , ei nos corde cantamus. Si autenr nolu- 
mus, erimus in illo templo tanquam eientes, et ven- 
dentes, id est, nostra quxrentes : intramus Eccle- 
siam, non ad ea qui placent oculis Dei. Viderit ergo 
in numero vestro quis quomodo audiat, utrum au- 
diat et irrideat, uirum audiat et post se ponat, 
uirum audiat et consonet, id est, sentiat hie vo- 
cem $uam, et adjungat vocem cordis sui voci 
psatmi hujus. Tamen vox psalmi hujus non tacet ; 
instruantur qui possunt, imo qui volunt; qui no- 
lunt, non impediant. Commendetur nobis huniilitas ; 
iude epit. 

4. [ vers. 4. ] Domine , non est exaltatum cor mcum. 
Saerificium obtulit. Unde probamus quia saerificium 
obtulit? Quia humilitas cordis sacrificium est. Dicitur 
in alio psalmo , Quoniam si voluisses sacrificium , de- 


-dissem utique. Satis volebat facere Deo pro peccatis 


suis , propitiare illum volebat , ut acciperet indulgeu- 
fiam peccatorum : et quasi quxerens unde illum pro- 
piliaret, Si voluisses , inquit, sacrificium , dedissem 


PATROL. XXXVII. 


SNARRATIO 1N PSALMUM CXXX. 


1706 


utique 5; holocaustis non. delectaberis. Ergo supeiflue 
quierebat aut. arietes , aut tauros , aut aliquam talem 
victimam , uide placaretur Deus. Quid ergo? quia 
holocaustis non. delectatur Deus , non accipit sacri - 
ficium , et sine sacrificio placatur? Si nullum sacrifi- 
cium est, nullus sacerdos. Si autem habemus ! sa- 
cerdotem in coelis, qui. pro nobis interpellat Patrein 
(Intravit enim in sancta sanctorum , in interiora veli, 
quo non intrabat sacerdos in figura nisi semel in 
anno, Sicut et Dominus in toto tempore semel obla- 
tus est. Ipse obtulit se, ipse sacerdos, ipse victima, et 
intravit ju sancta sanctorum semel [ Hebr. ix], et jam 
non moritur, nec mors ci ulira dominabitar [ Hom. 
vi, 9]) ; securi sumus , quia bahemus Sacerdotem ; 
ibi offeramus et hostiam. Videamus quod sacrificium 
debemus offerre ; quia holocausts non delectatur 
Deus noster, sicut audistis in psalnio. Sed ibi sequitur 
et ostendit quid offerat : Sacrificium Deo spiritus con- 
tribulatus ; cor contritum et humilitatum Deus non sper- 
nit (Psal. 1, 48, 19). Si ergo humiliatum cor sacri- 
ficium Deo est, sacrificium obtulit qui dixit : Domine, 
non est exaltatum cor meum.Vide alio loco sic offeren- 
tem : dicit Deo, Vide humilitatem. meam et laborem 
meum , et dimitte omnia peccata mea (Psal. xxiv, 18). 
5. Domine , non est exaliatum cor meum , neque in 
allum. elati sunt. oculi mei ; neque. ingressus sum in 
magnis, neque in mirabilibus super we. lloc planius 
dicatur, et audiatur. Non fui superbus , nolui quasi 
in mirabilibus innotescere hominibus ; nec quiesivi 
aliquid supra vires meas, unde me apud imperitos 
jacfarem. Inteudat Charitas vestra ; magna res com- 
mendatur. Quomodo Simon ille magus in mirabili- 
bus iogredi volebat super se, propterea plus illum 
delectavit potentia Apostoloram, quam justitia Chri- 
stianorum. At ubi vidit per manus impositionem Ápo- 
stolorum et per orationes eorum Deum dare fidelibus 
Spiritum sanctum ; et quia tune per miraculum de- 
monstrabatur adventus Spiritus sancti , ut linguis lo- 
querentur, quas non didicerant , omnes super quos 
veniebat Spiritus sanctus ( nec ideo modo non datur 
Spiritus sanctus , quia linguis non loquuntur, qui 
credunt. Ideo enim tunc oportebat. ut linguis loque- 
rentur, ut significarent omnes linguas Christo credi- 
turas. Ubi impletum est quod signi(icabatur, miracu- 
lum ablatum est) : cum ergo hoc videret Simon , vO- 
luit talia facere, non talis esse; cL nostis quia etiam 
pecunía putavit comparandum Spiritum | sanctum, 
Erat ergo de talibus qui in templum intrant ad emen- 
dum et vendendum ; emere volebat quod vendere dis- 
ponebat : et vere , fratres mei, quia talis ille erat, et 
sic intraverat ad eos. Dominus illos expulit de templo 
qui co'umbas vendebant; columba au:em Spiritum 
sanctum significat : volebat ergo Simon emere colum- 
bam , et vendere columbam ; accessit Dominus Jesus 
Christus, qui habitabat in Petro, et flagello resticulae 
expulit foras malum mercatorem (Act. vin, 18-25). 
6. Ergo eunt homines quos delectat niiraculum fa- 
core, ct ab eis qui profecerunt in Ecclesia miraculum 


! Lov. sed hcbemus. — M. 
( Cinquante-quatre.) 


1701 
exiguut; et ipsi qui quasi profecisse sibi videntur, ta- 
lia volunt facere, et putant sead Deum non pertincre 
si non fecerint. Dominus autem Deus noster, qui no- 
vit quid cui tribuat, et ut. servetur compago corporis 
in pace, alloquitur Ecclesiam per Apostolum : Non 
potest. dicere oculus manui, Opus tc non habco; «ut 
Heri. caput pedibus , Opus vobis non habeo. Si totum 
corpus oculus, ubi auditus? si' totum corpus auditus , 
uói odoratus? Ergo in membris nostris videtis, fratres, 
quomodo singuia officium. sain habeant. membra. 
Oculus videt, ct non audit ; auris audit, et non videt ; 
Yüauus operatur, nec audit, nec videt; pes ambulat, 
noc audit, nec videt, nec facit quod manus. Sed in 
uno corpore sj sit sanitas , et non adversum se liti- 
gent menibra, auris videt in oculo, oculus audit in 
aure ; nec objici potest auri quod non videt, ut dica- 
tur ei : Nihil es, minor es ; numquid videre et discer- 
nere colores potes, quod facit oculus? Respondet 
euim auris de pace corporis, et dicit : Ibi sum ubi est 
oculus, in eo corpore sum ; in me non vidco , in illo 
cum quo sum video. Ità cum auris dicit, Oculus mihi 
videt ; oculus dicit , Auris mibi audit ; oculi et aures 
dicunt, Manus nobis operantur; manus dicunt, Oculi et 
aures nobis vident et audiunt: oculi et aures et. ma- 
nus dicunt, Pedes nobis ambulant : omnia in uno 
corpore cum operantur !, si sit ibi sanitas et concor- 
deut membra , gaudent et congaudent sibi. Et si ali- 
tjuid molestiz sit in aliquo membro , non se deseruut, 
$ed compatiuntur sibi. Numquid, quia in corpore pes 
quasi longe videtur ab oculis (illi enim sunt locati in 
sublimitate, illi autem infra positi ), quando forte pes 
£pinam calcaverit, deserunt oculi; et non, sicut vide- 
intis, totum corpus contrahitur, et sedet homo, cur- 
vatur Spina. dorsi, ut quiratur spina qux hzsit in 
planta ? Omnia membra quidquid possunt faciunt , ut 
de infimo et exiguo loco spina qux: inhzeserat educa- 
tur. Sic ergo, fratres, quisquis in corpore Christi non 
polest resuscitare mortuum , non. illud querat, sed 
qu&rat? ne discordet in corpore; quomodo si auris 
quaerat videre, discordare poiest. Nam quod non ac- 
cepit, non potest facere. Sed si ei objectum fuerit et 
dietum : Si justus esses , resuscitares mortuum , quo- 
modo resuscitavit Petrus. In Christo enim majora vi- 
dentur fecisse Apostoli , quam ipse Dominus ( Joan. 
xiv, 12). Sed unde fieri potest ut plus valcant sar- 
menta, quam radix? Quomodo autem quasi majora 
videntur fecisse illi, quam ille ? Ad vocem Domini 
surrexerunt mortui, ad umbram trauseuntis Petri Sur- 
rexil mortuus (Act. v, 15). Majus hoc videtur, quam 
illud. Sed Christus faeere sine Petro poterat , Petrus 
nisj in Christo non poterat : Quia sine me, inquit, ni- 
hil potestis facere (Joan, xv, 5). Cum ergo hoc audierit 
homo qui proficit, quasi objectam calumniam ab 
ignaris paganis , ab bominibus nescienübus quid lo- 
quaitur ; in compage corporis Christi respondeat et 
dicat * Qui dieis , Non es justus, quia non acis mira- 
cula ; posses et. auri dicere, Non es in corpore, quia 


1! Aliquot Mss., coorerantur, 
* piures Mss. uon habent, sed quarat. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


470: 


non vides. Facerocs !, inquit, eL ta, sicut et Petrus fe. 
cit. Sed Petrus ct mibi fecit, quia in eo corpore sum, 
in quo Petrus fecit : in illo quod potest possum, a quc 
divisus non sum; quod minus possum , compatitu; 
mihi, et quod plus potest, congaudeo illi (ICor. xu). 
Ipse Dominus desuper clamavit pro corpore suo, 
Saule, S«ule, quid se persequeris (Act. Xx, 4)? et 
ipsum nemo tangebat , sed pro corpore in terra labo : 
raute caput de coelo clamabat. 

7. Si ergo , fratres, unusquisque quod potest juste 
egerit, et in eo qnod alíus plus potest non inviderit, 
sed congratulatus faerit tanquam in uno Corpore cuim 
€o constitutus, pertinet ad eum vox ista Psatmi, Do- 
mine, non est exaltatum. cor. meum » neque in. alt: 
eluti sunt oculi. mci ; neque ingressus sum in magnis, 
neque in mirabilibus super me. Quod enim excessit vires 
meas, ait, non quxsivi , non ibi me exiendi, nolui ibi 
magnificari.Nam ista exaltatio de abuudantia gratiarum 
quam sit timenda, ne quis de dono Dei superhiat, scd 
magis servet humilitatem, ct faciat quod seriptum est, 
Quanto magnus es, tanto humilia :e in omn ibus, et coram 
Deo invenies gratiam ( Eccli m, 20) : quam ergo 
Limenda sit superbia de dono Dei, ctiam alque etiam 
commendandum est Charitatj vestrae , maxime quia 
Psalmus brevissimus permittit nos loqui. Paulus apo- 
Stolus quamvis ex persecutorc factus sit przedicator, 
abundantiorem gratiam conseeutus cst in omni labore 
apostolico , quam exteri apostoli , ut magis Deus os- 
tenderet suum esse quod dat, non hominis. Quomoda 
solent medici potentiam sue artis in desperatis osten- 
dere : sic Dominus Jesus Christus, medicus et salva- 
tor noster, in desperato, qui persecutor Ecclesias 
fuit, ostendit magnitudinem artis Sui , ut non solum 
eum christianum faceret , sed et apostolum ; nec tan- 
tum apostolum, sed sicut ipse dicit, plus omnibus ülis 
laboraret (4 Cor. xv, 10). Excellentissimie ergo gra- 
Lie. fuit. Et videtis, fratres , quia modo in Eccle.ia 
Pauli apostoli Epistolie vigent, magis quam coaposto- 
lorum cjus. Alii enim non scripserunt, sed tantum 
locuti sunt in Ecclesia ; ram qua proferuntur ab er- 


. rantibus sub nomine ipsorum , quia non sunt ipsos 


rum, improbantur, nec acceptantur ab. Ecclesia. Alii 
autem qui scripserunt , nec tantum , nec tanta gratia 
scripserunt. Cum ergo esset magna gratiz, et magna 
dona inerui:set a Deo, quid dicit quodam loco ? Pro- 
pter maguiludinem revilationum ne catollar. Intendite ; 


| rem tremendam. vobis dico : Proptir magnitudinem , 


inquit, revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus 
carnis mew, angelus satang, qui me colayhizet. Quid 
est hoc , fratres ? Ne extolleretur tanquam juvenis , 
colaphizabefur tanquam puer. Et a quo ? Ab. angelo 
satanae. Quid est hoe? Dolore quodam corporis tradi- 
tur exagifatus vehementer : dolores autem corporum 
pleramque immiuuntur ab angelis satiunie ; sed hoe 
non possunt nisi permissi. Nam ct Joh sanetrs sic 
probatus est. Permissus est ad eum probandam sata- 
nas, et percussit eum vulnere , ut. vermibus putre- 
Sceret. hnmundus. enim permitfebatur, sed sanctus 


!Lov.füc. M. 


E 


- 
1709 

- probabatur (Job u,6, 7). Nescit diabolus quanta 
— fona de illo fiant, etiam cum sxvit. S:eviens intravit 
in cor Jud» ( Joan. xui, 27), sxviens tradidit. Chri- 
—— stum, sxviens erucifixit ; et crucifixo Christo , rcd- 
) B 4 Vg . S Latro 
-.. emptus est orbis terrarum. Ecce savitia. diaboli dia- 
] bolo obfuit, nobis autem profuit. Sz:viendo enim A 
... quos tenebat amisit, redemplos sanguine Domini, 
1 


quem cuin szviret cffudit. Si sciret tantum damnum 
se passurum, non funderet in terram pretium quo 
redemptum est genus humanum. Sic ergo ille angelus 
satan: quasi libenter permissus est colaphizare Apo- 
Stolum ; sed tamen Apostolus eurabatur. Et quia illud 
quod medicus apposuerat, molestum erat infirmo ; 
rogavit medicum ut auferret, Quomodo. cum med? 
'€us apponit visceribus aliquod forte epithema mt jie- 
stum et ardens , unde tamen curandus est. il& eujus 
viscera tumebant; cum ille ardere ceperit et eru- 
clari medicameuto , rogat medicum ut aufer at : mo- 
dicus autem consolatur, monet eum patic?,tiam , qu'a 
novit quam utile sit quod apposuit. ltà et Apostolus 
sequitur et dicit, cum dixisset, Datus est inihi stimu- 
fus carnis mec, angelus satane, qui mr; colaphizet. Pr:e- 
Quxit autem quare : Ne magnitudin 2 vevelationum. ex- 
tollar, d«tus cst mihi. stimulis car gis mec, angelus sa- 
lane, qui nie colaphizet. Propt or quol ter. Dominim 
rogavi , ait, ut auferret eum. a me. Yloc cst dicere , 
Rogavi medicum , ut aufem;et à. me molestum cpi- 
thema quod mihi apposuer? t, Sed audi vocem nicdici : 
- Et dixit. mili , Sa(jicit üb', gratia mea; nam virtus in 
anfirmitate perficitur (Y/Cor, xn , 1-9). Ego novi quid 
apposuerim , ego nov) unde zegrotes , ego novi unde 
saneris. 

8. Si ergo, choris simi, potuit Paulus apostolus ex- 
tolli magnitudine rev Aationum , nisi acciperet ange- 
Jum satanz qui se colaphizaret; quis de se possit 
esse securus? Tuus videiur ambulare qui minus 
teeepiL, Sed si ',0n perverse quxrat quod recte non 
nccepil : QV erat sine quo. non potest esse in corpore 
Christi, .ut sine quo male est illic. Tutior est enim 
. in eorpvore digitus sanus, quam lippiens oculus. Digi- 
E fus exigua quzdam res est ; oculus magnifica, mul- 
lum potcst: et tamen melius esi digitum esse et 
— $anun esse, quam oculym esse et perturbari, lippire, 
— exexcari. Non ergo quarat quisque in e^rpore Clri- 
2osü nisi sanitatem. Secundum sanitatem babeat lidem; 

ex fide mundatur cor ejus, ex mundatione cordis 
— videbit illam faciem de qua dictum est, Deati mundo 
€ord.;, quoniam ipsi Deum videbunt ( Matth. v , 8 ). Et 
qui feeit miracula, et qui non fecit miracula in cor- 

pere Christ, non debet gaudere nisi de facie Dei. 
— Fxedierunt Apostoli, et dixerunt Domino , cum niissi 
— essent x Domino : Ecce, Domine, in nomine iuo etiam 
 deemonia nobis subjecta sunt. Vidit Dominus quod ten- 

foret eos superbia ex potentia miraculorum ; et il'e 
qui medicus venerat sanare tumores nostros, et ferre 
 jufirmitates nostras, continuo ait : Nolite in hoc gau- 
dere, quia demonia vobis subjecta sunt ; sed. gaudete 
- quia nowina vestra scripta sunt in calo (Luc. x, 17, 90). 
Non omues christiani boni. dàomones ejiciunt; om- 


| 
: 
: 




























ENARRATIO IN PSALMUM CXXX. 


1" 
nium tamen nomina seripta süni ia ceelo. Non eos 
voluit gaudere cx. eo quod proprium habebant , sed 
ex eo quod cum tzeteris salutem tenebant : inde vo- 
luit gaudere Apostolos , unde gaudes ct tu. Intendat 
Charitas vestra. Nullus fidelis habet spem, si nomen 
ejus non est. seriptam in ccelo. Omnium fidelium qui 
diligunt Christum, qui ambulant viam ejus buailiter, 
quam ipse docuit humilis, nomina Scripta sunt in 
cclo. Cujasvis contemptibilis iu Ecclesia , qui eredit 
in Christum, et diligit Christum, et amat pacem Chri- 
Su, numen scriptum est in colo ; cujuslibet auem 
contemnis. Et quid simile ipsi et Apostolis, qui tanta 
miracula fecerunt? Et tamen Apostoli reprimuntur 
ex eo quod de bono ! proprio gaudebant, et jubentur 
hine gaudere unde gaudet et. ille contemptibilis. 

9. [vers. 2.] Non immerito, fratres mei, cum ista 
hunilitate dicit, Domine, non est exaltatum cor meum. 
neque in altum. elati. sunt. oculi. mci ; neque ingressus 
$um in magnis, neque in. mirabilibus super se. Si non 
hiailiter sentiebam, sed exaltavi animam meam ; quein- 
admodum qui ablatus? est a lacte super matrem. suam, 
sic retribulio in animam mem. Videtur enim velut 
maledicto $c obstrinxisse. Quoniodo alio loco in psal- 
mo dicit, Domine Deus meus , si feci istud ; si est ini- 
quitas in manibus meis, si reddidi relribuentibus mihi 
mala; decidam merito ab. inimicis meis inani ( Psal. 
vn, 4, 5), et cmtera : sie videtur et hic dixisse , Si 
non hwwiliter. senlicbam, sed. exaliavi. animam meam. 
Age?; quasi dicturus esset, lllud mihi coutingat. 
Quomodo et ibi, Si reddidi retribuentibus mihi mali, 
contingat mihi illud ; quid ? Decidam merito ab inini- 
cis meis inanis : sic et hie, Si non humiliter seudiebam, 
sed exaltavi animam meam ; quemadmodum qui a'la- 
lus. cst a [lacte super matrem suam, sic. retributio in 
animam meam. lntendite. Nostis quia quibusdam 
infirmis dicit Apostolus, Lac vobis potum dedi , non 
escam : nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem 
potestis (1 Cor. t1, 2). Sunt infirmi qui non sunt idonei 
valido cibo; volunt se extendere ad id quod capere 
non possunt: et si aliquid uteumque caperint , aut 
visi sibi fuerint capere quod non eeperunt , extol- 
luntur inde, et superbiunt inde; videntur sibi quasi 
sapientes. Hoc autem contingit omnibus hzreticis ; 
qui eum essent animales et carnales, defendendó 
sententias suas pravas, quas falsas esse non potue- 
runt videre, exclusi sunt de Catholica. Dicam Chari- 
tati vestrze quod possum. Dominus noster Jesus Chri- 
stus nostis quia Verbum Dei est, secundum illud 
Joannis, In principio erat Verbum, et Verbum crat 
apud Deum , et Deus erat Verbum : hoc. erat. in priu- 
cipio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine 
ipso factum est nihil, Panis ergo est; inde vivunt 
Angeli. Ecce panis paratus est libi ; sed eresee de 
lacte, ut ad nanem pervenias. Et quomodo, inquis, 


1 Aliquot Mss., dono. 

3 Lov., atlactatits. At | lerique Mss, constanter, ablatus : 
quibus nonnunquam consentit Er. 

3 Apud tov. omitü!ur, «ge ; quod exstat in caeteris 
libris. 


Tid 


cresco de licic? Quod tibi facetus est Christus ad 
infirmitatem tuam, hoc primo crede, et fortiter tene. 
Quomodo ergo mater cum viderit filium minus ido- 
neum ad capiendum. cibum, ipsos cibos ei dat, sed 
irajeetos per carnem suam : nam ipse est panis quo 
infans paseitur, quo et mater ejus pascitur; sed ad 
mensam iufans minus idoneus est, ad mamillam ido- 
neus est. Psnis ergo de mensa trajicitur per matris 
mamillam , ut sic perveniat. idem alimentum ad :ar- 
vum i fantem. Sic Dominus noster Jesus Christus 
€um esset Verbum apud P.trem, per quod facta sunt 
omnia; qui eum in forma Dei esset, non rapinam 
arbitratus est esse equalis Deo (Philipp. n, 6) ; qua- 
lem caperent pro medo suo Angeli, et unde in colo 
Potestates ei Virtutes, spiritus ! intellectuales pasce- 
rentur; homo autem infirmus et carne involutus 
jaceret in terra , nec posset ad eum pervenire panis 
colestis : ut panem Angelorum manducaret homo 
(Psal. Lxxvii, 25), et manna. descenderet ad veriorem 
populum Israel, Verbum caro (actum est, et habitavit 
in nobis (Joan. 1, 1, 2, 5, 14). 

10. Quapropter ipsis infirmis Paulus apostolus hoc 
dieit , quos dicit animales et carnales (1 Cor. 11, 1) : 
Numquid dixi me scire aliquid in vobis, misi Jesum 
Christum, et hine crucifixum (Ed. 1, 2)? Nam Christus 
erat et. non erucifisus : £2. principio erat Verbum, et 
Verbum erat apud Deum, et Deus eral Verbum. Et quia 
ipsum Verbum caro factum est, ct ipsum Verbum cru- 
cifixum est : sed non est mutatum in hominem ; 
bomo in illo mutatus est. Mulatus est homo in illo, 
ut melior fieret quam erat, non ut in ipsam substan- 
iiam Verbi * converieretur. Per id ergo quod homo 
erai, mortuus est Deus ; et per id quod Deus erat, 
excitatus est homo, et surrexit, et ascendit in coelum. 
Quidquid passus est homo, non potest dici non pas- 
sus Deus, quia Deus erat * hominem assumendo ; 
scd non est mutatus in hominem : quomodo non po- 
tes dicere nou te passum injuriam , si vestis tua con- 
scindatur. Et quando quereris vel amicis vel in judi- 
cio, hoc dicis judici, Conscidit me : non dicis, Con- 
scidit birrum meum ; sed, Conscidit me. Si potuit 
ct meruit vestis tua dici tu, qux non cst tu, sed vestis 
tua ; quanto potius meruit audire caro Christt, tem- 
plum Verbi unitum eum Verbo, ut quidquid in carne 
pateretur, Deus ipse pateretur : quamvis Verbum 
nec mori potuerit, nec corrumpi, nec mutari, nec 
occidi; sed quidquid horum passum est, in carne 
passum est? Et noli mirari quia Verbum nihil passum 
est: nec anima hominis poiest pati aliquid occisa 
carne, dicente ipso Domino, Nolite timere eos qui 
corpus occidunt , animam autem mon possunt. occidere 
(Matth, x, 28). Si anima non potest occidi , Verbum 
Dei poterat occidt ? Et tamen quid dicit? Flagcllavit 
me ,-colaphizavit me, percussit me, dilaniavit me : 
totam hoc non fit in anima ; ct tamen non dicit, nisi; 
me, propter unitatem consortii ipsius. 


* Sic apud Am. Er, et Nss. Ata; üd Lov. deest, spiritus. 
gj» Lov , ut ipsa substantia Verbi : dissentientibus cxteris 
ibris 
? liic in quatuor Mss. additur, /r08:2. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1712 


A1. Dominus ergo nost r Jesus Christus panis , se 
fecit nobis lae, incarnatus et apparens mortalis ! ; ul 
in co finiretur mors, et non aberraremus a Verbo, 
credentes in earnem quod. factum est Verbum. llinc 
crescamus, ipso lacte nutriamur ; antequam val di 
Sinus ad capiendum Verbum , non recedamus a fide 
lactis nostri. Illi autem. hzretiei volentes disputare 
de eo quod non poterant capere, dixerunt quia Filius 
miror est quam Pater, ct dixerunt quia Spiritus san- 
ctus minor est quam Filius ; et fecerunt. gradus, et 
immiserunt in Ecclesiam ires deos. Non enim pos- 
sunt negare Deum esse Patrem, nec possunt negare 
Deum essc Filium, nee possunt negare Spiritum san- 
clum esse Deum. Atsi Pater Deus et Filius Deus et Spi- 
ritus sanctus Deus inzequales sunt, et non suntejusdem 
substantie ; non est unus Deus, sed tres dii. Dispu- 
tantes ergo quod capere non poterant, elati sunt in 
superbiam ; et factum est in eis quod dicitur in isto 
psalmo, S? non humiliter sentiebam , sed. exaltavi ani- 
fam meam; quemadiodum qui ablatus est a lacta 
super matrem suam, sic retributio in animam meam. 
Mater enim Ecclesia Dei est, unde ilii separati sunt : 
ibi lactari et nutriri debebant, ut crescerent ad ca- 
piendum Verbum Deum apud Deum, in forma Dci 
$qualem Patri. 

12. Visa est hie quidem ab his qui ante nos isla 
traeiarunt , et alia sententia , er alius intellectus in 
his verbis , quem non tacebo Charitati vestre. Hoc 
enim dixerunt : Omnis superbus displicet Deo , et 
debet se humana anima humiliare , ne Deo displiceat, 
ei toto corde intueri quod dictum est , Quanto magnus 
es , tanto humilia te in omnibus , et coram Deo invenies 
gratiam ( Eccli. mi , 20 ). Sed tursus sunt quidam ho- 
mines , qui cum audierint quia humiles esse debent , 
dimittunt se , nihil volunt discere , putantes quia si 
aliquid didicerint superbi erunt ; et remanent in solo 
lacte *. Quos reprehendit Scriptura , dicens : Et facti 
estis opus habentes lacte, non solido cibo ( Hebr. v, 
12). Sie enim nos Deus vult nutriri lacte , ui! n n 
ibi remancanmus ; scd erescendo per lac , ad solidam 
cibum perveniamus. Ergo non debet homo extollere 
eor suum in superbiam , scd debet levare in doctri- 
nam verbi Dci. Nam si levanda anima non esset, 
non diceretur in alia voce psalmi : Ad te, Domine, 
levavi animam meam ( Psal. xxiv, 1 ). Et nisi se ipsa 
anima super se effundat, non pervenit ad visionem 
Dei , et ad cognitionem substantie illius incommuta- 
bilis. Nam modo cum adhuc in earne est , dicitur ci : 
Ubi est Deus tuus? Sed intus est Deus ejus , et spiri- 
ipaliter intus est, et spiritualiter excelsus est ; non 
quasi intervallis locorum , quomodo per intervalla 
loca altiora sunt. Nam si talis altitudo quxrenda est , 
vineunt nos aves ad Deum. Ergo intus Deus altus est , 
et spiritualiter altus ; nec pervenit anima ut contingat 
eum , nisi transierit se. Nam quidquid de Deo sentis 
sceundum corpus , multum erras. Multum infans es , 


! omnes prope wss., panem fecit. nobis lae, incarnatus et 
apparens mortalibus. c3 
? Aliquot Mss., in suo lacte. 





1715 
si sentis de Dec ctiam seeundum animam humanam , 
quod Deus aut obliviseatur , aut ita sapiat ut de ipia!, 
aut faciat aliquid et pouiteat eum : omnia enim ista 
posita sunt in Scripturis , ut nobis lactentibus com- 
mendarctur Deus ; non ut proprie de illo sic audia- 
mus ista, et intelligamus quasi poeuitest Dcum , et 
modo discat aliquid quod non. noverat, et intelligat 
quod non intelligebat , ct reminiseatur quod oblitus 
erat. Talia enim anima sunt, non Dei. Nisi ergo 
transierit e£ modum anim:e sum, uon videbit quia 
Deus est quod est; qui dixit, Fgo sum qui sum 
( Exod. it, 44 ). ltsque. ille cui. dicebatur , Ubi est 
Deus tuus , quid dixit? Facte sunt mifi lacryme mee 
panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie , Ubi est 
Deus tuus? Ut autem inveniret Deuni suum , quid 
egit? Hec meditatus sum , inquit, et effudi super me 
animam meam ( Psal. xui , 4 , 5). Ut inveniret Deum, 
effudit super se animam suam. Non ergo sic tibi dici- 
tur, Humilis esto , ut non sapias. IHumilis esto , pro- 
pter superbiam ; altus esto , propter sapientiam. Audi 
evidentem seutentiam de hac re : Nolite pueri. effici 
mentibus ; sed malitia infantes estote , wt mentibus per- 
fecti sitis ( 1 Cor. xwv, 90 ). Certe explicatum est , fra- 
tres mei , ubi nos Deus volvit esse humiles , ubi altos : 
humiles , propter cavendam superbiam ; altos , pro- 
pter capiendam sapientiam. Lact:re, ut nutriaris ; 
Sic nuirire , uL crescas; sic cresce, ut panem man- 
duces. Cum enim eoperis panem manducare , abla- 
etaberis, id est , jam tibi non opus erit lac , sed so- 
lidus cibus. Et hoc videtur dixisse : Si non Aumiliter 
sentiebam , sed exaltavi animam meam ; id est , si non 
mente , sed malitia parvulus fui. Quod significans , 
dixit superiora verba : Domine , non est exaliatum cor 
meum , neque in alium elati sunt oculi mei ; neque. in- 
egressus sum in magnis , neque in mirabilibus super me. 
Ecce quia malitia parvulus fui Sed quia sensu non 
fui parvulus ; Si non hunuüliter sentiebam , sed exaltavi 
animam meam ; retribuatur mihi quod retribuitur par- 
vulo qui ablactatur a matre, ut jam panem sim ido- 
neus manducare. 

15. Et hxc ergo , fratres , sententia non displicet , 
quia non est contra fidem. Movet me tamen, quia 
non tantum dictum est, Quemadmodum qui ablatus 
est a lacte , sic retributio in animam méam ; sed. addi- 
tum est, Quenadmodum qui ablatus est a. lacte super 
matrem suam, sic relributio in. animam meam. lic 
mihi nescio quid tale occurrit, ut videam quia male- 
dictum est. Ablactatur enim non infans, sed jain 
grandiusculus : qui autem infirmus est prima infan- 
tia, qux vera infantia est, super matrem suam est ; 
si forte fuerit a lacte ablatus, exstinguitur. Non fru- 
sira ergo additum est , super matrem suam. Ablactori 
enim omnes possunt crescendo. Qui crescit, el sic 
ablactatur , bonum est illi; qui autem. adhuc super 
matrem suam est, perniciosum. Ergo cavendum, 
[ratres , et timendum est ne quis ante tempus. ab'a- 
«tetur. Nam omnis grandis puer separatnr a lacte. 
Sed ne quis tunc a lacte separetur, quando adhuc 
super malrein suam est. Cum autem portatur iaiui- 


ENARRATIO IN PSALMUM CX5X. 


1714. 
bus matris , qui portatus c.t utero ( pertats est enn 
utero , ut nasceretur ; portatur manibus , ut crescat ) 
lacte opus habet; adhuc super matrem suam est. 
Non ergo velit tunc. exaltare animam suam, cum 
forte minus idoneus est ad capiendum cibum , sed 
impleat przcepta humilitatis. Habet ubi se exerceat : 
credat in Christum , ut possit intelligere Christum, 
Videre Verbum non potest , capere non potest xqua- - 
litatem Verbi cuia Patre , :equalitatem Spiritus sancti 
cum Patre et Verbo nondum potest videre ; credat 
hoe, et sugat!. Securus est, quia cum creveri', 
manducabit, quod non poterat antequam sugondo 
cresceret : et habet ubi se extendat. Alliora te ne 
quesieris , el [ortiora te ne scrutatus faeris ; id est , ad 
que capienda minus idoneus es. Et quid facio , in- 
quis? sic remanebo ? Sed que precepit tibi Dominus , 
illa cogita semper ( Eccli. wi , 92). Que tibi prseeepit 
Dominus ? Fac misericordiam , pacem Eeclesi: noli 
dimittere , in homine spem noli ponere , desiderando 
miracula noli tentare Deum. Si jam est in te fructus , 
cognoscis , quia cum bonis toleras zizania usque ad 
messem ( Matth. xin , 50); quia cum malis ad tem 

pus potes esse , non in aeternum. Palea hic übi mixta 
est in hoc tempore in area; in horreo tecum non 
erit. Hxc que tibi precepit Dominus , illa cogita sem- 
per. A lacte non separaberis quoadusque saper ma- 
trem tuam es;.ne prias fame moriaris , aute quim 
panem manducare sis idoneus. Cresce ?; eruni valig;e 
vires tue , et videbis quod non poteras, ct capies 
quod noa-ecapiebas. 

14. Quid ergo? cum videro qux» non poteram vi- 
dere , ct cepero qux nou poteram capere , jain secu- 
rus ero? perfectus ero? Non, quamdiu hic vivis. 
lpsa est perfectio nostra , hwmilitas. Audistis quo 


'conclu-it modo apostolica lectio , si esit in memo- 


ria vestra ; quomodo ille qui accepit colaphum ne ex- 
tolleretur in revelationibus ( quanta ci revelabantur ! ) 
propter ipsam magnitudinem revelationum , quia po- 
terat extolli , nisi acciperet angelum satanx: et ta- 
men cui tanta revelabantur , quid ait? Fratres , ego 
meipsum non arbitror apprehendiss^, Paulus dicit, Fra- 
tres , ego meipsum non arbitror apprehendisse ; qui ad 
hoc accepit colaphizantem angelum satanz, ne extol- 
leretur in moagnitudiue revelationum suarum. Qui 
audet dicere quia comprehendit? Ecce Paulus on 
appreliendit , et dieit, Non me arbitror apprehendisse. 


Et quid ais , o Paule? AdAuc curro?, inquit, ut ap- 


prehendam. Adhuc Paulus in via est, et tu te pu'as 
in patria? Unum autem , inquit, qua retro sunt oblitus. 
Hoc fac et tu , et vitam prwteritam malam obliviscerc. 
Si te delectavitaliquando vanitas , i02 te. delectet 
Quae retro oblitus, inquit, ài ea qua ante. sunt. exten- 
tus , eccundum intentionem sequo» ad palmam Superneac 
vocationis Dei in Christo Jesu. Audio vocem Dei desu- 
per , et curro ut apprehendam. Non enim dünisit n.e 
in via remanere , quia non cessat alloqui mo. Erzo , 


1 Sic Am. Er. et Mss. At Lov., /i0c est surgit. 

* Loy., cresces ; relragantibus editis alii? et àiss. 

3 rlerique Mss. : 24 quid «gis, 0. l'aviz? «d hae eyr- 
T0, Gic; 


1715 
fratres , non cessat Dcus alloqui nos. Nam si cessat , 
quid cst quod agimus ? quid est quod agunt lectiones 
divin: ct cantica divina ? Obliviscimini ergo quie re- 
tro sunt, et in ea qu:e ante. sunt vos extendite. Sic 
sugite lac , ut erescatís ad cibum. Cum ergo veneritis 
in patriam , gaudehitis. Et adhuc attendite Aposto - 
lun sequi ad palmam superne vocationis. Dicit 
enim : Quotquot ergo per[ecti , hoc sapiamus. Non 
loquor , inquit , imperfectis , quibus adhuc non pos- 
sum loqui sapientiam , qui adhuc lacte poiantur , non 
solido cibo pascuntur ; sed illis díco , qui jam man- 
ducant solidum. eibum. Jam videntur esse perfecti ; 
quia intelligunt zequalitatem Verbi eum Patre : adhuc 
nou sic vident, quomodo videndum est, facie ad 
faciem ; adhue ex parte, in xnigmate (1 Cor. xui , 
12 ). Currant ergo , quia eum via ! finita fuerit, tunc 
redimus ad patriam : currant, extendant se. Quot- 
quot ergo perfecti , hoc sapiamus ; el si quid aliter sa- 
vitis, hoc quoque vobis Deus revelabit ( Philipp. m , 
12-15). Si forte erras in aliquo , quare noa rcdis ad 
lac iatris? Quia si non extollimini , quia si non exal. 
tatis cor vestrum , quia si non ingredimini in mirabi- 
libus super vos , sed servatis humilitatem , revelabit 
vobis Deus quod aliter sapitis. Si autem hoc ipsum 
quod aliter sapitis , defendere vultis , et pertinaciter 
astruere , ct contra picem Ecclesi» ; fit vobis male- 
dictam hoc.quod dixit : super matrem cum estis et 


foris a lacte separamini?, foris a visceribus matris . 


fame moriemini. Si autem perseveratis in pace catho- 
lica , si quid forte aliter sapitis quam oportet sapere, 
Deus vobis revelabit humilibus. Quare? Quia Deus 
superbis resistit , humilibus autem dat gratiam (Ja- 
cobi w , 6 ; etl Petr. v, 5 ). 

15. [vers. 5.] Ideo ad hoc conclusit hic p^almus : 
Speret. Israel in. Dominum , ex. hoc nunc. el usque in 
seculum. Quod enim seriptum est graece, &xó coo vo» 
x«l Éog v00 cios , hoc expositum est, ex. lioc nunc et 
usque in seculum. Sed non semper sx»culi nomen hoc 
S;cculum signilicat , «ed aliquando zternitatem ; quia 
&ternum duobus modis intelligitur ; usque in. oeter- 
num, id est , aut semper sine fine, aut quousque ve- 
niamus ad zteriitatem. Hie ergo quomodo intelligen- 
dum est? Quousque veniamus ad iwternitatem , 
speremus in Doniinum Deum ; quia cum venerimus ad 
felernitatem , jam spes non erit, sed ipsa res erit. 











—————— — —. 


IN PSALMUM CXXXI 
ENARRATIO. 


SERMO AD PLEDEM. 

4. [vers. 1, 9.] Justum quidem erat, charissimi , ut 
fratrem potiug audiremus collegam meum, pr:esentem 
omnibus nobis (a). Et modo nou negavit, sed distulit ; 
el ideo hoe. indico Cliarit ti vestre, ut. mecum pro- 
missum teneatis. Nen fuit autem absurdum Charitati 
vestre, ut prior obtemperarem jubenti : extorsit enim 


3 Aliquet Mss., vil t. 

3 Sie nonuulfi 355. M Fdd., separabimini. ; 
« (4) Severum Milevita iu eiiscogum hie laudari visum 
nob's est, coasiderato sermone in csal. xcv, nn. 1 et 3. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1746 


mihi ut esset modo auditor meus , €0 sane pacto ut 
et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus 
auditores sumus, qui unus nobis in coelo Magister est 
(Matth. xxr , 10). Ergo animum | intendite ad Psal- 
num , quem in ordine, sicut nostis , tractandum ha- 
bemus. Est etiam ipse prxnotatus, Canticum graduum; 
et aliquanto e:eteris sub eodem titulo prolixior. Nou 
ergo immoremur, nisi ubi necessitas coegerit; ut to- 
tum, si Dominus permiserit, explicare possimus. Quia 
€t vos non tanquam rudes omuia debetis audire; ali- 
quid et de przteritis auditionibus adjuvare nos debe- 
lis, ne omnia tanquam nova a nobis dici necesse Sit. 
Et novi quidem esse debemus , quia vetustas nobis : 
Oobrepere non debet ; sed etiam crescendum et profi- 
ciendum est. De ipso quippe profectu ait Apostolus : 
Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior reno- 
vatur de die in diem (M Cor. 1v, 16). Non sic proficiamus 
ut ex novis vetercsefficiamur, sed ipsa novitas erescat. 
2. Memento, Domine , David , et omnis mansuetudi- 
nis ejus. Sicut juravit Domino ; votum vovit Deo Jacob. 
David secundum fidem rerum gestarum unus homo 
erat , rex Israel , filius Jesse. Erat. quidem ct ipse 
mansuetus, sicut eum iudicat atque commendat Seri- 
plura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo 
Saüli malum pro malo reddiderit. Servavit autem 
erga eum tantam humilitatem , ut il'um regem fatc- 
retur, se aulem canem : et non proterve nec superbe, 
cum esset in Deo potentior, respondebat regi ; sed 
eum placare potius affectabat humilitate, quam comn- 
citare superbia. Etiam in potestate datus cst ei Saül; 
ei hoc a Domino Déo, ut ei faceret quidquid vellet : 
sed quia non prwceptum illi erat ut occideret , sed 
tantum in potestate datus illi erat (licet autem homini 
uti potestate sua ); ad lenitatem polius deffexit quod 
ei Deus coneessit. Qui si vellet occidere, careret ini- 
mico : sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut 
et ego dimiito debitoribus meis (Matth. vi , 12). In 
speluncam intravit Saül ubi erat David, nesciens quod 
illic esset David : ad necessaria ventris ille intravit. 
Surrexit David sensim et lente post. ipsum , praecidit | 
illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nos- 
set quia illum habuerat in potestate ; et non neeessi- 
tate, sed voluntate pepercerat, et noluit. oecidera 
(1 Heg. xxiv, 4-18). Forte ipsam mansuetudinem 
commendavit modo dicens, Memento, Domine, David, 
el onmis mansuetudinis ejus. lloc secundum rerum ge- 
staruui fidem , quam Seriptura divina , ut dixinilts , 
eontinet. Sed solemus in Psa!mis non ad litteram atten- 
dere, sicut.in omni prophetia, sed per litteram seru- 
tari mystevia, Et meuinit Charitas vestra quia cujus- 
dam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus 
audire ; qui unus habet caput et. corpus. Capui »u- 
iem in celo eet , corpus in terra : sed quo proecessit 
caput , et corpus secuturum est. Et jam non dico quis 
aput sit, qui corpus sint; quia scienfibus loquor, — 
9. Commendatur ergo humilitas David , eommenes 
datur mansuetudo. David ; et dicitur Deo , Memento, 
Domine, David, c( omnis mansuetudinis ejus, d quam 





! Sic Am. Er. et plures Mss. At Lov , nóvis. 


| 
| 
E 
| 
| 




















117 


rem memento, Domine , David ? Sicut. juravit Domino , 
votum vovit Dco Jacob. Ergo ad hoe wvaemento, ut im- 
pleat quod promisit. Ipse David vovit tanquam in po- 
testate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit : 
est devotio voveutis , sed est humilitas deprecantis. 
Nemo pro»sumat viribus suis se reddere quod vove- 
rit : qui te hortatur üt voveas, ipse adjuvat ut reddas. 
Quid crgo vovit videamus, et hinc intelligimus queni- 
admodum sit accipiendus in figura David. David 
autem interpretatur , Manu fortis. Erat enim magnus 


.blligerator. Prsumens quidem de Domino Deo suo, 


cunfecit bella omnia , prostravit omnes inimicos suos , 
Deo se adjuvante, quemadmodum se habebat illius 
imperii dispensatio ; pr:efigurans tamen fortem manu 
quemdam ad debellandos inimicos , diabolum et an- 
gelos ejus. Ios autem inimicos Ecclesia debellat. Et 
quomodo debellat ? Mansuetudine. Mansuetudine enim 
ipse Rex noster vicit. diabolum. S:eviebat ille; iste 


-Sufferebat : victus est qui seviebat ; v;eit qui suffere- 


bat. In ista mansuetudiae corpus Christi, quod est Ec- 
clesia , vincit. inimicos. Sit manu fortis , operande 
vincat. Cum autem corpus Cliristi est et templum, ct 
domus , et civitas ; et ille qui caput corporis est , et 
habitator domus est, et sanctificator templi est, et rex 
civitatis est : quomodo Ecclesia omuia illa , sie Chri- 
stus omnia ista. Quid ergo vovimus Deo, nisi ut simus 
templam Dei? Nihil gratius ei possumus offerre, quam 
ut dieamus ei quod dicitur in Isaia, Posside nos (Isai. 
xxvi, 15). Et quidem ! in istis possessionibus terrenis 
patrifamilias priestatur , quando ei datur possessio : 
non sic est possessio, quac est Ecclesia; ipsi possessioni 
praestatur, ut a tali possideatur. 

4. Quid ergo dicit, Sicut. juravit. Domino , votum 
vovit Deo Jacob ? Videamus quod votum ?. Jurare est 
autem firme promittere. Attendite votum hoc, id est, 
quod voverat quo ardore voverit, quo amore , quo 
desiderio; et tamen ad hoe implendum Dominum de- 
precatus est diceiis. Memento, Domine, David, et omnis 
mansuetudinis ejus. In hac mansuetudine votum vovit, 
ui sit domus Dei : Si introiero in tabernaculum donus 
mec, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero 
somnum oculis meis. Parum visus est dicere , somnum 
oculis meis : Et palpebris meis dormitationem; et requiem 
temporibus meis si dedero, quoadusque inveniam locum 
Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ubi quserebat locum 
Domino? Si mansuetus erat, in se quaerebat, Quomodo 
est eiim locus Domini? Audi prophetam : Super quem 


requiescet Spiritus meus? Super humilem , et quietum , 


& trementem verba mea (Id. uxvi , 2). Vis esse lccus 
Domini ? Esto htunilis, ct quietus , ct tremens verba 
Dei , et tu ipse efficieris quod quxris ?: Si enim in te 
non fiat quod queris, iu altero quid tibi prodest ? Ope- 
ratur quidem Deus aliquaudo per evangelistam | salt- 
tem alterius tantum , si ipse dieit et non facit ; et fit 


!gie Lov. In B, equidem. — M. 

? tlic Edd. przemissa jam ante sex versus verba illa repe- 
tunt, zisi td sinis templian. Dei. Nihil gratius ei possumus 
o[Jerre. Et mox addunt, quan jure jurare (vel quam jura- 
T£). Quie veria non in oinnibus exstaut Mss. 

3 Nonnuli xss. quaris ir altero, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXL 


VAS 
per linguam ejus in alio locus Domino, non autem lit 
ipse locus Domino. Qui autem qu:e docet bene facit , 
et sic docet , fit locus Domino cum co quem docet: 
quia omnes credentes unum locum f:eiunt Domino. [n 
corde enim l:abet locum Dominus; quia unum cor est 
omnium in charitate copulatorum. 

9. Quam. multa millia. crediderunt , fratres mei , 
quando pretia rerum suarum posueruntad pedes Apo- 
stolorum ! Sed. quid de illis dicit Scriptura ? Certe 
faeti sunt. templum Dei; non tantum templum Dei 
singuli, sed et omnes templum Dei simul. Facti sunt 
ergo locus Domino. Et ut noveritis quia unus lacus 
factus est Domino in omnihus, Scriptura. dicit : Erat 
illis «nima una et cor unum in Deum (Act. ui, 4; ctiv, 
4, 52, 95). Multi autem. ne faciant locum Domino, 
sua quxrunt, sua diligunt, potestate sua gaudent, pri- 
vatum suum concupiscunt. Qui autem vult facere 
locum Domino , non de privato, sed de communi dc- 
bet gaudere. IIoc illi fecerunt de rebus suis privatis ; 
fecerunt illas communes. Quod habebant suum, num- 
quid amiserunt? Si soli haberent , ct unusqui-que 
suum haberet; hoc solum haberet quod suum habebat : 
cum autem quod proprium erat, commnmue fecit ; et 
ea qua erant ceterorum , ipsius facta sunt. latendat 
Charitas vestra : quia propter illa qux singuli possi- 
demus, existunt lites , inimiciti: , discordiz , belia 
inter homines , tumultus , dissensiones advérsum se , 
Scandala , peccata , iniquitates , homicidia. Propter 
quz? Propter ipsa quie singuli possidemus. Numquid 
propter ista qux» communiter possidemus, litigamus ? 
Aerem istum communiter ducimus, solem communi- 
ter omnes videmus. Deati ergo qui sic faciunt locum 
Domino, ut privato sto non gaudeant. Talem ergo 
describebat iste, qui dicebat, Si introdero in tabernacu- 
lum domus mec. P'rivatum hoe erat. Sciebat privato se 
impediri, ne faceret locum Domino, et ea commeino- 
ràt qux ad seipsum pertinebaut : non introlbo in t«- 
bernaculum. domus mec , donec inveniam : quid ? cum 
inveneris locum Domino , intrabis in. tabernaculum 
tuum ? Àn ipsum ! erit tabernaculum tuum, ubi inve- 
neris locum Domino ? Quare? Quia ipse eris locus Do- 
mini, et cum eis qui fuerint loeus Domiui, unum eris. 

6. Abstineamus ergo nos, fratres, a possessione rei 
privatze; aut ab amore, si non possunius a possessione; 
el facimus loeum Domino. Multum est ad me, aii ali- 
quis. Sed vide quis sis*, facturus locum. Domino. Si 
vellet apud te hospitium habere aliquis senator, non 
dico senator, procurator alicujus magni secunduin 
&xmculum, el diceret, Offendit ime quiddam in domo 
Qus ; etsi amares hoc, auferres tamen ne eum offen- 
deres, ad eujus amicitiam ambires. Et quid tibi pred- 
es: hominis amicitia? Forte ibi non solum nullum 
auxilium, sed et periculum invenires. Num multi nou 
periclitabantur antequam majoribus jungerentur ; 
exoplarunt majorum amicitias, ut inajora pericula in- 
eurrerent. Securus opta amicitiam Christi : hospitari 
apud te vult ; fae illi locum. Quid est, fac ill: 1o. un? 


* Aliquot Mss. ipse. — 
? fr. Lugd. yen., quid sis. — M. 


1719 
Noli amare teipsum, illum ama. Si te amaveris, 
claudis contra illum ; si ipsum amaveris, aperis illi : 
si autem aperueris et intraverit, non pcries amando 
te, sed invenieris cum amante te. 

7. [vers. $.] Si introiero in tabernaculum. domus 
mew, si ascendero super lectum stratus mei. Privata 
enim rcs ipsa, ubi homo acquiescit, superbos facit ; 
ideo dixit, Si ascendero. In re quam privatam quisque 
possidet, necesse est superbus sit: inde se enim 
Lendit homo ad hominem, cum ambo sint caro. Quid 
est homo, fratres? Caro. Et quid est alter homo? 
Altera caro. Et tamen caro dives extendit se contra 
carnem pauperem; quasi aliquid illa caro attulerit 
quando nata est, aut aliquid auferat quando moritur. 
Ad hoc plus habuit, ut plus tumeret!. Iste autem qui 
vult invenire locum Domino, dicit, S« ascendero super 
lectum strati imei, 

8. [vers. 4.] Si dedero somnum oculis meis. Multi 
enim eum dormiunt, non faciunt locum Domino. 
Tales excitat Apostolus : Surge, qui dormis, et ex- 
surge a mortuis ; et illuminabit te Christus (Ephes. v, 14); 
el alioloco, Nos autem qui diei sumus , vigilemus, cl 
sobrii simus : nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui 
inebriantur, nocte ebrii sunt. (1 Thess. v, 5-8). Noctem 
dicens iniquitatem , in qua illi obdormiunt eupiendo 
ista terrena. Et omnes isti» felicitates quie videntat 
sxeuli, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui 
videt thesauros in somnis, dormiens dives est; sed 
evigilabit, et pauper erit : $ic omnia ista vana hujus 
sxculi, de quibus homines g wudent, in somno gaudent ; 
evigilabunt quando uolunt, si non modo evigilant 
quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et 
trausis e, sicut dicit Scriptura , veluti somnium exsur- 
geniis (Psal. Lxxu, 90) : et alio loco, Dormierunt 
somnum suum, et nihil invenerunt omnes »iri divitiartm 
in manibus. suis (Psal. yxxv, 6). Doruierunt somnum 
suxm, finitus est somnus, et niliil. invenerunt in ma- 
nibus suis; quia in somnis videbant divitias trausito- 
rias. Iste ergo qui vult invenire locum Domino, dixit 
etam, Si dedero somnum oculis meis. Sunt. autem 
quidam qui non doriniunt, sed dormitant. Aliquantum 
retrahunt se ab amore temporalium , et rursus revol- 
vuutur in cum; quasi dormitantes, caput. crebro in- 
clinant. Evigila, excute somnum; dormitaudo casurus 
es. Non vuit Psalmus , oculis suis dare somnum, nec 
palpebris dormitationem, eum qui vult invenire locum 
Domino. 

9. (vers 5.] Et requiem, inquit, temporibus meis. A 
requie temporum somnus venit ad oculos, Tempora 
circa oculos sunt. Veluti futurus somnus, gravedo 
temporum est. Nam hominibus dormituris gravari 
tempora incipiunt ; et cum senserint sibi gravari tem- 
pora, jam imminet somnus : qui si dandus est oculis, 
danL? requiem temporibus suis, et venit somnus; si 
non dederint requiem temporibus suis, non venit 
somnus. Cum ergo coeperit te aliquid temporale de- 
lectare ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis 
evigilare, eL non dormire, nec dormitare? Noli te cre- 


! Aliquot Mss., timeret. — " 
' t &e g0naulii Nos. ..tL Edd, dct : et paulo j est, dcderil. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1720 


dere tali delectationi ; majores dolores habebic' quam 
suavitates. Ista cogitatione quasi confricans froutem , 
excutis somnum, et paras locum Domino. 

10. Donec inveniam locum Domino, tabernaculum 
Deo Jacob. Quanquam aliquando dieitur tabernaculum 
Dei domus Dei, et domus Dei tabernaculum Dei : dis- 
tinctius tamen aceipitur, fratres charissimi, tabernacti- 
lum Ecclesia secundum hoc tempus; domus autem Ec- 
clesia ccelestis Jerusalem, quo ibimus. Tabernaculum 
enim lanquam militantium et pugnantium : taberna- 
cula militum in procinetu, in expeditione ; uude 
contubernales dicuntur milites, quasi tabernaeula 
eadem hahentes et habitantes. Quamdiu ergo habemus 
hostem cum quo puguemus, tabernaculum Deo fa- 
cimus. Cum autem transierit tempus pugno, et 
venerit pax illa qux prxcellit. omnem intellectum , 
sicut dicit Apostolus, E! pax Ghristi qua pracellit 
omnem intellectum (Philipp. 1v, 7) ; quantumcumque 
enim cogitaveris de pace illa, minus eam capita:imus 
adhuc in ista corporis gravedine constitutus : cum ve- 
nerit iila patria?, jam domus erit, nullus adversarius 
tentabit, ut tabernaculum vocetur. Non procedemus 
ad pugnanduni, sed permanebimus ad laudandum. Quid 
enim dicitur de illa domo? Beaii qui habitant in domo 
tua ;insmcula seculorum laudabunt te (Psul. 1x xxi, 5). 
In tabernaculo adhuc gemimus, in domo laudabimus. 
Quare? Quia gemitus est peregrinantium, laudatio jain 
iu patria commanentium. Hic primo quxratur taber- 


' naculum Deo Jacob. 


41. [vers.0.] Ecce audivimus eam in Ephrata. Quai 
een ? Sedem Domini. Audivimus in Ephrata. Iuveui- 
mus eam in campis saluum. Ibi audivit, ubi invenit; 
an alibi audivit, et alibi invenit? Quxramus ergo quid 
sit Ephrata, ubi audivit; item. quxramus quid st in 
campis saluum, ubi invenit. Eplrata verbum he- 
bieeum interpretatur latine, Speculum , sicut tradide- 
runt qui verba hebrea in Scripturis posita iu aliam 
linguam transtulerunt, ut ad nos perveniret intellectus. 
Nam ex hebrza transtulerunt in grxcam, et ex gravca 
translata sunt nobis in latinam. Fuerunt enim qui 
vigilarent in Scripturis. Si ergo Ephrata speculum; 
illa domus quie inventa est in. campis saliuum, in 
speeulo audita est. Speculum imaginem habet : omnis 
prophetia imago futurorum. Domus ergo Dei futura, 
in imagine propheti:e przedicata est. Audivimus enim 
illam in speculo, id est, Audivimus in Ephrata. Inve- 
nimus in camyis salluum. Qui sunt eampi saltuum ? 
Campi silvarum, Non enim quemodinodum vulgo 
dieitur, Saltus ille, verbi gratia, centurias habens tot. 
Saltus proprie, locus adhuc incultus et silvester di- 
citur. Nam et quidam codices, in campis silve, habent. 
Qui ergo erant campi saltuum , nisi gentes iucultze? 
qui erant campi saltuum, nisi ubi adhuc vepres eraut 
idololatri» ? Sic tamen quomodo vepres ibi erant ido- 
lolatriz, ibi invenimus locum Domino, tabernaculum 
Deo Jacob. Quod audivimus in. Ephrata , invenimus tn 


! Sic Am. et plerique Mss. At Er: eLLov., Aiabebis. Et mox 
Lov., isia delectatione, quo loco Edd. alii, et nostri Mss. fe- 


runt, ista cogitatione. — vh ED 
? Quaimor xss., cue Ca venerit, illa patria jam, etc. 


[ 


1791 
campis saluum ; quod przdicatum est in imagine 
Judas manifestatum est in fide Gentium. 

19. [pers.7.] Intrabimus in tabernacula ejus* : cujus ? 
Domini Dei Jacob. Qui intrant ut inhabitent, ipsi 
sunt qui intrant ut. inhabitentur. In domum taam ut 
inhabites intras, in domum Dei ut inhabileris. Est 
enim melior Dominus, qui cum te coeperit inhabitare, 
beatum te facict. Nam si tu ab illo non inhabiteris, 
miser eris. In sua potestate esse voluit ille filius qui 
dixit : Da mihi partem patrimonii qug me tangit. Bene 
servabatur apud patrem, ne cum meretricibus dissi- 
paretur. Accepit, facta est in ejus potestate; pre- 
fectus. in regionem longinquam, effudit omnia cum 
meretricibus. Passus est tandem famem , recordatus 
est patrem ; reversus est, ut pane saturaretur 
(Luc. xv , 12-20). Ergo intra, ut inhabiteris ; et uon 
quasi tuus sis, sed illius : Jntrabimus in tabernacula ejus. 

45. Adorabimus? in. [oco ubi stelerunt. pedes. cjus. 
Cujus pedes? Domini, an ipsius domus Domini? Do- 
mus enim Domini est, ubi dicit quia debet adorari. 
Adoraübimus in loco wbi steterunt pedes ejus. Prter- 
quam domum suam, non exaudit Deus ad vitam xter- 
nam. llle eniró ad domum Dei pertinet, qui est. in 
charitate compaginatus lapidibus vivis, Qui autem 
charitatem non habuerit, ruinam facit ; et illo rueute 
domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse 
quasi lapis ccepit, si ruere voluerit, quasi aliquid do- 
mui noceat. Sic enim. superbierat et primus populus 
Judxorun, dicens, Neque enim fraudaturus est Deus 
patrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus : 
et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicita- 
tione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera 
faciebant, sed pro meritis Abrah:w parceret eis, et 
qualescumque malos filiós Abrahw congregzaret in 
domum suam ad vitam :ternam. Sed quid Jcannes? 
Generatio, iuquit, viperarum. Quando ad illum venc- 
runt ipsi filii Abrahz, ut baptizarentur in aqua 
peenitenti:? , non. eis dixit, Generatio. Abralim, sed 
viperarum. Tales enim erant, quales quos imitabau- 
tur ; nou filii Abrah:e, sed filii Amorrha'i; Chananzt, 
- Gergesxi. Jebuszri, ct omuium qui offenderunt Deum : 
ipsorum filii erant, quia ipsorum faeta sectabantur, 
Generatio viperarum, quis ostendit vobis fugere a ven- 
fura ira? Facite ergo fructum dignum. penitentie. Lt 
ne dizeritis, Patrem. liabeirus Abraham. Potens est 
enim Deus de lapidibus ísiis suscitare filios. Abrahee 
(Matth. 1, 7-9). Nescio quos fapides tunc videbat 
iu campis saltuum, unde suscitati sunt (ilii Abrali. 
Filii enim magis qui fidem imitali sunt, quam qui de 
carne nali suut. Nemo ergo minetur domui Dei, quasi 
dicat: Subtrahoó me, et ruet domus. Bonum est enim 
illi ut coxdi(icetur, et habeat charitatem. Nam si ipse 
rüerit, stabit domus. taque, fratres , in his est do- 
mus Dei, quos pr:destinavit et proscivit perseve- 
raturos : de illis dictum est, Uti steterunt. pedes ejus. 
Sunt enim qui ? non perseverant, nec stant pedes ejus 


! Am. Er. et jlures Mss , intravimus. Lov., intrabimvs 
in tabernaculum. Edd. vero alii et jlerique ss. juxta Greve. 
LXX, in tabernacula. 

3 Aliquot Mse. , adoravimus. 

3 Aimn.et Mss., c£ enim qui, etc., nec liabent, stu. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXI. 


1722 
in eis. Non sunt ergo ipsi Ecclesia; non ipsi per- 
tinent ad illud modo tabernaculum, tune domum. 
Sed ubi * steterunt pedes ejus? Quoniam abundavit 
iniquitas, refrigescet charitas multorum. In his in quibus 
charitas refrigescit, non stant pedes cjus. Sed quid 
secutus est? Qui autem. perseveraverit usque in. inem, 
hic salvus erit (Matth. xxiv , 129, 45). Ecce in quibus 
Steterunt pedes ejus: in eo loco adora, id est, de 
talibus esto in quibus steterunt pedes Domini. 

14. Si autem de ipsa dorno intelligere volueris, Ubi 
stelerunt pedes ejus domus *; pedes tui in Christo 
stent. Tuic autem stabunt pedes, si. perseveraveris 
in Christo. Quid enim dicitur de diabolo? J/le hiomi- 
cida erat ab. initio, ct in veritate non. stetit (Joan. vii, 
44). Dial oii erzo pedes non steterunt. Item de superbis 
quid dicit? Nou veniat mihi pes superbia, et manus pec- 
catorum non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur 
iniquitatem ; expulsi sunt, nec. potuerunt. stare. (Psal. 
xxxv, 12, 15). Ergo domus Dei, cujus pedes stant. 
Unde iile gaudens Joannes quid ait ? Qui habet spon 
suia sponsus est, amicus autem. sponsi stat. el audit eum. 
Si non stat, non audit eum. Et gaudio gaudel propter 
vocem sponsi (Joan. nr, 29). Merito sta!, quia propter 
vocem sponsi gaudet : nam si proyter vocem susm 
gauderet, caderet. Jam videtis ergo quare ceciderint 
qui ad vocem suam gaudent. Amicus cnim ille sporsi 
dicebat : Hic est qui baptizat (1d. 1, 55). Quidam di- 
cunt, Nos baptizamus : ad vocem suam gavisi, gare 
non potuerunt; ct non pertinent ad istam domum de 
qua dicitur, Ubi steterunt pedes ejus. 

15. [vers. 8.] Exsurge, Domine, in requiem tuam. 
Domino dormienti dicit, Exsurge. Jam nostis quis 
dormivit, et quis resurresit. Ipse enim quodam loco 
dicit in psalmo :. Dormivi conturbatus. (Psal. 1x1, 5). 
Bene illi dieitur, Exsurge, Domine , in requiem tuam. 
Jam non conturbaberis ; quia Christus surgens a inor- 
tuis, jam non moritur, et mors ei ultra non domina- 
bitur (Rom. vi, 9). Ipsius est vox in alio psalino : Ego 
dorinivi el somnum cepi, et exsurrezi , quoniam Doni- 
nus suscipiet ie (Psal. m, 6). lpse dormivit, ipsi di- 
citur, Exsurge, Domine, iu requiem tuam, tu. et arca 
sanctificationis tug : id est, exsurge, ut. exsurgat et 
arca sanctificationis tu:xs, quam sanctificasti. Ipse ca- 
put nostrum ; arca ejus, Ecclesia ejus : surrexit prior, 
surget e& Ecclesia. Non autem auderet sibi resur- 


yectionem corpus promittere, nisi prius resurgere 


caput. Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca 
sanctificationis tug. Et corpus Christi quod ex Maria 
natum est , intellectum est a quibusdain arca sancti- 
ficationis; ut hoc diceret, Exsurge, Domine, in re- 
quiem tuam, tu et arca sanclificationis tug : Cum cor- 
pore exsurge, ut pàl;ent qui non eredebant. Exsurge, 
Domine, in requiem luam, tu et arca sanctificationis tue. 

46. [vers. 9.] Sacerdotes tui induantur justitiam , et 
sancti tui letentur. Te exsurgente a mortuis, ct. eunte 
ad Patrem , regale illud sacerdotium induatur fidem, 

! Er, et Lov.: Sed ubi non steterunt. Abest, non, ab Am, 
et a Mss. 


$ Am., pedes Domini domus. Er. et Lov., pedes nomini, 
omissa voce, domus. sed melius Mss , pedes cjus domus. 


1795 
quia justus cx fide vivit (Rom. 1, 17) ; ct acecpto [i- 
gnore Spiritus sancti , ketentur menibra spe resurre- 
ctionis , qux priveessit in capite : cis enim. Apostolus 
dicit, Spe gaudentes (Id. xn, 12). 

17. [vers. 10.] Propter David servum tuum , ne aver- 
ta$. faciem Christi tui. Hoc. Dco Patri dietum. est , 
Propter David servum twm , ne. averlas [aciom Christi 
tui, Crucifixus est Dominus in Juda ; crucifixus cst 
2 Judas; ab ipsis turlatus dormivit. luter queru:n 
Sevientium manus. dormivit, ad eos judicandos 
Surrexit : et. dicit. quodam loco , Et suscita me, et 
reddam illis (Psal. xi, 14V). Et reddidit, et redditurus 
cst. Nom quanta postea Judi passi. sunt. occiso Do- 
mino, norunt ipsi. De ipsa civitate, ubi illum occide- 
runt , omnes expulsi suut. Quid ergo? etiam de stirpe 
David omnes perierunt , ct de tribu Juda? Non : nam 
crediderunt inde aliqui, et multa millia hominum 
'erediderunt inde, et hoe jam post resurrectionem Do- 
mini. Sievierunt, ut crucifigerent, et postea ca'perunt 
videre fieri miracula in nomine crucifixi ; et plus eon- 
tremuerunt taitum posse ejus nomen, qui quasi inter 
manus eorum nihil poterat ; et compuncti corde, jam 
credentes divinitatem occultam fuisse in illo quem 
cxteris similem hominibus putaverunt , et consilium 
petentes ab Apostolis, audierunt, Agite penitentiam, et 
bapüizelur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri 
Jesu Cliristi. Ergo quia ad judicandos eos a quibus 
erucifixus est, surrexit, Christus , et. avertit. faciem 
Suam a Judaeis , et convertit ad Gentes; tanquam ro- 
gatur Deus propter reliquias lsracl, et dicitur ei, 
Propter David servum. tuum, ue. avertas. [aciem Christi 
tui. Si palea damnata est, frumenta colligantur. fte- 
lique sale. fiant. (Isai. x, 21), sicut dicit Isaias. Et 
plane facta: sunt reliquiae salvi : inde crant. dnode- 
cim Apostoli, inde plusquam quingenti fratres quibas 
se Dominus demonstravit post resurrectionem (1 Cor. 
xv, 6); inde tet nillia bap'izata, que pretia rerum 
suarum ante pedes Apostotorum ponebant (Act.n, iv). 
Ergo impletum est quod hic rcgatus est Deus, Propter 
David servum tium , ne avertas faciem Christi tui. 

18. |vers. 11.] Juravit Doxinus David veritatem , et 
mon panitebit eum. Quid est, juravit? Promissum per 
seipsum firmayit. Quid est, nor panitebit eum? Non 
mulabit. Non enim dolorem jy«enitenti: patitur Deus, 
aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. 
Sed quomodo hominem cum poweitet, mutare. vult 
quod fecit; sie ubi audis quia paenitet Deum , muta- 
tionem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis 
nomine poenitentize appellet, aliter tu : tu enim facis, 
quia erraveras; ille autem facit, quia. vindicat , aut 
quia liberat. Mutavit regnum. Saül, cum. poniteret 
eum sicut dictum est : et in eo ipso Ioco ubi Scriptura 
dicit, Penituit eun ; ibi paulo post dicitur, Non euim 
sic est ut homo, ut peniteat. cwn (1 Reg. xv, 41, 99). 
Cuni ergo mutat opera sua per incommutabile consi- 
lium suum 5 propter ipsam, non consilii , sed operis 
mutationem, pornitere dieitur. Hoe autem sie promi- 
Sit, ut non mutaret. Quomodo dicitur et illud, Jura- 
wit. Downs, et non penitebit eum , Tu. es sacerdos in 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1724 


eeternum, secunduw ordinem Melehisedec. (Psal. cts, 
4) : sie et hoc quia ita promissum est, ut non muta- 
retur, quia necessario futurum erat et permansurium; 
dixit, Juravit Dominus David veritatem, et non ponite- 
bit eum : Ez fructu ventris tui pouam super sedem tuam. 
Poterat dicere, Ex fructn. femoris tui : quare, Ex 
[ructu ventris , voluit dicere? Et illud quidem si dice- 
ret, verum dicerct : sed significantius dicere voluit , 
Ex. fructu ventris ; quia de femina natus est Christus, 
quo vir non accessit. 

19. [vers. 12.] Quid ergo? Juraeit. Dominus David 
veritatem : Ex fructu ventris tui ponam super sedem 
tucm., Si custodierint. filii tui. testamentum meum , et 
testimonia mea hec qui docebo illos ; et filii corum se- 
debunt usque in a'ternum super sedem tuam. Si filii tni 
custodierint, et filii eorum sedebunt in seternum. 
Meritum filiis parentes faciunt. Quid si filii ipsius eu- 
stodirent, et filii eorum non custodirent ? Quare ad 
meritum patrum promittitur beatitudo filiorum ? Quid 
cnim ait, S? custodierint filii tui, et filii eorum sedebunt 
in eternum (uon ait, Si custodicrint filii tui, sedebunt 
super scdem tuam ; et si custodierint. filii eorum , et 
ipsi sedebunt super sedem tuam : sed ait, Si filii. tui 
custodierint , et filii eorum sedebunt super sedem tuan), 
nisi quia filios hie voluit intelligi fructus ipsorum ? Si 
filii tui, inquit, custodierint legem meam,et mandata mea 
hec que docebo eos servaverint filii tui ; et filii eorum 
sedebunt swper sedem (uam : id est, hic erit fructus 
ipsorum, ut sedeant super sedem tuam. Modo enim, 
fratres , omnes qui laboramus in Cliristo , omnes qui 


contremiscimus verba ipsius, qui quomodocumque 


conamur facere voluntatem ipsius, et ingemiscimus 
petentes ut adjuvet nos, quo impleamus quod juhet ; 
nunquid jam sedemus in illis sedibus beatitndinis , 
quie nobis promittuntur ? Non : sed mandata tenentes 
Speramus lioc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dieta 


est *; quia hominis in hae. vita viventis spes filii sunt, 


fructus filii sunt.Propterea ct homines exeusantes avae 
ritiam suam, dicunt se filiis suis servare quod servant; 
et nolentes dare inopi, pietatis nomine se excisant, 
quia filii eorum spes eorum sunt. Omnes homiues 
enim qui secundum hoc sxculum vivunt , spem suam 
dieunt, filios generare et relinquere. Ideo nomine 
filiorum spem ipsam posuit, et ait, Si custodierint 
filii tui Lestamentum. meum, et testimonia mea hac que 
docebo illos; ct filii eorum sedebunt in. eternum super 
sedem tuam : id est, tales fructus habebunt, ut spes 
eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se ventu- 
ros. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei 
futur: : cum autem adepti fuerint quod s»erant , fili 
sunt; quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et 
generaverunt in operibus suis *. Et hoc illis servatur 
in posterum , quia et ipsa posteritas in filiis appel- 
lari solet. 
20. Aut si filios ipsos homines accipis, intellige ct 
de ipsis dictum, Si custodierint filii tui testamentum 
meum , el testimonia mea hac qua docebo eos; ut iste 


! Aliquot MSS., dta ext à . 
? Edd., operibus bonis. wss., operibus atds. 





24 


! 
r 
| 
































125 ENARRATIO IN PSALMUM CXXXI. 1726 


sit sensus : Si custodierint filii tui testamenzum meum , 
et. testimonia mea ha'c qua docebo illos, et filii eorum, 
id est, si custodierint; ut bic subdistinguas, et deinde 
inferas, sedebunt in eternum super sedem tuam, id est, 
et filii tui et filii eorum, sed omnes si custodierint. 
Quid ergo si non eustodierint? periit promissio Dei? 
Non: sed ideo dictum est, et ideo promissum cst, 
quia previdit !* Deus; quid , nisi credituros? Sed ne 
aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate 
$ua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; 
ideo et juravit dixit * : in quo ostendit quia sine dubio 
venturum est. Quomodo ergo posuit ibi , Si custodie- 
rint? Ne jam glorieris de promissis, et dimittas te non 
custodire. Tunc cris filius David, si custodieris; si au- 
tem non, non eris filius David. Filiis David promisit 
Deus. Noli dicere, Filius sum David, si degeneras. Si 
Judii illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt 
(imo dicunt illud, sed delirant. Aperte enim Domi- 
nus ait: Si [ilii Abrahue estis, facta Abrahe [acite 
| Joan. vii , 39]. Inde illos negavit filios, quia facta 
non faciebant); nos quomodo nos dicimus (ilios David, 
qui de ejus stirpe non sumus secundum carnem ? 
Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi co- 
lendo Deum, sicut ille coluit. Si ergo quod tibi per 
stirpem non speras, per facta non vis assequi ; quo- 
modo in te complebitur quia sedebis super sedum 
David? et si non in te complebitur, putas quia non 
complebitur ? Et quomodo invenit eam in campis sal- 
tuum ? et quomodo stetenunt pedes ejus? Qualiscum- 
que ergo fueris, illa domus stabit. 

91. rers, 15.] (Quoniam elegit Dominus Sion; pra- 
elegit eam in habitationem sibi. Sion ipsa est Ecclesia, 
ipsa est et illa Jerusalem ad cujus pacem currimus, 
qux non in Angelis, sed in nobis peregrinatur, quie 
ex parte meliore exspectat partem redituram ; unde 
nobis Litterze venerunt, qu:$ quotidie recitantur. ipsa 
civitas, ipsa est Sion, quam prxelegit Domiuus. 

99. [ vers. 14. ] H«c requies mea in. secula. sccu- 
lorun. Jam Dei verba suut. Requies mea; ibi re- 
quiesco. Quantum nos amat Deus , fratres, ut quia 
nos requiescimus, se dicat requiescere! Non enim 
ipse aliquando turbatur, aut sie requiescit; sed ibi 
se dicit requiescere, quia nos in illo requiem habcbi- 
mus. Hic habitabo , quoniam preelegi eam. 

95. [vwers. 15.] Viduam ejus benedicens benedi- 
tam, el pauperes ejus saturabo panibus. Omnis anima 
qu intelligit se desertam omni auxilio, nisi solius 
Dei, vidua est. Quomodo enim Apostolus describit 
viduam? Que autem vere vidua est et desolata, speravit * 
in Dominum. Agebat autem de istis viduis quas omnes 
dicimus * in Eeclesia. Dixerat autem , Qua in deliciis 
agit, virens morlua est; ct non iliam numeravit inter 
viduas. Describens auiem viduas sanctas, quid ait? 
Que autem verc vidua est et desolata, speravii iu. Domi- 

1 sic aliquot Mss. Quidam vero, preedirit. Alii cum Edd., 
praxdicavit. 1 AaE 5n ré 

? cie Mss. ALEdd., ideo ei jurarit et dixit. 


3 Lov., sperabil : et in ra, persistet in precibus. At Am. 
Er. et Mss., Speravil, persisi, juxta grecum textui) 5y0- 


'stoli. 


* Septem Nss., dixerct. 


num, et persisül in precibus et obsecratiouibus nocte ac 
die. lbi subjecit, Qua autem in deliciis agit, vivens mor- 
tua est (1 Tim. v, 5, 0). Unde ergo vidua est? Quia non 
habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae quae ha - 
bent viros, quasi superbiuut de auxilio virorum : 
deseri videntur vidue, et robustius est auxilium 
earum. Ergo tota Ecclesia una vidua est, sivc in viris, 
sive in feminis, sive in conjugatis , sive in maritatis 
feminis, sive in adolescentibus , sive in senibus, siv : 
in virginibus : omnis Ecclesia una vidua est , deserta 
in hoc seculo, si sentit illud, si novit viduitatem 
Suam; tune enim auxilium prxsto est illi. Noune 
agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, 
cum diceret Dominus eportere semper orare , et non 
delicere ? Erat quidcm judex in civitate , dixit , qui nec 
Deum timebat , nec hominem reverebatur ; et interpella- 
bat cum quedam vidua quotidie , et dicebat, Vindica me 
de adversario meo, Et interpellando quotidie vidua , 
fregit illum. Ait enim ipse judex apud se, qui nec Deum 
timebat, nec hominem reverebatur : Etsi Deum, non tüi- 
meo, nec hominem erubesco , vcl propler tedium. quod 
mihi facit ista vidua, vindicabo eum. Si audivit judex 
malus viduam , ne tedium pateretur; Deus non audit 
Ecclesiam, quam hortatur ut. deprecetur. (Luc. xvin, 
1-8)? 

214. Item, Pauperes ejus saturabo panibus: quid cst, 
fratres ? Simus pauperes , et tune saturabimur. Multi 
prisumentes de sxculo et superbi , christiani sunt ; 
adorant Christum, sed non saturantur : saturati enim 
sunt , et abundant in superbia sua. De talibus dicitur, 
Opprobrium eis qui abuodant, et despectio superbis (Psal. 
cxxi, 4j : isti abundant; et ideo manducaut, sed non 
saturantür. Et quid de illis dictum est in psalino? 
Manducaverunt 'e(. adoraverunt. omnes divites terra. 
Adorant Christum , venerantur Christum , supplicant 
Christo ; sed non saturantur sapientia et justitia ip- 
sius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes au- 
tem, id est humiles corde, quanto plus esnriunt, 
tanto. plus manducant; tanto autem plus esuriunt, 
quauto a Szeculo inanes sunt. Qui pienus est, quidquid 
illi daturus es, respuit ; quia plesus cst. Da milii 
esurientem , da mihi de quibus dictum est, Beati qui 
esuriunt et sitiunt justitiam, quouiam ipsi saturabuntir 
( Math. v, 6); et erunt hi pauperes de quibus modo 
dicit, Et pauperes ejus saturabo panibus. Quia et in ipso 
psalmo ubi dietum est, Manducaverunt et adoraverunt 
omnes divites terre ; dictum est illic et de pauperibus, 
ct prorsus eo modo quo eL in isto psalmo, dent pau- 
peres, et sattrabuntur, et laudabunt Dominum qui requi- 
runt cum (Psal. xxi, 90, 27). Ubi dicium est, Mandu- 
caverunt et adoraverunt omnes divites terra ; ibi dictum 
est, Edent pauperes, et saturabuntur. Quare quando divi- 
tes dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando 
autem. pauperes dicti sunt, salurali dicü sunt? Et 
unde saturati ? haec saturitas, fratres, qualis est? Deus 
ipse est panis. Panis, ut lac nobis fieret, descendit ad 
terram ; eL ait suis : Ego sum panis vivus , qui de colo 
descendi (Joan. vi, 41). Ideo illiein psalmo, Edent pau- 
peres, et satirabuntur. De quo satiabuntur? Audi quod 


1727 
sequitur : Et laudabunt Dominum qui requirunt: ewm. 

25. Estote ergo pauperes , estote in meuibris iliius 
vidue, non sit auxilium vestrum nisi in uno Dco. l'c- 
cunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multi 
propter pecuniam praecipitati sunt, multi propter 
pecuniam perierunt : multi propter pecuniam multam 
«uxesiti sunt a raptoribus ; tuti essent, si non baberent 
quare quiererentur. Multi de amicis potentioribus prae- 
sumpserunt : ceciderunt iili de quibus prosumpserunt 
et involverunt eos qui de se. przesumpserunt. ltespi- 
cite exempla generis humani. Quid magnum est quod 
vobis dicitar? Noa solum de his Scripturis ea lcqui- 
mur; legite ea in orbe terrarum. Attendite non pra- 
sumere de peccunia, de amico homine, de honore 
ct jactantia sxculi. Tolle ista omnia : sed si habes 
illa, age Deo gratias si contemnis illa. Si autem iufla- 
ris inde, noli attendere quando eris praeda hominum ; 
jam diabolo prada es. Si autem. de his rebus non 
pr:esum seris, eris in membris illius vidu:x, quae cst 
Ecclesia, de qua dietum est, Viduam ejus benedicens 
benedicam : eris et pauper, de qualibus dictum est, £t 
pauperes ejus saturabo panibus. 

26. Aliquando autem , quod non est prztermitten- 
dum dicere, invenis pauperem superbum, et divitem 
bumilem : quotidie patimur tales. Audis pauperem 
quasi gementem sub divite , et quando potentior pre- 
mit dives, tunc illum humilem vides : aliquando nec 
tunc , sed et tunc. superbum; uude vides quis esset, 
Si aliquid haberet. Ergo pauper Dei in animo est, nor 
in sacculo. Procedit aliquande homo habens plenam 
domum, uberes terras, multa pr:edia, multum auri 
et argenti, novit quia in ipsis non est przsumendum, 
humiliat se Deo, facit inde bene; ita cor ipsius eri- 
gitur ad Dcum, ut noverit quia non solum nihil illi 
prosunt diviti: ipsze, sed et impediunt pedes ipsius, 
nisi ille regat et ille subveniat : ct numeratur inter 
pauperes qui saturantur panibus. Invenis alium men- 
dicum inflatum , aut ideo non inflatum ; quia nihil 
habet, quxrentem tamen unde infletur. Non atteudit 
Deus facultatem , sed cupiditatem : et judicat eum 
secundum cupiditatem qua inhiat rebus temporalibus, 
non secundum facultatem, quam non ci contingit adi- 
pisci. Unde de divitibus dicit Apostolus : Divitibus 
hujus seculi pracipe non superbe sapere, neque sperare 
in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui nobis prastat 
omnia abundanter ad fruendum. Quid ergo faciant de 
divitiis suis? Sequitur et dicit : Diviles sint in operibus 
bonis ; facile tribuant, communicent. Et vide quia hic 
pauperes sunt : Thesaurizent, inquit, sibi fundamen- 
tum bonum in. futurum, wt. apprehendant. veram vitam 
(V Tim. vi, 17.19). Cum apprehenderint, tunc erunt 
divites ; quando autem uon eaim adhuc liabent, nove- 
rint se pauperes. Ita fit ut omnes humiles corde, ct in 
charitate gemina * constitutos, quidquid habuerint 
in hoe ssculo, inter pauperes suos numeret Deus, 
quos saturat panibus. 

27. [vers. 10, 17. ] Sacerdotes ejus induam salutari, 
et sancti ejus. exsultatione. exsultabunt, Jam in finc 


! $C Lov. ALEdd. alii et M5Ss., germana. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1798 


Psalmi sumus ; paululum advertat Charitas vestra Sa- 
cerdotes ejus induami salutari, et sancti ejus exsultatione 
exsullabunt. fuis est salutaris noster, nisi Christus 
noster? Quid est ergo, Sacerdotes cjus induam. salu- 
tari? Quotquot. in. Christo baptizati estis , Christum in- 
duistis (Galat. wi, 97). Et saucti ejus exsultatione exsul- 
tabunt. Unde exsultabunt casultatione? Quia indut! sunt 
salut'ri : non in se. Lux eniin facti *, sed in Domino; 
nam erant aute tenebrze. ( Ephes. v, 8). Et ideo sub- 
jecit, 15i suscitabo cornu David : wt de Cliristo przsu- 
nitur, ipsa crit altitudo David. Cornu enim siguificat 
altitudinem : et qualem altitudinem? Non carnalem, 
Ideo omnia ossa carne involuta sunt : cornu excedit 
carnem, Altitudo spiritualis, cornu est. Qu:e autem 
altitudo spiritualis ést , nisi de Christo pr:sumere ; 
non dicere. Ego facio , ego baptizo; sed, Hic cst qui 
baptizat (Joan. 1, 53)? Ibi est cornu David. Et ut no- 
veritis quia ibi est eornu David, attendite quid sequa- 
wur :. Paravi lucernam Chris'o meo. Qux est lucerna ? 
Jam nostis Domini verba de Joanne : llle erat lucerna 
ardens et lucens (Id, v, 35). Et quid ait Joannes ? IHic es! 
qui baptizat. In hoc ergo exsultabunt sancti , in hoc 
exsultabunt sacerdotes ; quia omne quod ipsorum bo- 
nam cst, non est ipsorum , sed. illius qui babet potce- 
s:atem baptizandi. Securus ergo accedit ad templum 
ejus omnis qui accepit Baptismum 5; quia non homi- 
nis , sed illius est in quo suscitatum ést cornu David. 

28. [ vers. 18.] Super ipsum autem florebit sancti fi- 
«tio mea. (a). Super quem? Super Christum meum. 
Christo enim meo cum dicit » V0x est Patris, qui dieit, 
Vidwam ejus benedicens benedicam € pauperes ejus 
satirabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari , el 
sancti ejus exsultatione exsultabunt, Qui dicit, Ibi susci- 
tabo cornu David , Deus est. Ipse dicit , Paravi [ucer- 
nam Christo inco, quia et Cliristus noster est , et 
Christus. Patris : Christus nosier est, cum salvst 
nos et regit nos , quomodo et Dominus noster, l'i- 
lius autem Patris; Christus autem. et noster ct Pa- 
tris. Nam si Patris Christus non esset, non dice- 
retur superiüs , Propter David servum ium , ne 
avertis. faciem Christi tui. Super ipsum autem ftorebit 
smicüificatio mea. Super Christum floret. Nemo homi. 
nunt illam sibi assumat , quia ipse sanctificat ; alio- 
quin non crit verum, Super ipsum autem florebit 
sanctificatio mea. Gloria sanctificationis florebit. San- 
ctificatio ergo Christi in ipso Christo, potestas sancti- 
ficationis Dei in Cliristo. 'lorebit enim quod dixit, ad 
B'oriam vult pertinere : quahido cnim florent arbores, 
tunc pulchrae sunt. Ergo sanctificatio. in Ba,.tismo ; 
inde floret ? ct claret. Unde. cessit * mundus huic 
pulcehritudini ? Quia in Christo floret : nam pone illam. 


in hominis potestate ; quomodo floret, quando omuis 


! Fr. Lugd. Ven., non in se enim lux fücti sunt. — M, 

* sic Mss. AL Fild., sed illius. Et quia ille habet potestatem 
baptizandi, securus accedit ad. templum ejus omnis qui ac- 
cipit. zaptsmum. 

? Am. Fr. et plerique Nss., ende floret. 

* sic Am. Fr, et uostri Mss. At Lov., cedat. r 

(4) Crzeterit primam | artem 3.18. -: 2 micos ejus induam 
coi fasione. 


1729 
caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni (Is«i. 
xL, 6). 


JN PSALMUM CXXXH 
ENARRATIO. 


SELMO AD PLEDEM. 


1. tvers. 1.] Psalmus brevis est; sed valde notus et 
nominatus. Ecce quam bonum et quam jucundum ha- 
bitare fratres in unum. ltà. sonus iste dulcis est, ut et 
qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam 
dulcis est, quam duleis est charitas qux facit fratres 
habitare in unum. Et lioc quidem, fratres, non indiget 
interpretatione , aut expositione, quam bonum et 
quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quie 
sequuntur, habent aliquid quod pulsanübus aperiatur. 
Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intel- 
lectus univers: texturze Psalmi , hoc primum etiam 
atque etiam consideremus : utrum de omnibus Chri- 
stianis dietum sit, Quam bonum et quam jucundum 
habitare fratres in unum ; an aliqui sint. certi atque 
perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertincat 
ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen 
descendat ad exeteros. 

2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, is:a 
suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, 
etiam monasteria peperit. Ad hune sonum excilati 
sunt fratres qui habitare iu unum concupierunt; iste 
versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem 
terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor 
Dei, clamor Spiritus saneti, clamor propheticus non 
audiebatur in Jud:wa; et auditus est in toto orbe ter- 
rarum. Adversus istum sonum surdi erant, inter quos 
cantabatur ; et apertis auribus inventi sunt, de quibus 
dictum est : Quibus non cst nuntiatum de illo, videbunt ; 
el qui non audierunt, intelligent (Isai. vn, 15). Verum- 
tamen, dilectissimi , si consideremus, de illo pariete 
circumcisionis prius nata cst ista benedictio. Num 
euim omnes Judei perierunt ? Et unde Apostoli, filii 
Prophetarum, filii excussorum (Psal. cxxvi, 4)? Sicut 
jam scientibus loquimur. Unde illi quingenti qui Do- 
Minum post resurrectionem viderunt, quos comme- 
morat apostolus Paulus (I Cor. xv, 6)? Unde illi 
centum viginti qui simul crant in uno loco post re- 
surrectionem Domini et ascensionem in celum, qui- 
bus in uno loco constitutis supervenit Spiritus sanctus 
die Pentecostes missus de colo; sie missus, sicut 


promissus? Omnes inde erant: et. ipsi primi habita- 


verunt in unum, qui omnia qux habebant vendide- 
runt, rerumque suarum pretia ad pedes Aj ostolorum 
posuerunt, sicut in Actibus Apostolorum legitur; ct 
distribwebatur unicuique sicut cuique opus erat ; et nemo 
dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia com- 
munia. Et quid est, in. unum ? Et erat. illis, inquit, 
arima una et cor unum in Deum (Act. 1, nt, ct 1v). Ergo 
ipsi prius audierunt, Ecce quam bonum et quam jucun- 
dum habitare fratres in unum. Primi audierunt, scd 
non soli audierunt. Non euim usque ad illos ista di- 
lectio et unitas fratrum venit. Venit enim et ad po- 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXII. 


1750 
steros ista charitatis exsultatio, et votum Doo. Vove- 
Lar enim. aliquid Dco, et dictum est! : Vorete, ct red- 
dite Domino Deo vestro (Psal. xxxv. 19). Melius est 
autem non vovere, quam vovoere et non reddere 
(Eccle. v, 4). Sed debet esse impiger animus , ut ct 
voveat, et reddat ; ne cum se minus idoneum putat 
3d reddendum, piger sit ad vovendum. Plane nui- 
quam reddet, si de suo se putaverit redditurum. 

$8. Ex voce hujus psalmi appellati sunt et Monachi, 
ne quis vobis de isto nomine insultet. Catholicis. 
Quando vos recte h:ereticis de Circeilionibus * insul- 
lare ceeperitis , ut erubescendo salventur ; illi vobis 
insultant de monachis. Primo si comparandi sunt , 
vos videte ; si verbis vestris * opus est, jam laboratis. 
Non opus est, nisi ut admoncatis unumquemque ut 
auendat; solum attendat, et comparet. Quid opus est 
verbis vestris? Comparentur ebriosi cum sobriis , 
przcipites cum consideratis , furentes cum simplici- 
bus, vagantes cum congregatis. Sed tamen dicere 
consueverunt : Quid sibi vulu nomen monachorum? 
Quanto melius dicimus nos : Quid sibi vult nomen 
circellionum? Sed non, inquiunt , vocantur circellio- 
nes. Forte corrupto sono nominis cos appellamus. 
Dieturi sumus vobis integrurà nomen ipsorum? Forte 
circumcelliones vocantur, non circelliones. Plane si 
hioc vocantur, exponant quid sint. Nam cireumcellio- 
n^$ dicti sunt , quia cireum cellas vagantur : solent 
enim ire hae, illac, nusquam habentes sedes; et fa- 
cere qui: nostis, et quie illi norunt, velint, nolint. 

4. Verumtamen, charissimi , sunt et qui monachi 
flsi sunt; ct nos novimus tales : sed non. periit fra- 
lernitas pia, propter eos qui profitentur quod non 
sunt. Tam sunt enim monachi falsi, quam et cle- 
rici falsi , ei fideles falsi. Omnia genera , fratres mei, 
iria quie aliquando vobis commendavimus, et ut puto, 
non semel, habent bonos suos, habent malos suos (a). 
De tribus enim ipsis generibus dictum est : « Duo 
in agro; unus assumetur, el unus relinquetur : et duo 
in lecto; unus assumetur, et unus relinquetur : ct 
dux in molendino; una assumetur, et una relinque- 
tur » (Luc. xvit, 54, 55). In agro sunt qui gubernant 
Ecclesiam. Unde dicit Apostolus (videte si non in 
agro erat) : go plantavi, Apollo rigavit; sed. Deus in- 
crementumi. dedit (1 Cor. m, 6). lu lecto autem 
eos intelligi voluit, qui amaverunt quietem ; per 
lectum enim quietem voluit intelligi ; non se 
miscentes turbis, non tumultui generis humani, 
in otio servientes Deo : et inde tamen unus 
assumetur, el unus relinquctur. Sunt ibi probi, et 
sunt ibi reprobi. Ne expavescatis quando ibi inve- 
niuntur reprobi; nam et latent quidam, qui non in- 
veniüntur nisi in fine. Du:e item in molendino ex no- 
mine generis feminini appellavit; plebes enim intelligi 
voluit. Quare in molendino? Quia in isto mundo ver- 

1 Aliquot Mss., ef votum. Deo voverunt. roverunt enim ali- 
quid Deo, ut dictum est, elc. 

? Aliquot Mss., Circilliones : et quidam, cercelliones, 


* Sjc MSs. At Edd., nostris : et infra, nisi ut admonean 
(vel admoneas). 


(a) supra, ia Psal. xcix, n. 43. 


mat 

santur, ubi molendinum intelligitur; quia sic vertitur 
mundus iste, quomodo mola : ve enim quos conterit. 
Sic ibi versantur fideles boni, ut una ex cis consuma- 
tur, altera assumatur. Quasdam ! enim actiones mundi 
faciunt dilectores smculi, fraudatores, simulatores. 
Alii autera sie ihi sunt, quomodo ait. Apostolus, Kt 
quiutuntur hoc mundo, taiquam non utentes sint ; prae 
terit enim figura hujus mundi : volo vos sine sollicitudine 
esse (1 Cor. vn, 91, 52). Audis qux assumetur de mo- 
iendino? Certe enim multa peccata videntur ad divi- 
tes pertinere. Cum enim plus agunt, et plus admini- 
strant, et. plus 3d eos pendet res faniliaris ampla, 
difficile est ut mon plura peccata contrahant ; et de il- 
lis dictu:n est quia facilius est intrare camelum per fo- 
ramen acus, quam divitem in regnum colorum. Et cum 
contri;lati essent. discipuli pro illis, de quibus jam 
desperabant, consolatus est eos Dominus dicens : 
Qua hominibus impossibilia sunt, Deo facilia sunt 
(Matth, xix, 24-26). Quomodo antem illud facile facit 
Dcus ? Audi Apostolum, si non negtigas quod przce- 
pit : Precipe, inquit, divitibus hujus spculi non. su- 
perbe sapere. lnvenis enim pauperem superbientem, 
divitem humilem ; christianum bene considerantem 
quia illa omnia pratereunt et prxterfluunt, quia nihil 
attulit in hune. mundum, nihil potest de mundo au- 
ferre ; cogitantem quemadmodum dives ille qui arde- 
bat in flamma apud. inferos, guttam sibi destillari de 
digito desideravit ejus qui wicas de mensa ejus con- 
cunierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Apostolus: 
« Neque sperare in incerto divitiarum, sed in Doo 
vivo, qui prps'at nobis omnia abundanter ad fruen- 
dum. Divites sint, » inquit, « in operibus bonis, faeile 
fribuant, cummunicent, thiesaurizent. » Et quid inde 
illis tueri? « Thesaarizeut sibi fundamentum bonum 
bn futurum, ut apprehendant veram vitam » (ITim. vi, 
4-13). Ecce quie assumetur de molendino. Qualis au- 
Lom dives ille erat qui induebatur purpura et hysso, 
et epulabatur quotidie splendide, et jocentem ad ja- 
auam suam pauperem contemnebat (Luc. xvi, 19-21), 
reüinquetur. Quia de molendino una assumctur, et 
una relinquetur. 

5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, ir qui- 
pus non absurde tria hiec genera intelligimus : « Cum 
miserit. Dominus gladium in terram, etsi fuerint. in 
medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt (i- 
lios neque filias ; sed ipsi soli salvi erunt » (Ezech. xiv, 
13-16). Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus 
nemiuibus tria gencra quiedam significavit. Noe signie 
fieat rectores Ecclesi, quia ipse arcam in diluvio 
gubernavit (Gen. vir). Daniel autem vitam quietam 
clegit, in cxlibatu servire Deo, id est, uxorem nen 
querens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestiliis 
vitam gerens ; tentatus in multis, et inventus aurum 
onrizam. Quam quietus erat, qui et inter leones se- 
curus erat (Dan. vt ; et xiv, 28-59) ! Ergo. in nomine 
Danielis, qui etiam vir desideriorum. est. appellitus 
(1d. x, 11); sed utique castorum atque sanctorum, 
siguificantur servi Dei, de quibus dicitur, Ecce quain 

! Er. et plerique Mss., quosdam. 


S. AUGUSTINI ETISCOTA 


born et quam jcundum habiiarc fra/res in unum. Ip 
nomine Job. significatur una. illa de molendino qua 
assumetur, Habebat enim uxorem, habebat lilios, lia- 
bebat multas divitias ; et tam. multa habebat in isto 
sieculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, 
sed propter ea que acceperat, colebat Deum. [loc 
objecit adversarius sancto viro : et in tentationibus 
suis probatus est quam gratis Job coleret Deum, et 
non propter illa qu:& acceperat, sed propter eum qui 
dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione 
ct tentatione, amissa hyereditate, amissis hievedibus, 
sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed 
ad tentationem, ait quod nostis, « Dominus dedit, 
Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita. factum 
€8t : sit nomen Domini benedictum » (Job. 1). Imple- 
tum est in eo quod quotidie cantamus, si et moribus 
consonemus : « Benedicam Dominum in omni tem- 
pore ; semper Ius ejus in ore mco » (Psal. xxxi, 2). 
Ergo in istis tribus nominibus ! significata sunt tria 
genera hominum, et in illis tribus rursus in Evan- 
gelio, qu:e commeinoravi, 

6. Quid ergo dicunt. illi qui nobis de nomine mo- 
naehorum insultant? Fortasse dieturi sunt : Nostri 
non vocantur circumcelliones : vos illos ita appeliatis 
contumelioso nomine ; nam n9$ eos ita non vocamus. 
Dicant quid €08 vocent, et audietis, Aconisticos eos 
vocant. Fatemur ct nos honesto nomine, si et res 
conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas yestra : 


t 


qui nobie dieunt, Ostendite ubi Scriptum sit nomen 


monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen ago- , 


nisticorum. Sic eos, inquiunt, appellamus propter 
agonem. Certant enim ; et dicit Apostolus, Certamen 
bonum certavi (W Tim. iv, 7). Quia. sunt qui certant 


adversus diabolum, et przevalent, milites Christi 3g0- . 


nistici appellantur. Utinam ergo milites Christi es- 
sent, et. non milites diaboli, a quibus plus timetur, 
Deo laudes (a), quam fremitus leonis. Ili etiam insul- 
tare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, 
Deo gratias(5) dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gra- 
tias ? ltane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias ? 
Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non 
debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem 
suum Num enim non est locus gratulationis, quando 
se invicem vident qui habitant in Christo ? Et tamen 
vos Deo gratias nostrum rideiis : Deo laudes vestrum 
plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de 
nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut ap- 
pellatis; ita (iat, omnino favemus. Prxstet Dominus 
nt illi contra diabolum certent, et non contra Chri- 
stum, cojus persequuntur Ecclesiam. Tamen quia 
certaut, dicitis agonisticus : el invenistis unde appel- 
letis, quia dixit Apostolus, Bonum agonem certi. 
Quare ergo et nos non appellemus monachos, cum 
dieat Psalinus, Ecce quam bonum et quam jucundum 
habitare fratres in unum? Móvo; enim unus dicitur : et 
non unus quomodocumque ; nam et in turba est unus; 


! Sic Am. Er. et Mss. At Lov., Aiominibus. 


(a) vox Circumcellionum. 
(b) Yox Monachorum. 


1752 
















1135 


sed una ! cum multis unus dici potest, «ovo; non po- 
test, id esf, solus : pvo; cuim unus solus cst. Qui 
ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, 
ut sit illis vere quod scriptum est, una anima et unum 
cor; multa corpora, sed non multe anime; multa 
corpora, sed non multa corda ; recte dicitur sóvos, id 
est unus solus. Unde et ille unus sanabatur in piscina. 
Respondeant nobis et exponant, qui insultant nomini 
monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo 
annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: 
Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius 
anle me descendit (Joan. v, 5, 7). Descenderat unus, 
jam alius non. descendebat. Unus solus sanabatur ; 
unitatem Ecclesiz figurabat. Merito insultant nomini 
unitalis, qui se ab unitate pr:eciderunt., Merito illis 
displicet nomen monachorum, quia illi nolunt habi- 
tare in unum cum fratribus ; sed sequentes Donatum, 
Christum dimiserunt. H:c de uno, ct uno solo audivit 
Charitas vestra ; jam jucundemur cum Psalmo, ut sc- 
quentia videamus, Brevis est; potest a nobis curri, 
quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his qua 
dicta sun'!, patere posse qux sequuntur, quamvis illa 
videantur obscura. 

7. [vers. 2.] Ecce quam bonum et quam jucundum 
habitare. fratres in. unum. Ostendebnt qui dicebat, 
Ecce. Videmus et nos, fratres, et bencdicimus Deum ; 
eL oramus, ut dicamus ct nos, Ecce. Et cui rei simi- 
les sunt, dicat Psalmus, Sicut. unguentum in capite, 
quod descendit in barbam, barbam Aaron ; quod. descen- 
dit in orum vestimenti ejus. Aaron quid. erat? Sacer- 
dos. Quis est sacerdos, nisi unus sacerdos, qui intra- 
vit in sancta sanctorum ? (Quis est iste sacerdos, nisi 
qui fuit et victima et sacerdos? nisi ille qui cum in 
mundo non inveniret mundum quod offerret, seipsum 
obtulit? In capite ipsius unguentum, quia totus Chri- 
Stus eum Ecclesia : sed a capite venit unguentum. Ca- 
put nostrum Christus est; crucifixum et sepultum, 
resuscitàtum ascendit in colum; et venit Spiritus 
sanctus à eapite. Quo? Ad barbam. Barba significat 
fortes ; barba. significat juvenes, strenuos, impigros, 
alaeres. Ideo quando tales describimus, Barbatus 
"homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum 
descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos 
impetus $xculi sustinuerunt : descendit ergo in illos 
Spiritus sanctus. Nam et illi qui primum in unum ha- 
bilare coeperunt, persceutionem p:ssi suut : sed quia 
descenderat unguentum in barbam, passi sunt, non 
vieti. Etenim. et caput jain passum przecesserat, unde 
descendit unguentum. Proxcedente tali exemplo, quis 
vinceret barbam ? 

8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc cst 
non vinci, ut charitasnon vincaturab inimicis. Nam visi 
sunt sibi vieisse, qui persecuti sunt sanctos. llli c»ede- 
baut, iili exdebantur ; illi oceidebant, illi occidebantur. 
Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non 
vieta est eharitas, ideo unguentum descendit in barbam. 
Attende Stephanum, Seviebatin illocharitas : sceviebat 
in eos, cum awdirent; rogavit pro cis, cüm lapi- 

f Qrinque ss. t005$. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXII. 


1134 


darent. Quid enim ait, cum audirent? Dara ccivice 
et incircumcisi corde et auribus, vos semper. restitistis 
Spiritui: sancto, Vide. barbam. Numquid. adulavit ? 
numquid timuit? Idi eum audirent. ista, que in 
illos dicebantur! : quasi seviebat. enim Stephanus ; 
sieviebat ore, corde diligebat ; et non cst vieta chari- 
tas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tan- 
quam tenebrae fagientes a lumine, ad lapides currere 
coeperunt, Stephanum lapidare. Sient antea Stephani 
verba lapidabant illos, sie postea lapides corum Ste- 
phanum. Quando debuit plus irasci Stephanus , 
quaudo lapidabatnr, an quando audiebatur ? Ecce mi- 
tis factus est dum lapidaretur, ct s»viebat eum audi- 
TOtür, Quare. sevicbat cum. audiretur? Quia mutare 
volebat eos à quibus audiebatur. Venientibus in se 
lapidibus non vieta est charitas : quia ungaentuim a 
capite in barbam descenderat, ct audierat ab ipso ca- 
pite, Diligite inimicos. vestros, et orate pro vis qui vos 
persequuntur (Matth. v, 44). Audierat ab ipso eapite 
pendente in cruce, et diceute, Pater, ignosce illis, 
quia nesciunt quid. faciunt. (Luc. xxm, 54). Eo modo 
ergo unguentum a capite descenderat in. barbam ; 
quia et ille cum lapidaretur, fixo genu ait : Domiue, 
ne statuas illis hoc peccctum (Act. vii, 51 159). 

9. Ergo illi taiquam barba erant ?. Multi enim for- 
les erant, ct multas persecutiones passi sunt. Sed si 
neque a barba descendisset unguentum, modo mona- 
steria non haberemus. Sed quia descendit et in oram 
vestimeili; sic enim ait, (Quod descendit in cram 
vestimenti ejus : secuta est Ecclesia, de veste Domini 
peperit monasteria. Nam vestis sacerdotalis Eccle- 
siam significat. Ipsa est vestis de qua dicit Apostolus, 
Ut exhiheret sibi gloriozam | Ecclesiam , won. habentem 
maculam , neque rugam (Ephes. v, 27). Mundatur, ut 
non habeat maculam; extenditur, ut non habeat ru- 
gam. Ubi eam estendit full, nisi iu ligno? Videmus 
quotidie a fallonibus tunicas quodammodo erucifigi : 
crucifiguntur, ut rugam non habeant. Quid cst ergo 
ora vestimenti? fratres mci, in ora. vestimenti quid 
accepturi sumus ? Ora, finis vestimenti est. Quid ac- 
cepturi sumus in fine vestimenti? An quia in fine 
temporum habitura erat Ecclesia fratres L:abitantes in 
unum? an in ora perfectionem intelligiinus, quia in 
ora vestimentum per(icitur; et iili perfecti , qui no- 
runt habitare in unum? lili perfecti q'i lezem in- 
plent. Quomodo autem impletur lex Christi ab eis qui 
habitant fratres in unum ? Audi Apostolum : Invicem 
onera vestra portate, et sic implebitis legem Christi (Ca- 
lat. v1, 2). Hec est ora vestimenti. Quomodo, fratres 
mci, intelligimus , quam oram dicat , qno potuit de- 
scendere unguentum? Non puto quod oram vestimenti 
in lateribus voluit intetigi. Sunt enim orx. in lateri- 
bus. Sed a barba descendere unguentum ad oram 
po:uit, qux in capite est, ubi aperitur capitium ?, Ta- 
les suut qui. habitant in unum : ut quomodo per oras 


! Bic in Edd. post, dicebantuy, additum est, se'mebint ; 
quod ab omuivus s'ss. abest. 

? sic Mss. AL Fdd., ille tanquam barba crat, 

* Oinaes Wss., capnt, 


1755 
istas intrat caput hominis, ut vestiat se; sie per con- 
cordiam fraternam Christus intrat, qui est caput no- 
sirum, ut vestiatur, ut Ecclesia illi hiereat. 

10. [vers. 5.] Quid aliud dicit? Sicut ros Hermon, 
qui descendit super montes * Sion. Hoc voluit intelligi , 
fratres mei, gratiam Dei esse quod fratres habitant in 
Unam ; non ex suis viribus, non ex suis meritis , sed 
ex illius dono, sed cx illius gratia, sicut! ros de calo. 
Non enim terra sibi pluit, aut non quidquid genuerit 
arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam 
laco in psalmo : Pluviam voluntariam segregabis, Deus, 
hereditati tute (Psal. uxvir, 10). Quare dixit volunta- 
riam ? Quia non meritis nostris, sed illius voluntate. 
Quid cnim boni mcruimus peccatores ? quid boni me- 
ruimzs iuiqui? Ex Adam Adam, ct super Adam multa 
peccata naseuntur. Quisquis nascitur, Adam nascitur, 
damnalus de damnato, et addidit male vivendo super 
Adam ?. Quid enim boni meruit Adam? Et. tàmen 
misericors amavit, et sponsus dilexit, non pulchrai, 
$ed ut faeeret pulchram. Ergo gratiam Dei dixit ro- 
rem Hermon. 

11. Sed Hermon quid sit, nosse debetis. Mons e:st 
quidam longe disjuncetus ab Jerusalem, id est a Sion. 
laque mirum est quod sic ait, Sicut ros Hermon, qui 
descendit super montes. Sion; eum mous Ilermon 
longe sit disjunclus ab Jerusalem : nam traus Jorda- 
nem esse dicitur. Ergo aliquid interpretatjone [fícr- 
mon quiramus. Non enim hebrieum est, ci habemug 
interpretationem ab eis qui illam linguam noverunt. 
Ilermon interpretari dicitur, Lumen cxaltatam. À 
Clhiristo enim ros : nam nullum lumen exaltatum, nisi 
Christus. Quomodo exaltatum est? Primo in eruce ; 
postea in ccelo. Exaitatus in. eruce, cum. humiliare- 
tur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. 
Hominis dispensatio minus minusque fiebat ?, qu;e 
significabatur in Joanne ; Dei dispensatio in Domino 
rostro Jesu Christo crescobat : quod et natalibus eo- 
rum ostenditur. Nam ille natus est, sicut tradit Ec- 
clesia, octavo calendas julias, cum jam incipiunt mi- 
nui dies : Dominus autem natus octayo calendas 
junuarias, quando jam dies incipiunt crescere. Audi 
ipsum Joannem confitentem : lum oportet crescere , 
me auem minui (Jocn. n1, 50). Et passiones ipsorum 
hoe indieant. Domiuus in cruce exaltatus est; ille 
cieso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Chri- 
stus : inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis ha- 
litare in unum, optate rorem istum, compluimini 
inde. Alioquin non poteritis tenere quod profite- 
mini , nec profiteri audere * poteritis, nisi ille into» 
nucrit; ncc permanere poteritis, nisi ejus sagina non 
desit vobis: ipsa enim sagiia descendit super mon- 
tes Sion. 

12. Jam montes Sion, magni in Sion. Quid est Sion? 
Ecclesia. Et qui ibi sunt montes? Magni. Quos signi- 
ficant montes, hos significal barba, hos significat ora 


3 Edd., moniem. Sed liquet Aug. legisse, mentes , juxta 
Griee. UXX. 

? Corb. Ms., etsuper 4dam multa peccata. Nascitur da- 
moatus de damnato, et addidil male vivendo super Adam. 

? sjc Am. Er. et Mss. At Lov., minor minorque fiebat. 

*jluresMss nec audire : ct nonnulli, nec audere. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1726 


vestimenti. Darba non inteiligitar nisi in perlectis. 
Non ergo habitant in unum , nisi in quibus perfecta 
fucrit eharitas Christi *. Nam in quibus non est per- 
fecta eharitas Christi, ci eum in uno sint, odiosi sunt, 
molesti sunt, turbulenti sunt, anxietate sua turbant 
ceteros, et querunt quid de illis dicant ; quomodo in 
junetara inquietum jumentum non solum non aliit, 
sed et frangit caleibus quod junctum est. Si auem 
liabet rorem Herinon, qui descendit super montes Ston, 
quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure 
precem fundit, Nam murmuratores ouines magnifice 
descripti sunt quodam loco Scripturarum : Pracordia 
[atui sicut rota carri (Eccli. xxxiu, 5). Qy'id est, Pra- 
cordia fatui sicut rota corri? Fenum portat, et mur- 
murat : non enim potest rota carri quiescere a mur- 
mure. Sic sunt multi fratres; non habitant in unum 
nisi corpore. Sed qui sunt qui habitant in unum ? lili 
de quibus dictum est, £t eraL illis anima una et. cor 
uni in Deum : ct nemo dicebat aliquid suum esse, sed 
eraut illis omnia. communia (Act. 1v, 52). Designati 
sunt, descripti sunt, qui pertineant ad barbam, qui 
pertineant ad oram vestimenti, qui numerentur inter 
montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, memi- 
nerint dicti Domini : Unus assumetur, et unus relin- 
quetur (Matth. xxiv, 40). 

45. Quoniam ibi mandavit Dominus benedictionem. 
Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi 
praecepit benedictionem , ibi benedicunt Dominum 
qui habitant concorditer. Nam in discordia non bene- 
dicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua so- 
nat benedictionem Domini, si corde non sones : ore 
henedicis, et corde maledicis. Ore suo benedicebant , 
et corde suo maledicebant, (Psal. ixi, 5). Numquid 
verba nostra sunt? Significati sunt. quidam. Bene- 
dicis Dominum, cum oras; el sequeris in prece tua , 
ct maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ip: o 
Domino, Diligite inimicos vestros ? Si autem facias, et 
diligas inimieum tunm , et ores pro eo, ibi mandavit 
Dominus benedictionem suam ; ibi habebis vitam in sc- 
culum, id est in aeternum. Multi enim amantes vitam 
istam , maledicunt inimicis suis : pro qua re, nisi pro 
ista vita, nisi pro commodis s:xcularibus? Ubi te an- 
gustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere ? In terra 
angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, in- 
quies, habito in coelo, homo carne indutus, carni de- 
ditus? Corde przecede, quo sequaris corpore. Noli 
surdus audire, Sursum corda. Sursum cor habe, et 
nemo te angustabit in ccelo *. Et ideo bene sequitur 
alius psalmus : 








IN PSALMUM CXXXIII 
ENABRRATIO, 
Sermonis superioris continuatio. 
J. [vers. 3.] Ecce nunc benedicite Dominum, omnes 
servi Domini , qui statis in domo Domini , in atriis ac- 


mus Dei nostri. Quare addidit, in atriis? Atria am- 


pliora spatia domus intelliguntur. Qui stat in atriis, 


! plorique. Mss., charilas christiana. 
? Christin. MS , tcrra. 


mm 


1721 
ten angustatur, non premitur ; quodam modo dilata- 
tur. [n. latitedine. mane, et potes diligere inimicum 
iuum ; quia non. ea diligis, ubi ab inimico angustias 
patiaris. Quomodo intelligeris stare in atriis? Sta in 
charitate, et stas in atriis. In charitate latitudo est, in 
odio angustia. Audi Apostolum : Ira et indignatio, 
tribulatio et angustia in omnem animam hominis ope- 
rantis malum (lom. wn, 8, 9). De latitudine autem 
charitatis quid dicit? Quoniam charitas Dei diffusa est 
in cordibus nostris per Spiritum sanctum , qui datus est 
nobis (Id. v, 5). Ubi audis diffusionem , intellige la- 
titudinem ; ubi audis latitudinem, intellige atria Do- 
iini ; et babebis veram benedietionem Domini, quando 
non maledieis inimicis. Alloquitur enim Spiritus eos 
qui patiuntur tribulationem , ut glorientur in tribula- 
Vonibus; et dicit eis, Ecce nunc benedicite Dominum, 
omnes servi Domini. Cid est, Ecce nunc? In hoc tem- 
pore. Nam post transactas tribulationes, manifestum 
est quia. benedietioni Domini. vacabimus , ut dictum 
est : Beati qui habitant in domo (ua; in secula secu- 
culorum laudabunt te (Psal. uxxxin, 5). Qui tunc be- 
nedieturi sunt. s'ne defectu, hic incipiunt benedicere 
Dominum ; hic in tribulationibus, in tentationibus, in 
melestiis, inter adversitates smculi, inter insidias 
inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est , 
Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini , 
qui statis in. dumo Domini. Quid est, qui statis? Qui 
perseveratis. Quia dietum est de quodam, qui ar- 
changelus fuit, Et in veritate non stetit (Joan. vi, 44): 
et dictum est. de amico sponsi, Amicus autem sponsi 
stat, el audit eum, e! gaudio gaudet propter vocem 
spousi (Id. ur, 29). 

2, vers. 2.] Ergo, Qui statis indomo Domini, inatriis 
domus Dei nostri, in noctibus extollite manus vestras in 
sancta, et benedicite Dominum. Facile est benedicere in 
diebus. Quid est, in diebus? In rebus prosperis. Nox 
enim tristis res est; dies res est lieta, Quando tibi 
beue est, benedicis Dominum. Quando filium deside- 
ras et nascitur, benedicis Dominum. Liberata est 
uxor iua a periculo partus; benedicis Dominum. 
JEgrotabat filius, liberatur; benedieis Dominum. 
Agrotabat filius ; forte qu:esisti mathematieum, sor- 
tilegum : forte non de lingua, sed de moribus tuis exiit 
maledictio in Domiuum ; exiit de moribus et vita tua. 
Noli gloriari quia lingua. benedicis, si vita ma'edicis. 
Quomodo, inquis, vita maledica ? Quia attenditur vita 
lua, et. dicitur : Ecce christianus, ecce quales sunt 
Christiani. B'asphematur propler te Christus. Ecce 
cum vita tua maledicat, quid prodest quod lingua tua 
benedicit? Bened'cite ergo Dominum. Quando? 77 
noctibus. Quando beuedixit Job? Quando tristis nox 
erat. Ablata sunt omnia qui possidehantur ; ablati 
filii quibus servabantur : quam tristis nox ! Sed videa- 
mus si non in. nocte benedicit : Dominus dedit, Do- 
mints abstulit ; sicut Domino placuit ita factum est ; sit 
nomen Domiui benedictum (Job 1, 14-21). Quam nox 
atra !! Percussus uleere a capite usque ad pedes, 


! Sic Mss. Fd.l. vero. atrox. 


PaATnOL. NXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIV. 


1758 
putrefactas liquescebat in se. Tane Eva ausa est eum 
tentare :: Dic aliquid in Deum tuum, ei morere.. Audi 
benedicentem in. noctibus : Locuta es, inquit, quusi 
una ex imsipientibus mulieribus. Si bona suscepimus de 
manu Domini, mala non tolerabimus (Job n, 7- 19)? Ecce 
quid est, £n noctibus extollite mauus vestras in sancta, 
el benedicite Dominum. Quid dixit Job ? Lecuta es tan- 
quam wna ex insipientibus mulieribus. Adam putris 
repulit Eva, tanquam dicens : Sufficiat quod propier 
te mortalis effectus sum. Valueras in paradiso, sed 
vinceris in stercore. Magna gratia Dei! Sed unde hoc, 
nisi quia ros Ilermon compluerat illam animam, et 
dederat Dominus suavitatem, ut terra. nostra daret 
fructum suum (Psal. uxxxiv, 43)? £n noctibus extollite 
manus vestras in sancta, el benedicite Dominum. 

3. [vers. 5.] Benedicat te Dominus ex Sion, qui fecit 
colum et terram. Plures hortatur ut benedicant, et 
ipse unum benedicit, quia ex pluribus unum fecit ; 
quia bonum et. jucundum est habitare fratres in unum 
(Psal. cxxxi, 1). Pluralis numerus , fratres ; sed 
Singularis, habitare in uaum : ideo, Benedicat te Domi- 
nus ex Sion, qui fecit celum et terram. Nemo vestrum 
dicat : Ad me non pervenit. Putas quis est quem di- 
xit, Benedicat te Dominus ex Sion? Unum benedixit : 
esto unum, et pervenit ad te benedictio. 








IN PSALMUM CXXXIV 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEN. 


A. [vers. 1.] Valde dulce nobis esse debet, et dulce 
nobis esse gaüdendum est, quo nos psalmus iste co- 
hortatur. Dicit enim : Laudate nomen Domini. Causam- 
que ipsam quare justum sit ut. laudemus nomen Do- 
mini, continuo subjecit : Laudate, servi, Dominum. 
Quid justius ? quid dignius? quid gratius? Etenim si 
non laudaverini servi Dominum ; superbi, ingrati , 
irreligiosi erunt. Et quid faciunt non laudando Domi- 
num, nisi ut severum sentiant Dominum? Neque enim 
servus ingratus, si Dominum suum laudare noluerit, 
ideo eflicit ut servus non sit. Laudes, non laudes, 
servus es : sed si laudes, propitiabis; si non laudes, 
offendes. Bona ergo exhortatio et utilis ; unde magis 
satagere debemus quemadmodum laudandus sit Deus, 
quam dubitare laudandum. Laudate ergo. nomen Do- 
mini. Hortatur nos Psalmus, hortatur nos Propheta , 
hortatur nos Spiritus Dei, hortatur postremo nos ipse 
Domiuus, ut laudemus Dominum. Non enim laudibus 
nostris ille erescit, sed nos. Deus nec melior fit, si 
Jaudaveris ; nec deterior, si vituperaveris : sed. tu 
laudando boaum, melior eris ; vituperando, deterior: 
bonus autem ille manet, ut est. Si enim servos suus 
ipsos bene de se meritos, przedicatores verbi sui, 
rectores Ecclesi sui, veneratores noininis sui, ob- 
temperatores mandati sui id docet, ut in couscientia 
sua habeat dulcedinem bon: vitx sux, ne corruin- 
pantur laudibus, ne frangantur ! vituperationibus lio- 


! plures Mss. nec. corrumpantur. laudibus, nec. frag/me- 
tur, etc. : 1 
(Cinquante-cing.] 


1729 
minum; quanto magis ipse incommutabilis super 
omnia qui hxc docet, non utique major fit si lauda- 
veris, nec minor si vituperaveris ? Sed quoniam nobis 
expedit laudare Dominum, misericorditer jubet ut 
laudemus enm, non arroganter. Audiamus ergo quod 
dicit : Laudate nomen. Domini, (audate, servi, Domi- 
num. Non enim aliquid incongruum facitis, laudando 
servi Dominum : etsi semper tantummodo servi esse- 
tis, deberctis laudare Dominum ; quanto magis debe - 
tis laudare Dominum servi, ut esce mereamini ct filii? 

2. [vers. 2.] Sed quoniam scriptum est in alio psal- 
mo, ltectos decet laudatio (Psal. xxxit, 1) ; et. item 
alibi seriptum est, Non est speciosa laus in ore pecca- 
loris (Eccli. xv, 9) ; itemque alibi dicitur, Sacrificium 
laudis glorificabit me, et ibi via est in qua ostendam iili 
salulare Dei ; ct consequenter, Peccatori autem. dixit 
Deus, Utquid tu enarras justitias meas, et assumis testa- 
mentum meum per os tuum? Tu autem odisti discipli- 
nam, ét projecisti serinones meos. post te ( Psal. xyix , 
25, 16, 17) : ne forte quisquam, quoniam dictum est, 
Laudate, servi, Dominum, etiamsi in domo ista magna 
fuerit malus servus, putet sibi prodesse laudem Do- 
mini, continuo quales sint qui laudare debeant Domi- 
num, subjicit ct docet : Qui statis in. domo Domini , 
in atriis domus Dei nostri. Qui statis, non qui ruitis *, 
Hli autem stare dicuntur, qui in mandatis ejus perse- 
verant, qui in fide non ficta, et spe firma, et charitate 
sincera. serviunt Deo, et honorant Ecclesiam ejus, et 
non dant. offensionem male vivendo ?, cis qui venirc 
volunt, et in via lapides.offensionis inveniunt ?. Ergo, 
(Qui statis in. domo. Domini, laudate nomen. Domini. 
Grati estote ; foris eratis, et intus statis *. Quia ergo 
statis, parumne est vobis, ubi laudandus est qui vos 
erexit jacentes, et. fecit in domo sua stare, et ipsum 
agnoscere, ipsumque laudare? parvumne hoc bene- 
ficium est, quod stamus in domo Domini ? Hic interim, 
in hac perogrinatione, in hac domo, quod etiam per- 
cgrinationis tabernaeulum dicitur, quia hie stamus , 
uümquid parum grati esse debemus? Nonne cogi- 
tandum est quia hie stamus? nonne cogitandum 
est quid faeti fuerimus? nonne cogitandüm est 
ubi jacebamus, et quo collecti sumus ? nonne cogi- 
tandum est. qnia ómnes impii Dominum non quiere- 
bant, et ipse illos non querentes quiesivit, ipse 
iuventos excitavit, ipse excitatos vocavit, ipse vocatos 
introduxit, et in domo sua stare fecit? Hec quisquis 
cogilat et ingratus non est, omnino despicit se prz 
amore Domini sui, a quo sibi tanta prostita sunt : et 
quoniam hón habet quid pro tantis beneficiis Deo 
retribuat, quid ei restat nisi gratias agere, non re- 
pendere? Ad ipsam gratiarum actionem pertinet, et 
calieem Domini accipere, et nomen ejus. invocare. 
Nam quid retribuat Domino servus, pro oninibus quae 
retribuit illi (Psal. cxv, 19, 15)? Ergo, Qui statis in 
domo Domini, in. atriis domus Dei nostri, laudate Do- 
minum. 


* Aliquot. Mss., jacetis. 

? Sic plerique uss. At Edd., tivendi. 

? SepLem Mss., non inverüuntur. 

* 5ic plerique Mss. Edd.vero: Grati estote, ne foris erretis. 
Quid ergo, ete. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1710 


9. [vers. 5. ] Quid. dicturus. sum quare laudetis ? 
Quoniam bonus Dominus. Breviter uno verbo explicata 
est laus Domini Dei nostri : Bonus Dominus. Sed bo- 
nus, non ut sant bona quae fecit. Nam fecit Deus omnia 
bona valde (Gen. 1, 51) : non tantum bona, sed ct valde, 
Coelum et terram ct omnia qui in eis sunt bona fecit, 
et valde bona fccit. Si h»e omnia. hona fecit, qualis 
est ille qui fecit ? Et tamen cum bona fecerit, multo- 
que sit. melior qui. fecit, quam ista. que fecit ; non 
invenis melius quod de illo dicas, nisi quia bonus est 
Dominus : si tamen intelligas proprie bonum, a quo 
sunt cxtera bona. Omnia enim bona ipse fecit : ipse 
est bonus quem nemo fecit. Ille bono suo bonus est, 
non aliunde participato bono : ille seipso bono honus 
est, non adhxrendo alteri bono. Mihi autem adhia:- 
rere Dee bonum est (Psal. uxxu, 98), qui non eguit 
a quo fieret bonus ; sed eguerunt ilJo c»wtera ut fierent 
bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus ? 
Dominus interrogatus dixit, Nemo bonus, nisi unus 
Deus (Matth. xix, 17). Hanc. singularitatem bonitatis 
ejus, ct proeterire breviter nolo, et commendare con- 
grue nou sufficio. Metuo ne si hinc cito transiero , 
ego ingratus inveniar : item metuo ne hoc. cum ex- 
plicandum suscepero , sub tanta laudis dominice 
sarcina defatiger. Sie tamen, fratres, accipite me ct 
laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non imple- 
tur illius laudis explicatio, acceptetur landatoris de- 
votio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat nou im- 
plevisse. 

4. lueffabili dulcedine teneor, cum audio. Bonus 
Dominus ; consideratisque omnibus ct collu-tratis quie 
forinseens video , quoniam ex ipso sunt omnia , etiam 
cum mihi hzee placent, ad illum redeo a quo sunt, ut 
intelligam quoniam bonus est Dominus. Rursum , cum 
ad illum, quantum possum , ingressus fuero, interio- 
rem mihi et superiorem invenio ; quia sic bonus est 
Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique 
ista non laudo. sine illo; illum autem sine istis per- 
fectum , non indigum , incommutabilem , nullius bo- 
num qusrentem quo 2ugeatur, nullius malum titneu- 
tem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius ? 
Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, 
lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quie gi- 
gnuntur in terra. et radicibus nixa sunt, bona; quae 
ambulant et moventur, bona ; qux volitont in acre et 
natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum : Ho- 
mo enim bonus de bono thesauro cordis sui profert bo- 
num (1d. xu, 53). Dico et angelum bonum , qui non 
est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhz- 
ret obediendo ei* a quo factus est. Omnia ista dico 
bona, sed tamen cum suis nominibus ; coelum bonuni, 
angelum bonum , hominem bonum : ad Deum autem 
cum me rcfero, puto melius niliil dicere quam bonum. 
Ipse quippe Dominus Jesus Christus dixit, Homo bo- 
nus ; et ipse item dixit, Nemo bonus, nisi unus Deus. 
Nonne stimulavit nos ad qu:xrendum et ad distinguen- 
dum quid sit bonum alio bono bonum, et bonum se- 


! Sic Am. Fr. et plerique Mss. At Lov.: Et diabolus facts 
est bonus, el esset si inhaeret ei obediendo, etc. 


















































U44 


ipso bonum ? Quam ergo bonum est a quo sunt omnia 
bona? Omnino nullum invenias * bonum quod non ab 
illo sit bonum. Bonuni bona faciens sicuti est proprie, 
sic et bonum * est nroprie. Neque enim ea qu:e fecit, 
non sunt ; aut injuria illi fit, cum dicimus non ? esse 
quie fecit. Quare enim fecit, si non sunt qus fecit? 


: qut quid fecit, si non est quod fecit? Cum ergo siut 


et illa quie fecit, venitur tamen ad illius comparato- 
nem ; et tanquam solus sit, dixit, Ego sun qui sum; 
et, Dices filiis lsrael , Qui est, misit me ad vos. Non 
dixit, Dominus Deus ille omnipotens, misericors, ju- 
stus : quie si diceret, utique vera dieeret. Suhlatis de 
medio omnibus quibus appellari posset et diei Deus , 
ipsum essc se vocari respondit ; et tanquam hoe esset 
ei nomen : IHoc dices eis, inquit, Qui est, misit me. lta 
enim ille est, ut in ejus comparatione ea qui facta 
Sunt, non Sint. lllo non comparato, sunt; quoniaun 
ab illo sunt : illi audem comparata, non sunt *, quia 
verum esse, incaminutabile esse est, quod ille solus 
est. Est enim est, sicut bonorum 5 bonum , bonum 
est. Cogitale, et videte quoniam quidquid aliud lau- 
datis, ideo laudatis quia bonum est. lnsanit qui laudat 
quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo 
iniquas est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem 
eo ipso quo fur est, nonne et tu. particeps eris? Si 
laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne e£ 4n 
habes inde partein laudando? Non cuim laudares jn- 
stum, nisi aiares ; non amares, si nibil inde haberes. 
Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia 
honum est; nulla tibi major causa et melior et fir- 
mior dari potuit quare laudes Deum , nisi quia bouus 
est, Ergo, Laudate Dominum, quoniam bonus est. 

5. Quamdiu dicamus ejus bonitatem ? Quis corde 
concipiat aut complectatur quam bonus sit Dominus? 
Sed ad nos redeamus, et ia nobis illum agaoscamtus, 
et jn operibus artificem laudemus ; quia ipsum con- 
templari idonei non sumus : et si contemplari ^ idouei 
aliquande erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum 


fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse 


a nobis videri nou polest, opera ejus videamus , ne 
sine ejus laude remaneamus. Ergo dixi, Laudate Do- 
minum, quoniam bonus es; psallite nomint ejus, quo- 


— niam suavis est. Forte esset bonus et sgavis non esset, 


Bi tibi non daret posse gustare. Talem autem se prae- 
buit hominibus, ut etiam panem de colo miserit 
(Joan. vi, 52-51), et Filium suum aqualem, qui hoe 
est quod ipse, dederit. hominem faciendum, et. pro 
hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes 


- quod non es. Multum enini ad te erat gustare suavi- 


tatem Dei ; quia remota erat illa et uimis alia, tu au- 


 qem nimis abjectus et in imo jacens. In magna isia 


separatione missus es. Mediator. Non poteras ad Deum 
homo ; Deus factus est homo : ut quoniam hoi potes 


* Loy., invenies. — M. 

1 Er. Lugd. Ven.. bonus. — M. 

5 vindocinensis Ms. oniitlit, non. 

* Sic Mss. At Edd., son sini illi comparanda, quoniam cb 
illo sunt. : illi «item non comparata, sunt ; quoniant. ab illo 
gunt. Illi enim comparata, non sunt ; quia verum, ctc. 

5 vos, bonortn, ab Am. et Mss. abest. , 
5$ Aliquot Mss.: 1. $i contemplubimur, idonei, ei. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIvV. 


17422 
ad liominem, qui non posses ad Deum, per hominem 
venires ad Deum ; et factus est mediator Dei et homi- 
num, homo Christus Jesus (1 Tim. i, 5). Sed si lioria 
solum esset, hoc sequendo quod es, nunquam perves 
nires; si Deus solum esset, non comprehendendo quod 
non es, nunquam pervenires : Deus factus est homo, 
ut hominem sequendo, quod potes, ad Deum perve- 
nias, quod non poteras. Ipse est Mediator, inde faetus 
est suavis. Quid sunvius pane Angelorum ? Quomodo 
non est suavis Dominus, quando panem Angelorum 
manducavit homo (Psal. xxxvii, 95)? Non enim aliun- 
de vivit homo , ct aliunde vivit angelus. Ipsa est ve- 
ritas, ipsa est sapientia, ipsa est virtus Dei ! : sed 
quomodo ea perfruuntur Angeli, tu nou potes. 1lli 
enim quomodo perfruuntur? Sicuti est, £n principio 
erut Verbum, et Verbum erat apud Deum, ei Deus erat 
Verbum per quod. facta sunt omnia. Ya 3utein quoimo- 
do contingis? Quia Verbum caro faetum est , et habita- 
vit ia. nobis ( Joan. Y, 4, 5, 14). Ut enim pnnem Ai:- 
gelorum manducaret liotno, Creator Angelorum factus 
est homo. Psallite ergo nomini ejus, quoniam suavis est. 
Si gustastis, psallite; si gustastis quam suavis est Do- 
minus, psallite ; si bene sapit quod gustastis, latidate 
Quis tam ingratus est vel eoquenti vel pascenii , ut 
cum fuerit pulmento aliquo deleclatus, non reddat 
gratiam laudando quod gustat? Si de his non tace- 
mus , de illo qui dedit omnia tacebimus ? Psallite ns- 
nini ejus, quoniam suavis est. 

6. Et audite jam opera ejus. Tendebatis enim vos 
fortassis videre bonum omnium bonorum, bonum a 
quo sunt omnia hona , bonum sine quo uihil est bo- 
num, et bonum quod sine exteris bonuu est ; tende- 
batis vos ut videretis, et forte in extendenda acie 
mentis veatrze deficicbatis. IIoc enim ex me conjicio ; 
sic patior. Sed etsi est aliquis , sieut fieri potest , et 
valde potest, acie mentis fortior me, et contuitun 
cordis sui diu figit in eo quod est; laudet ille ut po- 
test, et quomodo nos non possumus, laudet. Graiias 
tamen illi, qui in hoc psalmo temperavit laudem suam, 
ut et firmorum esset et infiemorum. Nam et in illa 
missione servi sui Moysi cuni diceret, Ego sum qui 
sum ; et, Dices filiis Israel, Qui est misit me ad vos : 
quia ipsum proprie esse menti human difficile erat 
capere, et mittebatur homo ad homines, quamvis non 
ab homine; continuo Deus temperavit laudem snam, 
et hoc de se dixit quod capi duleiter posset; non in 
eo voluit remanere quod laudabatur, quo non posset 
laudator attingere. Vade, inquit, dic filiis Irae, Deus 
Abrahag et Deus 1saac et Deus Jacob misit me ad vos : 
hoc mihi nomen est in eternum. Certe, Domine, nomen 
illud hahes; quia et tu dixisti, Ego sum : Qui est, wisi 
me ad vos : unde modo nomen mutasti,, ut diceres , 
Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob? Nonne 
libi videtur ratio ejus respondere, et dicere : Quod 
dixi, Ego sum, qui sum ; verum est, sed non capis : 
quod autem dixi, Ego sum Deus Abraham et Deus 1saac 
et Deus Jacob (Exou. ni, 14, 15, 6) ; et verum est, er 
capis? Quod enim Ego sum qui sum, ad ine pertinet , 


t Sic Am. Er. et Mss. At Lov., veritas Der. 


1713 
quod autem Deus Abraham et Deus 1saac et Deus Ja- 
c5, ad te pertinet : et si deficis in eo quod mihi sum, 
cope quod tibt sum. Et ne forte qnisquam putarct il- 
Iud quod dixit Deus, Ego sum qui sum ; et, Qui est, 
»isit me ad vos, loc solum aeternum ei nomen esse : 
quod autem dixit, Ego sum Deus Abraham et Deus 
Fsuac et Deus Jacob , Vemporale nomen csse : non cu- 
ravit Deus, eum dixisset , Ego sum qui sum; et, Qui 
est, misit me ad vos , dicere quod hoc ei nomen sit in 
wiernum ; quia etsi hoc non diceret, intelligerctur. 
Est enim, et vere est, et eo ipso quod vere est, sinc 
initio et sine termino est. Quod vero propter hominem 
est, Ego sim Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Ja- 
cob, ne ibi suboriretur humana sollicitudo , quia lioe 
temporale est, non sempiternum , securos nos fecit, 
quia de temporalibus ad :eternam vitam nos perducit, 
Hoc, inquit, mihi nomen est in eternum, non quia :eter- 
nii$ Abraharm, et xiernus Isaac et xtternus Jacob, sed 
qnia Deus ilios facit :ternos postea sine fine : habue- 
runt quippe initium, sed finem non habebunt. 

7. In Abraham ct [saac et Jacob totam Ecclesiam 
ejus cogitate, omne semen Israel cogitate : omne au- 
iem semen Israel , non solum quod est ex carne, sed 
etiam quod est ex fide. Apostolus enim Gentibus Io- 
quebatur, quibus dicebat : Si ergo vos Christi , ergo 
semen Abrahae estis , secundum promissionem | haeredes 
(Galat. m, 29). Benedicimur ergo omnes iu Deo 
Abrabam et Isaac et. Jacob. Arborem quidem Lbene- 
dixit quamdam , eamque olivam creavit, sicut. dixit 
Apostolus , ipsos Patriarchas sanctos , unde effloruit 
populus Dei : sed hiec arbor olivae putata. est, non 
amputita, ct inde superbi rami fracti sunt; ipse est 
blasphemas et impius populus Judicorum. Manserunt 
tamen raini boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cuim 
ibi muni utiles relieti essent, per Dei misericordiam 
insertus est et olesster Gentium, cui dicit Apostolus : 
Tu aulem. cwm. esses oleaster, insertus es in illis, et 
p'rüceps pinguedinis olive factus es. Noli gloriari 
adversus ramos : quod si gloriaris, non tu radicem por- 
tas, sed radix te (Rom. x1, 47 ei 18). Hxc una arbor est 
pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus 
est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster in- 
serius, quam rari confracti. Illi eiiim per fragmentum 
jam non ibi sunt ; oleaster non ibi erat, et ibi est : 
illi per superbiam frangi meruerunt, iste per hunili- 
tatem inseri meruit; illi amiserunt radicem , iste te- 
niit eam. Cum ergo audistis Israel Dei , Israel perti- 
nentem ! ad. Deum, inde nolite vos facere alienos. 
Oleaster quidem fuistis, sed oliva estis, participes 
pinguedinis oliv:e. Nam vultis nosse in Abraham ct 
lae et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne pu- 
tetis vos ad hane. arborem nen pertinere, quia non 
pertinetis carnaliter ad semen Abraham? Doininus 
quando miratus est fidem Centurionis illius qui non 
erat de populo Israel , sed erat de populo Gentium : 
Popterea, inquit, dico vobis, quia multi ab oriente et 


* Aliquot Mss., auditis. Israel, de israel pertinente, etc. 
Am., cudistis Israel, et. Israel ver(nentem, ete. Er., et de 
4srael pertinentem, etc. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1714 
occidente venient. Ecce jam oleaster iu manu iascrto- 
ris : Multi cb oriente. et. occidente. venient. Videmus 
quid ferat inserendum ; ubi inserat videamus : £t 
recumbent, inquit, cum Abraham, Isaac. et Jacob , is 
regno celorum. Videmus et quid inseruit, et ubi inse- 
ruit. De ramis superbis naturalibus quid dicit? Filii 
autem regni ibunt in tenebras exteriores ; ili erit fletus 
et stridor dentium (Matth. vui, 41 , 19). Res prinun- 
tiata, res impleta, 

8. [vers. 4.] Ergo, Psallite Domino, quoniam suavis 
est. Et attendite quie circa nos fecit. Quoniam. Jacob 
elegit sibi Dominus , Israel iu. possessionem. sibi. Lau- 
date, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quic 
capere valeatis. Cateras gentes sub Angelis posuit; 
Jacob elegit sibi Dominus , Israel. in possessionem sibi. 
Gentem suam fecit agrum , quem coleret , quem ipse 
seminaret : quamvis ipse omnes gentes condiderit , 
Cvteras Angelis commisit, sibi istam possidendam, 
servandamque deputavit; hune populum, hunc Ja- 
cob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis 
ail, Quia major serviet minori ; A postolus dixit. Quod 
merituni habere nondum | nati potuerunt, antequam 
quisquam eorum egisset aliquid boni aut. mali ? Non 
ergo Se extollat Jacob, non glorietur, non suis me- 
riis tribuat. Ante est pr:cognitus, ante przdestina- 
ius, ante electus : non suis meritis electus, sed gratia 
Dei inventus et. vivificatus (Rom, x , 11-15). Sie et 
omnes gentes : nam wt insereretur, quid meruit 
oleaster amaritudine baccarum , Sterilitate silvestri? 
Lignum quippe erat silvie , hon agri dominici ; et ta- 
men ille per misericordiam suam et oleastrum inse- 
ruit in olivam. Sed adhuc non. erat insertus oleaster, 
quando Dominus elegit sibi Jacob , Israel in possessio- 
nem sibi. 

9. [vers. 5.] Et quid Propheta? (Quoniam ego cognuo- 
ti quod magnus est Dominus. Mente volante ad superna, 
erecta à carne, transcendente creaturam , cognovit 
quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo 
cognoscere; laudent quod fecit: Suavis est; Jacob 
elegit sibi Dominus ; Israel in possessionem sibi. Et hine 
illum lauda * ; nam et ego cognovi quia magnus est 
Dominus. Propheta loquebatur, qui intravit in san- 
ctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae 
non licet homini loqui (1I Cor. xit, 4); qui dixit quod 
posset hominibus dici, et tenuit apud. se quod non 
posset dici. Ergo et audiatur ad quod possumus, et 
credatur ad quod non possumus, Ad quod possumus 
audiatur, Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in 
possessionem sibi; ad quod non possumus credatur, 
quia ipse cognovit quod magnus est Dominus. Si illi 
diceremus, Rogamus te, explica maguitudinem illius ; 
nonne forte responderet nobis : Non est. valde ma- 
guus quem vidco, si a. ine poterit explicari? Redeat 
ergo ad opera cjus, et dicat nobis. Habeat ipse in 
conscientia maguitudinem Domini, quam vidit, quam 
nobis eredendam cominendavit ; quo nostros oculos 
perdueere non potuit : et enumcret quedam qui hic 
Dominus fecit; ut et. nobis, qui magnitudinem illius, 


* Sic ,lerique wss. At Edd.: Et hic illum laudas, 


p-—cn———Ó 9 


1745 ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIY, 046 


sicnt ille videre, non possumus, dulcescat ex operibus 
suis, qua capere possumus. Quoniam. ego. inquit, 
cognovi quod magnus est. Dominus, el Deus noster $u - 
per oues. deos. Quos deos? Sicul. dicit Apostolus : 
Eisi sunt qui dicantur dii in ceto et in terra ; sicut sunt 
dii malti et domini multi ; nobis tamen unus Deus, Pater 
ex quo omnia , et uos in ipso , et unus Dominus noster 
Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum 
(1 Cor. vm, 5e(6). Dicautur dii homines : dictum est 
enim, Deus stetit in. synagoga deorum; dicium est, 
Ego dixi, Dii estis et fiii Altissimi omues (Psal. y.xxxi, 
4, 6) : noune. super homines Deus? Sed quid ma- 
gnum, si super. homines Deus? Et super Angelos 
Deus : quia Angeli non fecerunt Deum, Angclos 
fccit Deus; et necesse est super omnia quz fecit, sit 
ipse qui fecit. Cognoscens ergo magaitudinem Domini 
iste, el videns cum super ómnem esse creaturam, 
pon lantum corporalem , sed etiam spiritualem : 
Rex magnus, inquit, super omnes deos. lyse est sum- 
ius Deus qui super se non habet deum. Opera ejus 
dieat, ipsa capiuntur. 

10. [vers..6. |. Omnia quecumque. voluit, Dominus 
fecit in ceblo et in terra , in mari. et in omnibus abyssis. 
Quis autem comprchendat h:ec? quis eunimeret opera 
Domini in ccelo et in terra, in iiari. et. in. omnibus 
abyssis? Tamen si compreliendere omnia non possu- 
mus, inconcusse credere et tenere debemus quoniam 
quidquid creaturarum in ecelo, quidquid in terra , 
quidquid in mari ct in omuibus abyssis a Domino 
faetum est; quia omnia que voluit, fecit in. celo et in 
lerra, in mari et in omnibus abyssis, sicut jam diximus. 
Non omnia qux» fecit, coactus est facere , sed onnia 
quecumque voluit, fecit : causa. omnium quie fecit, 
volantas ejus est. Facis tu domum , quia si nolles fa- 


- cere, sine habitatione remaneres : necessitas cogit te 


facere domum, non libera voluntas. lacis vestem, 
qnia si non faceres, nudas ambulares : ad faciendam 
ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. 
Couseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi 
feceris, alimenta non habebis : omnia b:ec necessitate 
facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit ; ideo 
omnia quecumque voluit, fecit. 

41. Putas, habemus et nos quod libera voluntate 
faciamus? Ea enim qu: diximus, ex necessitate faci- 
mus; quia si non faceremus, egentes et inopes rc- 
maneremus. invenimus Aliquid quod libera voluutate 
faciamus? lnvenimus plane, cum ipsum Deum aman- 
do laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quau- 
do amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed 
quia placet. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, 
etiam flagellans cos. Quando iniquis omnibus displi- 
cet, placuit illis; ct sub flagello ejus, in 2eramna , iu 
laboribus, in vulneribus, in egestate. constituti lau- 
daverunt Deum : non eis displicuit nee torquens. Hoe 
est gralis amare, non quasi proposita acceptione 
mercedis; quia ipsa merces wua summa Deus ipse 
erit, quem gratis diligis : et sic amare debes , ut ip- 
eum pro mercede desiderare non desinas , qui solus 
te satict; sicut Plilippus desiderabat, cuin diceret , 


Ostende nobis Patrem , el sufficit nobis (Joan. xiv, 8) 
Merito, quia hoe de libera voluntate facinius , et. de 
libera voluntate facere debemus , quia deleetati faci- 
ius, amando. facimus ; quia etst corripimur ab illo, 
nobis nunquam displiecre debet , qui semper esi 
justus. Hoc dixit ille laudator ejus : In mesunt, Deus, 
vola tua, que reddam. laudationis tibi (Psal. 1v, 12). 
Etalioloco : Vofuntarie sacrificabo tibi (Psal. yvu, 
$). Quid est, Volunuarie sacrificabo ? Voluntarie lau- 
dabo te. Quia, Sacrificium laudis, inquit, glorificubit 
me (Psal. xyix, 95). Si cogereris offerre Domino tuo 
sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea. vove- 
bantur sacrificia * in umhra futurorum; forte non 
invenires in grege tuv placitum taurum, et in. capris 
hircum arx Domini dignum, nec in ovili tuo acietem 
dignum.ad victimam Domino tuo; et non inveniens 
salageres quid faceres, et diceres forte Deo : Volui, 
et non habui. Numquid potes dclaude dicere, Volui, 
et non habui? Ipsum voluisse laudasse est. Non enim 
verba a te quzerit Dcus , sed cor. Denique potes dice- 
re * : Et linguam non habui. Si qnis obmutesceit ali- 
qua valetudine, linguam non habuit, et tamen lau- 
dem habuit. Si enim Deus aures earnales haberet, et 
sono tui corporis indigeret , ideo cum remansisses 
sine lingua, sine laude etiam remaneres : nuae vero 
quia cor quarit, cor inspicit, intus testis est, judox , 
approbator, adjutor ?, coronator; sufficit ut. offeras 
voluntatem. Cum potes, ore confiteris * ad. salutem ; 
cum aulem non poles, corde credis ad iustitiam 
(Rom. x, 16) : eorde laudas, corde benedieis, corde 
jn aram eonscientie victimas saeras imponis; et ro- 
spondetur tibi , Pax in terra hominibus bong volunta- 
tis (Luc. 11, 14). 

19. Ille igitur Peus qui omnipotens e:&, in eoo e 
in terra omnia quecumque voluit, [ecit ; tu in domo tua 
non facis omnia qux» vis : ille in coo et in terra on- 
hia quacumque voluit, fecil ; tu fac vel in agro tuo oni- 
nia qux vis. Multa vis, et non potes iu domo iua facera 
omnia qu» vis : contradicit forte uxor, contradicunt 
filii, aliquando et servulus contumacia contradicit, ct 
non facis quod vis. Sed facio , inquis , quod volo ; 
quia in non. obediente ae contradicente vindico. Nee 
hoc ficis, cum vis: aliquando vindicare vis , ct non 
potes ; aliquando minaris, et antequam facias quod 
iminaris, moreris, Putamus, in teipso facis quod vis? 
Írenas omnes cupiditates tuas ? Forsitan freuas, num- 
quid efficis ut ipse cupiditates non surgant, quas fre- 
nas ? Certe enim hoc. vis, non titillart molestia eupi- 
ditatum tuarum ; et lamen caro concupiscit adversis 
spiritum , el. spiritus adversus carnem, wt non ea qua 
vultis, faciatis (Galat. v, A1). Tu in teipso tiou. facis 
quod vis; Deus autem noster in celo et in terra omnia 
quacumque. volvit , fecit. Ipse tibi det. gratiam , ut tu 
teipso facias quod vis ; nisi enim ipso adjuvante, nec 
in te facis quod vis. Etenim cum ille non faceret in 

1 plures wiss., jubebatur sacrificium. 

? sje plerique Mss. At Fdd.: Neque polest quisquam di 
eere. 

? Aliquot sss , auditor. ; 

*5 sjc Am. et Mss. AL Er. et Lov., confiere; et infra, erede. 


^ 


1147 
se quod vellet, qui ait, Caro concapiscit adversus spiri- 
funi, spiritus. ewtem. adversus carnem, ut non ea qua 
vullis, (aciatis ; cnm de se ipse gemeret, dicens, Con- 
delector legi Dei secundum interiorem. hominem ; video 
qutem. aliain. legem iu. membris. meis repugnantem legi 
menlis mec , et captivum me ducentem in lege peccati , 
qua est in membris meis : quia non solum in domo sua, 
nec solum in agro suo, sed in earue sua vel in spiri- 
tu suo non implevit qux volebat, clamavit ad Deum, 
qui omnia quecumque voluit , fecit in eclo et in terra ; 
et dixit, Jnfeliz ego homo, quis me liberabit de corpore 
mortis hujus? et ille bonus et ille suavis tanquam re- 
Sponderet ci, continuo subjecit , Gratia Dri per Jesum 
Ghristum Dominumnnostrum (Hom. vi1,22-25). Hancergo 
suavitatem amate, hanc suavitatem laudate. Intelligite 
Deum qui ómnia qugcumque voluit , feci in ccelo et in 
terra ; ipse et in vobis faciet quod vultis, ipso adju- 
vante voluntatem vestraim implebitis. Sed dum non. 
potestis, confitemini; cum poteritis, gratias agite : ja- 
centes, clamate:; erecti, superbire nolite. llle ergo 
in celo et in. terra omxia. qugcumque voluit fecit, in 
mari etin omnibus. abyssis. 

13. [vers. 7.] Suscitans nubes ab exiremo terra. Vi- 
demus ista opera Domini in ejus creatura: veniunt 
enim nubes ab extremo terri ad medium, et pluunt ; 
unde surrexerint nescis. Ergo indicat illud Propheta : 
ab exiremo terre , sive ab imo, sive a cireumdatione 
finium terra, unde vult excitat mubes, tamen a terra. 
Fulgura in. pluviam. fecit. Nam falgura sine pluvia, 
terrerent te, et nihil tibi darent *. Fulgura in pluviam 
fecit. Fulgura sunt, coniremiseis ; pluit, gaudes, Ful- 
gura in pluviam fecit ; qui terruit, ipse *ut gauderes 
fecit. Qui educit ventos de thesauris suis : oecultis-cau- 
sis , unde nescis. Quia enim flat ventus , sentis ; qua 
cusa flat , vel de quo thesauro rationis eductus sit 1 
nescis : debes tamen Deo pietatem credendi, quia non 
flaret. nisi jussisset ille qui fecit , nisi produxisset ille 
qui ereavit. 

14. [ters. 8.12.] Videmus ergo hxec in creatura ista; 
Gudamus , miramur, benedieiinus Deum : videamus 
que fecit in. hominibus propter populum suum. Qui 
pereussit primogenita Zgypti. Etenim illa divina dicta 
Sunt qui amares, et non crant dicta quie time- 
res : attende, quia et quando irascitur, facit quod vult. 
Percussit primcgenita AZ gypti, ab homine usque ad pe- 
eus, Imnisit sigma ei prodigia in medio tui , "Egypte. 
Nostis , legistis quanta per Moysen fecerit manus Do- 
mini in Egypto ad tcrrendos, ad contundendos, ad 
dejiciendos superbos /Egyptios. In Pharaone et in 
omnibus servis ejus. Parum est in ZEgypto; quid post- 
caquam eductus est inde populus? Qui percussit gen- 
tes. multas: que. possidebant terram. quam volebat 
Deus dare populo suo. Et occidit reges fortes ; Seon 
regem Amorrhaorum , ek Og regem Dasan, ct omnia 
regna Chanaan. Omnia ista quomodo commemorat 
hreviter Psalmus , sie ea legimus in aliis Libris domi- 
Bicis, et magna ibi manus Doniini. Quando. tu vides 


* Plerique Mss., nihil cibi darmt. 
! plures Mss., apse re[ccit 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


LI 


1743 


quae faeta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc 
enim in illos facta sunt ; Ul tu Ltransires, ei eos non 
imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia 
flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes 
ié non videri quando peccas ; € putes te. contemni, 
ne putes. Dominum dormire : attende exempla bene- 
ficiorum Dei, eum ea recolis; et cum vindictam Doi 
recolis , time. Omnipoteus €t, et ad consolandum, et 
ad castigandum. Ideo sunt isia uilia eum leguntur. 
Quando autem pius videt quod passus est impius, pur- 
gat se ab omni impietate , ne veniat et ipse in talem 
ponam talemque vindictam. Bene ergo hiec accepi- 
stis. Quid deinde fecit Deus ? Expulit impios : £t dedit 
tersam eorum hareditatem, heereditatem I srael servo suo. 

15. [vers. 15.] Deinde exsultatio laudis ejus: Domi- 
ne, nomen iuum in seculum ; post ista omnia quie 
fecisti. Quidenim video qua fecisti? Inspicio ereaturam 
tuam quara fecisti in coelo, iuspicio hanc imam partem 
ubi habitamus ; et hinc vidoo beneficia uia, nübium, 
ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo : eduxisti 
cos de domo servitutis , etsigna et prodigia fecisti 
inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patie- 
bantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum ocei- 
disi, terram eorum populo tuo dedisti ; vidi oninia, et 
impletus laude dixi : Domine, nomen tuum in seculum. 

Superiorum versuum exposilio mystica. 

16. [vers. 6.] Hiec. quidem ad litteram quomodo 
scripta sunt videmus , novimus ; lndamus, Si autem 
aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut 
poiero. Ecce in ipsis bominibus possum agimoscere 
quia in celo et in terra. omnia quecunmue voluit, fecit. 
Colum enim vthereum, spirituales accipio ; terram, 
carnales : ex his duobus tanquam. coelo et terra con- 
stat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, 
ad carnales pertinet obseeundatio. Nam et egli enarrant 
gloriam Dei, et facta manuum ejus. annuntiat. firma- 
mentunt (Psal. xvii, 2). Si autem terra Dei non esset 
plebs Dei, non diceret Apostolus , Dei cdificetio, Dei 
agricultura estis :. sicul sapiens architectus fundamen- 
(m posui; alius supercdificat. Ergo adificiun; Dei 
sumus, et ager Dei sumus. Quis, inquit , plantat vi- 
neam, et de fructu ejus non percipit (1 Cor. 1x, 7) * Ego 
plantavi , Apollo rigavit, sed. Deus incrementum dedit 
(Jd. ni, 9, 40, 6). Ergo. et in Ecclesia Sua, et in prie- 
 icatoribus suis, et in plebibus suis, tanquam in calo 
et in terra, omnia quecumque voluit, fecit. Parum est 
in eis: [n mari et in omnibus abjssis omnia quacum- 
quz voluit , fecit. Mare sunt omnes infideles , omnes 
nondum credentes , et in eis omnia quecumque voluit, 
fecit. Non enim smviunt infideles » nisi permittantur ; 
2ut vindicatur in eos, quando perversi sunt , nisi jus- 
sert ille qui fecit omnes gentes. Puta quia mare est , 
et non terra ; numquid ideo a potestate Dei omnipo- 


entis auenum est? Et in mari et in omnibus abyssis 


qua: voluit , fecit. Qui. sunt abyssus ? Latentia corda 
mortalium , profunde cogitostiones hominum. Quo- 
inodo et ibi faeit Deus quod vult? Quia Dominus inter- 
109. justum et impium : qui autem diligit iniquitatem , 
odit animam sucm (Psal. x, 6). Et ubi illum interro- 



















-—ÓÀÓ—— — wc 9 


1749 ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIV. 1150 


gat? Alibi seriptum est: In cogitationibus impii in- 
terrogatio. erit. (Sap. », 9). Ergo, et in omuibus abyssi 
omnia quacumque voluit, [ecit. Latet cor bonum, latet 
cor malum ; abyssus est et in corde bono, et in corde 
malo : sed h:ec nuda sunt Deo, quem nihil latet, Con- 
solatur cor bonum, torquet cor malum. Orinía ergo 
qua voluit, fecit in celo et in terra, in mari et in omni- 
bus abyssis. 

47. |vers. 7.] Suscitans. nubes ab extremo terre. 
(uas nubes? Prodicatores verbi veritatis su. De 
quibus nubibus alio loco irascens vine:e sux dicit , 
Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem 
(Isai. v, 6). Et parum est excitasse nubes de Jerusa- 
lem vel de Isracl , quas misit predicare Evangelium 
suum in toto orbe terrarum ; de quibus nubibus di- 


etum est, 1n omnem terram exivit sonus corum , et iu 


fines orbis terree. verba eorum (Psal. xvin , 5) ; parum 
est hoc : sed quia ipse Dominus ait, Predicabitur oc 
Evangelium regni in toto orbe terrarum , in testimonium 
omnibus gentibus, et tunc veniet finis (Math. xxiv, 14) ; 
excitat nubes ab extremo terra. Nam ercscente Evan- 
gelio , unde erunt przedicatores Evangelii in finibus 
terr: , nisi ibi excitet nubes ab extremo terr: ?. De 
ipsis autem nubibus quid operatur ? Fulgura in plu- 
viam [ecit : minas ad misericordiam flexit, de terrori- 
bus irrigavit, Quomodo de terroribus irrigavit? Quando 
tibi minatur Deus per prophetam et per apostolui , 
et times ; nonne coruscatio terruit te? Sed cum po- 
nitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, 
in pluviam verütur fulguris terror. Qui educi! ventos 
de thesauris suis. Eosdem puto przedicatores et nubes 
et ventos ; nubes, propter carnem; ventos propier 
spiritum. Nubes enim videntur, venti senliuntur et 
non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse 
de terra. Nubes, inquit, excitat ab extremo lerra. Ex - 
presserat unde excitet nubes : venit ad ventos , quia 
spiritus heminis ignoratur unde veniat : Producens , 
inquit, ventos de thesauris suis. Paululum attendite, 
et cetera. videamus. 

18. [vers. $.] Qui percussit primogenita /Egypti ab 
homine usque ad. pecus. Primogenita nostra salva sini 
Domino, quoniam ipse ea dedit nobis. Molesta autem 
poena est, et. nimium terribilis plaga, mors primoge- 
nitorum. Qux sunt primogenita nostra? Mores isti 
nostri, quibus nunc servimus Deo, ipsa sunt primoge- 
nita nostra. Primitias enim babemus ipsam fidem, 
undé incipimus. Ecelesite quippe dictum est, Venies, 
et pertrausies ab. initio fidei ( Cant. w, 8, sec. LXX ) : 
et nemo incipit bene vivere, uisi a fide. F'ides ergo 
uostra in primogeuitis nostris est. Quando custoditur 
fides nostra, czetera subsequi possunt. Nam quod pur- 
gantur homines quotidie proficiendo in melius, me- 
liusque vivendo, ipso interiore homine renovato de 
dic in diem, sicut dicit Apostolus, Et si exterior uoster 
homo corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem 
(HI Cor. 1v, 46) ; ideo fit quia primogenita fides vivit, de 
qua primogenita fide et Apostolus ait, Non solum au- 
tem, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes; id est, 
dautes jam Deo primitias spiritus nostr, hoc est, 


ipsam fidem tanquam primogenita nostra; tamen im 
nobismelipsis ingemiscimus , adoptionem exspectantes, 
redemptionem corporis nostri ( liom. vin, 25 ). Si ergo 
magna Dei gratia est ut conservetur fides nostra ; 
magna paena est occidere primogenita, quando homi- 
nes in afllietione Ecclesi: constituti perdunt fidem. 
Affligunt enim. Ecclesiam, ut perdant fidem : nam et 
ipsa ZEgyptus afflictio interpretatur. Quicumque ergo 
affligunt Ecclesiam , quieumque scandala Ecclesize 
inrmittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur pri- 
mogenita eorum. Erunt infileles, erunt inanes, ha- 
bentes nomen tantum et signi : in cordc. autem 
primogenitum suum sepelierunt ; usque adeo, ut 
quando ei aliquid dixeris, propter bonam vitam, pro- 
pier spem vilae :eternze, et propter timorem ignis 
witerni, apud. se subsannet ; aut si talis est ut audeat 
coram te, os torqueat et dicat : Quis hue inde rever- 
sus est? dicunt sibi homines quod volunt. Et christia - 
nus est; scd quia affligens, occisus est primogenitus 
ejus, mortua est fides ejus : et hoc ab homine usque ad 
pecus. Dicam, fratres, quod sentio. Hoinines intellizo 
spiritualiter significari tanquam doctos, propter ratio- 
nalem animam, quod est homo : pecora vero, indo- 
ctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent 
primogenita. Sunt docti qui affligunt Ecclesiam, schi- 
smata et h:ereses faciendo. Proinde nec in illis inve- 
nis fidem, quoniam facti sunt ZEgyptus, id est. affli- 
ctio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum : 
trahunt post se turbas indoctas ; ipsa sunt pecora. 1n 
liac ergo afflictione qua Ecclesia afffigitur, moritur in 
affligentibus fides : moriuntur vrimogenita et in ipsis 
doctis et indoctis; quia occidit Deus primogenita 
ZEgyptiorum ab homine usque ad pecus. 

19. [vers. 9.] Immisit signa et prodigia in medio tui, 
JEgypte, in Pharagne el in omnibus servis ejus. Pharao 
rex AEgyptiorum. Nomeu attendite, ct videte quem- 
admodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior 
est; ZEgyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio 
ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affti- 
gunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, 
dissipantur : quoniam rex ducil, populus sequitur ; 
praecedit dissipatio, sequitur aíflictio, Audite , audite 
nomina hzc, interpretatione typica ! et sapientia ple- 
na : nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni 
aliquid. interpretetur, ubi exercuit Deus iram suam. 

90. [vers. 10, 11.] Percussit gentes multas, et occidit 
reges fortes. Dic quos reges et quas gentes? Seon re- 
gem Amorrlucorum. Audite nomina gravida sacramen- 
tis. Seon regem, inquit, Amorrhgorum occidit, Occidit 
plane ; et-nunc occidat a cordibus servorum suorum, 
eta tentationibus Ecclesi: sus, nec ccsseb manus 
ejus in occidendis talibus regibus ei talibus popu- 
lis : interpretatur enim. Seon,, Tentatio oculorum E 
Amorrhzi interpretantur, Amaricantes.. Jam hic vi- 
dete si intelligere possumus quomodo amaricantes 


! Aliquot Mss., niyslica. ; 

? omnes prope Mss. hic el infra constanter, tentatio co- 
lorum. Porro, xlei) nomen postea in Psal. 125, n. 9, intef- 
yretari dicit, germen inutile vel tentationem calcniem. 


1151 
regem habeant tentationem oculorum. Tentatio ocu- 
lorum non est nisi mendacium : colorem habet, veri 
tateri non babet. Jam quid mirum est si amaricantes 
talem habeant regem , mendacem rcgem? Nisi enim 
mendacium et simulatio przecedat, non sunt amarican- 
tes in Eeclesia; inde enim amaricant , quia fingunt. 
Procedit tentatio oculorum, amaricatio sequitur : et 
in ipso diabolo przecessit; nam tentatio oculorum est 
quod trasfigurat se velut angelum lucis? (I Cor. x1, 14). 
Occidat manus Domini et illum et illos ; illum, ne 
inducat; illos, ut corrigantur. Eteuim in unoquoque 
homine occiditur ille rex, quando damnat simulatio- 
nem, et diligit veritatem. Manus Dei non quiescit id 
agere. Nam quemadmodum egit ad litteram tunc , Sic 
agit nune spiritualiter, ut impleat quod tunc prophe- 
tice prenuntiavit. Occidit etiam alium regem et alium 
populum ejus : Et Og regem Basan. Et hie quam ma- 
lus! Og interpretatur , Conclusio : Basan interpreta- 
tur, Confusio. Malus est rex i!le qui intercludit viam 
ad Deum. Hoc enim agit diabolus ; semper opponendo 
figmenta sua, opponendo idola sua, opponendo se 
necessarium per arreptitios ?, sortilegos , augures, 
aruspices , magos, sacra dainoniorum, concludit 
viam. Quomodo per Christum id agitur, ut. pateat 
via, quie fuerat interclusa; nam per eum redemptus 
quidam dicit, Etin Deo meo transgrediar murum (Psal, 
xvit, 30) : sic diabolus nihil aliud agit, nisi ut inter- 
€ludat viam, ne credatur in Deum. Si enim creditur 
im Deum, patet via; et ipse Christus est via (Joan. 
xiv, 6) : si autem. non creditur in Deum, interclusa 
est via, Si autem interclusa fucrit, quia non cre- 
ditur ; quid restat, nisi ut cum venerit qui non crede- 
batur, confundantur qui non crediderunt? Quare? 
Quia conelusio przecedit, et sequitur confusio : conclu- 
sio przxcedit ut rex, sequitur confusio tanquam plebs. 
Quos modo concludit, ut non credant in Christuri, 
quando apparuerit Christus, omnes confundentur, et 
traducent eos ex adverso iniquitates corum. Tunc di- 
cent impii confusi : Quíd nobis profuit superbia ( Sap. 
v, 8)? Magna mysteria, fratres mei. Dissipatio rex 
afflietionis *; dissipantur ut affligantur. Magna myste- 
ria. Tentatio oeulorum, id est fallacia, rex amarican- 
tium ; fallunt enira ut amaricent. Conclusio rex con- 
fusionis; coneluduntur enim ne transeant ad fidem, 
et cum venerit in quem credimus , confundentur. Et 
omnia regna Chanaan oceidit Deus. Chanaan interpre- 
tatur, Paratus humilitati. Humilitas quasi bonum ali- 
quod siguificat, sed si sit utilis humilitas : nam mala 
humiliatio peenalis est. Si enim humiliatio ad poenam 
non pertinerct, non diceretur, Qui se exaltat humilia- 
bitur (Luc. xw, 44; et xvi, 14) : non. enim benefi- 
cium illi prostatur, quando punitur ut humilietur. 
Clianaan ergo modo superbus est. Omnis impius , 
omnis infidelis exaltat eor suum ; non vult credere in 


* Sie Mss. AL Edd.: Nam si tentatio oculorum non est, quo- 
»i0 1o transfigurat. se velut àn angelum lucis ? 

? Aliquot Niss., idola sua faciendo, opponendo se, etc. Alii, 
opponendo idolu sua, sine cessatione per arreptitios, etc. Et 
quidam : opponendo idola sua, faciendo ine cessatione per 
arrcptittos, ete. 

* sic Mss. Edd. vero, ex afflictione, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1752 
Deum. Sed hoe exaltatio parata. est humilitati in 
diem judicii; tune humiliabitur, quando non vult : 
Sunt enin vasa irze, que perfecta sunt ad perditionem 
(Rom. ix, 29). Modo extollant 5e, garriant, extendant 
sé super fidcles, irrideant fideles ». blasphement 
Christianos ; dieant, Anicularia sunt ista qui dicunt 
dc die judieii. Ista elatio corum parata est humilitati. 
Quando venerit judex, qui modo annuntiatus irride- 
tur; tunc ille qui modo Superbit, non utiliter, sed 
peenaliter humiliabitr. Modo autem non humiliatur , 
sed paratur humilitati, id est, paratur damnationi, 
paratur victima. 

21. [vers. 15.] Omnia ergo ista evertit Deus ; cor- 
poraliter tunc, quando patres nosiri educti sunt de 
terra /Egypii; evertit spiritualiter nunc, nec cessat 
manus ejus usque in finem. Ideo ne istas potentias 
Dei tunc. putes peractas cessasse : Domine, nomen 
luum, inquit, in seculum. Id cst, non cessat miscri- 
cordia tua, non cessat manus tua in Siculum faccre 
ista, qux tune prznuntiasti figurando.: « Omnia enim 
illa in figura contingebant illis ; scripta sunt autem ad 
correptionem nostram, in quos finis seculorum obve- 
nit» (1 Cor. x, 11). «Domine, memoriale tuum in ge- 
nerationem et generationem ». Generatio ista et ge- 
neratio altera : generatio qua fideles efficimur, et per 
Baptismum renaseimur ; generatio qua a mortuis re- 
surgemus, et Angelis conjuncti vivemus in zternum. 
Memoriale tuum , Domine, et Super generationeni 
istam, et super illam generationem : quia nee nunc 
nos oblitus est, ut vocaret; nec tunc obliviscetur, ut 
coronet. Memoriale tuum , Domine, in generationem et 
generationem. : 

22. [vers. 14.]. Quoniam judicavit! Dominus plebem 
suam. Complevit certe omnia illa in populo Judxo- 
rum. Nümquid jam remanserunt opera ejus, postquam 
induxit plebem suam in terram repromissionis ? Ad- 
hue plane judicabit : Judicavit Dominus plebem suam, 
et in servis suis advocabitur. Jam judicavit ipsam ple- 
bem; excepto judicio futuro, judicata est plelis Ju- 
d:eorum. Quid cst, judicata ? Separati inde sunt justi, 
et remanserunt injusti. Si autem mentior aut mentiri 
existimor, quia dixi, Jam judicata est; audi Domi- 
num dicentem : £n judicium veni in hunc mundum, ut 
qui non vident, videant; et qui vident ceci fiant ( Joan. 
Ix, 99). Exeowcati sunt superbi, illuminati sunt humi- 
les. Judicavit ergo plebem. suam. !osum. judicium 
dixit Isaias ; Et nunc tu domus Jacob, venite , ambule- 
mus in lumine Domini. l'arum est hoc, sed quid sc- 
quitur? Dimisit enim plebem suam, donum Israel (!sai. 
it, 2, 6). Ipsa est domus Jacob, qu: est domus Israel ; 
qui enim Jacob, ipse est Israel Nostis sanctas Litte- 
rs, et puto quod vobis veniat in mentem quia ipse 
Jaeob quando vidit angeliüm secum luctari, ine ac- 
cepit nomen ut appellaretur Israel ( Gen. xxxit, 28). 
Unus homo est sive Jacob, sive Israel ; una persona 
est : domus Jacob, et domus Israel, una gens, una 


! Edd. juxta Grace. ENX , judicabit. At. Mss. constanter, 
judicavit : evsic Augustinuni legisse àpparet ex ratione in- 
terpretaudr, 


-—""— — — 


———Pm——T v.e. €Éc ww 


4755 ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIV. A754 


plebs; hane invitat, et hauc dimiuit. Et nunc jam 
certe oceidisti Christum, o domus Jacob; jun occi- 
disti Christum , jam caput ante crucem agitasti, jam 
pendentem irrisisti, jam dixisti : Si filius Dei est, de- 
scendat de cruce. Jam rogavit medicus pro phreneticis : 
Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid. faciunt ( Matih. 
xxvi, 59-45; et Luc. xxin, 34, 55). Certe jam fecisti 
ista omnia, et nunc erede in eum quem occidisti, bibe 
sanguinem quem fudisti. Et nunc tu. domus Jacob, 
testimonio Isaiz exponere! cupio quod hic dixit, 
Quoniam judicavit. Dominus. plebem suam, el in servis 
suis advocabitur. Judicasse enim intelligitur plebem 
suam, separando in ipsa plebe sua bonos a malis, fi- 
deles ab infidelibus, Apostolos 3 Judais mendacibus. 
Hoe significavit, ut dicere ceeperam , per Prophetam 
dicens : Jam post illa mala omnia tus, o tu domus Ja- 
cob, venite, aribulemus in [uce. Domini. Quare vobis 
dico, Venite, ambulemus in luce Domini? Ne rema- 
nendo in Judaismo, won perveniatis ad Christum. 
Quare enim ? Non semper ibi prophetatus est Christus ? 
Sed runc. dimisit plebem suam , domum Israel. Vevi? 
domus Jacob, quia dimisit plebem suam domum Ja- 
cob; veni domus [srael, quia dimisit plebem suam 
domum Israel. Quie venit, et qu:e dimissa est, nisi 
quia hoe est judicium, ut qui non vident, videant ; et 
qui vident, ceci. fiant? Judicavit ergo Dominus plebem 
suam. Separavit ergo, et non ibi inveniet quos in re- 
gnum suum restituat? Plane inveniet : Et in. servis 
suis advocabitur. Non repulit, ait Apostolus, plebeni 
suam, quam prescivit. Et unde probat? Nam et ego 
Israelita sum (Rom. x1, 1, 2). Ergo Judicavit Dominus 
plebem suam, separando bonos a malis : hoc cst, Et in 
servis suis advocabitur. A quibus? A Gentibus. Quante 
enim gentes credendo venerunt! quanti fundi, quanta 
luca deserta modo veniunt! Veniunt inde nescio 
quanti, credere volunt, dicimus eis : Quid. vultis ? 
Respondent : Nosse gloriam Dei. Credite, fratres, mi- 
rari nos et gaudere ad talem vocem rusticanorum. 
Veniunt nescio unde, excitati a nescio quo : quid di- 
cam, a nescio quo? Imo scio a quo; quia, Nemo venit, 
iuquit, ad me, misi quem Pater attraxerit. Veniunt 
subito de silva, de deserto, de remotissimis et ar- 
duis montibus ad Ecclesiam, et hanc vocem habent 
plerique et pene omnes eorum, ut videamus vere in- 
ts docentem Deum : impletur Scriptura proplietica 
qua dictum est, Erunt omnes docibiles Deo (Isai. 1v, 
45; Joan. vi, 44, 45). Quid desideratis, dicimus illis ? 
Et ilii : Videre gloriam Dci. Omnes enim peccaverunt, 
et egent gloria Dci (Rom. m, 25). Credunt, consecran- 
wur, clericos sibi ordinari exigunt. Nonne impletur, 
EL in servis suis advocabitur ? 

95. [vers. 15-17.] Denique post istam totam dispo- 
sitionem et dispensationem, convertit se Spiritus Dei 
ail exprobranda et irridenda idola, quie jam irriden- 
tur a cultoribus suis : /dola Gentium argentum et au- 
rum, Ista omnia Deo faciente, qui in coelo et in terra 
omuia quicumque voluit fecit, qui- judicavit plebem 


5$ Sic Mss. ALFdd., testintonium ex fe exponere. 
2 Sic Mss. AL Edd. lioc et yroxinio loeo, venit. 


suam, et in servis suis advoeabitur; quid restat fig- 
mentum , nisi ridendum, non adorandum? Idola Gen- 
linm dieturus erat fortasse, ut. contemneremus ista 
omnia ; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, 
gypsum et testam ? Non hzec dico ; vilis materia est : 
illud quod valde amant, vel quod valde honorant dico, 
1dola Gentium argentum et aurum. Certe aurum est, 
certe argentum cst; numquid quia Incet argentum , 
lucet aurum, ideo oculos habent ct vident? Sie, quo- 
modo argentum est , quomodo aurum est , utile forte 
avaro, non religioso ; imo vero nec avaro utile , sed 
utile bene utenti, et per cjus erogationem celestem 
thesaurum acquirenti : tàmen nune cum ista insen- 
sa!a sint, quid facitis homines de argento ct auro 
deos? Quos. deos facitis, nonne videtis quod non vi- 
deant (Sap. xv, 15) ? Oculos habeut, et non videbunt !; 
aures habent, et uon audient ; nares habent, et non. odo- 
rabunt ; os habent, el non loquentur ; manus habent, et 
non operabuntur ; pedes habent, et non. ambulabunt. 
Omnía ista artifex , faber argentarius , aurifex facere 
potuit, eL oculos, et aures, et nares, et os, et manus, 
et pedes; sed nec lucen: ocnlis, nec auditum auribus, 
nec vocem ori, nec sensum naribus, nec motum ni - 
nibus, nec iter pedibus dare potuit. 

24. [vers. 18.] O homo, rides jam procul dubio 
quod fecisti, si a quo factus cs agnovisti. De illis 
autem qui non agnoverunt, quid dicitur ? Siniles illis 
sint onines qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in illis. 
Et creditis , fratres, exprimi in eis quamdam simili- 
tudinem idolorum, nou quidem in carne eorum , sed 
in interiore homine corum. Nàm aures habent, ct non 
audiunt : ad illos quippe clamat Deus , Qui liabet au- 
res audiendi, audiat (Matth. x1, 15). Oculos habent, et 
non vident : habent enim oculos corporis, sed non 
habent oculos fidei. Denique impletur bic prophetia 
per omnes gentes: videte quomodo dict:m sit per 
prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum com- 
memoro : propriam, expressam, simplicem, manife- 
stam audite prophetiam przdictam, videte completam. 
Pravaluit, inquit, Dominus adversus eos ; propheta di- 
eit Sophonias. Adversus repugnantes , adversus re- 
beliantes , et de occisione fidelium martyres facien- 
les , sed tamen nescientes ; Pravaluit Dominus ad - 
versus eos. Et. quomodo praevaluit ? In. Ecclesia sua 
videmus quia praxvaluit adversus eas. Volebant pau- 
€os Christianos exstinguere, occidere ; sanguinem 
fuderunt: de sanguine occisorum !anti exsurrexe- 
runt , a quibus illi interfectores martyrum supera- 
reniur. Tamen et modo quxrunt ubi abscondant idoia 
sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. 
Nonne prcvaluit adversus cos Dominus? Vide si 
faeit quod. sequitur, Prevaluit Dominus adversus eos. 
Et quid fecit? Exterminavit omnes deos Gentium terra'; 
et adorabunt eum unusquisqie de loco suo, omnes insu- 
le Gentitin ( Sophon. w, 11). Quid est hoc? Nonne 
przdictum erat ? nonne completum est ? nonne ut le 

! Mss, non vident : ot sic infra. tempore. praesenti , noo 


audiunt, non odorant, non. loquitur, non 3perantuz, non 
ambulant. 


1755 
gitur, sic. videtur? Et. illi qui remanserunt, oculos 
habent, et non vident ; nares habent, et non odo- 
rant. Non sentiunt illum odorem : Christi bonus odor 
stmus, sicut dicit Apostolus, 2n omni loco (M Cor. n. 
15). Quid prodest, quia nares habent, et non odorant 
1àm suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, 
et vere de illis dictum est , Similes illis sint omnes qui 
[aciunt ea, et omnes qui. con [idunt in eis. j 

25. [rers. 19, 20.] Sed quotidie credunt per mira- 
cula Christi Domini , quotidie aperiuntur oculi eze- 
corum et aures surdorum, inspirantur nares insen- 
satorum, dissolvuntur ora mutorum , constringuntur 
manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum , 
de lapidibus istis excitantur filii Abrahae ( Matth. n1, 
9): quibus omnibus jam dicatur, Domus Israel , be- 
nedicite Dominum. Omnes filii Abrahz ; et si delapi- 
dibue istis suscitantur filii. Abrahze, manifestum est 
quia illi sunt. magis domus Israel, qui pertinent, ad 
domum Israel, qui pertineut ad semen Abral:e, non 
carne , sed fide : Domus Israel, benedicite Dominum. 
Sed fac de domo illa dici , et populum Israel vocari; 
crediderunt inde Apostoli et millia cireumcisorum. 
Domus Israel, benedicite Dominum; Domus Aarott, be- 
nedicite Dominum; Domus Levi , benedicite Dominum. 
Benedicite populi Dominum , hoc est , domus 1srael 
generaliter; benedicite przepositi, hoc est, domus Aa- 
ron ; benedicite ministri, hoc est, domus Levi. Quid de 
c:eleris nationibus? (ui timetis Dominum , benedicite 
Dominum. 

26. [vers. 21.] Omnes ergo una voce dicamus quod 
sequitur : Benedictus Dominus ex Sion, qui habitat in 
Jerusalem. Ex Sion et Jerusalem. Sion Speculatio, Je- 
rusalem Visio pacis. In qua Jerusalem nunc habitaturus 
est ? [n illa qu: cecidit ? Non, sed in illa matre no- 
swa, qux: est in coelis, de qua dictum est, Multi filii 
desert, magis quam ejus qua habet virum (Isai. 11v,4; 
Galat. 1v, 96, 97). Nunc ergo Dominus ex Sion , quia 
speculamur quoad veniat ! : nunc tamen quardiu in 


spe vivimus , in Sion sumus. Finita via habitabimus - 


in illa civitate, quae nunquam ruitura est; quia ct 
Dominus habitat in ea, et custoditeam : quie est visio 
pacis :eterna Jerusalem, pacis illius, fratres mei , cui 
laudand:e lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam 
sentiemus nec in Ecclesia , nec extra Ecclesiam , nec 
incarne nostra , nec in cogitatione nostra. Absorhe- 
bitur mors in victoriam (I Cor. xv, 54), et vacabimus 
ad videndum Deum in pace :eterna , cives Jerusalem 
faeti civitatis Dei. 

ud LLL E 

IN PSALMUM CXXXV 
ENARRATIO. 


1. [ vers. 1. ] Confitemini Domino quoniam bonus, 
gnoniam in seculum misericordia ejus. Psalmus iste 
laudem continet Dei, et eodeni modo in omnibus suis 
versibus terminatur. Proinde, quamvis hie in laudem 
Dei multa dicantur, maxime tamen ejus misericordia 
commendatur, sine cujus commendatione apertissima 


* An et Mss., quod ucnàtt 


S. AUGUSTINI EPTSCOPI 


1756 
nullum versum claudi voluit, per quem Spiritus 
sanctus. condidit. Psalmum. Memini autem me in 
psalmo centesimo quinto, qui similiter ineipit , quo- 
niam codex quem intuebar, non habet , in elernum , 
sed, in seculum misericordia ejus; quaesisse quid po- 
tius intelligere deberemus: in grx»co enim sermone 
scriptum est, ei; «à» «tá»x quod et in seculum , et in 
eternum interpretari potest. Sed quid illic , ut potui ; 
disseruerim , etiam hic retexere longum est. In isto 


autem psalmo etiam idem ipse codex non habet , in: 


seculum , quod plerique habent ; sed, in eternum mi- 
sericoréia ejus. Quod etsi post judicium , quo in fine 
seculi vivi et mortui judicandi sunt , missis justis in 
vitam :eternam, iniquis autem in ambustionem :eter- 
nam, non sint deinceps futuri quorum adhue miserea- 
tur Deus ; recte tamen intelligi potest in :eternum fu- 
tura misericordia ejus, quam suis sanctis fidelibusque 
largitur : non quia in :eternum miseri erunt , et ideo 
in ;eternum. misericordia ejus indigcbunt ; sed quia 
ipsa beatitudo quam misericorditer miseris praestat , 
ut esse miseri desinant , et beati esse incipiant , non. 
habebit finem, ideo in eternum misericordia ejus. Quod 
enim justi erimus ex iniquis , sani ex infirmis , vivi 
ex mortuis , immortales ex mortalibus, beati ex mi- 
seris , misericordia ejus est. Iloc autem quod ita eri- 
mus. in :ternum erit : ergo in eternum misericordia 
ejus. Proiude, Confitemini Domino, id est, confitendo 
laudate Dominum ; quoniam bouus. Nec pro hac con- 
fessione aliquid estis temporale sumpturi ; quoniam 
in elernum misericordia ejus , id est, beneficium quod 
vobis misericorditer pyzsiat, cternum est. Quod au- 


tem habet, Quoniam bonus, gvxeeus habet 262; : non - 


sieut in psalmo centesimo et quinto; quod ibi est , 
Quoniam bonus, graecus habet yexscé«. Ideo nonnulli 
illud interpretati sunt, Quoniam suavis est. Ag«05 au- 
tem non ntcumque bonus, sed excellentissime bonus 
est. 

2. [vers. 2, 5.] Deinde sequitur : Confitemini Deo 
deorum; quoniam in eternum misericordia ejus. Con- 
fitemini Don:ino dominorum ; quoniam in eternum mi- 
sericordia ejus. Quinam sint. dii et domini , quorum 
deorum et dominorum sit Deus et Dominus , qui est 
verus Deus; merito quari solet. Et scriptum inve- 
nimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, 
sicuti est, Deus stetit in. synagoga deorum; in medio 
qutent deos discernit : ct paulo post, Ego dixi, Dii estis 
et filii Excelsi omnes ; vos autem ut homines moriemini, 
el sicul unus ex principibus cadetis. Quod testimonium 
eliam Dominus in Evangelio commemorat. dicens : 
Nouae scriplum est in Lege vestra, quia, Eqo dizi, Dii 
estis ? Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, 


et non potest solvi Scriptura; quem Pater sanctificavit, - 


et misit in mundum, vos dicitis quia, Blasphemas, quia 
dixi, Filius Dci sum. (Joan. x, 54-56) ? Non ergo quia 
boni sunt ompes, scd quia sermo Dei ad illos factus 
est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni 
essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum eniin 
dixisset, Deus stetit. in synagoga deorum ; non ait, In 


medio dcos et honines discernit, tanquam ostendcus 


s am p" d dh e od 





-——ÁÉ 


—"cÓ n 


wm 








T"—T'ÉQ" P"... cro "— 


1157 
quid intersiL inter deos ct homines : 
iuquit, deos discernit. Dcinde scquitur, Usquequo judi- 
catis tniquitatem (Psal. vxxxy, 1, 2, 6, 7) ? et caetera : 
quie utique non omnibus sed. quibusdam dicit , quia 
discernens dicit ; et tamen in medio deos disceruit. 
9. Sed quxritur, si homines ad quos sermo Dei 
factus cst, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt 
dii; cum hominibus justis et sanctis maximum prae- 
mium promittatur zequalitas Angelorum. Et In Scri- 
pturis quidcm nescio utrum vel possit, vel facile pos- 
sit reperiri, aperte dietos Angelos deos; sed cum de 
Domino Deo dictum esset, Terribilis super omnes deos, 
cur hoe dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, 
Quoniam dii Gentium demonia (Psal. xcv, 4, 5). Super 
tales deos dixit Dominum terribilem in sanetis suis, 
quos caelos fecit, a quibus diemonia terrerentur. Sic 
cnim sequitur , Dominus autem celos fecit. Non ergo, 
Dii sine additamento ; sed, Dii Gentium di:monia : 
superius tamen, Terribilis , inquit, super omnes deos; 
non àit, super omnes deos Gentiunf, quamvis intel- 
ligi hoc voluerit, addendo quod sequitur , Quonium 
dii Gentium de monia. Quod quidem in hebr:zeo dicitur 
non ita esse seriptum ; sed, Jii Gentium simulacra. 
Quod si verum est, multo magis credendi sunt Septua- 
ginta divino Spiritu interpretati, quo Spiritu. et. illa 
dieta sunt quie in hebrzis litteris sunt. Eodem nam- 
que operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod 
dietum est, Dii Gentium daemonia : ut intelligeremus 
Sic etiam in hebrzeo positum, Dii Gentium simulacra ; 
ut d:emonia potius quie sunt in simulacris, significa- 
reniur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, qu:e 
grzce appeliantur idola, quo nomine jam utimur pro 
latino, oculos habent et non vident; et costera qux 
de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent : quo- 
circa nec terreri possunt, quia nisi ea quie sentiunt, 
terreri utique non pessunt. Quomodo ergo dietum 
est de Domino , Terribilis est super omnes deos , quo- 
niam dii Gentium simulacra , nisi per simulacra intel- 
ligantur daemonia, qux terreri possunt? Unde ait et 
Apostolus, Scimus quia nihtl est idolum : hoe enim 
retulit ad materiam terrenam sensu carentem. ltem 
ne quisquam puiaret non esse aliquam viventem 
sentientemque naturam, quie Gentium sacrificiis de- 
lectetur, adjunxit : Sed quae immolant Gentes, damo- 
niis immolant, et non Dco. Nolo vos socios fieri demo- 
niorum (1 Cor. x, 20). Si ergo nusquam in eloquiis 
divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea 
mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine ho- 
mines ad boc zdificarentur , ut ministerium vel ser- 
vitium religionis , qux» graece liturgia , vel latria dici- 
tur, sanctis Angelis exhiberent ; quod nece ipsi exhi- 
beri ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum 
et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli 


sed , In medio 


"vocantur, qui latine nuntii nuncupantur ; ut per 


nomen non substantiz, sed officii, satis intelligamus 
illum Deum à nobis eos coli velle, quem nuntiant. 
Totau: ergo istam quistionem breviter Apostolus 
solvit, ubi ait : Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in 
4xlo , sive in terra; quemadmodum sunt. dü. multi et 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXV. 


1758 
domini multi; sed nobis umus Deus, Pater, ex quo 
omnia, et nos in ipso, et unus Dominus Jesus Christus, 
yer quem omnia, et nos per ipsum (1 Cor. viu, 4-6). 

4. [vers. 4.] Contfiteamur ergo Deo deorum, e: Do- 
miro dominorum ; quoniam in (ternum. misericordia 
ejus. Qui fecit mirabilia magna solus. Sicut in omnium 
versuum novissimis partibus positum est, Quoniam 
in ternum misericurdia ejus ; sic in omnium capitibus 
quamvis non sit positum , subaudiendum est, Confi- 
tenni. Quod in grazeco evidentius apparet. Appareret 
autem et in latino, si eamdem locutionem twansferre 
potuissent interpretes nostri. Quod quidem iu isto 
versu possent, si dicerent, facienti mirabilia : quod 
enim nos habemus, Qui fecit mirabilia ; grzecus habet, 
facienti mirabilia (a) ; ubi necessario Confitemini sub- 
auditur. Atque. utinam vel. pronomen addereni , ut 
dicerent, Ei qui facit; vel, ci qui fecit; vel, el qui 
firmavit : quia etiam sic facile intelligeretur Confitemini 
esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum 
est, ut qui codicem griecum sive nescierit inspicere, 
Sive neglexerit, possit putare, Qui fecit celos , Qui 
firinavit terram, (Qui. fecit luminaria, quoniam in cter- 
num misericordia ejus , ideo dictum , quasi propterea 
ista fecerit, Quoniam in eternum. másericordia ejus : 
cum ad ejus misericordiam illi pertineant, quos de 
miseria liberat; non autem ut cjus misericordia 
fuisse intelligamus facere cocum et terram et lumi- 
naria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia 
bona valde (Gen. 1, 51). Creavit autem , ut essent 
omnia (Sap. 1, 14) ; hoe vero misericordiz, ut a pec- 
catis nostris mundet nos, et 3 miseria liberet in 
sternum. lta ergo nos alloquitur Psalmus : Confitc- 
mini Deo deorum , confitemini Domino dominorum ; 
confitemini ei qui facit mirabilia magna solus ; confi- 
temini ei qui fecit colos in. intellectu ; confitemini ei 
qui firmavit terram. super aquas; confitemini ei qui 
fecit luminaria magna solus. Cur autem confiteamur, 
in omnium versuum finibus ponit, Quoniam in qter- 
num misericordia ejus. 

5. [ vers. 5-10.] Sed quid est, Qui fecit mirabilia 
magna solus? an quia multa mirabilia per Angelos 
et per homines fecit ? Sunt quaedam magna quie solus 
Deus facit , et ipsa exsequitur dicens, (ui fecit celos 


dn intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit 


luminaria magna solus : ideo et hic addidit, solus. 
quia e:ttera mirabilia qu: dieturus est, per homines 
fecit. Cum enim dixisset , Qui fecit luminaria magna 
solus; qui sint eadem luminaria, secutus aperuit, 
Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem 
noctis. Deinde incipit dicere qu:e per Angelos vel per 
homines fecerit : Qui percussit ZEgyptum cum primo- 
genitis eorum ; et caetera. Üniversam igitur creaturam, 
non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus 
fecit. Cujus creatur: quasdam partes excellentiores 
commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, 
intelligibiles colos et visibilem terram : et quoniam 
sunt etiarn coeli visibiles, commemoratis corum lhumij- 


(a) TÓ poiésanli, 


1799 


naribus totum celeste corporeum ut ab ipso factum 
acciperemus, admonuit. 

6. Quanquam id quod ait, Qui fecit celos in iutelle- 
ctu, vel, sieut alii interpretati sunt, in. intelligentia, 
utrum caelos intelligibiles signifiexre hoe modo vo- 
luerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia 
fecisse colos, hoc est in sua Sapientis, sieut alibi 
seriptum est, Onmia in Sapientia fecisti (Psal. cm, 24), 
eo modo insinuans unigenitum Verbum, queri potest. 
Sed si ita est, ut in suo intellectui fecisse accipiamus 
Deum coelos, eur tantum de ccelis hoc ait, cum omnia 
in eadem Sapientia fecerit ? An ibi tantum exprimen- 
dum fuit, ut in cxteris etiam tacitum posset intelligi : 
vut iste sit sensus, Qui fecit colos in intellectu, Qui fun- 
duvit terram super aquas ; ut et hie subaudias, iu intel- 
lectu : Qui. fecit luminaria magna solus, solem in potc- 
statem dici, lunam el stellas in potestatem noctis ; utique, 
in iutellectu ? Quomodo ergo sofus, si hoc est in intel- 
lectu, vel in intelligentia, quod est in Sapieiia, id est, 
in Verbo unigenito? Án quia Trinitas non sunt tres 
dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus 
fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 

7. Sed quid est, Qui firmavit terram. super aquas? 
Olseura enim quaestio est ; quia terra gravior videtur, 
ut non portari aquis, sed aquas potius portare ereda- 
tur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista cer- 
tis rationibus comperisse, eontentiose Seripturas no- 
stras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter 
sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram 
quie habit:stur ab hominibus et terrestria continet 
animali:, qua alio modo in Scripturis arida dicitur, 
Sicut seriptum est, Appareat arida, et vocavit Deus 
aridam terram (Gen. 1, 9 et 10), super aquas esse fun- 
datam, quod aquis circumflueutibus supereminet. Non 
enim quie dieitur littoraria* civitas super mare fun- 
data, ita sub ea mare est, quemadmodun sunt aque 
sub speluncarum cameris, aut. sub navibus superna- 
lontibus; sed ideo super mare dicitur, quia inferiori 
mari supereininet?. Sic dietus est Pharao exisse super 
aquam: a enim. habet grzecus, quod quidam Latini 
habent, ad aquam (Exod. vi, 15) ; sie Doininus super 
puteum. sedebut (Joan. iv, 6) : quod ambo superiores 
essent quam flumen et puteus ; ille juxta flumen, iste 
juxta puteum. 

8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos inagis 
pertinet, ista dieta significant ; fecit Deus celos in in- 
tellectu, spirituales sanctos suos, quibus non tautum 
credere, verum etiam intelligere divina donavit : hoc 
qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam te- 
nent, tanquam infra. ecelos terrz:: nomine figurantur. 
Kt quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa cre- 
dulitate consistunt ; ideo dictum est, F'irnmavit terrain 
super aquas. Hem quia scriptum est de Domino Jesu 
Christo quod in illo sint omnes thesauri sapientia et 
scientig absconditi (Coloss. n, 5); hoe autem duo, id 
est sapientiam et scientiam, distare inter sc aliquid, 

! Plures Wss., littorialis. , 

* Sic Am. et aliquot. Mss. At. Regius Ms., 2m fines primo 


mari supereminet. Ev. et Lov., inferiori mari in primos [inus 
supereiigact. 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1760 
alia quoque Seripturarum testantur eloquia, maxime 
loquente sancto Job, ubi quodammodo singula defi- 
niuntur; ait enim, Dixit autem homini, Ecce pictas 
est sapientia , abstinere autem. a malo scientia est. (Job 
xxviri, 28) : non incongruenter. intelligimus sapien- 
liam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, 
atque. incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam 
et quod ait, Ecce pictas est sapientia, 02oc16zve dicta est 
in graeco : quod ut totum latine exprimatur, Dci cultus 
dici potest. Abstinere auteot a malo, quod dixit esse 
scientiam, quid est aliud, quam in medio natiouis 
tortuoss et perverse, tanquam in nocte hujus swculi, 
caute. prudenterque versari (Philipp. n, 15) ; ut abs- 
tinendo quisque ab iniquitate non confandatur tene- 
bris, proprii muneris luce diseretus ? Cum ergo quo- 
dam loco Apostolus concordem gratiarum varietaten 
in hominibus Dei vellet ostendere, h:xe in primis 
duo posuit dieeus, Alii quidem datur per Spiritum 
sermo sapientie ; hoc esse arbitror, Solem in potesta- 
tem diei : Alii sermo scientie secundum eumdem Spiri- 
tur ; hoc est, lunam. Deinde quodammodo stellas 
commemorari puto in eo quod dicitur, Alii fides in 
eodem Spiritu, alii curatiouum donatio in 20 Syiritu, 
alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio 
spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio ser- 
monum (1 Cor. xii, 8-10). Nihii enim horum est quod 
in hujus seculi nocte non sit necessarium :. qux» cuum 
transierit, necessaria ista non erunt : ideo, 4n potesta- 
tem noctis. 1n potestatem quippe ait, vel diei vel noctis, 
ut potestas esset die lucere vel nocte! ; quod in spi- 
ritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem 
filios Dei fieri (Joan. », 12). Qui percussit Zquptum, 
cum primogenitis corum. Percussit et seculum, cum 
lis qux przecipua putantur in sxeulo. 

9. [vers. 11-26.] Qui eduxit Israel de medio eorum, 
Eduxit etiam sanetos ac fideles suos de medio malo- 
rum. In manu potenti et brachio excelso. Quid poten- 
tius, quid excelsius co de quo dictum est : Et brachium 
Domini cui revelatum est (Isai. 1ni, 1)? Qui divisit 
mare Hubrum in divisiones. Dividit etiam, ut unus 
atque. idem Baptismus aliis sit in vitam, aliis sit in 
moriem. Kt eduxit Israel per medium ejus. Educit 
etiam innovatum populum suum per lavacrum rege- 
nerationis. Et excussit! Pharaonem et virtutem. ejus. in 
mari ftubro. Celeriter interimit et peccatum suorum * 
reatumque ejus per Baptismum. Qui traduxit populum 
suum in deserto. Traducit ct nos in hujus s:»culi ari- 
ditate et sterilitate, ne in ea percamus. Qui percussit 
reges magnos, et occidit reges fores. Percutit atque 
Occidit etiam a. nobis diabolicas et noxias poteslates. 
Seon regem Amorrhaorum. Germen inutile vel Tenta- 
tionem calentem , quod interpretatar Seon ; regem 
Amaricantium, quod interpretatur Amorrhzorum. £t 
09 regem Basan. Coacervantem, quod interpretatur 
Or : et regem Coufusionis, quod interpretatur Basan: 
quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem ?. Et 


! Am. et plures Mss., ut polestas essct diei lucere vel 


noct. 
? Nic MSS. AL Edd., suian. 


1161 ENARRAT!O IN PSALMUM CXXX VI. 1762 


"edit terram. eorum Juereditatem, liereditatem  fsrael 
servo suo. Dat etiam quos diabolus possidebat, hiere- 
ilitatem semini Abralie, quod est Christus. Quia tn 
Inamilitate nostra inemor [uit nostri. Et redemit nos ab 
inimicis nostris : sanguine Unigeniti sui. Qui dat escam 
omni carni ; hoc est, omut hominum generi, non tan- 
tum Israelitarum, sed et Gentium : de qua esca dici- 
tur, Caro mea verc est esca (Joan. vi, 56). Confitemini 
Deo coli, quoniam in e'termun misericordia ejus. Confi- 
temini Domino dominorum, quoniam in eternum mis£- 
ricordio cjus. Quod hie ait, Deo cali, credo. aliter 
dicere voluit quod supra jam dixerat, Deo deorum : 
nam quod ibi deinde subjunxit, loe etiam hic repeti- 
vit, Confitemini Domino dominorum. Sed etsi sunt qui 
dicuntur dii, sive in colo, sive in terra ; quemadmodum 
sunt dii mutti et domini muli ; sed nobis unus est Deus, 
Puter, ez quo oinuia, et nos in ipsum, et unus Dominus 
Jesus Christus, per quem ommia, e( mos per ipsum 
(I Cor. vm, 5 et 6) ; cui eonfitemur, quoniam in eternum 
misericordia ejus. ! 


e — n — 


IN PSALMUM CXXXVI 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 

4. [vers. 4.] Oblitos vos esse non arbitror, commen- 
dasse nos vobis, imo commemorasse vos', quod 
omnis eruditus in sancta. Ecclesia. nosse debet unde 
cives simus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis 
nostr» causam esse peccatum, reversionis autem mu- 
nus remissionem peccatorum et justificationem grati 
Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, ct 
corde separatas, currere per ista volumina seculorum 
usque in finem, sudistis et nostis; unam cui finis est 
pax :terna, et vocatur Jerusalem ; alteram cui gau- 
dium est pax temporalis, et. vocatur Babylonia. In- 
terpretationes etiam nominum, si non fallor, tenetis : 
Jerusalem interpretari, Visionem pacis ; Babyloniam, 
Confusionem. Jerusalem in Babylonia captiva teneba- 
tur non tola; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed 
quod attinet ad homines priedestinatos in. gloriam 
Dei, futuros per adoptionem coheredes Christi, quos 
de ipsa captivitate redemit sanguine suo : particulam 
ergo istam civiratis Jerusalem captivam teneri in Ba- 
bylonia pro peccato, iucipere autem inde exire prius 
corde per confessionem iniquitatis et charitatem ju- 
stie, deinde postca in fine szeculi etiam corpore se- 
parandam, commendavimus in eo psalmo, quem primo 
hic eum vestra Dilectione tractavimus, qui ita incipit, 
Te decet hymnus, Deus, in Sion ; el tibi reddetur votum 
in Jerusalem (Psal. txiv, 9). Hodierna autem die de- 
cantavimus . Super flumina Dabylonis, ibi sedimus et 
flevimus, cum recordaremur Sion. Videte quia in illo 
dictum est, Te decet hymnus, Deus, in Sion ; hic autem, 
Super. flumina Babylonis , ibi sedimus et flevimus, cum 
recordaremur Sion iam Sion, ubi decetymnus Deum. 

3. Qui. sunt ergo flumina Babylonis, et quid est 
nostrum sedere et flere in recordatione Sion? Si enim 
cives iude sumus, non tantum hoc cantamus, sed ct 


1 Sic MSS. ALLOV., 1108. 


agimus. Si cives sumus de Jerusalem, id est de Sion, 
et in ista vita, in ista confusione s:eculi hujus, in ista 
Babylonia nou cives habitamus, sed captivi detine- 
mur ; oportet uL non tantum ista decantenius, seg et fa- 
ciamus affectu cordis pio, religioso desiderio terna 
civitatis. Ilabet et h:ee civitas quie Babylonia dieitur, 
àmalores suos consulentes paci temporali, et uihil 
ultra sperantes, totumque gaudium suum ibi figentes, 
ibi finientes, et videmus eos pro republiea terrena 
plurimum lahorare : sed et in ea quicumque fideliter 
versantur, si non ibi appelant superbiam et perituram 
elationem odiosamque * jactantiam ; sed veram fidem 
exhibeant, quam possunt, quamdiu possunt, quibus 
possunt, ad quantum vident terrena, et ad quantum 
intelligunt speciem civitatis; non eos sinit Deus perire 
in Babylonia : predestinavit enim eos cives Jerusa- 
lem. Intelligit captivitatem eorum Deus, et ostendit 
illis aliam civitatem, cui vere debeant suspirare, pro 
qua debeant cuncta conarl, ad quam capessend:m 
debeant cives suos secum peregrinos, quantum a- 
luerint, adhortari. Propterea dieit. Dominus Jesus 
Christus, Qui in modico fidelis est, et in inugno fidelis 
est: et rursum dicit, Si in alieno fideles non fuistis, 
vestrum quis dabit vobis (Luc. xvi, 10, 12)? 

5. Tamen, charissimi, attendite flumina Babylonis. 
Flumina Babylonis, sunt omnia qui hie amantur et 
transeunt. Nescio quis amavit, verbi gratia, agrieui- 
turam ipsam exercere, inde ditescere, ibi occupare 
animum, inde percipere voluptatem ; attendat exitum, 
et videat illud quod amavit non esse fundamentum 
Jerusalem, sed fluvium Babylonis. Alius dixit: Ma- 
gna res est militare; omnes agricoli formidant eos 
qui militaut, obsequuntur eis, tremunt eos : si fuero 
agricola, timebo militarem ; si fuero militaris, tiic 
bor ab agricola. O insane, in alium te Babylonis flu- 
vium pra:cipitasti, eL eum turbulentiorem et rapacio- 
rem. Timeri vis a minore, time majorem : potest te 
ipso major fieri subito, qui te timet; nunquam autem 
erit minor, quem debes timere. Advocatum esse, in- 
quit, magna res est, potentissima eloquentia; in om- 
nibus habere susceptos pendentes ex lingua diserti 
patroni sui, et ex ejus ore sperantes vel damna, vel 
lucra, vel mortem, vel vitam, vel perniciem, vel sa'u- 
tem. Nescis quo te miseris : alius et iste fluvius Dahy- 
lonis est; et quod multum sonat, strepitus aqux saxa 
percutit. Attende quia fluit, attende quia labitur; etsi 
attendis quia fluit et labitur, cave quia trahit. Navi- 
gare, inquit alius, et negotiari magnum. est; scire 
multas provincias, lucra undique capere, non esse 
obnoxium in civitate alicui potenti, semper peregri- 
nari, et diversitate negotiorum et* nationum animuin 
pascere, et augmentis lucrorum divitem remeare. Flu- 
vius est et iste Babylonis. Luera tua quando stabunt? 
quando prissumpturus, quando securus eris ex his 
qu: acquiris? Quanto eris ditior, tanto ümidior. Uno 
naufragio nudus exibis, ct recte te planges in flumine 


1 Sic plerique Mss, Edd. vero, otiosamque. 
? plerique Mss. omittunt, negotiorum et. 


1165 
Babylonis, quia noluisti sedere et flere super lumina 
Pabylonis. 

4. Alii ergo cives sauct: Jerusalem intelligentes 
captivitatem suam, attendunt humana vota et diversas 
hominum cupiditates hac atque. illac. rapientes, tra- 
hentes, impellentes in mare: vident hxc, et non se 
mitiunt in flumina Babylonis ; sed sedent. super flu- 
mina Babylouis, et flent super flumina Babylonis, vél 
illos qui rapiuntur, vel seipsos qui in Dabylonia esse 
mertnerunt:; sedentes tamen, hoc est humiliati *. Su- 
per [lumina ergo Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum 
recordaremur Sion. O saneta Sion, ubi totum. stat, et 
nihil fluit! quis nos in ista przcipitavit? quare. dimi- 
simus Conditorem tuum ct societatem tuam? Ecce 
inter fluentia et labentja constituti, vix quisquam ra- 
ptus a flumine, si tenere lignum potuerit, evadet. Hu- 
miliati ergo in captivitate nostra sedeamus super flu- 
mina Babylonis, non nos audeamus in illis fluminibus 
priecipitare; nec nos audeamus in nostre caplivilatis 
malo atque tristitia superbe erigere, sed sedeamus, et 
sic (leamus. Sedeamus super flumina Babylonis, noa 
infra flumina DBabylonis;talis sit. humilitas nostra, 
ut nos non mergat. Sede super flumen, noli in flumi- 
ne, noli sub flumine : sed tamen sede humilis, loquere 
non quomodo in Jerusalem. ibi enim stabis ; quia de 
ipsa spe loquitur alius psalmus, et cantat dicens: 
Stuntes erant. pedes nostri in. atriis Jerusalem ( Psal. 
€xxi, 2). Ibi erigeris, si te hic poenitendo et confiten- 
do humiliaveris. /n atriis ergo Jerusalem stantes erant 
pedes nostri; Super [Iuniina vero Babylonis sedimus et 
flevimus, cum recordaremur Sion. Inde oportet uL fleas, 
recordando Sion. 

9. Multi enim. flent fletu. Dabylonio, quia et gau- 
dent gaudio Dabylonio. (ui gandent lucris et flent 
damnis, utramque. de Labylonia est. Flere debes, 
sed recordando Sion. Si recordando Sion fles, et 
quando tibi secundum Dabyloniam bene est oportet 
ut fleas. Propterea dicitur in quodam psalmo : Tribu- 
lationem et dolorem inveni, et nemen Domini invocavi 
(Psal. cxiv, $ et &). Quid est quod dicit, Zuveni ? Nescio 
quam uwibulationem quasi quxrendam, invenit 1n 
quam quisitam, Et cum invenisset, quo lucro inve- 
ni? Nomen Domini invocavit, Multum interest utrum 
invenias tribulationem, an iuveniaris a tribulatione. 
Dicit enim alio loco: Dolores inferni invenerunt. me 
( Psal. xvit, 6). Quid est, Invenerunt me doleres inferni? 
Quid est, Tribulationem et dolorem. inveni? Quando te 
repente occupat tristitia, perturbatis tibi rebus szcu- 
laribus quibus oblectabaris* : quando te repentina 
ipsa invenit tristitia, unde te non pulabas posse lieri 
wistem, accidit, et tristis efficeris; invenit te dolor 
inferni. Te enim sursum pntabss; verumtamen deor- 
sum eras : et cum te dolor iiferni invenirct, ibi te 
invenisti deorsum, qui te sursum putabas. Invenisti 
enim 1e dolore affectum graviter, tristitia alicujus 
nali, unde forte priesumpseras te. non fore tristem ; 


! Edd., Funilitate humiliati. Abest, humilitate, a Mss. 
* Edd. addunt, et quibus delectabaris : qued a uounullis 
Mss abest. j 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


41765 
invenit te dolor inferni. Cum nutem bene est tibi, ar- 
rident omnia saecularia, nullus tuorum obiit, nihil in 
vinea tua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel 


Sterile apparuit, non acuit €upa tua, non aborium 


passum est pecus tuum, non exhonoratus es in aliqua 
dignitate secundum  szeulum coustitutus , undique 
amici tui el vivunt et servant tibi amicitiam, clientes 
non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, 
conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribu- 
lationem !, si aliquid potes, ut inventa tribulatione 
invoces nomen Domini, Perversum aliquid videtur 
docere sermo divinus, flere in letitia, et in meroro 
letari. Audi iu maerore ltantem : Gloriumur, inquit, 
in tribulationibus toii. v, 5). Flenteim aute in leti- 
tia, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque 
ipsam felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et 
tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, ei dixil, 
Felix eum : attendat. si non fluit illa felicHas, si po- 
test. cerius esse de illa quia. manet in xternum. Si 
autem non est certus, et. videt fluere unde gaudet ; 
fluvius Babylonis est : sedeat supra, et. fleat. Sedebit 
autem et plorabit, si recordatus fucrit Siou. Q pax 
illa quam videbimus apud Deum! o illa sancta iequa- 
litas Angelorum! o illa visio et spectaculum pul- 
chrum! Eece in Babylonia pulchra eunt quie tenent : 
non teneant, non decipiaut. Aliud cst solatium Capti- 
vorum, aliud gaudium liberorum. Super flumina Da- 
bylonis, ibi sedinius et flevimus, cum rcecordaremur Sion, 

6. [wrs. 2.] In salicibus én modio ejus suspendivius 
organa nostra. Habent organa. sua cives Jerusalem, 
Scriplaras Dei, przxcepta Dei, promissa Dei, medita- 
tionem quamdaia futuri sieculi; sed cum agunt hr me- 


dio Bahyloniz, organa sua in salicibus ejus suspen- 


dunt. Salices ligna sunt iufructuosa; et hoc loco ita 
posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibuss; 
3libi autem forsitan potest. Modo ligua intelligite Ste- 
rilia, nasoentia super flumina Babylonis. Rigaatur hase 
ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum fe- 
runt. Sicut sunt- homines cupidi, avari, steriles in 
opere bono; ità cives Babyloniz, ut etiam ligna sint 
illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeun- 
tium pascuntar, tanquam rigata a fluminibus Babylo- 
uix: queris fructum, et nusquam invenis. Quando 
tides patimur, versamur cum eis qui sunt. in medio 
Babylonis. Multum enim interest inter medium Baby- 
louis, et exteriora. Dabylouiz. Sunt qui aon sunt in 
medio ejus, id est, non tanta concupiscentia seculi 
el delectationibus obruuatur. Qui vero, uLaperte dixe- 
rim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylo- 
nis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis, 
Quando illos videmus, et tam steriles eos invenimus, 
ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint 
duci ad fide rectam, vel ad bona opera, vel 3d spem 
futuri seculi, vel ad concupiscentiam liberationis a 
captivitate mortalitatis; Scripturas ROvimus, quas cis 
dicamus : sed quia nullum fructum in cis invenimus 


* Sie fere omues Mss. At Fdd., invenis tribulationem. Ft 
mox Er. et aliquot Mss., s? aliquando potes. 
? "Tres Niss., tota. 





1705 
unde ineiniamus, avertimus ab. ipsis faciem, et diei- 
mus, Adhuc isti nou sapiunt, non. capiunt ; quidquid 
illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo 
differendo cirea eos Scripturas, suspendimus organa 
nostra in salieibus : non enim dignos habemus, qui or- 
gana nostra portent. Non ergo eis organa nostra in- 
serendo alliganus, sed differendo suspendimus. Sali- 
ces enim sunt Babylone ligua infructuosa, pasta 
temporalibus voluptatibus, tanquam flmninibus Ba- 
bylonie. 

7. vers. 9.] Et videte si non hoc sequitur Psalmus: 


| In salicibus, inquit, in medio ejus suspendimus orgnna 


nostra, Quoniam ibi interrogaverunt nos. qui captivos 
duxerunt fios, verba canticorum ; el qui abduxerunt nos, 
liymnim : subaudis, interrogaverunt nos. Verba canti- 
corum et hymnum interrogaverunt nos, qui. captivos 
duxerunt nos. Qui nos duxerunt captivos, fratres? quos 
sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit qui- 
dem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chald:wos, et 
illaram gentium et regionum homines captivatores 
suos; el hoe. postea, non quando isti psalmi canta- 
bantur. Sed jam diximus Charitati vestre oinnia que 
secundum litteram in illa civitate contiugebant, figu- 
ras nostras fuisse : et facile potest demoustrari capti- 
vos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius 
libertatis; non enim. fruimur puritate veritatis, et illa 
sapientia quie in seipsa manens innovat omnia (Sap. 
vit, 27). Delectattonibus temporalium rerum tenta- 
mur, et colluctamur quotidie eum suggestionibus illi- 
citarum voluptatum : vix respiramus vel in oratione ; 
enptivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos 
duxerunt? qui bomines? qu:e gens? qui rex? Si red- 
imimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. 
A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et aa- 
geli ejus captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi 
consentientes. Nos ducti sumus cattivi. Captivatores 
nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiain latrones vulneran- 
tés illum viatorem qui descendit ab Jerusalem iu Je- 
richio; quem sauciatum semivivum reliquerunt. Hunc 
ille custos noster, id est Samaritanus (Samaritanus 
enim Custos interpretatur), cui objectum est a Judzis 
et dietum, Nonne verum. dicimus quia Samaritanus cs, 
ét daemonium habes? et ille objectorum duorum unum 
iespuit, et unum tenuit: Ego, inquit, daemonium non 
nabeo (Joan. vii, 48, 49); non autem dixit, Ego non 
sum Samaritanus : si enim ille Samaritanus non c€u- 
stodierit, utique perimus : Samaritanus ergo transiens 
vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, 
et sicuz uostis, collesit (Luc. x, 50-55). Sicut ali- 
quando latronum. nomine ponuntur, qui nobis pla- 
gas peccatorum inflixerunt, jam per consensionem 
nostris captivitatis ; sic et captivatores nostri ipsi 
dicuntur. 

8. Isti ergo. qui captivos duxerunt nos, diabolus et 
augeli ejus, quando nobis dixerunt, et quando nos in- 
Lerrogaverunt verba canticorum? Quid ergo intelligi- 
mus ? Quia eum tales nos interrogant, in quibus dia- 
bolus operatur, intelligendus est ipse nos interrogare, 
qui in eis cperatur. Apostolus dicit : Et vos cum esse- 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVI. 


1166 
lis mortui in delictis et peccatis vestris, cim vireretisin 
illis secundum seculum mundi. huius, secundum prin- 
cipem potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur 
in [ilis diffidentie, in quibus et nos, inquit , aliquando 
conversali sumus (Ephes. v, 1-5). O-tendit se redem- 
ptum de Dabylonia cepisse jam exire. Sed tamen 
adhuc quid dicit ? Quia. cum hostibus nostris contli- 
gimus, Et. ne irascamur hominibus qui nobis inge- 
runt persecutiones, tulit intentionem nostram Apo - 
stolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorum- 
dam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis con- 
fligimus, Ait enim : Non est vobis colluctatio adversus 
carnem et sanguinem ; id est, adversus homines quos 
videtis, a quibus mala videmini pati , qui vobis im- 
portant persecutiones : nam pro ipsis orare pr:ecepti 
sumus. IVon est vobis, inquit, colluctatio adversus car- 
nem et. sanguinem, id est, adversus homines ; sed ad- 
versus principes, et potestates , et rectores mundi tene- 
brarum. harum (Id. vi, 49). Quid dixit, mundi ? Di- 
lectorum mundi, Hos appellavit et. tenebras, id est 
iniquos, sceleratos, infideles, peccatores ; quibus jam 
eredentibus gratulauir hoe modo, ut. dieat : Fuistis 
enim aliquando. tenebre, nunc autem. lux ín. Domino 
(Id. v, 8). Ergo. constituit nos luctam haberc cum 
iliis principibus ; ipsi nos duxerunt captivos. 

9. Quomodo autem. diabolus intravit in cor Judw 
( Joan. xin, 27) , ut traderet Doininum, non autem 
intraret, nisi ille locum, daret; sic multi mali bomi- 
nes de media Babylonia per desideria carnalia et ilti- 
cita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus 
suis, ut iu. illis et de illis operetur, aliquando inter- 
rogant nos , et dicunt nobis : Exponite nobis ratio- 
nem. Pagani plerique. dicunt ista. nobis : Exponite 
rationem, quare venit Christus, et quid profuit Chri- 
stus generi humano? Nonne ex quo venit Chri- 
stus pejora sunt in rebus humanis, quam fuerunt an- 
tea, et feliciores tune eraut res human;e quam modo? 
Dieant nobis Christiani quid boni attulit. Christus? 
unde feliciores putent res humanas, quia venit Chri- 
stus ? Vides enim, si theatra et amphitheatra et circi 
starent. incolumes , si nihil caderet de Babylonia, si 
ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus 
cantaturis et saltaturis ad. turpia cantica, si libido 
&cortantium et meretricantium haberet. quietem et 
securitatem, sj non. timeret. famem jn demo sta qui 
clamat nt. pantomimi. vestiantur ; si hiec omuia sine 
labe, sine perturbatione aliqua fluerent, et esset se- 
curitas magna nugarum, felicia essent tempora, et 
magnam felicitatem rebus humanis Christus attulis- 
set. Quia vero czduntur iniquitates , ut exstirpata 
cupiditate plantetur charitas Jerusalem ; quia miseen- 
tur amaritudines vitas temporali, ut :xeterna desidere- 
tur ; quia erudiuntur in flagellis homines., paternam 
accipientes disciplinam, ne judiciariam inveniant sen- 
tentiam ; nihil boni attulit Christus , et labores attulit 
Christus. Et incipis dicere homini quanta bona fecerit 
Christus, et noncapit. Proponis enim illi eosqui faciunt 
quod modo audistis in Evangelio, vendunt omnia sua 
et danl pauperibus, ut. habeant thesaurum in coelis 


1767 8 


et sequantur Dominum (Matth. xix , 21) : dicis illi, 
Ecce quod attulit Christus. Quam. multi faciunt ista, 
ul distribuant res suas egenis, et fiant pauperes, non 
necessitate, sed voluntate, sequentes Deum, speran- 
tes regnum ecelorum! lerident. isti. quasi stultos : Et 
talia, inquiunt, bona attulit Christus, ut perdat homo 
res suas, et cum dat egenis, remaneat egenus ? Quid 
ergo facies? Dona Christi non capis : alius enim te 
implevit, qui adversarius est Christo, cui dedisti lo- 
eum in corde tuo. Priora tempora respicis, et quasi 
Vetiora tibi videntur fuisse tempora pristina, quie 
sie erant tanquam oliv:: pendentes in arbore, ducen- 
tibus ventis , quasi quadam libertate aurze perfruen- 
(e$ vago. quodam desiderio suo. Yentum est ut oliva 
mitteretur in torcular : non enim semper pendere 
habebat in arbore : jam finis est anni. Non sine causa 
inscribuntur. psalmi quidam, Pro torcularibus ( Psul. 
VI, LXXX, et LXxxin ) : in arbore libertas, in torcu- 
lari pressura. Cum enim res humani: conteruntur et 
premuntur, attendis quia crescit avaritia ; attende 
quia erescit. et continentia. Quare tam cxcus es, ut 
iamurcam fluentem per plateas videas, oleum in 
gemellaria non videas? Ft hoe. non sine eausa. Qui 
enim male versautur, publice noti sunt ; qui autem 
se convertunt ad Deum, et a sordibus malarum cn- 
pidilatim purgantur, occulti sunt : quia et in ipso vel 
ex ipso toreulari amurca aperte fluit, olcum occulte 
eliquatur. 

10. Acclamatis ad ista, et gaudetis ad ista ; quia 
jm potestis sedere super (lumina Babylonis, et flere. 
Ili autem qui captivos duxerunt nos, quando intrant 
in corda hominum, et interrogant nos per linguas 
eorum quos possident, et dicuut. nobis : Cantate no- 
bis verba canticorum ; reddite nobis rationem adven- 
tis Christi, et quz est alia vita. Volo eredere ! ; doce 
me rationem quare mihi imperas ut credam. Respon- 
deo illi et dico : O homo, quomodo non vis tibi im- 
perem ut credas? Plenus es malis eupiditatibus : si 
dicam bona illa Jerusalem, non ea capis ; oportet ut 
exinaniaris quo plenus es, ut possis impleri quo ina- 
nis es. Ergo noli facile huic aliquid dicere ; lignum 
est salicis, lignum est sterile: noli percutere orga- 
num ut sonet, suspende potius. Sed ille dicturus est: 
Dic mihi, canta mili, redde mihi rationem. Non vis, 
inquit, ut discam *? Non bono animo andis, non sic 
pulsas ut tibi dignum sit. aperiri, Ille te implevit qui 
me captivum duxit, ipse me interrogat de te. Astutus 
est , dolose quxrit : non quxrit quid discat, sed quid 
reprehendat. Ergo ego non dicam , suspendam orga- 
num meum. 

11. [vers. 4.] Sed quid dicturus est adhuc? Cantate 
nobis verba canticorum, cantate nobis hymnum, cantate 
nobis de canticis Sion. Quid respondemus? Babylonia 
te portat, Dabylonia te continet, Babylonia te nutrit, 
Babylonia de te loquitur ; non nosti capere nisi quod 
fulget ad tempus, zeterna meditari ignoras, non. capis 


! Sic Er. et plerique Mss. At Am. et Lov., nolo credere. 
* sic aliquot Mss. At Am. et Fr. cum quatuor Nss.: Non vis, 
irquit, ut dicam. Lov. : Novi quis dicat. 


AUGUSTINI EPISCOPI 


1168 


quod interrogas. Quomodo cantabimus canticum. Do- 
mini in terra aliena ? Vere, (rawes, sic est. Incipite velle 
praedicare veritatem quantulamcumque nostis, et videle 
quam necesse sit ut tales patiamini irrisores, exacto- 
res veritatis, plenos falsitatis. Respondete illis ex- 
igentibus a vobis qux capere non possunt, et dicite ex 
fidueia sancti cantici vestri , Quomodo cantabimus 
canticum Domini in terra aliena? 

12. Sed vide quomodo verscris inter eos, o popule 
Dei, 0 corpus Christi , o generosa peregrinatio ( non 
es hine, aliunde es) ; ne eum illi qui tibi dieunt, Can- 
tate nobis veróa canticorum, dicite nobis hymnum, can- 
tate nobis de caniicis Sion, quasi aümantur a te, et af- 
fectas amicitias eorum, et times talibus displicere ; in- 
cipiat te delectare Babylonia, et obliviscaris Jerusalem. 
Ioe ergo timens vide quid subjiciat, vide quid sequa- 
tur. Passus est enim homo iste. qui cantabat ; et iste 
liomo nos sumus, si volumus : passus est undique ta- 
lia interrogantes et adulatione blandientes, morda- 
citer reprehendeutes, falso laudantes , quod non ca- 
piunt exigentes, quo pleni sunt. fundere nolentes ; et 
inter turbas talium tanquam perielitans, erexit ani- 
mum ad recordationem Sion , et constrinxit se talis 
anima juratione quadam, et ait : Si oblitus tui fuero, 
Jerusalem ; inter verba captivantium, inter verba do- 
losorum , inter verba male interrogantium, quxren- 
tium et discere nolentium. 

13. Ecce inde erat dives ille ! qui Dominum inter- 
rogavit : Magister boue , quid faciam ut vitam eternam 
consequar? Nonne de vita zterna quxrens, quasi 
canticum Sion interrogavit? Serva mandata, ait illi | 
Dominus Etille de fastu, cum audisset , Jun. omnia 
hec , inquit, implevi a. juventute. mea. Et Dominus 
dixit illi quiddam de canticis Sion , et noverat quod 
non caperet; sed exemplum dedit nobis, quomodo 
multi quxrant quasi consilium ad vitam :'ternam ,et 
tamdiu nos laudent, quamdiu respondeamus quod 
qu:erunt. Dedit de illo documentum , tanquam nobis 
dicturis aliquando talibus hominibus, Quomodo can- 
tabimus canticum. Domini in. terra aliena ? Ecce ait ; 
Vis esse perfectus? Vade , vende omnia qug habes, et 
da pauperibus , el habebis thesaurum in colo ; et veni , 
sequere ie. Ut discat multa cantica. de canticis Sion ; 
prius impedimenta rejiciat , expeditus ambulet, ne 
ullo onere prx»gravetur ; et discet aliquid de canticis 
Sion. Ille autem contristatus abscessit. Dicamus post 
illuin, Quomodo cantabimus canticum Doinini in. terra 
aliena ? Et ille quidem discessit ; Spem tamen diviti- 
bus Dominus dedit. Nam contristati discipuli dixe- 
runt : Quisnam potest salvus fieri? Et respondit eis : 
Quod hominibus impossibile est , facile est Deo (Matth. 
xix , 16-26). Habent enim et divites quemdam mo- 
dum suum, ct acceperunt canticum de Sion, canti- 
cum de quo Apostolus dicit : Precipe divitibus hujus 
seculi non superbe sapere , neque. sperare in incerto di- 
vitiarum , sed. in Deo vivo, qui presiat. nobis omnia 
abundanter ad. fruendum. Adjungeus quid debeant 


* Sic Corb. Ms. At Edd. , civis ille. Plerique. wss., civis et 
ille 


1769 


agere, jam langit organum , non suspendit : Divites 
sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, 
ihezaurisent. sibi fundamentum. bonum in futurum , ut 
- apprehendant. verem. vitam. (1 Tim.vi, 17-19). IIoc 
canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, 
non superbe sapere. Extollunt enim diviti; ; et quos 
extollunt , flumina illa tollunt *. Quid ergo his pr:c- 
cipitur? Ante omnia, non superbe sapere. Quod fa. 
eiunt diviti: , hoc caveant in divitiis ; caveant in di- 
vitiis superbiam. ipsum enim malum est quod important 
maxime diviti: incautis hominibus. Non enim aurum 
maium est, quod Deus condidit ; sed malus est ho- 
mo avarus relinquens Creatorem , conversus ad crea- 
turam, Hoc ergo ibi przcaveat , ne sit superbus, et. 
super flayium Babylonis sedeat. Hoc illi enim dictum 
est, Non superbe sapere : ergo sedeat. Neque sperare 
in incerto divitiarum : ergo super flnmina Babylonis 
sedeat. Si enim speravit in incerto divitiarum, trahitur. 
a flumine Babylonis. Si vero humiliaverit se, et non su- 
perbierit, et non speraverit in incerto divitiarum, sedet 
super fluvium , suspirat xternz Jerusalem recorda- 
. tus Sion ; et ut perveniat ad Sion , erogat. Ecce habes 
eantieum quod divites acceperunt de cantiejs Sion. 
Üperentur , tangant organum , non vacent, cum in- 
venerint hominem dicentem sibi : Quid est quod fa- 
tis ? perdis res tuas tanta erogando ; thesauriza filiis 
tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignuu;, 
esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid 
agant, suspendant organa in salicibus Babylonis., 
Prxter salices autem cantent , non cessent , operen- 
tur. Non enim perdunt quod erogant. Servo commen - 
dant, et tutum est ; Christo commendant, ct perit? 

14. Audistis canticum divitum de canticis Sion; 
audite et canticum. pauperum. Idem Paulus loquitur : 
Nihil intulimus in hunc mundum , sed nec auferre. ali- 
quid possumus ; viclum et tegumentum habentes , his 
contenti simus. Nam qui volunt divites fieri , incidunt 
in tentationem et desideria mulla , stulta et noxia , qua 
mergunt homütem in interitum et perditionem. Hec sunt 
flumina Babylonis, Hadiz est enim omnium malorum ava- 
ritia; quam quidam appetentes naufragaverunt a fide , et, 
inseruerunt se doloribus multis (I6id., 1-10). Ergo con- 
traria sunt ista cantica? Non suntconfraria. Videte quid 
divitibus dictum sif : Non superbe sapere, neque sperare 
in incerto divitiarum ?, bona operari , tribuere , thesau- 
rizare sibi fundamentum bonum in futurum. Paupe- 
ribus antem quid dictum est? Qui volunt divites fieri, 
incidunt in tentationem. Non dixit, qui divites sunt; 
sed , Qui volunt. divites fieri. Nam si jam divites es- 
sent , alterum canticum audirent : dives audit ut ero- 
get, pauper audit ne desideret. 

15. |vers. 5. ] Sed cum inter. tales versamini, qui 
non capiunt canticum Sion, suspendite, ut dixi, 
organa in salicibus in medio ejus ; differte. qu:e. di- 
cturi estis. Incipiunt esse ligua fructuosa, mutantur 
arbores , et habebunt. fructum bonum : ibi jam licet 
nobis cantare in aures audientium. Sed cum inter 

Sic (^rb. Ms. Alii cum Edd , extoliunt. 


* Lugd. Ven. et Lov. sic legunt : divitiarum ; sed natis 
bona operar). etc, — M. 


PaATnOL. XXXVII, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVI. 


1776 


istos obstrepentes , male interrogantes, veritati resi» 
Slentes versamini , obstringile vos non eis velle pla- 
cere, ne obliviseamini Jerusalem ; et dicat una ani- 
ma vestra, facta una ex multis pace Christi , dicat ip- 
$4 captiva Jerusalem hic ageus in terra : Si oblitus tui 
[uero , Jerusalem, obliviscatur me dextera mea. Vehe- 
menter se eonstrinxit , fratres mei : Obliviscatur me 
dextera mea ; atrociter se obligavit. Dextera nostra est 
vita :eterria, sinistra nostra est vita temporalis. Quid- 
quid facis propter vitam :ternam, dextera operatur. 
Si charitati vite oteruze in operibus tuis. miscueris 
concupiscentiam vitx: temporalis , aut laudis huma- 
ni, aut alieujus commodi s:ecularis ; cognovit si- 
nistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in 
procepto Evangelii, Nesciat sinistra tua quid f«ciat 
dextera tua (Math. vi , 5). Si oblitus ergo, inquit , tui 
fuero, Jerusalem , obliviscatur me dextera mea. Et vcre 
Sic contingit : prienuntiavit, non optavit, Talibus 
qui obliviscuntur Jerusalem, hoc contingit. quod 
dixit; obliviscitur illos dextera eorum : vita enim 
slerna manet in se; illi remanent in delectatione 
tcmporali,ct faeiunt sibi dextrum quod sinistrum est. 

16. Intendite ad ista , fratres ; propter dexteram in- 
sinuem hoc vobis , quantum Dominus donat, ad salu- 
iem omnium. Meministis fortasse hic ! me aliquando 
tractasse de quibusdam , qui quod sinistrum est, fa. 
ciunt dextrum ; id est, qui temporalia bona plus ha- 
bent, et in istis beatitudinem ponunt, ignorantes 
qu:e sit vera felicitas , vera dextera (a). Ios Scriptura 


. filios alienos. dicit, tanquam cives non Jerusalem 2 


sed Pabylonie : dieit enim quodam loco psalmus, 
Domine , libera me de manu filiorum alienorum , guo- 
rum 05 locutum est vanitatem , et dextera eorum dextera 
iniquitatis, Sequitur enim , et dicit : Quorum filii eo- 
vum sicul novelle constabilite ; filie eorum ornate sic- 
ul similitudo templi ; cellaria. eorum plena, eructantia 
ex hoc in hoc; oves eorum fecunda , multiplicantes in 
exitibus suis ; boves eorum crasse : non esl ruina sepis, 
nec clamor in plateis eorum. Numquid habere istan 
felicitatem , hoc est peccare ? Non ; sed facere illam 
dexteram, cum sit sinistra. Propterea secutus, quid 
ait? Beatum dixerunt populum cui hac sunt. Ecce un- 
de locutum est os eorum vanitatem , quia beatum 
dixerunt populum cui hzc sunt. Tu quidem civis es 
Jerusalem *, qui non oblivisceris Jerusalem, ne olli» 
viscatur te dextera tua ; ecce illi qui locuti sunt vani- 
tatem, beatum dixerunt populum eui hic sunt : dic 
mihi tu canticum Sion. Beatus , inquit , populus cujus 
Dominus Deus ipsius (Psal. cxynr, 14-15). Interro- 
g^te corda vestra , fratres, si desideratis bona. Dei , 
si desideratis civitatem illam Jerusalem, si concu- 
piscitis vitam zelernam. Omnis ista terrena felicitas 
sinistra vobis sit ; iila sil dextera quam semper habe- 
bitis : et si habueritis sinistram, nolite de sinistra 
prasumere. Nonne corripis eum qui de sinistra vo- 
luerit manducare? Si mens: tuie injuriam putas (ieri 


1! Am. et septem Mss., hinc, 

? Sic Regius codex. Alii vero Mss. cum Edd., qui doeebis 
Jerusalem. 

(a) 1n Psalm. cxx, n. 8. 


(Cinguante-siz.) 


1711 
manducante conviva de sinistra ; quomodo non fit. in- 
juria mens:e Dei, si quod dextrum est, sinistrum feceris, 
et quod sinistrum est , dextrum feceris? Quid ergo? Si 
oblitus tui (uero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea. 

47. [vers 6.] Adhereat lingua. mea faucibus meis , 
nisi tii meminero. ld. est , obmutescam , inquit , uisi 
tui meminero. Utquid euim loquitur, utquid sonat, 
qui cantica Sion non senat? Ipsa. est. lingua nostra , 
cantieum Jerusalem. Canticum dilectionis ! siculi 
hujus, lingsa aliena, lingua barbara est , quam in 
captivitate didicimus. Ergo mutus erit Deo, qui obli- 
tus fuerit Jerusalem. Et parum est meminisse ; nam 
et hostes meminerunt ejus , volentes cam everterc. 
Qua est civitas ista, dicunt? qui sunt. Christiani ? 
et quales sunt Christiani ? O si non essent Christiani ! 
Vicit jam captiva turba. captivatores suos , et tamen 
murmurant, et &eviunt, et volunt interficere apud 
se peregrinantem sanctam civitatem : sicut voluit ip- 
sum populum interficere Pharao , quando masculos 
occidebat natos, et feminas rclinquebat; virlutes 
pracfocabat, concupiscentias nutriehat. Parum erzo 
est meminisse : vide quomodo memineris. Quidam 
enim eum odio meminimus, quaedam cum amore. 
Cum ergo dixisset, Si. oblitus tui fuero , Jerusalem , 
obliviscatur me dextera nea. Adhereat lingua mea fau- 
cibus meis , nisi tui meminero ; addidit statim , Si non 
preposuero Jerusalem in principio jucunditatis meg. 
Ihi est enim samma jucunditas , ubi Deo perfruimur, 
ubide fraiernitate cohxrente et civica societate se- 
curi sumus. Nullus ibi tentator nos violabit , nullus 
vel ad aliquam illecebram percellere poterit , nihil 
ibi delectabii nisi bonum. Morietur ibi omnis necessi- 
tas, orietur ibi summa felicitas. Si non prazposuero 
Jerusalem in principio jucunditatis meg. 

48. [vers. T. | Et convertit se ad Dominum eontra 
hostes ipsius eivitatis : Memento, Domine, filiorum 
Edom. Edom ipse dicius est qui ct. Esau : audistis 
enim modo cum Apostolus legeretur, Jacob dilexi, 
Esau antem odio habi. Duo filii erant in uno utero, 
ambo gemini , in utero Rebecez, filii Isaac, ncpotes 
Abrahae : nati sant azabo ; unus ad h:reditatem, alter 
ad exhyeredaiionem., Fuit autem hostis fratris sui iste 
Esau, quia przevenit benedictionem cjus filius minor ; 
et impletum est, Major serviet minori (Rom. 1x, 10-15; 
Gen. xxv, 23). Major ergo quis est, et ininor quis est, 
et quis est major qui serviet minori, modo iutelligi- 
mus. Major videbatur populus Judiorum, minor ex 
tempore populus Christianorum. Et videte quomodo 
nmajor servit minori. llli portant Codices nostros ; nos 
vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de 
omnibus intelligatis , fratres, majorem et minorem ; 

amnójor dicitur homo carnalis , et minor dicitur homo 
spiti&ualis ; quia prius est carnalis, et postea spiritu- 
alis. labes Apestolum aperte dicentem: Primus ftono 
de terra, terrenus ; secundus homo de calo, celestis. 
(puis terrenus, tates et terreni; ei. qualis colestis , 
teles et. ealostes. Sicut. portavimue imaginem terreni, 
portemus et imaginem ejus qui. de calo cst. Ibi auten 


! Sic jlures Mss. At €dd.. delcetatinuis. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1772 
supra dixerat: Sed won prius quod spirituale. est, ved 
quod animale ; postea, spirituale. (L Cor. xv, 46-49). 
Animalem autem. eumdem dicit, quem — carnaleim 
ostendit. Homo qui. nascitur, animalis esse incipit 
carnalis esse incipit. Si se convertat a captivitate Da- 
bylonizin reditum Jerusalem, renovatur, et (it renoya* 
tio quzdam. secundum novum et interiorem hominem; 
el fit minor tempore, m»jor potestate. Ergo. Esau 
omnes carnales , Jacob autem omnes siguilicat spivi- 
tuales : minores electi, majores illi reprobati, Vult 
et ipse eligi? Fiat minor. Edom autem appellatus est 
de cibo quodam lenticul:e rubro, id est roseo qnodam 
Cibo. Bene cocta eratlenticula defricata; concujivit iste 
Esau a fratre suo Jacob, et cessit illi primatum suum, 
vietus concupiscentia manducand:e illius lentieulze. llle 
autem cessit cibum voluptatis, et sumpsit honorem di- 
gnitatis. lta ex placito quodam inter eos factum est ut 
ille major, ille minor sit, ut major serviret. minori ; 
et appellatus est. Edom (Gen. xxv, 20-54; ek xxvit, 
$6, 57). lnterpretatur autem, quantum dicunt qui 
illam linguam noverunt, Edom, Sanguis: nam ct 
Punice Edom, sanguis dieitur. Nofi mirari*: ad sangui- 
nem pertinent omnes carnales. Caro et sanguis regnum 
Dei non possidebuni (| Cor.xv,50). Nou illuc pertinet 
Edom ; pertinet illuc Jacob , qui caruit cibo .carnali , 
et sumpsit honorem spiritualem. Ille vero factus est 
inimicus. Omnes carnales spiritualibus inimici sunt: 
omnes tales concupiscentes prosentia, insequuntur 
eos quos vident meditari :elerna. Contra hos iste re- 
spiciens in Jerusalem , et rogans Deum ut eruatur a 
captivitate, quid dicit? Memento , Domine, filiorum 
Edom. Libera nos a. carnalibus, ab eis qui imitantur 
illum Edom, qui fratres majores sunt, sed hostes 
sunt. Prius nati sunt ; sed posterius nati vieerunt ad 
primatum : quia. concupisceniia carnis illos dejecit ; 
contempta concupiscentia istos erexit. Vivunt *, et 
invident, et persequuntur. 

19. Memento, Domine, filiorum Edom, in dicm 
Jerusalem. Diem Jerusalem quo laboravit, quo eapti- 
vata est; an diem illu felicitatis Jerusalem, quo libe- 
ratur, quo pervenit, quo zeternitati sociatur? Memento, 
iuquit, Dorine, noli oblivisci, filiorum Edom. Quorum? 
Dicentium, Evacuate, evacuate, usque dun. (undamen- 
ium in ea. Istum ergo diem memento, quando evertere 
volebant illi Jerusalem. Quantas enim. persecutiones 
passa est Eeclesia! Quomodo dicebant fili Edom, 
idest carnales homines, subditi diabolo et angelis 
ejus', colentes lapides el ligua, sequentes concupi- 
scentias carnis: Exstinguite Christianos, tollite Chri- 
stianos , nec unus remaneat ; evertite usque ad fi:n- 
damentum! Nonne dicta sunt hwc? Et cum ista 
dicerentur, persequentes improbati sunt, uiarlyretg 
coronati. sunt. Dicentium, Evacuate, evacuale, usque 
dum [undamentum in ea. Filii Edom dicunt, £vacuate, 
evacuate; et Deus dicit, Servite. Cujus verba possuut 
superare, nisi Dei, qui dixit, Quia major serviet minori? 


!m. et plerique. Mss., Aoi mirari, Sb ad sangui 
tiem , etc. à 
3? pdures Xs3., ! ident, VE quidam, 1dvent. 


UTT5 
Evacuate, cvacuate, usque dum fundamentum in ea. 
90. [vers. $.] Et convertit se. ad illam : Filia Ba- 
6ylonis infelix. Wnfelix ipsa exsultatione tua, ipsa 
presumptione tua, et inimicitiis tuis : Filia Babylonis 
infelix. Civitas ipsa dicitur Dabylou et filia Babylonis : 
quomodo Jerusalem et filia Jerusalem , et quomodo 
. Sion et filia Sion , hoc more appellatur Ecclesia et 
filia * Ecclesi; Propter suceessionem dicitur filia, 
propter przelationem dicitur mater. Fuit. prima qu:e- 
dam Babylonia; numquid ipse populus in ea per- 
mansit? Per successionem Babylonix facta est fi!ia 
Babylonis. O filia Babylonis infelix tu ! Beatus qui retri- 
buet tibi retributionem tuam, lofelix tu , beatus ille. 
21. [vers. 9.] Quid enini tu. fecisti, et quid retri- 
buetur tibi ? Audi : Beatus qui retribuet. tibi vetributio- 
gem tuam quam retribuisti nobis. Quam retributionem 
dicit? Ad hoc claudit Psalmus : Beatus. qui. tenebit et 
elidet. infantes tuos ad. petram. Mlam | dicit infelicem , 
beatum autem qui retribuet ei. retributionem. quam 
retribuit nobis. Quxrimus, quam retributionem : 
Beatus , inquit, qui tenebit et. elidet infantes. tuos. ad 
peiram. Ipsa. est retributio. Quid enim fecit. nobis 
- Babylonia ista? Jam cantayimus in illo psalmo : Ser- 
mones iniquorum pravaluerunt adversus nos (Psal. tyiv, 
4). Quando enim nati sumus, parvulos nos invenit 
isla. confusio s:culi hujus ; et offocavit nos errorum 
diversorum vanis opinionibus adhue infantes. Natus 
infans futurus. civis Jerusalem, et jn przdestinatione 
Dei jam civis, sed interim. captivatus ad. tempus, 
Quando discit amare , nisi quod. insusurraverint pa- 
. rentes? Instruunt et docent illum avaritiam , rapinas, 
mendacia quotidiana , diversas culturas idolorum et 
dxmoniorum, remedia illicita pracantationum et 
ligaturarum. Quid facturus est adhuc iufans , anima 
ienera, tendens ad majores quid agant, nisi ut 
quod eos viderit agere hoc scquatur ? Babylonia ergo 
persecuta est parvulos nos; sed Deus dedit nobis 
agnitionem sui jam grandibus, ut non sequeremur 
errores parentum nostrorum. Quod. et tunc comme- 
moravi (a) predictum a propheta : Ad te gentes venient 
ab extremo terra, et dicent, Vere mendacium coluerunt? 
patres nostri, vanitatem que. illis non. pro[uit (Jerem. 
xvi, 19). Jam juvenes dieunt , qui oceisi erant parvuli 
sequendo ipsas vanitates : projiciendo autem vanitates, 
et resiviscendo. in. Deum proficiant, et retribuant * 


Babylonie. Qualem retributionem ei retribuent? - 


- Quam retribuit nobis. l'arvuli ejus vicissim offocen- 
tur ; imo parvuli ejus vicissim elidantur, et morian- 
tur. Qui sunt. parvuli Babylonix ? Nascentes male 
cupiditates. Sunt enim qui cum vetere cupiditate rixan- 
- &ur. Quando nascitur cupiditas, antequam robur faciat 
adversum te mala consuetudo, cum parvula est cupidi- 
tàs, nequaquam prave consuetudinis robur accipiat ; 
. €um parvula est, elide illam. Sed times ne elisa non 


* plorique Mss., filii. 
., * Er. Lugd. Veu. et Lov., Nascitur infans... amare quod 
 dususurraverint parentes. — M. 
—— 3 Nss., possederunt : juxta Grecum LXX, eKtésanto. 
—— *[r. Lugd. Yen., pne et retribuent. — M. 


—— (a) 1n sal. rxiv, u. 6. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVII. 


1714 
moriatur ; ad petram elide: Petra autem erat. Christus 
(1 Cor. x, 4). 

22. Fratres, organa in operando non cessent ; vobis 
invicem cantate cantica Sion. Quam libenter audistis, 
tàm libentius agite quod audistis; si non vultis esse 
saliees Babylonizx , pasti de fluminibus ejus, et fru- 
ctum. nullum afferentes. Sed suspirate. in ;iernam 
Jerusalem ; quo przcedit Spes vestra, sequatur * vita 
vestra : ibi erimus cum Christo. Christus nobis modo 
caput est; gubernat. nos modo desuper : amplectetur 
sccum in illa civitate; xquales eriinus Angelis Dei. 
Non auderemus hoc suspicari de nobis, nisi promit- 
teret Veritas. lioc ergo conceupiscite , fratres, hoc 
die noctuque cogitate. Quidquid de mundo feliciter 
arriserit, nolite prxesumere : nolite libenter colloqui 
cum cupiditatibus vestris. ILostis major est, occidatur 
ad petràm : brevis hostis est, elidatur ad petram. Et 
majores ad petram occidite, ei minores ad petram 
elidite.. Petra vincat. In. petra wdificamint, si. non 
vultis tolli aut a fluvio, aut a ventis , aut a pluvia. Si 
vultis. armati esse contra tentationes in Siculo , 
crescat et roboretnr desiderium Jerusalem zeterno in 
cordibus vestris. Transiet captivitas, veniet felicitas . 
damnabhitur hostis extremus , et cum rege sine morte 
triumphabimus. 
——————À 

IN PSALMUM CXXXVII 
ENARRA TIO. 


SERMO (a). 


1. [vers. 1.] Titulus psalmi hujus brevis et simplex 
est, neque nos tenet , scienles cujus figuram porta- 
verit David, et in eo eliam nos ipsos agnoscentes, 
quia et nos membra sumus illius corporis. Agnosca- 
mus ergo hic vocem Ecclesi» , simulque gaudeamus 
quod in ea esse meruimus, cujus vocem cantantis 
audivimus. Totus titulus est, Ipsi David. Videamus 
ergo quid ipsi David. 

2. Con(itebor tibi , Domine, in toto corde meo. Solet 
nobis Psalmi titulus indicare quid agatur intus : hic 
autem quoniam titulus non hoc indicat, sed tautum 
cui cantetur indicat; quid agatur in toto Psalmo pri- 
mus versus anuuntiat, Confitebor tibi, Domine ,intolo 
corde meo. Manc ergo confessionem: audiamus. Sed 
prius commemoro vos confessionem in Scripturis, 
cum confitemur Deo, duobus modis dici solere , vel 
peccatorum, vel laudis. Sed confessionem peceato- 
rum omnes noverunt; laudis autem confessionem 
pauci advertunt. Nam ita nota est confessio pecca- 
iorum , ut in quocumque Scripturarum loco auditum 
fuerit, Confitebor tibi, Domine ; aut, Confüebimur tibi ; 
continuo jam consuetudine sic intellisendi, manus 
currant ad pectus tundendum; usque adeo non so- 
lent homines intelligere confessionem esse nisi pec- 
catorum. Sed numquid et ipse Dominus noster Jesus 
Christus peccator fuit, qui ait in Evangelio : Confi- 
teor tibi , Pater, Domine cali et terre ? Secutus enim 
ait quid confiteretur ; ut intelligeremus confessionei 


* Am, ep aliquot Mss., sequetur. Et quidam, sequitur. 
(u) ^d yJebem habitus, in solemnitate Crispinz Martyris. 


11$ 
iaudis, non iniquitatis : Confiteor, inquit. tibi, Pater, 
Domine celi et terre, quia ubscondisti hgc a sapien- 
übus et. prudentibus , el. revelasti ea parvulis ( Math. 
xi, 95). Laudavit Patrem , laudavit Deum, quia non 
despicit humiles , sed despicit superbos. Et hic.talem 
confessionem audituri sumus , laudis Dei, et gratu- 
lationis. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo. 
Totam cor meum in aram tux confessionis impono, 
holocaustum laudis tibi offero. Molocaustum enim 
dicitur sacrificium ubi totum incenditur : graece quippe 
do» , latine totum dicitur. Vide quemadmodum offe- 
rat holocaustum spirituale, qui dieit , Confitebor tibi, 
Domine , in toto corde meo. Totum , inquit, cor mcum 
flamma tui amoris accendat : nihil in ue relinquatur 
mibi, nec quo respiciam ad meipsum ; sed totus in 
te :estuem, totus in te ardeam, totus diligam te, tan- 
quam inflammatus abs te. Confitebor libi, Domine , in 
tofo corde meo ; quoniam audisti verba oris mei. Cujus 
oris mei, nisi cordis mei? Ibi enim habemus vocein, 
quam Deus exaudit, quam prorsus auris humana non 
novit. Clamabant certe qui Susannam accusabant, et 
ad eclum oculos non levabani ; illa tacebat, et corde 
clamabat : unde. illa meruit exaudiri, inde isti puniri 
(Dan. xit). Est ergo os intus; ibi rogamus, inde ro- 
gamus : el si hospitium vel domum Deo proparavi- 
mus , ibi loquimur, ibi exaudimur. Non enim est ille 
longe ab unoquoque nostrum positus, in quo vivimus, 
movemur et sumus (Act. xvi, 27 e( 28). Longe tea 
Deo non [acit, nisi iniquitas sola : dejice medium 
parietem peccati, et eura illo es quem rogas. Audisti, 
inquit, verba oris mei ; confitebor tibi. 

5. Et coram Angelis psallam tibi. Non coram homi- 
nibus psallam, sed coram Angelis psallam. Psalterium 
mieum, gaudium meum : sed gaudium meum de infe- 
rioribus, coram hominibus est; gaudium ineum de 
guperioribus , coram Angelis est. Non enim novit im- 
pius gaudium justi : Non est gaudere impiis, dicit Da- 
minus (Isai, xuvin , 92 ; et Lv, 21). Gaudet iniquus 
in popina *! , gaudet martyr in catena. Quomodo gau- 
deba sancta ista Crispina cujus hodie solemnitas ce- 
lebratur (a) ? Gaudebat cum tenebatur, cum ad judi- 
cem ducebatur, eum in carcerem milttebatur, cum 
ligata producebatur , cum in catasta levabatur , eum 
audiebatur, cuf damnabatur ; in his omnibus gaude- 
hat: et eam miseri miseram putabant, qus coram 
Angelis gaudebat. 

À. [vers. 2.] Adorabo ad templum sanctum tuum. 
Quod templum sanctum tuum? Ubi habitabimus *, 
ubi adorabimus. Currimus enim , ut adoremus Gra. 
vidum cor nostrum parturit, et ubi pariat querit. 
Quis est ille locus ubi adorandus est Deus? qui mun- 
dus ? quod xedificium ? que deniqne sedes in coelo et 
inter stellas ? Quzrinus in Scripturis sanetis , et in- 
venimus in verbis Sapientis : Ego, inquit, eram cum 
illo; ego eram ad quam adgaudebat. quotidie. Et dicit 
opera ejus , et exponit nobis sedem ipsius. Quam ? 

! Am. Fr, et plures Mss., iji pompa. 

*. Aliquot Mss., habitas. 


(a) n ejusdem natali habitus est sermo in rsal. cxx ut 
videre est sura, col. 1605. 


S AUGUSTINI EPISCOPI 


1776 


Quando validas, inquit, feciebat in sumumo nubes 
quando sedem suam segregabat super ventos (Prov. vut, 
90, 27, 98). Sedes autem ejus templum ejus. Quo 
ergo ibimus ? Super ventos adoraturi sumus? Si su- 
per ventos adoratur, aves nos vincunt. Si autem in- 
lelligamüs ventos animas , id est, ventorum nomine 
siguificatas animas , sicut ait quodam loco Seriptura, 
Volavit. super pennas. ventorum (Psal. xvu, 11) ; hoe 
est, super virtutes animarum : unde et [latus Dei di- 
citur anima (Gen. i, 7), tanquam ventus, non ut iste 
intelligatur ventus quá corpus. propellente sentimus, 
sed ut ejus nomine significetur aliquid invisibile, quod 
neque oculis cerni poiest, nec sentiri auribus , nec 
odoratu duci, nec palato gustari, nee manu countre- 
ctari; quod est utique vita quidiun, qua vivimus, 
qui anima dicitur : si hos ventos intellexerimus, 
non est quare quieramus pennas visibiles , ut cum 
avibus volemus ad adorandum ad templum Dei ; sed 
super nos ipsos inveniemus Deum sedere, si ejus 
fideles esse voluerimus. Videte si hoc noa est : Ten- 
plum enim Dei sanctum est, ait Apostolus , quod es'is 
vos (1 Cor. m , 17). Certe tamen , quod manifestum 
est, in Angelis habitat Dens. Ergo cum gaudium no- 
strum de spiritualibus rebus, non de terrenis honis 
assumit canticum Deo, ut psallat coram Angelis ; ipsa 
congregatio Angelorum templum Dei est , adoramus 
ad templum Dei. Ecclesia deorsum , et Ecclesia sur- 
sum ; Ecclesia deorsum in omnibus fidelibus, Eccle- 
Sia sursum in omnibus Angelis. Sed descendit ad 
Ecclesiam deorsum Dominus Angelorum , et ei An- 
geli in terra ministraverunt ministranti nobis (Matth. 
1v, 11). Non enim veni , inquit, ministrari, sed mini- 
sirare (Id. xx, 28). Quid nobis ministravit , nisi quod 
hodieque manducamus ' et bibimus? Cum ergo Do- 
minus Angelorum nobis ministrarit, nor» despere- 
mus nos futuros :»quales Angelis. Major enim Ange- 
lis descendit. ad hominem, et Creator Anzelorum 
suscepit hominem , Dominus Angelorum mortuus est 
pro homine, Adorabo ergo ad templum sanctum Luum z 
intelligo templum tuum non manu factum , sed quod 
tu fecisti tibi. ; 

5. Et confitebor. nomini (uo , in misericordia tua et 
veritate tua. In duobus istis conlitemur : sic enim et 
in alio psalmo legitur, Universe vie Domini miseri- 
cordia et veritas (Psal. xxiv, 10). In duobus istis con- 
fitemur ; in (ua misericordia, et in tua veritate, Miseri- - 
cordia peccatorem respexisti , veritate promissionem 
reddidisti. In tua ergo misericordia et veritate confite- 
bor-tibi. IIas etiam ego pro meis viribus reddo , quas 
mihi donasti, faciens misericordiam et veritatem ; 
misericordiam in subveniendo, veritatem in judi- 
cando. llis adjuvamura Deo , his promeremur Deum. 
Merito ergo misericordia et veritas universe vie Do- 
mini. Non sunt alie vie, quibus ad nos veniat *; 
non sunt alix vix , quibus ad illum veniamus. 

6. Quoniam magnificasti super omne, nomen sanclum 
tuum. Qualis ista. gratulatio, fratres?  Maguilicavit 


! Tres Mss., manducavin; sis. 
? Am. et el.quot NSs., vert. 


1771 


nomen suum sanctum super Abraham. Credidit enim 
Ahraham Deo, et deputatum est illi ad justitiani 
(Gen. xv, 6; Rom. 1v, 5). Cieterze omnes gentes ido- 
fis immolabant, di:monibus serviebant, Natus est ex 
Abraham Isaac; maguificatus est super illam domum 
Deus : inde Jacob ; magnificatus est Deus , qui dicit, 
Eqo sum Deus Abraham , et Deus Isaac, et Deus Jacob 
(Exod. m, 6) : inde duodecim filii, inde populus Israel 
liberatus ab ZEgypto, ductus per iare Rubrum, exer- 
citatus in eremo , ejeetis Gentibus in terra promis- 
sionis collocatus est. Magnifieatum est nomen Domiui 
super Israel. Sed inde et virgo Maria , inde Dominus 
Christus , mortuus propter peccata nostra, resurgens 
propter justificationem nostram (Rom. 1v, 25), im- 
plens fideles Spiritu sancto, mittens predicari per 


gentes, Agite penitentiam, appropinquavit enim regnum 


celorum. (Matth. i , 2) : et ecce magnificavit super 
omne, nomen sanctum suum. 

7. [vers. 5.] In quacumque die invocavero te, cito 
exaudi me. Quare, cito? Quia tu dixisti, Adhuc loquente 
ie dicam , Ecce adsum (Isai. vm , 9). Quare, cito? 
Quia jam non peto felicitatem terrenam , didici san- 
ctum desiderium de novo testamento. Non peto ter- 
ram, non fecunditatem carnalem , non salutem tem- 
poralem, uon inimicorum subjectionem , non divitias, 
non honores ; nihil horuin peto : ideo cito exaudi me. 
Quia docuisü quid petam , da quod peto. Dicamus 
huic : Tale aliquid petis? Audiamus nos, eructet pe- 
titionem suam , et videamus quid petat ; et discamus 
per eum petere , ut mereamur accipere. Veneras ad 
Ecclesiam , nescio. quid hodie petiturus , Quid puta- 
mus veneras petiturus? Veneras cum desiderio tuo, 
nescio quo, utinam innocenti , eisi carnali. Sed re- 
move iniquitatem , remove carnalitatem ; disce quid 
petas, quid hodie celebres attende. Natalitium sanctae 
eL beate feminz celebras, et forte felicitatem ! ter- 
renam desideras. llla propter desiderium sanctum 
dimisit felicitatem quam habebat in terra; dimisit 
filios flentes et tanquam crudelem matrem dolentes, 
quia velut perdiderat humanam misericordiam , qui 
ad divinam festinabat coronam. Neseiebat vero illa 
quid desideraret, quid calcaret ? 1mo vero noverat 
psallere. coram Angelis Dei, eoremque desiderare 
consortium, amicitiam sanctam et puram , ubi ulte- 
rius nou moreretur , ubi judicem nosset apud quem 
non valere posset mendacium. Quid ergo? in illa vita 
nulla sunt bona? [mo vero ibi sola sunt bona , non 
malis mixta bona ; securitates * in. quibus gaudeas 
quantum vis , et nemo dicat tibi, Tempera te. llic 
autem de bouis terrenis. gaudere molestum cst, et 
periculosum. nimis; ne sic gaudeas ut h:ireas, et 
gaudendo male pereas *. Nam unde Deus miscet tri- 
bulationes gaudiis terrenis, nisi ut tribulationem sen- 
tientes et amaritudinem , discamus :eternam deside- 
rare dulcedinem? 


* Aliquot Nss., eelebrüatem. — as 
? plerique. Mss., non malis mura: bona securilatis, 1n 


quilus, etc. 
5 Am, et plures wss., /ugreas. Forte leg., el hi rendo mate 


persas. 


ENARRATiO IN PSALMUM CXXXVi1. 


18 

8. Quid ergo petit, videamus ; quo merito dixerit, 
Cito exaudi me. Quid cnim petis , ut. cito exaudinris ? 
Multiplicabis me. Multis modis multiplicatio intelligi 
potest. Est multiplicatio terren:e generationis, secun- 
dum primam naturx nosirx benedictionem , quain 
audivimus : Crescite, et multiplicamini, et implete ter- 
ram , et dominamini ejus (Gen. 1, 98). Sicne ille vole- 
bat multiplicari, qui dicebat, Cito exaudi me? Et 
ista plane muliiplieatio fruetuosa est, et uou venit 
nisi de benedictione Domini. Jam quid dicam de aliis 
multiplicationibus ? Multiplicatus est ille auro, bile ar- 
gento , ille pecore , ille familia , ille possessionibus, 
ille his omnibus. Multxe sunt terren:e. multiplica- 
tiones ; felicior autem filiorum : quanquam bomini- 
bus avaris etiam ipsa fecunditas molesto cst. Timent 
enim ne pauperes relinquantur, qui multi nasci poiue- 
runt. Quz sollicitudo plerosque ad impietatem coegit, 
ut obliviscerentur quod parentes essent, omnique 
humanitaüs affectu exspoliati , exponerent filios 
suos, ut eos facerent alienos ; projiceret quie peperit, 
colligeret qux non peperit ; illa contemneret, illa di 
ligeret ; illa frustra mater carne, illa verior. volun- 
tate. Cum ergo sint multe. multiplicationes, et multa 
genera multiplicationum , quam  mulüplicationem 
quirit qui dixit , Cito exaudi me ? Ait. enim , Afutti- 
plicabis me. Esspectamus audire iu quibus. Audi 
ergo : In anima mea. Non in carne mea, sed in. anima 
mea : Multiplicabis me in anima mea. Vstne adhuc 
quod addatur, ne forte et multiplicatio in anima non 
continuo felicitatem significet ?- Etenim curis * honii- 
nes in anima multiplicantur. Multiplicatus. videtur in 
anima, in quo etiam multiplicata sunt vitia. llle tan- 
tummodo avarus est , ille tantummodo superbus, ille 
tantummodo luxuriosus ; isie et avarus, et superbus, 
ei luxuriosus-: multiplicatus est in anima sua, sed 
malo suo. Multiplicatio ista egestatis est , non uber- 
tatis. Ergo quid tu qui dixisti , Cito exaudi me, et i2 
abstulisti ab- omni corpore, ab omni terrena. re, ab 
omni desiderio sxculari, ut diceres Deo, Muliipii- 
cabis me in anima mea? Adhuc explana quid desideres. 
Multiplicabis me , inquit, in anima mea, viriute. kx - 
pressum. volum, expressum desiderium, ab oinni 
confusione circumcisum. Si diceret , M uliipiicabis me; 
terrena nescio qua cogitares : addidit , in anima nie, 
Rursus, ne in anima vitia cogitares , addidit, virtute. 
Nihil est quod. amplius a Deo desideres , si vis bona 
et vera fronte dicere , Cito exaudi me. 

9. [vers. 4.] Confiteantur tibi , Domine , owes reges 
terra. Va fiel, ex ita fit, et quotidie fit; et ostenditur. 
non frustra dictum , nisi quia erat futurum. Con[itean- 
tur tibi, Domine , omues veges terra. Sed et ipsi cum 
tibi confitentur, eum laudant te , non terrena deside - 
rint à te. Quid enim reges terre desideraturi. sunt? 
Nonne jam habent ipsum imperium ? Quidquid am- 
plius desideraverit homo in terra, usque ad imperium 
est desiderimm: ejus. Quid amplius potest? Altior 
sublimilas necessaria est. Sed fortasse quanto altior, 


| BieFr. et Lov. addunt, ef furiis : quod ab Am. et Mss. 
abest. 


1179 


fanto periculosior. ldcoque reges quanto sunt in ma- 
jore sublimitate terrena , !anto magis humiliari Deo 
debent. Utquid faciunt ! * Quoniam audierunt omnia 
terba oris tui ! O Domine, omnia verba oris tui ! Nescio 
in qua gente abscondita erant Lex et Prophet, onnia 
verba oris iui. Sed in gente Judzorum sola erant oin- 
nia verba oris tui : quam gentem laudans Apostolus ait, 
Quid ergo amplius est Judwo ? aut que utilitus circum- 
cisionis ? Multum per omnem modum. Primum quidem, 
quia credita sunt illis eloquia Dei (Rom. wi, 4 et 2). lbi 
erant verba Dei. Sed da mihi illum Gedeon quemdam 
sanetum virum tempore Judicum ; videte quale signum 
petivit a Domino : Ponam , inquit, vellus in area; 
compluatur vellus , area sicca sit. Et factum est : com- 
plutum est vellus solum , area sicca erat, Petiit ite- 
rum signum : Area tota compluta sit, et. solum vellus 
siccum. inveniatur. Et hoc factum est : compluta est 
area, sicco vellere (Judic. v1, 56-40). Primo complu- 
tum vellus, sicca area; postea compluta arca , sicco 
vellere. Quid vobis videtur area , fratres? Nonne or- 
bis terrarum ? Quid vellus ? Tanquam gens Judzxa in 
medio orbe terrarum , liabens grati: sacramentum , 
non in manifestatione, sed in nube secreti , tanquam 
jn velamento pluviam * in vellere. Venit tempus 
quando revelaretur pluvia in area ; manifestata est, 
non operta. Factum est ergo quod dictum est , Confi- 
teantur tibi, Domine, omnes reges terre ; quoniam au- 
dierunt omnia verba oris tui. Quid est, Israel, quod 
abscondebas ? quamdiu abscondebas? Expressum est 
vellus , et exiit de te pluvia. Solus Christus suavitas 
pluviz : ipsum solum non agnoseis in Scripturis , 
propter quem facte sunt. Scripturxe. AL vero omnes 
reges terre confiteantur tibi, Domine; quoniam audie- 
runt omnia verba oris tui. 

10. [vers. 5.] Et cantent in viis Domini , quoniam 
magna est gloria Domini. Cantent in viis Domini reges 
terre. In quibus viis eantent ? De quibus supra di- 
etum est, In misericordia tua et verilate tua ; quoniam 
soiiversa via Domini misericordia et veritas. Non. ergo 
sint reges Lerrx superbi, sed humiles sint. Tunc can- 
tent in viis Domini, si humiles sint : ament, et can- 
iabunt. Novimus viatores cantatores; cantant, et 
pervenire festinant. Sunt cantica mala tanquam vete- 
ris hominis ; sed canticum novum pertinet ad homi- 
nem novum. Ambulent ergo et reges terrm» in viis 
tuis, ambulent et cantent in viis tuis. Quid. cantent? 
Quoniam magna est gloria Domini : non regum. 

11. [vers. 6.] Vide quomodo reges voluit cantare 
jin viis, humiliter portantes Doniinum , non se extol- 
lentes adversus Dominum. Nam si se extulerint, quid 
sequitur ? Quoniam excelsus Dominus, et humilia respi - 
cit, Volunt ergo reges respici? Humiles sint. Quid? 
8i 6 extülerint in superbiam, latere ipsius oculos 
possunt? Ne forte quia audisti , humilia respicit , su- 
perbus velis esse, ei dicas in anima tua : Ilumiles 
respicit Deus, me non respicit; faciam quod volo. 


! Sic Mss. At Lov. , Et quid. fuciant. Am, et Er., Ut quid 
[«ciant. 
* Plures Mss., pluvia. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1780 


Quis enim me videt ? .ominem latet ; Deus non vult 
me videre , quia humilis non sum, ille autem humilia 
respicit : quod volo facio. O importune, nunquid hoe 
diceres, si scires quid amare deberes? Ecce si nolit 
te videre Deus, hoc ipsum non limes, quia le non 
vult. videre? Si salutes aliquem majorem patronum 
tuam, et. intentus in aliud non te. videat , quomodo 
tibi anima dolet? Si autem Deus te non videat, se- 
curum te putas? Non te videt Salvator, et. videt de- 
predator *. Et tamen. et ipse te Deus videt. Non. te 
putes non videri ; imo roga ut. merearis videri a quo 
videris. Dictum est enim : Oculi Domini super justos. 
Quia non super injustos, faciant ergo quod volunt 
iujusti : Oculi Domini super justos. Sequatur adiue : 
Et aures ejus ad preces eorum. lnjusti ergo qui securos 
se putabant, quia non erant oculi Domini super eos , 
non timent , quia non sunt et aures ejus ad preces 
eorum ? Nonne melius ct oculi ejus super nos, et 
aures ejus ad preces nostras ? Sed cum facis ea super 
quie non vis esse oculos Domini , non mereris * pre- 
cibus tuis et aures Domini ; et tamen male faciendo, 
a te non avertis oculos Domini. Quid enim ibi sequi- 
tur? Vultus autem Domini super facientes mala.Sed ad 
quid ? Ut perdat de terra memoriam eorum. Vides te 
videri? vides te latere non posse? Cum ergo quid- 
quid feceris videaris, quare hoc non faeis unde 
placere merearis ? Ergo et hie quid? Quoniam magna 
est gloria Domini ; quoniam excelsus Dominus, et humi- 
lia respicit. Excelsa autem quasi non respicit : Aumi- 
lia enim respicit. Excelsa , quid? A longe cognoscit. 
Quid sibi ergo przsstat superbus.? ? Ut a longe videas 
tur ; non ut non videatur. Nec putes te ideo securum 
esse debere, quod minus bene te videt *, qui a longe 
te videt. Tu enim quod a longe vides, non bene 
vides : Deus etsi a longe te videt , perfecte te videt, 
et tecum non est. lloc agis, non ut minus perfecte 
videaris; sed ut non sis cum illo a quo videris. At 
vero humilis quid sibi prostat? Prope est Dominus 
his qui obtriverunt cor (Psalm. xxxii, 16, 17,19). Eri« 
gat se ergo superbus, quantum voluerit ; certe in alto 
habitat Deus , in ccelo est Deus : vis tibi propinquet? 
Ilumilia te. Nam tanto a te erit altior, quanto tu cla 
lior : Excelsa autem a longe cognoscit. 

12. [vers. 7.] Si ambulavero in medio tribulationis , 
vivificabis me. Verum est : in quacumque tribulatione 
fueris, confitere , invoca ; liberat te, vivificat te. Sed 
tunen aliquid liic debemus melius intelligere, quo jam 
familiarius inhxreamus Deo, dicamusque illi, Cito 
exaudi me. Dixerat enim, Excelsa a longe cognoscit : et 
excelsa superba non norunt tribulationem. Non no- 
runt, inquam, tribulationem de qua dicitur alio loco, 
Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invo« 
cavi ( Psal. cxiv, 5, 4). Quid enim magnum, si tribu- 
latio te inveniat? Si aliquid potes , tu inveni tribula- 


! Am. cum unico Mss., el videt damnator. Er., et videt «le- 
predator et damaator. K 5 

? pr, et hegius Ms., super qua vis esse oculos Domi..i, 
tunc mereris, etc. t 

5 Er. Lugd. Ven. et Lov., superbus nisi ut...? — M. 

* £r. Lug. Ven. et Lov , videat. — M. 


4181 
tionem. Et quis est, inquis, qui inveniat tribulationem? 
aut quis illam vel quxrat? In medio tribulationis es , 
et nescis? Vita ista parva tribulatio est? Si non est 
tribulatio, non est peregrinatio ; si autem peregrina- 
tio est, aut parum patriam diligis , aut sine dubio 
tribularis. Quis enim non tribuletur, non se esse cum 
eo quod desiderat? Sed unde tibi non videtur ista 
tribulatio * Quia. non. amas. Ama alteram vitam , et 
videbis quia ista vita tribulatio est : quaeumque pro- 
eperitate fulgeat , quibuslibet deliciis abundet atque 
e;rcumfluat *; quando nondum est illud gaudium sine 
ula tentatione certissimum, quod nobis in (ine servat 
Deus , sine dubio tribulatio est. Ergo intelligamus et 
hujus tribulationem , fratres. Si ambul«vero in medio 
tribulationis, vivificabis me. Non sic ait , tanquam di- 
ceret, Si forte evenerit mihi tribulatio aliqua, libera- 
bis inde me. Sed quomodo? Si ambulavero in medio 
tribulationis, vivificabis me ; id est, aliter non vivifica- 
bis me, nisi in. medio tribulationis ambulavero. Si 
ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me. Ve 
videntibus ; beati lugentes (Luc. vx, 2v, 95) : Si ambu- 
lavero in medio tribulationis, vivificabis me. 

49. Super iram inimicorum mwcorum extendisti manum 
fuam, et salvum me fecit dextera tua. Siwviant inimici ; 
quid possunt facere inimici? Pecuniam tollere, exspo- 
lire, proscribere, in exsilium mittere, doloribus tor- 
mentisque cruciare ; ad postremum , si permissi fue- 
rint, et occidere : numquid amplius? Tu autem, Do- 
mine, super iram inimicorum meorum extendisti inanum 
luam : super id quod mihi possunt facere inimici, tu 
extendisti manum tuam. Non enim inimici possunt 
me separare a te; tu autem amplius vindicas , quia 
adhuc dilfers me : Super iram inimicorum meorum 
exlendisti manum tuam. Sa»viat. quantum. potest ini- 
micus, non me separat a Deo : tu autem , Domine , 
adhuc me non recipis *, adhuc me in peregrinatione 
conicris , adhuc gaudium dulcedinemque tuam non 
pracbes ; nondum inebriasti ab ubertate domus tu: , 
et torrente voluptatis tux€ nondum | potasti. Apud te 
enim est fons vite, et in lumine tuo videbimus lumen 
( Psal. xxxv, 9, 10). Sed ecce dedi ? primitias spiri- 
tus , et credidi in te, ct servio mente legi Dei (Iiom. 
vut, 25); tamen iu nobismelipsis adhuc ingeiniseimus, 
adoptionem exspectantes, redemptionem corporis no- 
stri (d. vni , 25). Hauc vitam nobis peccantibus de- 
dit Deus, ubi etiam necesse est ut. conteratur Adam 
in sudore et labore vultus sui, cum terra ei tribulos 
et spinas parit (Gen. ur, 18, 19). Numquid aliquis iui- 
micus plus potuit procurare ? Super iram inimicorum 
meorum extendisii manum tuam : sed. tamen. non ad 
desperationem. Sequitur. euim : Et salvum. me fecit 
dextera tua. 

14. Potest et sic intelligi , super iram inimicorum 
meorum extendisti manum tuam : irascebantur inimici, 


* Sic plerique Mss. Edd. vero, circumfloreat. 

? hegius MS. , respicis. 

?Lov., dedisti. At. Am. Fr. et plures Mss , dedi. Hane te- 
ctionem confirmat illud supra, iu.Psal.. 131, u. 18 : « dautes 
« jam Deo primitias spiritus. nostri, hoc est, ipsam lidem 
« tauquam primogenita nostra. » 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVII. 


1782 
vindieasti me de inimicis. Peccator 11do5it et irescetur, 
dentibus. suis [rendet et tabescet (Psal. csi, 40). Ubi 
sunt qui dieebant : Pereat nomen Christianorum * de 
terra? Certe. aut moriuntur , aut. convertuntur, Ergo 
Super iram inimicorum eztendisti manum tuam, quam- 
diu diceretur quod scriptum est : Auimici eei dixerunt 
mala mili, quando morictur et peribil nomen ejus (Psal. 
xL, 6)? quando delebitur nomen Christianorum. de 
terra? Cum dicunt ista , partim. crelideruut , partiin 
perierunt , pauci timidi remanserunt. Quania ira ini- 
micorum saxviebat , quando sanguis martyrum funde- 
batur ! Quomodo se putabant nomen Christianorum 
delere de terra ! Super iram. inimicorum meorum | ex- 
Lendisti manum tuam , et salvum me. fecit dextera tua. 
Ecce illi qui martyres persequebantur , memorias 
martyrum inquiruat, aut ubi adorert?, aut ubi se 
inebrient ; qu:xrunt tamen. Super iram inimicorum 
meorum extendisti munum tuam , el salvum | me fecit 
dextera tua. Secundum desiderium. salvum we. fecit 
dexierü Lua. Est quxdam salus in. dextera ; nam est 
altera salus in sinistra : salus temporalis et carnalis, 
in sinistra est; salus s:eterna cum Augelis, in destera 
est. Idco jam in ipsa immortalitate positus Christus , 
dicitur sedere ad dexteram Dei (Marc. xvi , 19). Non 
enim Deus habet in seipso dexteram aut sinistram ; 
sed dextera Dei dicitur felicitas illa , quae quoniam 
ostendi oculis non potest, tale nomen accepit. Hac 
dextera tua salvum me fecisti, non secundum saluteum 
temporalem. Nam Crispina occisa est; sed numquid 
deseruit illam Deus ? Non illam fecit salvam in sinistra, 
sed fecit in dextera. Machab:ei quanta torinenta. per- 
pessi sunt (Il Machab. vu) ! Tres autem pueri in me- 
diis ignibus deambulando laudaverunt Deum (Dan. 
m , 24). Horum salus in dextera , istorum etiam in 
sinistra. Aliquando ergo non salvat in sinistra sanctos: 
suos; sed semper salvat in dextera. Lupios autem 
plerumque salvat in sinistra , non salvat in. dextera. 
Nam illi qui persequebantur Crispinam, sani erant in 
corpore : illa occisa est, illi vivunt. Hlorum salus in 
sinistra, illiusin dextera : Et salvum me fecit dextera tua. 

45. [ vers. 8. ] Domine, retribues pro nc. Vgo uon 
retribuo; tu retribues pro me. Saviant iuimici, quan- 
tum libet; Iu retribues quod ego non possum. Domine, 
retribues pro me. ln ipso capite nostro attendite. Re- 
Lquit enim. nobis exempium , ul. sequamur vestigia 
ejus. Qui peccatum nou fecit , nec inventus est dolus iu 
ore ejus : qui cum malediceretur , non remaledicebat di- 
ceus, Domine, retribues pro me : cum judicaretur , non 
commninabatur ; sed commendabat se illi judicaxti juste ? 
(| Petr. n, 21-25). Quid est, Domine, retribucs, pro 
m2? Ego , inquit, non. quero gloriam meam; est qui 
querat et judicet (Joan. vii, 50). Non vosmetipsos viu- 
dicantes , clarissimi , Apostolus licit : sed date locum 
ire. Scriptum est enim , Mihi vindictam , et. ego reti - 
buam, dicit Dominus ( Rom. xu, 49). Domine rctribucs 
pro me. 

1 plures Mss. constanter, christianum. 

3 Aliquot Mss., Orent. 


, 9 Ami. cun unico Ns. d»juste. At Edd. ali», et Mss., Jaste;, 
juxta Grae. d'ikiiós. 


1133 


16. Est hie alius intellectus non negligendus , et 
forte magis eligendus. Domine Christe , retribues pro 
ine. Ego enim si reddam, rapui; tu quod non rapuisti, 
solvisti : Domine, retribues pro me. Vide illum retri- 
bucutejn pro nobis. Venerunt qui tributum exigerent; 
exigebant tributum didraehmam, id est duas draclimas 
in uno homine : ventum est ad Dominum, ut solveret 
tributum ; into non ad ipsum , sed ad discipvlos ; et 
dietum est illis : Magister vester non solvit. tributum ? 
Illi retulerunt ad eum. Et ille : Iteges terre a quibus 

xigunt tributum? a filiis suis, an ab alienis? Respou- 

üerunt : Ab alienis. Ergo , inquit, liberi sunt filii, Sed 
tamen ne scandalizemus eos, ait Petro, vade, mitte ha- 
inum in mare, ei qui primus piscis ascenderit , aperi os 
éjus, et invenies staterem; id est duas didrachmas. Sta- 
ler ponderis genus est, habens quatuor drachmas. 
JH uvenies ibi ; da illis pro me et té (Matth. xvii, 23-26). 
Domine , retribues pro me. Merito habemus primum 
piscem liamo captum, hamo comprehensum *; primum 
surgentem de mari, primogenitum a mortuis. In ejus 
ere invenimus duas didrachmas , id est quatuor dra 
ehmas : in ejus ore invenimus quatuor Evangelia. 
Istis quatuor drachmis ab exactione hujus s:eculi libe» 
tamür; per quatuor Evangelia debitores non remanee 
bimus: ibi enim peccata nostra omnia solvuntur. 
Retribult ergo pro nobis : gratias misericordix ipsitss 
Nihil debebat; pro se non reddidit, sed pro uobis red- 
didit, Ice , inquit, venit princeps mundi hujus , el in 
iue nihil inveniet. Quid est, in me uihil inveniet ? Nullum 
peceatum in me inveniet ; quare occidat me, non ha- 
bet. Sed ut. sciunt. omnes , ail, quia voluntatem Patris 
mei facio , surgite , eamus. hinc (oan, xiv, 50 , 51). 
Quid est, surgile , eamus hinc? 1d est , non necessi« 
tate, sed voluntate patior, reddens quod non debeo : 
Domine , retribues pro me. 

YT. Domine , misericordia tua in eternum. Quid de- 
siderem? Non diem hominum *. Non laboravi subse- 
quens te, Domine , et diem hominum non concupivi ; tu 
&cis (Jerem. xvii, 16). Ecce martyr sancta Crispina si 
desideraret. diem hominum , negaret. Cliristum, Plus 
hib,viveret, sed in azternum non viveret. Maluit in 
xternum vivere, quam paulo amplius temporaliter 
vivere. Denique Domine, misericordia tua in eternum; 
non ad tempus volo liberari. Misericordia tua in 


ulernum, qua? martyres liberasti , et-sic cito de: 


liae vita abstulisti. Domine, misericordia tua in cter- 
vum. 

18. Opera manuum tuarum ne. despicias. Non dico, 
Domine, Ne despicias opera manuum mearum ; non 
;e jaeto de operibus mei. Kzquisivi, quidem JDo- 
minum manibus meis nocte coram eo , et non sum de- 
ceptus (Psal. xxxvi , 5) ; sed tamen non. commendo 
opera manuum mezrum : timeo ne cum inspexeris , 
invenias plura peccata quam merita. IHoc solum rogo, 
hoe dieo, lioe impetrare desidero : Opera manuum 
tuarum ne despicias. Opus tuum in mewide, non meum; 


! DUO NSS., (inore comprehensum. 2 7 

? Cbristin:eanus Mss. , Quid desiderem nosti : diem homi- 
"tum ? 

* Am. et j lures Mss, guia. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1784 


nam meum si videris, damnas; tuum si videris, coro- 
nas. Quia et quzecumque sunt bona opera mea , abs 
te mihi sunt, et ideo tua magis quam mea sunt. Au- 
dio quippe ab Apostolo tuo : Gratia salvi fact estis 
per fidem, et hoc non ex vobis , sed Dei donwm est , non 
ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsius enim sumus 
fipnentum , creati in. Christo Jesu in operibus bonis 
(Ephes. v, 8-10). Ergo, sive in eo quod homines su« 
mus , sive in eo quod ex nostra impietate mutati et 
justificati sumus, Domine, opera manuum tuarum. né 
despicias. 





IN PSALMUM CXXXVIII 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Psalmum nobis brevem paraveramus , queni 
mandaveramus cautari a Lectoré ; sed ad horam , 
quantum videtur, perturbatus, alieruma pro altero le- 
git. Maluimus nos iu errore Lectoris sequi volunta- 
tem Dei , quam nostram in nostro proposito. Si ergo 
vos in ejus prolixitate aliquandiu tenuerimus , nobis 
non ii putetis ; sed credatis Deum nos non infruetuose 
laborare voluisse. Neque enim frusira in primo pec- 
cato nostro penam accepimus, ut in sudore vultus 
nostri panem manducemus ( Gen. 11, 19 ). Tantum si 
panis est, attendite. Panis autem est, si Christus est : 
Ego sum, inquit, panis vivus qui de celo descendi 
(Joan. vi, 41). Quem manifestatum habemus in Evar- 
gelio, ipsum quxramus et in Prophetis. Hunc ibi non 
vident super quorum cor adhuc velamen positum est 
(II Cor. ut, 14), unde audivit Charitas vestra hester- : 
uo die. Nobis autem quia sacrificium vespertinum 
crucis Domini conscidit velum (Matth. xxvii, 51), ut 
pateant jam templi secreta ; quamdiu nobis Christus 
praedicatur , etsi cum labore et sudore, manducandus 
est panis. 

2. Loquitur autem Dominus noster Jesus Christus 
in Prophetis aliquando ex persona capitis nostri , qui 
est ipse Christus salvator, sedens ad dexteram Patris ; 
qui etiam propter nos natus de virgine , et sub Pontio 
Pilato, qualia nostis, passus est ; fuso innocente san- 
guine , quod est pretium nostrum , redemit nocentes 
a captivitate , in qua-detinebamur a diabolo , donans 
nobis delicta , et ipso pretio nostro sanguine suo de- 
lens chirographum quo debitores tenebamur (Coloss. 
i1, 15, 14). Ipse cst rector et sponsus et redemptor 
Ecelesix , caput nostrum. Et utique si caput est, ha- 
bet corpus. Corpus autem ejus sancta Ecclesia , quae 
etiam conjux ejus ; cui dicil Apostolus, Vos autem 
estis corpus Christi ct membra (| Cor. xu, 27 ). Votus 
itaque Christus caput et corpus, tanquam integer vir : 
quia et femina de viro facta est, et ad virum pertinet ; 
et dictum est. de primo conjugio, runi duo n carne 
una (Gen. n, 24). Hoc autem ad mysterium interpre- 
tatur Apostolus non frustra esse dictum de iliis dun- 
bus hominibus, nisi quia in eis jum Gzurabatur Chri- 
stus et Ecclesia. Nam hoc sic exponit Apostolus : Eruit 
duo in carne, inquit , una ; sacramentum hoc magnum 


1735 
est ; cgo autem dico , in Ckristo et Ecclesia ( Ephes. v , 
51 er 52). Dicit etiam ipsum Adam forinam futuri : Qui 
est, inquit, forma [uturi ( Rom. v, 14). Si ergo Adam 
forma (uturi ; quomodo de latere dormientis Eva facta 
est (Gen. n. 21, 22), sic ex latere Domini dormientis, 
id est, in passione morientis, et in eruce percusso de 
Jancea (Joan. xix, 54), manaverunt Sacramenta, qui- 
bas formaretur. Ecclesia. Nam de futura eadem pas- 
sione sua sie dicii in alio. psalmo : Ego dormivi, et 
sdfnnum cepi ; el exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet 
me ( Psal. t1 , 6). Ergo dormitio intelligitur passio. 
Eva de latere dormientis, Ecclesia de latere patientis. 
Loquitur ergo Dominus noster Jesus Christus in Pro- 
phetis aliquando ex voce sua , aliquando ex voce no- 
stra, quia unum sé facit nobiscum ; sicut, dictum est , 
Erünt duo in carne una. Unde dieit el ipsc Dominus 
in Evangelio, cum de conjugio loqueretur : Igitur jam 
non sunt duo, sed una caro (Matth. xix, 6). Una caro, 
quia de.nostra mortalitate carnem suscepit ; non au- 
tem una divinitas; quia ille Creator, nos creatura. 
Quidquid igitur Dominus loquitur ex persona suscepue 
carnis, «t ad illud caput pertinet quod jam ascendit in 
emlum, et ad ista membra qu: adhuc in terrena per- 
- egrinatione laborant : pro quibus laborantibus mem- 
bris, eum ea Saulus insequeretur , clamavit de coelo, 
Saule, Saule, quid me persequeris (Act. 1x, 4)? Audia- 
mus ergo loquentem. Dominum Jesum Christum in 


prophetia. Cantati enim sunt ipsi Psalmi longe ante-- 


quam Dominus de Maria nasceretur , non antequam 
Dominus esset : semper enim Creator omnium ; ali- 
quando autem et natus ex creatura. Divinitatem illam 
credimus, et quantum possumus , intelligamus :qua- 
lem Patri. Sed illa divinitas Patri zequalis , facta est 
parüceps nostre mortalitatis, non de suo, sed de no- 
sro ; ut et nos efíiceremur participes divinitatis ejus, 
non de nostro, sed de ipsius. 

3. [vers. 1.| Domine, probasti me, et cognovisti me. 
Dicat hoc ipse Dominus Jesus Christus, dicat et ipse, 
Domine , Patri. Non enim Dominus ejus Pater ejus , 
nisi quia dignatus est nasci secundum carnem. Pater 
est Dei , Dominus hominis. Vis nosse cui Pater est ? 
AEquali sibi Filio. Apostolus dicit : Qui cum in forma 
Dei esse, on rapinam arbitratus est esse equalis Deo. 
liuic forme Pater est Deus , zequali sibi form;e, uni- 
genito Filio nato de substantia sua. Propter nos autem, 
ut reficeremur , et efficeremur participes divinitatis 
ejus , reparali ad vitam zeternam , quia ipse , ut dixi, 
faetus est particeps mortalitatis nostra ; quid de illo 
ait Apostolus ibi , ubi dixerat, Qui cum in forma Dei 
esset, non rapinam arbilratus est csse equalis Deo? Sed 
semetipsum, inquit, exinanivit, formam servi accipiens ; 
in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut 
homo (Philipp. n, 6, 1). Erat autem in forma Dei :equa- 
lis Patri; et accepit formam servi , qua minor esset 
Patre. Unde utrumque dicit in Evangelio, et, Ego et 
Pater unum sumus (Joan. x, 50); et, Quoniam Pater 
major me est (Id. xiv, 23). Ego et Pater unum sumus, 
seeundum formam Dei ; Pater major me est, secundum 
forinam servi. Ergo quia et Pater et Dominus est, Pa- 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVIII. 


1786. 
ter formx Dei, Dominus forme servi j dicat ergo ipse, 
nec miremur, nec scandalizemur, quia Filins Dei uni- 
cus dicit : Domine, probasti me, et cognovisti me. Pro- 
basti , et. eognovisti : non quia non noverat, sed quia 
notum aliis fecerat. Probasti me, inquit, et cognovisti me. 

4. [vers. 2.] Tu cognovisti sessionem meam et vesur- 
rectionem meam.Quid liic sessio? quid hic resurrectio ? 
Qui sedet, humiliat se. Sedit ergo Dominus in passio- 
ne, surrexit in resurrectione. Tu, inquit, hoc cogno- 
visti : id est, tu voluisti, tu approbasti ; secundum 
voluntatem tuam factum est, Si autem volueris acci- 
pere vocem capitis ex persona corporis , dicamus et 
nos, Ta cognovisti sessionem meam et resurrectionem 
mean. Sedet enim homo, quando humiliat se in pee- 
nitentia ; surgit autem remissis peccatis, quando eri- 
gitur in spem vitze 2eternze. Propterea et in alio psalmo 
dicitur ; Surgite posteaquam | sedistis , qui manducatis 
panem doloris ( Psal. cxxvi, 2). Panem doloris poeniten - 
tes manducaat, qui cantant in alio psalmo, et dicunt : 
Facta sunt mihi lacryma mea panis die ac nocte (Psal. 
xt1, 4). Quid est ergo, Surgite posteaquam sedistis ? 
Nolite exaltari, nisi humiliati fueritis. Multi enim vo- 
lunt surgere, antequam sederint ; volunt se justos vi- 
deri, antequam peccatores se esse confessi sint. Ergo 
si ex persona capitis nostri accipis , sic intellige : Tu 
cognovisti sessionem meam e! vesurrectionem meam, pas- 
sionem meam el resurrectionem meam. Si ex persona 
corporis : Tu cognovisti sessionem meam el resurrectio- 
nem meam; Coram Oculis tuis et peccata confessus 
sum, et iua gratia justificatus sum. 

5. [vers 3.] lutellexisti cogitationes meas de longin- 
quo : semitam meam et. limitem meum investigasli , el 
omnes vias meas pravidisti. Quid est , de longinquo ? 
Cum adhuc in peregrinatione sum, antequam ad illam 
patriam. veniam , tu cognovisti cogitationem meam. 
Attende illum filium minorem ; quia ipse etiam factus 
est corpus Christi, Ecclesia de Gentibus veniens. lerat 
quippe in longinquum * filius minor. Duos enim filios 
babebat quidam paterfamilias : major non longe ierat, 
seid in agro operabatur, et significat sanctos in Lege 
facientes opera et. precepta Legis. Genus autem hue 
manum quod deflexerat * in idulorum culturam , in 
longinquo fuerat peregrinatum. Quid tam longe ab eo 
qui fecit te, quam figmentum quod tibi ipse fecisti ? 
Profectus est ergo filius minor in regionem longin- 
quam, portans secum substantiam suam, et sicut no- 
vimus in Evangelio, dissipavit eam vivens prodigé 
cum meretricibus; et famem passus applicuit se cui- 
dam principi regionis illius ; et ille eum porcis pas- 
cendis prx posuit, de quorum siliquis * cupiebat satu- 
rari, nec. poterat. Post laborem, et trituram , et tri- 
bulationem, et egestatem, venil illi in mentem pater, 
et voluit redire ; el sie ait : Surgam, et ibo ad patrem 
meum. Surgam, dixit; sederat enira, Ejus ergo vocem 
hic agnosce dicentis, Tu cognovisti sessionem mear el 

* Aliquot Mss., Erat quippe in longinquo : et paulo posts 
non longe erat. 

? &jc plures Mss. Edd. vero, ide Mri 


3 Hic Er. et Lov. addunt, e£ reliquiis : quod Am. et Mss. 
non babent. 


4187 
vesurrectionem mcam. Sedi in cgestate, surrexi in de- 
siderio panis tui. Zntellexisti cogitationes meas de lon- 
ginquo. Longe enim eram profectus ; sed ubi non est 
quem deserueram ? Intellexisti cogitationes meas de lon- 
ginquo. Propterea sic dicit Dominus in Evangelio, 
quia occurrit illi pater venienti (Luc. xv, 11-90). Vere, 
quia intellexerat. cogitationes ejus de longinquo. Se- 
mitam meam et. limitem meum investigasli. Semitam , 
inquit, meam : quam, nisi malam, quam ille ambula- 
verat, ut patrem desereret, quasi occultus esse posset 
ab oculis vmdieantis ; aut vero in illa egestate conte- 
reretur, aut porcos pascere poneretur, nisi pater vel- 
let flagellare longinquum , ut reciperet propinquum ? 
Ergo tanquam deprehensus fugitivus, sequente se 
vindicta legitima Dei, vindicantis in affectiones no- 
$tras, quacumque ierimus et quocumque progressi 
fuerimus 1; tauquam ergo deprehensus fugitivus lo- 
quitar : Semitam meam , et limitem meun investigasti. 
Quid est, semitam meam? Qua profectus sum. Quid 
est, limitem meum? Quo usque perveni. Semitam 
meam et limitem meum investigasti. Limes meus ille lon- 
ginquus non füit.longe ab oculis tuis : multum ieram, et 
tu ibi eras. Semitam meam et limilem meum investigasti. 

6. [vers. 4.] Et omnes vias meas prawidisti. Non 
dixit, vidisti ; sed , pravidisii. Antequam eas irem , 
antequam eas ambularem , pravidisti eas; et per- 
misisti me in labore ire vías meas, ut si nollem la5o- 
rare, redirem in vias tuas. (Quoniam non est dolus in 
lingua mea. Quare hoe. dixit? Q«ia. ecce fateor. tibi ; 
imbulavi semitam meam, factus sum longinquus a 
ie; discessi a te, cum quo mihi bene erat, et bono 
meo male mihi fuit sine te. Nam si mihi bene esset 
sine te , nollem forsitan redire ad te, Ergo iste cou- 
fitens peceata sua, dicens corpus Christi justificatum , 
non iu se , sed in illius gratia, dixit, Non est. dolus 
in lingua mea. 

7. [verz. 5.] Ecce tu, Domine, cognovisti omnia novis- 
sima et antiqua. Cognovisti novissima mea, quando* 
porcos pavi; cognovisti antiqua mea , quando a te 
partem substantiz: me:e expetivi. Antiqua mihi fae- 
runt exordia malorum novissimorum. Antiquum pec- 
eatum, quando lapsi suus; novissima peena, quando 
in istam mortalitatem laboriosam periculosamque 
pervenimus. Atque ütinam nobis ista sit novissima ! 
Erit ista novissima, si jam redire volueriijus. Est 
enim alia quibusdam impiis novissima, quibus dice- 
tur : Jte in ignem (eternum , qui praeparatus est diabolo 
et angelis ejus ( Matth. xxv, 41 ). Nos autem, fratres, 
huc usque deseruimus Deum : usque ad hujus vite 
mortalitatem sufíiciat labor noster. Recordemur pa- 
nem Patris nostri, recolamus beatitudinem domus 
patris nostri ; non nos deleclent siliquxze porcorum , 
doctrinze djemoniorum, Ecee tu, Domine , cognovisti 
onmia novissima et antiqua : novissima , quo perveni ; 
antiqua , ubi te offendi. Tw finxisti me, et posuisti super 
me manum tuam. Finxisti me : ubi? In ista mortalitate; 
jam ad labores, ad quos omnes nati sumus. Non 


! (n Edd. post, fuerimus, additur, agnoscimur : redundat, 
€t abest a Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1783 


enim quisquxm nascitur, nisi quera Deus fiuxerit. in 
utero niatris suc ; aut ulla creatura est eujus non est 
ille plasmator. Scd finxisti me in. isto labore : et po- 
suisti super me manum tuam ; vindicem. manum, gra- 
vantem superbum. Ita enim salubriter dejecit elatum, 
ut erigat humilem, Tu finxisii me, et posuis:i super 
mie manun tuam. 

8. [vers. 6]. Mirificata est scientia tua ex me : inva- 
luit ; non. potero ad illam. Aliquid quod obscurum 
quidem est, sed cum non parva dulcedine intelligitur, 
advertentes audite. Moyses sanctus Dei famulus, cum 
quo loquebatur Deus. per nubem, quia temporaliter 
loquens utique per assumptam creaturam loquebatur 
Servó suo; id est, non per substantiam suam, sed 
per assumptam aliquam corporalem creaturam , per 
quam voces illie fierent, et humanis atque mortalibus 
auribus personarent (Sic enim loquebatur tunc Deus, 
non quomodo loquitur in substantia sua. Quomodo 
enim loquitur in substantia sua? Locutio Dei , Ver- 


bum Dei est; Verbum Dei Christus est : Verbum illud 


non sonat et transit, sed semper incommutabiliter 
manet Verbum , per quod. facta sunt omnia ( Joan, 
1, 5). Cui Verbo dicitur (ipsa est eniin. et Sapientia 
Dei) ; Mutabis ea, et mutabuntur ; tu. autem idem ipse 
es ( Psal. ci, 27, 28 ) : et alio loco de Sapientia cum 
Scriptura diceret: 1n seipsa manens , aii, innovat 
omnia (Sap. vii, 27). Illa ergo Sapientia stans ( si 
dici debet vel stans : dicilur autem. propter incom- 
mutabilitatem, non propter immobilitatem ) et eodein 
modo se semper habens, nullo loco, nullo tempore 
variata, nusquam alíter quam hic aut ibi, nun- 
quam aliter quam nunc aut antea, ipsa est locutio 
Dei. Locutio vero illa qux» fiehat ad Moysen , ad ho- 
minem fiebat per syllabas, per transeuntes somnos. 
Non autem fierent ista, nisi Deus assumeret talem 
creaturam, per quam hujusmodi sermonem et 
voces emitleret ) : Moyses sanctus noverat istam 
locutionem Dei assumptis quibusdam. corporeis 
creaturis fieri; et desideravit et concupivit videre 
ipsam speciem Dei, et loquenti secum Deo dixil : 
Si inveni gratiam ante. 1e, ostende mihi temetipsum. 
Cum hoc vehementer concupiscerct , et hoe quadam, 
Si dicendum est, amica familiaritate, qua ipse di- 
gnatus est, extorquere vellet Deo, ui videret ejus ma- 
jestatem et faciem, quomodo dici potest facies Dei ; 
aiLilli : Jon potes videre [aciem meam 2 nemo enim 
vidit faciem meam , et vixit. Sed ponam te in. spelunca 
petra , et transibó , e| ponam. super te manum meam ; 
cum autem transiero, posteriora mea videbis ( Exod 
xxvm, 9-93). Et ex his verbis natum est alterum 
znigma , id est obscura quidam figara. rerum. Cum 
transiero , posteriora mea videbis , dicit Deus ; quasi ex 
alia parte habeat faciem, ex alia dorsum. Absit a 
nobis tale aliquid de illa Majestate sentire. Nam qui 
hoe seutit de Deo, quid ci prodest quod templa ! 
clausa sunt ? [dotum in corde suo fabricat. Sunt ergo 

1 Am. et Fr., fenipla Dei. Vox, Dei, qux non in omnibus 
Mss. exstat, mérito expuncta est per Lovanienses, uL ne 


alia quam idolorum templa elausa esse intelligantur , eo- 
rum scilicet cultu vetito per Imperatorum leges, ab auno 39f£, 


E v — 


1789 


in illis verbis magna mysteria. Loquebatur Dominus, 
ut.dixi, per creaturam, quomodo. vellet famulo suo. 
Intellecta est illic persona ipsius Domini et Salvatoris 
nostri Jesu. Christi. Qui quidem. secundum formam 
Dei, qua equalis est. Patri, similiter oculis humanis 
invisibilis est , sicut et Pater. Si enim sapientia hu- 
mana videri oculis non potest, Virtus et Sapicntia 
Dei videri oculis earneis potest? Scd quia erat Do- 
minus opportuno tempore carnem suscepturus, ut 
oculis etiam carneis propter salubritatem. curand:e 
jntus mentis appareret, quando ita apparere opus 
esset; hoc predicens Moysi figurate ait, Faciem 
meam videre nom potes; posteriora mea videbis, sed 
cum (ransiero : ul autem non videas faciem meam, 
manus mea erit super te. Transire quid fuit Domino, 
nisi quod evangelista dicit, Cum autem venisset hora, 
uL transiret. Jesus de hoc mundo ad Patrem (Joan. 
xm, 1)? Nam ipsum transitum. significat Pascha. 
Quod enim hebraico verbo dieitur Pascha, latiuc 
Jransitus interpretatur. Quid est, Faciem meam aon 
videbis , sed posteriora mea videbis? Cujus personam 
gerebat ille Moyses , quando ei dicium est, Faciem 
mcum non videbis, sed posteriora mea videbis, et hoc 
cum transiero ?* uU autem non videas faciem meam, 
povam super e manum. meam ? Faciem suam dixit, 
prima sua? et quodam modo posteriora sua, trans- 
itum de lioc mundo passionis suc. Apparuit Jud:is ; 
non eum cognoverunt. Eorum personam gerebat 
Moyses , quando ei dicebatur, Faciem meam non po- 
tes videre. Unde autein non viderunt Deum in. carne 
positum ? Quia gravata erat super eos manus Doniini. 
Deillis enim dixerat [saias, Incrassa cor populi hujus,et 
oculos ejus grava (Isai. vt, 10) : et eorum vox est in alio 
psalmo, Quoniam gravata est super me manus tua. (Psal. 
xxx1, 4). Ut ergo non cognoscerent tunc divinitatem 
Christi ! ( si enim cognovissent , nunquam Dominum 
glorie crucifixissent [I Cor. 1, 8]: non crucifixo 


autem Doiino , sanguis illius non redimeret orbem: 


terrarum ), quid egit Deus , nisi qnod ait Apostolus , 
altitudinem divitiarum sapienti: et scientize Dei, ubi 
exclamat : O altitudo divitiarum sapientig et scientie 
Dei ! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus , et in- 
vestigabiles vic ejus ! Quis enim. cognovit. sensum Do- 
mini ? aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior 
dedit sli , et retribuelur ei? Quoniam. ex. ipso, et per 
ipsum , el in ipso. sunt omnia ; ipsi gloria in secula 
seculorum. Apostolus hoc dicit; quia superius dixe- 
rat : Cecitas ex parte lerael facta est , ut plenitudo Gen- 
tium intraret , et. sic omnis Israel. salvus fieret ( Rom. 
xi 95-50, 95, 20). Excocati sunt ergo ex parte 
Jud;ei , merito superbi:ze su:e, quia se justos dicebant; 
et exciecati crucifixerunt Dominum. Posuit super eos 
manum suam, ne viderent eum , donec transiret , 
scilicet de hoc mundo ad Patrem. Videamus si post- 
eaquam transiit, viderunt posteriora ejus. Resur- 
rexit Dominus , apparuit discipulis suis ( Joan. xx, 
xxi) et omnibus qui in. eum jam crediderant; non 


1 Hic in Fdd. additur, gravati sunt : quod a przecipuis Mss. 
abest. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVIII 


1790 
cis a quibus erucifixus erat , quia super illos manum 
posuerat , donec transiret. Ascendit-autem in ccelum, 
quadraginta diebus factis eum discipulis suis. Impleto 
autem die Pentecostes , misit cis Spiritum. sanctum. 
Repleti Spiritu. sancto, coperunt omnium linguis 
loqui, qui in una nati erant, et unam solam didicerant. 
Expaverunt, et exhorruerunt tantum miraculum ; 
millia corum qui erucifixerant Dominum : compuncti 
corde de tanto. miraculo, quiesierunt consilium ab 
Apostolis , quid facerent, posteaquam eis przedicatus 
est Christus , mirantibus unde idiot» homines linguis 
omuibus loquerentur. Per Petrum igitur apostolum 
annuntiato eis Christo, quem in eruce coutempserant, 
quem ianquam mortalem honinem irriserant; cui 
propterea insultahant, quia de cruce non. descen- 
debat, cum utique majus multo fuerit quod fecit, de 
sepulcro resurgere, quam de cruce descendere : an- 
nuntiato ergo sibi Christo. dixerunt , Quid facies ? 
Vli qui sevierunt in Dominum , quem videbant , jam 
consilium. petunt salutis ; et. dictum est eis : Agite 
penitentiam , et baptizelur unusquisque vestrum in no- 
mine Domini nostri Jesu Christi; et. dimittentur vobis 
peccata. vestra ( Act. 1, n). Ecce. viderunt posteriora 
ejus, cujus faciem videre non potuerunt. Manus enim 
ejus erat super oculos eorum; non semper, sed donec 
trausiret. Posteaqu:m transiit, abstulit manum ab 
oculis eorum : ablata manu ab oculis suis, dicunt 
discipulis, Quid faciemus? Primo sevi , postea. pii ; 
primo irati, postea timidi; primo duri , postea flexi ; 
primo c:veci , postea illuminati. 

9. Puto quod agnoscamus cet in hoc psalmo voces 
liujusmodi etiam Geutium recordantium infide'itatem 
suam. Conclusit enim Deus omnes in. infidelitate, wt 
omnium nisereatur ( Rom. xi, 329. ). Tu finxist. me, et 
posuisti super me manum tuam. Mirificata est. scientia 
iua ex me : invaluit ; non. potero ad illam. Veluti po- 
suisti super me manum tuam : mirus mihi factus es ; 
non te comprehendo cuim quo eram. Quam facilis mi- 
hi erat vultus patris, quando dixi, Da mihi substantiam 
vieam, qud me contingit. Eccc profecto in regionem 
longinquam et fame contrito ( Luc. xxxv, 12-17), 
multum mihi es:, et labor est ante me ; non possum 
percipere quod dimisi. Mirificata est enim, inquit, 
scienlia lua ex me. Ex. peccato meo factum est tit mi- 
rificata mihi esset, et incomprehensibilis mihi exi- 
sterct. Nam erat mihi facilitas contemplandi te, 
quando non superbia reliqueram te. Mirificata est 
scientia tua ex me : invaluit ; non potero ad. illam 2 sed 
subaudis, ez me. Non potero ad illam ex me. Cum 
ergo potero, non potero nisi ex te. 

10. [ vers. 7. | Ecce invenis in longinquo fugitivum 
non latereoculos ejus à quo fugit. Et quo iturus est 
jam, cujus lines estinvestigatus ? Videte quid dicit : 
Quo ibo a Spiritu tuo? Spiritus enim. Domini replevit 
orbem terrarum ( Sap. 1, 7 ) : quis potest fugere in 
mundo ab illo Spiritu, quo plenus est mundus? Quo 
ibo a Spiritu (uo ?. et quo. a facie tua fugiam ? Locum 
quxrit quo fugiat ab ira Dei. Quis est loeus re« 
ecpturus fugitivum Dei? Ilomines qui suscipiunt 


1791 
fugitivos, quxruntab eis, à quo fugerint ; et quem 
servum invenerint alicujus domini minus potentis, 
tanquam sine ullo timore suscipiunt, dicentes in cor- 
dc suo * Non habet iste talem dominam a quo. pos- 


sit investigari. Cum autem audierint. dominum | po- 


lentem, aut non suscipiunt, aut. cum  maguo timore 
suscipiunt : quia et homo potens falli potest. Übi non 
est Deus ? quis fallit Deum ? quem non videt Deus ? a 
quo fugitivum suum non repetit. Deus ? Quo ergo ibit 
fugitivus iste a facie Dei ? Vertit se hac atque | illac, 
quasi qu:erens locum fug:e sus. 

11. [ vers. 8.] Si ascendero, inquit, in celum, tu 
ibi es ; si descendero in. infernum, ades. Tandem co- 
gnovisti, male fugitive, nullo pacto te posse fieri lon- 
£e ab eo, a quo longinquare voluisti. Ecce iile ubique 
est : tu, quo iturus es ? nvenit consilium, et boc ab 
illo qui eum jam revocare dignatur inspiratum. Sí 
ascendero in celum, tu ibi es ; si descendero. in infer- 
num, ades. Si me extulero, te. invenio repressorem ; 
si me abscondero, te invenio inquisitorem ; et non 
inquisitorem tantum, sed et investigatorem. Si enim 
superbiero de justitia imea, tu ibi es, cujus est vera 
justitia. Si peccando venero in profundum malorum, 
et confiteri contempsero ( Prov. xvim, 3), dicens, 
(Quis me videt ( Eccli. xxii, 95 ) ? in inferno enim quis 
confitebitur. übi ( Psal. vi, 6)? etiam illie ades, ut 
vindices. Quo ergo iturus sum, ut a facie tua fugiam, 
id est, iratum te non sentiam ? 

12, [ vers. 9. | Hoc consilium invenit : Sie fugiam, 
inquit, a facie tua, sic fugiam a Spiritu tuo ; ab ultore 
Spiritu, a vindice facie, sic. fugiam. Quomodo ? Si 
recipiam pennas meas in directum, et habitabo in ez- 
trema maris * : sic possum fugere a facie tua. Si in 
extrema. maris vult fugere a facie Dei, ibi non erit 
ille a quo fugit, de quo dixit, Si descendero. in. infer- 
num, ades ? Mirum si in exiremis maris non est, qui 
nee apud inferos deest. Sed novi, inquit, quomodo 
fugiam ab ira tua. Recipiend:e sunt. pennx: mex non 
in pravum, sed im directum, ut nec in superbam 
erigar pr:esumptionem, nec in perditam mergar de» 


sperationem. Quas pennas vult assumere, nisi duas , 


las, duo precepta choritati. ? In quibus duobus prz- 
ceptis tota Lex pendet et Prophetae ( Matth. xxn, 
40). Has, inquit, alas, has pennas si recipiam sic, et 
habitabo in extrema maris, possum fugere a facie tua 
ad faciem tuam, a facie irati ad faciem  placati. Quid 
enim est extremum maris, nisi finis seeuli? illuc 
jan volemus spe et desiderio, habentes alas gemin:e 
chariiatis : non sit nobis requies, nisi in extremo 
wwaris. Nam si alibi requiem voluerimus, in mare 
procipitabimur. Volemus quo usque finiatur inare, 
$uspendamus nos pennis gemina dilectionis : ad Deum 
interim spe volemus, et illum finem maris spe fideli 
prameditemur. 

15. [ vers. 10. ] Quis autem nos perducat, atten- 
dite : ille ipse cujus faciem irati volumus fugere. 
Quid enim sequitur ? Si descendero in. infernum, ades. 


s ! Sic Mss. "uxta Croeum LXX, At Edd., in extremis ma- 
is. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1199 


Si recipiam pennas meas in directum. Becipiam, inquit z 
ergo amiserat. Si recipiam pennas meas in directum. et 
habitabo in novissima maris. Etenim illuc manus tua 
deducet ime, et adducet me dextera tua. Hoc meditemur, 
fratres charissimi ; hice. sit spes nostra, hzc sit con- 
solatio nostra. Recipiamus pennas per charitatem, 
quas amisimus per cupiditatem, Cupiditas enim vi- 
scum facia est pennarum nostrorum; elisit nos de 
libertate aeris nostri, id est aurarum illarum libera- 
rum Spiritus Dei. Inde elisi perdidimus pennas, el 
fuimus quodammodo captivati in. aucupis polestate : 
inde nos sanguine suo redemit, quem fugimus ut ca- 
peremur. Nutrit nobis pennas de pr:ceplis suis; 
erigimus eas jam sine visco. Non amemus mare, sed 
volemus in extrema maris. Nemo trepidet ; sed nemo 
de pennis suis prasumat: quia et peannatos ! nisi 
ipse erigat, nisi ipse deducat, przecipitabimur iu pro- 
funda niaris, lassati et fatigati, quasi preesumentes de 
viribus nostris. Opus ergo est ut habeamus pennas, 
et opus est ut ipse deducat; adjutor enim noster est. 
liabemus liberum arbitrium ; sed illo ipso libero ar- 
bitrio quantum possumus, nisi nos adjuvet ille qui 
jubet ? Etenim illuc manus tua deducet me, el adducet 
me dextera tua. 

14. [ vers. 14. ] Et considerans longinquitatem viz, 
quid sibi dixit ? Eí dizi, Fortasse tenebre. conculca- 
bunt me. Ecce enim jam credidi in. Chrisuim , jam 
erigor duabus alis gemiaze eharitatis, et abundat iui- 
quitas hujus; seculi ;et quoniam ahundavit iniquitas, 
refrigeseit charitas multorum. Sie dixit Dominus : 
Quoniam. ebundabit iniquitas , refrigescet charitas mul- 
torum. In ista vita inier tanta. scandala, inter. tam 
multa peccata, inter tantas turbas quotidianarum 
tentationum, quotidianarum suggestionum malarum, 
quid facio, inquit? quomodo perveniam ad exirema 
maris ? Audio terribiliter a Domino, Quoniam abun- 
dabit iniquitas, refrigescet. charitas multorum : deinde 
subjecit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus 
erit (Matth. xxiv, 12, 13). Attendens longitudinem vie, 
dixi mibi, Fortasse tenebre conculcabunt. me. Et noz 
illuminatio * in deliciis meis. Facta est mihi nox illu- 
minatio : quia in noete me desperaveramt posse 
iransire tantum mare, et tantam viam superore, et 
venire ad extremum perseverando usque iu finem. 
Gratias illi qui me quxsivit fugitivum, qui terga mea 
flagelli plaga percussit, qui me vocando, ab interitu 
revocavit, qui fecit mihi illuminatam noctem. Nox 
est enim quamdiu ista vita agitur. Quomodo est nox 
illuminata? Quia Christus descendit in noctem. 
Accepit Christus carnem de isto seculo, et illumina- 
vit nobis noctem. Perdiderat enim. drachmam mulicr 
illa ; accendit lucernam ( Luc. xv, 8 ). Sapientia Dei 
perdiderat drachma. Quid est drachma ? Nummus, 
in quo nummo imago erat ipsius liaperatoris nostri. 
Faetus est enim homo ad imaginem Dei (Gen. x, 27), 
et perierat, Et quid fecit mulier sapiens? Áccendit 


* Am. ei. plures Mss., pennati : moxque Corb. Ms., nisi 
ipseregut. —— — 
* Edd, illuminatio mca. Abest, mea, a Mss. et a LXX 


1755 
jucernam. Lucerna de luto est, sed habet lucem 
qua iyepiatur draehma. Lueeraa ergo sapientie, ea- 
ro Christi, de !uto facta est ; sed Verbo suo lucet, 
invenit perditos. Kt noz. iluminatio in. deliciis meis : 
faeta est mihi nox in deliciis. Delieiz:e nostre Chri- 
stus. Videte quemadmodim de illo inodo gaudeamus. 
Clamores isti vestri, gaudia ista vestra unde sunt, ni- 
si de deliciis ? Unde autem istze deliciz, nisi quia nox 
illumiuata est, nisi quia nobis Christus. Dominus 
praedicatur ? Quia quasivit vos antequam quareretis 
eum,et invenit vos ut inveniretis eum. Et noz illu- 
minalio in deliciis meis. 

43. [vers. 19. ] Quoniam tenebre non. obtencbra- 
buntur a te. "Vu. ergo noli. tenebrare tenebras tuas ; 
et Deus illas non tenehrat, sed magis iliuminat : quia 
illi dictum est in alio psalmo, Tu illuminatis lucernam 
meas, Domine ; Dous meus, illuminabis tenebras meas 
( Ps«l. xvi, 29 ). Qui autem tenebrant tenebras suas, 
quas Deus nou. tenebrat ? !lomines mali, homines 
perversi : eum peecant, ulique Lenebrz sunt ; dum 
non confitentur peccata qux fecerunt, «ed insuper 
defendunt, tenebrant tenebras suas. Ergo jam si 
peceasti, in tenebris es: sed confitendo tenebras 
tuas, mereberis illuminari tenebras tuas ; defendendo 
autem tenebras tuas, tenebraris tenebras tuas, Et 
quando evades a. duplicibus tenebris, qui in siniplici- 
bus laborabas ? Unde autem Dominus non tenobrat 
tenebras nostras ? Quia. non nos sinit. impunita ha- 
bere peccata : flagellat nos in. istis laboribus, eteru- 
dit nos. 'fota ista miseria generis humani in quà go- 
mit mundus, noveritis, fratres, quia dolor medici- 
nalis est, non sententia poenalis.' Videtis. quia dolor 
ubique, ubique metus, ubique necessitas, ubique la- 
bores. Crescit avaritia, sed in malis. Si ad hoe Deis 
hic talibus llagellis eruit. nos, ut non tenebrentur te- 
nebras nostrae ; agnoscamus nos sub pena flagelli 
esse, et benedicamus Deum miscentem.| amaritudines 
dulcedini vitae. temporalis, ne temporalium deiicia- 
rum delectatione cacati, non. desideremus delicias 
seernas, nec velimus finiri. mare et. habitare in. no- 
vissima maris *. S:eviant ergo fluctus. maris ; quanto 
plus &eviunt fluctus maris, tanto se illa cum pennis 
columba suspendit?. Non ergo tenebrat Dcus tene- 
bras nos!ras ; quia miscet flagella peccatis nostris, et 
amaritudines pravis dulcedinibus nostris. Non nos te- 
nebremus tenebras nostras defendendo peccata no- 
stra ; et nox illuminatio in deliciis nostris. Quoniam 
Lenebra non obtenebrabuntur a te. 

46. Et uox tanquam dies illuminabitur. Noz. tan- 
quam dies : dies nobis prosperitas szcculi , nox nobis 
adversitas s:eculi : sed si cognoscamus merito pecca- 
torum nostrorum nos adversitates pati, et dulcia no- 
bis sint flagella Patris, ne sit amara sententia judicis; 
sic habebimus tenebras noctis liujus, quomodo lumen 
noctis hujus. Si nox est, quomodo ibi lux est ? Nox 
est, quia erratur hie a genere humano : nox est, 

! sic meliores Mss. At Edd., finire mare, et habitare in 
novissimo maris. 


* Corb. Ms., tanto ze in illa cum pennis columba suspen- 
dit. Ferte, in illt, subaudiendum est novissima, 


ENARRATiO IN PSALMUM CXXKX YIIF. 


1794 
quia nondum venimus ad illum diem, quem non 
coarctat, hesternus et crastinus ; sed est dies peroe- 
tuus , sine ortu, quia sine occasu. Nox est ergo hie ; 
sed quamdam lucem suam nox ista habet, et tene- 
bras suas. Quare sit generaliter nox. diximus : quie 
est lux noctis hujus? Prosperitas et felicitas s:eculi 
hujus, gaudium temporale, honor temporalis , quaet 
lux est noctis hujus, Adversitas auteni et amaritudo 
tribulationum vel ignobilitas, tanquam tenebrae sunt 
noctis hujus, Ia hac nocte, in bae mortalitate vitze 
humanz habent homines lucem , habent homines 
tenebras ; lucem prosperitatem, tenebras adversita- 
tem. Sed ubi venerit Christus Dominus, ct habita- 
verit animam per (idem, et. promiserit aliam lucem, 
et inspiraverit et donaverit patientiam , et monuerit 
liominem non delectari prosperis, ne frangatur adver- 
sis ; incipit homo fidelis indifferenter uti mundo isto, 
nec extolli quando res prosperz accidunt, nec frangi 
quando res advers:e sunt, sed ubique Dominum bene- 
dicere ; non solum quando abundat, sed ctiam quando 
amiitit; non solum quando sanus est, sed etiam 
quando swgrotat; ut sit in illo vera illa cantatio : 
Benedicam: Dominum in omni tempore ; semper. laus 
ejus in ore meo (Psal. xxxut, 2). Si ergo semper , et 
quando lucet nox ista, et quando obseura est. nox 
ista ; quando arridet prosperitas, quando tristis est 
adversitas, semper sit laus ejus in ore tuo : et fiet 
tibi quod modo dictum est, Sicut tenebra? ejus , sic et 
lumen ejus. Non me conculcani tenebrx ejus, quia 
non me extollit lumen ejus. 

17. Ecce babes lumen ipsius in Job : abundabat 
omnibus rebus. Lux noctis in illius divitiis prima 
describitur : quantis rebus et quanta copia reduu- 
dabat, lux erat noctis ejus. Putavit inimicus propier- 
ea illum talem virum colere Deum, quia iila omnia 
donaverat ei ; et petivit ut auferrentur ab eo : facte 
sunt tenebra: noctis illius qux primo habebat lucem. 
Noverat tamen ille, sive lux ibi esset , sive tenebrie 
illam noctem esse, in qua peregrinaretur a Deo suo; 
et habebat interiorem lucem ipsum Deum suum, per 
quam lucem interiorem indifferenter haberet sive 
tenebras noctis illius, sive lucem. Propterea , quia in 
]uce noctis illius, id est in rerum abundantia, colebat 
Deum , ablatis illi omnibus rebus , posteaquam fact;e 
sunt tenebrze. illius, quid dixit ille? Dominus dedit, 
Dominus abstulit ; sicut Domino placuit, ita [actum esl: 
sit nomen. Domini. benedictum (Job 1). Ia nocte sum 
quadam vit:e hujus : Dominus meus, inquit, habitat 
cor meum ; illuminavit mihi solatiis quibusdam no- 
ctem istam, quando dedit copias rerum temporalium: 
subtraxit ipsam lucem temporalem, et quasi tene- 
brata est nox. Sed quia sicut tenebre ejus, sic et 
lumen ejus : Dominus. dedit, Dominus abstulit ; sicut 
Domino placuit, ita factum est : sit nomen Domini 
benedictum. Non sum tristis in nocte hac , quia si-ut 
tenebre ejus, sic et lumen ejus. Utrumque transit, ut 
qui gaudent tanquam non gaudentes sint, et qui flent 
tanquam non flentes sint ( I Cor. vu, 50) ; quia sicut 
lencóree ejus, sic el lumen ejus. 


1795 

18. | vers. 15.] Quoniam tu possedisti renes meos, 
Domine. Non sine. causa, Sicut tenebre ejus, sic et 
lumen ejus. Intus est possessor : non solum cor tenet, 
sed etiam renes ; non solum cogitationes , sed etiam 
delectationes. Ipse ergo possidet, unde me delectaret 
aliquid lucis in. noete ; ipse teuet.renes meos : non 
novi delectari nisi de lucc interiore sapientia: ipsius. 
Quid ergo ? nou delectaris de prosperitate rerum, 


de felicitate temporum, de lionoribus, de divitiis, de 


familia? Non delector, inquit. Quare? Quia sicut tene- 
bre ejus, sic et lumen ejus. Undo tibi i-ta indifferentia, 
ul Sicut teuebr;e ejus, sic sit iibi et. lumen cjus ? 
unde? (Quoniam (u possedisti renes meos , Domine ; 
susc vjisli me ex utero matris mee. Dum essem in utero 
matris mex, non indifferenter habebam tenebras 
illins noctis et lueem illius nactis. Etenim uterus 
matris mex , consuetudo civitatis me:e fuit. Qu: cst 
illa civitas? Que nos primo 'seuuit in captivitate. 
Novimus Babyloniam illam de qua hesterno die locuti 
sumus, unde proficiscuntur omnes qui credunt et 
suspirant illi luci, Jerusalem colesti *. Ego ergo dixi: 
Ex utero matris mex susceptus sum a Domino ; inde 
mibi tenebrz noctis hujus et lux bujus noctis indif- 
ferentes facie. sunt. Qui hutem est in utero matris 
iilius Babyloni:e , gaudet prosperis szculi, frangitur 
adversitatibus sa'culi ; non novit gaudere uisi aliquid 
prosperum eveniat secundum tempus, nec novit con- 
istari nisi aliquid adversum eveniat secundum tem- 
pus. Jam exi de utero Dabylonie, incipe cantare 
hymaum Domino : egredere, et nascere ; suscipiet te 
Deus ex utero matris tu. Quis Deus? Deus ille 
apostoli Pauli , qui dixit : Cum autem placuit Dco, qui 
me segregavit de utero matris meg , revelare ? Filium 
suum in me (Galat. 1, 15, 16). Qu euim crat mater 
ejus? Synagoga. Et ibi quid didicerat, nisi quod ha- 
bebant et didicerant ipsi Juda et ipse populus ? 
Nomen in illis remanserat laudis Dei ; faeta autem in 
eis non inveniebantur : eraut in. eis verba Dei, quasi 
folia in arbore, et fructus nusquam. Talem arborem 
fiei, sicut nostis, eum Dominus invenisset, maledicto 


àrefecit. Invenit enim in ea folia, et frucium non in-- 


venit : quauidam nobis arborem figurabat. Nam fru- 
ctuum illorum tempus nondum erat (AMatthi. xxi, 19; 
et Marc. xi, 15, 14) : quod omues homines noverant, 
srüfex codi et terre non noverat? Ergo ilie qui 
Paulum segregavit ab utero matris suze, ipse et nos 
Begregavit ab utero imatris nostrz. Cujus matris no- 
stre? Nlius Babyloni;. Suscepti ergo cx. utero illo, 
jam incipiamus habere aliam spem. Promisit, fratres, 
quare gaudeatis ?; fructus facite positi in alia spe. 
Jam non novimus molum ni-i offendere Deum, ct 
non perduci ad illa qua promisit ; nee novis bo- 
num nisi promereri Deum, ct perduci ad. illa quie 
promittit. Quid illa bona mundi hujus, et niala immundi 

* Aliquot Mss., celestis. E& mox hegius Ws., Ego ergo, 
dirit, er wlero, etc. i | 

* Ain, et Mss, priedicare. Pauloque post Mss. plures 
omittunt, e£ diticerant. — — ; 

* plevique Mss, jam incipimus ftabere aliam spam. nro- 
si, rrabes, quare gaudeélis. EL nonnulli prosequuntur, 
(ruciuose agite. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


1796 
hujus? fndifferenter habeamus ; quia jin: suscepti ab 
utero illius matris nostre. indifferenter ea habentes, 
dicimus, Sicut tenebre: ejus, sic et. lumen ejus. Nec 
felicitas s:eculi nos facit beatos, nec adversitas mise- 
ros. Opus est. justitiam. tenere , fide diligere , spe- 
rare in Deum , diligere Deum, diligere et proximum. 
Post istos labores habebimus. indefessam lucem, ha- 
bcbimus diem sine oecasu : transit quidquid est in 
ista nocte lueidum et tenebrosum. Quoniam tu posse- 
disti renes meos, Domine ; suscepisti me ez ulero n.a- 
iris mee. : 

19. [ vers. 14.] Confitebor tibi, Domine, (quoniam ter« 
ribiliter mirificatus es. Terribiliter mirificatus es ; eo 
ipso quod te miramur , tu terribilis es ; cum tremore 
gaudemus, Timemus enim ne de donis tuis nos ex- 
tollentes per superbiam , mereamur amittere quod 
humilitate percepimus. Confitebor tibi, Domine, quo- 
niam terribiliter mirificatus es : mirabilia opera tua , el 
anima mea cognoscit. valde, Jam cegnoscit auima mea 
valde ; quoniam suscepisti me ex ntcro matris nic: : 
antea vero mirifica!a est scientia tua cx me; inva- 
luerat, nee poteram zd illam, Ergo ex me invaluerat, 
nec poteram ad illam. Unde modo anima mea cogno- 
scit valde, nisi quia nox illuminato in deliciis meis 
est? nisi quia venit mihi gratia tua, et illuminavit 
tenebras meas? uisi quia tu possedisti renes meos ? 
nisi quia tu suscepisti me ex utero matris meo? 

20. [vers. 15.] Non est absconditum os meum a te, 
quod [ecisti in abscondito. Os suum dicit : quod vulgo 
dicitur ossum, latine os dicitur. Hoc in greco invo- 


Bitur (a), Nam possemus hic putare os esse , ab eo 


quod sunt orà; non os correpte !, ab eo quod sunt 
0ss3. Non est ergo absconditum, inquit, os meum a te, 
quod [fecisti in abscondito. Mabeo in abscondito quod- 
dam ossum. Sic cuim potius loquamur ; melius est 
reprehendant nos. grammatici, quam non intelligant 
populi. Ergo est, inquit, quoddam ossum meum intus 


án abscondito; tu fecisti intus ossum mihi in abscon- 


diio, et non est. absconditum a te. In abscondito 
enim fecisti ; sed nuinquid et tibi hoc abscondisti ? 
Hoc ossum meum factum a te in aliscondito homines 
non vülent, homines non noverunt ; ti autem nosti, 
qui fecisti. Quod ergo os dicit, fratres? Quxramus 
illud ; in abscondito et. Sed quia christiani in no 
mine Domini christianis loquimur , modo invenimus 
quod sit ossuur hujusmodi. Firmitas quxdam est in- 
terior ; qnia in ossibus firmitas et fortitudo intelligi- 
tur. Est ergo. quiedam animi interior lirinitas , ubi 
non frangitur *. Quxlibet tormenta, quilibet tribu- 
lationes, quxlibet hujus s:eculi adversitates undique 
Szviant ; illud quod Deus in abscondito fecit firn, 
in nobis frangi non potest, non cedit. A Domino enim 


, faeta est. quaedam firmitas patieutiie nostre , de qua 


dicitur in alio psalino : Verumtamen Dco subjicietur 


' Sic Mss. AL Am. et Er., 0$ corrupte. Lov. ossum corru- 
pte. 


? Sic Am. et Mss. At. Er. et Loy., inlerior vis, ubi firmi 
tas non frangitur. 


(«) Ostoün. 





1797 
anima mea ; quoniam ab ipso patientia mea (Psal. txt, 
6). Et attende apostolum Paulum, habentem intus 
hoc genus firmitatis : Quasi tristes , inquil; semper 
autem gaudentes (M Cor. v1, 10). Unde quasi tristes? 
Contumeliis , opprobriis , persecutionibus , flagellis, 
plagis, lapidatiouibus, carceribus, catenis. Quis non 
eos miseros tunc existimaret ? Nee illi ipsi per- 
secutores s;evirent in eos, nisi putarent eos mi- 
Seros fieri persecutionibus suis. llli enim eos ex 
sua inlirmitite conjiciebant , qui non habebant os- 
sum absconditum interius : illi vero qui babebant, 
hominibus foris tristes videbantur, intus autem gau- 
debant Deo ; cui non erat absconditum ossum ipso- 
rum, quod fecerat in abscondito. Aperit autem hoc 
o«sum in abscondito factum a Deo idem apostolus 
Paulus, his verbis : Non solum autem, inquit, sed 
eliam gloriamur in tribulationibus. Parum est quia non 
es tristis, sed et gloriaris? Sufficiat tibi tristem non 
esse. Parum est, inquit, Christianis : tale ossum 
mihi feeit in abscondito , ut parum sit non frangi, 
nisi etiam glorier. Unde gloriaris? In tribulationibus, 
scientes quia tribulatio patientiam operatur. Vide quo- 
modo formata sit illa firmitas intus in corde : Scientes 
quoniam tribulatio patientiam. operatur , patientia pro- 
bationem , probatio spem ; spes autem non confundit ; 
quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus nostris 
per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. v, 5-5). 
Sic formatum atque firinatum est, ossum illud abscon- 
ditum, ut faciat nos etiam gloriari in tribulationibus, 
Sed videmur hominibus miseri, quia absconditum 
est eis quod habemus intrinsecus. Ion est. abscondi- 
twn os meun a te, quod. fecisti in abscondito : et sub- 
slantia mea, in inferioribus terre, Ecce in carne est 
substantia mea, in inferioribus terrx est substantia 
mca ; et habeo tamen ossum inirinsecus, quod for- 
masli, quod faciat me non cedere omnibus persecu- 
tionibus * inferioris hujus regionis, ubi est adhuc 
substanüa mea. Quid enim magnuin est si fortis est 
angelus ? Magnum est si fortis est caro. Et unde for- 
tis caro, unde forte vas fictile, nisi quia factum est 
ibi ossum in abscondito ? Et subsiantig mea in. infe- 
rioribus terra. 
— 91. (vers. 16.] Quid de illis qui minus firmi sunt? Lo- 
quitur enim, ut jara commendavi, Christus. Sed multa 
dicta suut ex persona corporis ; audi et ex persona eapi- 
lis : et non quasi distinguit, nt inducat. ipsas personas, 
. modo caput, modo corpus. Si enim distinguit, quasi di- 
vidit ; non erunt duo in carne una. Si autem duo sunt in 
carne una ( Epltes. v, 51, 52) ; noli mirari si duo sunt 
in voce una. Quando Dominus noster Jesus Christus 
passus est, discipuli nondum habebant illud ossum 
interius ; nondum i!lis erat (irmatum robur patienti: : 
et latebant se, nesciebant vires suas; et ausus est 
Petrus promittere societatem mortis cum Domini pas- 
sione, et non se noverat agrotus; medicus autem no- 
verat zegrotum. Quid autem faetum est? Tecum, inquit, 
usque ad mortem. Amen dico tibi; priusquam gallus 
cantet , ter me negabis ( Matth. xxvi , 54 , 359; et Luc. 


.* Am. et aliquot Mss., persecutoribus. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXVIII. 


1708 
xxm, 55, 54). Responsio. medici verior inventa est , 
quam :egroti prsumpiio. De his ergo dicit, Non est 
absconditum os meum a te, quod fecisti in abscondito ; 
in quibus est ipsum os firmatum intrinsecus, et maxi- 
me robur passionis in. ipso Domino nostro ct Salva- 
tore Jesu Cliristo, qui eum voluit, sedit; cum vo'uit, 
Surrexit; cum voluit, dormivit; eum voluit , evigila- 
vit ; quia, Potestatem , inquit , habeo ponendi animam 
meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam ( Joan. 
x, 48). Quid de illis in quibus non erat fortitudo illa 
formata atque firmata ? quid de illis dicit? Vide quid 
dicat Patri Deo : / mper[ectum mewn viderunt oculi tui, 
Imper[ectum meum, Petrum meum pollicentem et nc- 
gautem, przsumentem ct deficientem : viderunt tamen 
eum oculi tui, Nam quod eum et ipse Dominus respexit, 
sicut scriptum est in Evangelio, jam post tertiam ne- 
gationem commonitis quid ei priedixerit Dominus , 
exiit foras , et. flevit amare (Luc. xxn, 61, 62) : fletus 
ille de respectione Dei fuit ; quia, Jiperfectium meum, 
inquit, viderunt oculi ti. Nam ille imperfectus tita- 
bans in Domini passione , procul dubio periret : sed 
viderunt eum oculi tui; non solum ipsum, sed et 
omnes qui imperfecti fuerunt, donec Christi resurre- 
clione firmarenlur. Apparuit enim oculis eorum non 
perisse in Domino quod mortuun: erat ; et factum est 
os illud in abscondito eorum, ut nec ipsi jam timerent 
mori. Jmperfeclum meum viderunt oculi tui ; etin tibro 
fuo omnes scribentur : non. solum perfecti , sed etiam 
imperfecti. Non timeant imperfecti, tantum proficiant. 
Nec quia dixi, Non timeant , ament imperfectionem , 
et ibi remaneant ubi inventi sunt. Tantum proficiant, 
quantum in ipsis est. Quotidie addant, quotidie acce- 
dant : tamen a corpore Domini non recedant; ut 
in uno corpore, et in his membris compaginati possint 
mereri de se dictam esse vocem istam , Imperfectum 
meum viderunt oculi iui; ei inm libro two ommes scri- 
bentur. 

99. Per diem errabunt , et nemo in eis. Dies bic ad- 
hue evat Doininus noster Jesus Christus : unde dice- 
bat, Ambulate, dum diem habetis (Joan. xu, 38 ). Sed 
per diem errabunt imperfecti ipsius, Putaverunt etipst 
Dominum nostrum Jesum Cliristum tantummodo ho- 
minem esse ; non habere in se occultam divinitatem, 
non esse occulte Deum , sed hoc solum esse quod vi- 
debatur : hoc et ipsi putaverunt, Nam et ipse Petrus: 
(de illo enim potissimum loquimur, in quo nobis etiam 
non desperate infirinitatis * exemplum propositum 
est) : dixerat Pomino idem Petrus, cum interrogasset 
quid illum dicerent homines : Tu es Christus Filius 
Do vivi. Et dixerat ei Dominus * Beatus e$, Simon 
Barjona. quia non tibi revelavit caro et sanguis , scd 
Pater meus qui in calis est, Quare? Quia dixerat eum 
Filium Dei. lbi p:ulo post, eodem loco, in ipsa con- 
iextione verborum , ecepit Dominus de passione sua 
futura dicere. Wle autem Petrus , qui jam illum con- 
fessus fuerat Filium Dei, timuit ne sicut filius ho- 
minis moreretur. Erat Filius Dei , erat et filius ho- 


! Ita quinque Mss. Alii vero cum Edd., desperata firmi- 
tatis. 


1199 
miuis : Filius Dei, in forma Dei, :qualis Patri; filius 
bominis, iu forma servi (Pfrlipp. n, 6, 7), qua minor 
sit Patre (Joan. xiv, 28). Venturus erat ad passio- 
nem utique ex forma servi ; quid timuit Petrus ne in 
forma servi periret forma Dei, et non potius przesum- 
psit quia ex forma Dei. revivisceret forma servi? Ail 
illi : Absit a te, Domine ; propitius tibi esto. Et Domi- 
nus, qui illum beatum dixerat in illa voce : Vade'post 
me , satanas , inquit ; neque enim sapis que Dei sunt , 
sed qug sunt hominum. (Matth. xvi , 15-25). Jamdu- 
dum quia dixerat, Tu es Christus Filius Dei vivi ; au- 
divit, Non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus 
qui ín calis est : ideo petra *, ideo beatus. Modo autem 
quia non ex Patris revelaüone, sed ex carnis infirmi- 
tate. responderat, satanas appellatus est; Non sapis , 
inquit, que Dei sunt, sed que sunt hominum. Et hic 
erat Christus, fratres : iuter illos ambulaverat, ventis 
imperaverat (Id. vin , 26) , ante oculos ipsorum flu- 
etus calcaverat (1d. xiv , 25) , ante oculos ipsorum 
quatriduauum mortuum suscitaverat (Joan. xt, 59-44), 
ante oculos ipsorum tania miracula fecerat; et tamen 
trepidaverunt in passione ejus , quasi amisissent eum 
de quo frustra presumpserant. Sed per diem) erra- 
bunt? et nemo in eis. Nemo prorsus, nec ipse qui dixe- 
rat, Tecum usque ad mortem. Dixerat enim illis : Veniet 
hora, ut me relinquatis solum, et eat unusquisque in viam 
suam : sed non sum. solus , quia mecum est Pater ( 1d. 
xvi, 52). Cum illo erat Pater, et ipse cum Patre; et 
in illo Pater, et ipse in Patre; et ipse et Pater unum 
(Id. x, 50, 58); et illi timuerunt cum morcretur. 
Quare, nisi quia per diem erraverunt, et nemo fuit in 
eis ? Per diem errabunt , et nemo in eis. 

23. [vers. 17.] Sed quid est, errabunt per diem ? 
Numquid peribunt? Et ubi est, Zmperfectum meum vi- 
derunt oculi tui , et in libro tuo omnes scribentur? Ergo 
quando per diem erraverunt? Cum hic positum Do- 
minum non intellexerunt. Et quid sequitur ? Mihi au- 
tem valde honorificali sunt amici tui, Deus. lidem ipsi 
qui per diem erraverunt, et nemo fuit in eis, amici tui 
facti sunt, et valde mihi honorificati sunt. Factum est 
in eis os illud post resurrectionem Domini in abscon- 
di o, et pro ejus nomine passi sunt, in cujus passione 
trepidaverunt. Mihi aulem valde  honorificati sunt 
amici tui , Deus; valde con[ortati sunt principatus eo- 
rin, Facti Apostoli, facti duces Ecclesix, facti arietes 
ducentes greges , valde confortati sunt principatus eo- 
run. 

24. [vers. 18.] Dinumerabo-eos, et super arenam 
multiplicabuntur. Per illos qui per diem erraverunt, 
et nemo erat in eis, ecce nala est tanta ista multitudo, 
quie jam sieut arena numerari non potest, nisi Deo. 
Dixit enim, Super arenam multiplicabuntur; ei tamen 
dixerat, Dinumerabo eos. lli ipsi numcrati, super are- 
nam muliiplicabuntur. Ej quippe arena numerata est, 
eui numerati sunt capilli capitis nostri (Matth. x, 50). 
Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur., 

25. Exsurrezi, et adhuc sum tecum. Egsurroxi, et 


* plures X$5. nou liabent, tdeo petra. 
? Sic |.lerique Mss. Edd. vero, errabant. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1800 


adhuc sum tecum, quid est? Jam passus sum , inquit, 
sepultus sum ; ecce surrcexi, et adhue me non intelli- 
gunt secum. Adhuc tecum sum , id est, nondum eum . 
ipsis quia nondum agnoscunt. Sic enim legitur in 
Evangelio, quia post resurrectionem Domini nostri 
Jesu Christi , sibi apparentem non continuo cegnove- 
runt (Matth. xxvin , 17). Est et alius sensus, Eaxsur- 
reri , et adhuc sum tecum : wt hoc tempus significare 
voluerit, quo adhuc in occulto est ad dexteram. Pa- 
tris, antequam reveletur in claritate qua venturus est 
ad judicandum de vivis et mortuis. 

26. [ vers. 19, 20.] Et deinde dicit quid interea per 
totum hoc tempus, dum jam resurrexit ei adhue cum 
Patre est , patiatur hie percommixtionem peccatoruin: 
in corpore suo, quod est Eeclesia , et per scparatio- 
nem hzreticorum. Sequitur enim et dicit : Si occide- 
ris, Deus, peccatores ; Viri sanguinum, declinate a me, 
quoniam dices in cogitatione, Accipient in. vanitate cii- 
tates suas. Videtur sic connecti ordo verborum : Si 
occideris, Deus, peccatores, accipient in vanitate civitates 
suas. Si enim occisos vult intelligi , cum per super- 
biam qua intumescunt , amittunt gratiam qua vivuut, 
Spiritus enim sanctus discipline effugiet fictum, el au- 
feret se a cogitationibus que sunt sine intellectu ( Sap. 
1, 5). Sie occiduntur peccatores, quia obscurati in- 
telligentia alienantur 2 vita Dei* ( Ephes. 1v, 18). Awit- 
tunt enim confessionem propter elationem : atque ita 
in eis occisis fit quod scriptum est, A mortuo , tan- 
quam qui non sit, perit confessio ( Eccli, xvu, 96). Et 
sic accipiunt in vanitate civitates suas, id est, populos 
suos vanos , eorum vanitateimm sectantes; cuu inflati 
justiti» nomine persuadent vt disrupto uniiatis vin» 
culo, eos tanquam justiores c:eci el. imperiti sequan- 
tur. Et quia. plerumque hine inveniuit occasionein 
separandi se ab unitate Christi, dum malos accusant, 
cum quibus se communionem nolle habere confin- 
gunt; el quia fieri potest, ut non tantum infament 
innocentes , quos tanquam malos se fugere simulant, 
sed etiam vera de quibusdam malis sul similibus di- 
cant, inter quos triticum Christi servato unitatis viu- 
culo gemit : propterea interposuit, Viri sanguinum , 
declinate a. me, quoniam dices in cogitatione, accipient 
in vanitate civitates suas ; id est, ideo seducent in se- 
parationem propriam populos suos, vanitate propria 
corrumpendos , quia tu ín cogilatione dices, Viri san- 
guinum, declinate a me ; vt scilicet merito superbiz 
peccatores in spiritu occisi , propterea civitates suas, 
hoc est populos suos, in vanum accipiant, hoc est, in 
erroris vanitatem separando traducant, et quasi ef- 
fensi commixtione palearum, disrupta unitate triticum 
deserant; quia ipsum triticum , id est bonos fideles , 
monet ut ante venltilationem , qu: novissima futura 
est, non aperte se a malis segreget, ne adhuc eis 
coimmixtos deserat bonos ; sed per bonam conversa- 
tionem et dissimulitudinem vite quodammodo tacite 
illis dicat*, Viri sanguinum, declinate a me. lloc enim 


! Sic Am, et Mss. At Er. et Lov., a vi Dei. 

* Edd., tacite illis dicat corpus Christi, Viri sanguinunt, 
etc. At Mss. non habent, corpus Christi : cujus loco sube 
auditur, tri&cum. 


A821 


eis voce Dei dicit, quee vox in cogitatione cst, sieut 
eam Deus dicit in cogitatione sancti. populi sui. Viri 
autem sanguinum. qui sunt, nisi qui oderunt fratres ; 
sicut Joannes dicit : Qui odit fratrem suum, homicida 
est (1 Joan. ui, 15)? Hoc ergo non intelligentes occisi 
pecestores, quomodo dicat Deus malis in cogitatione. 
bonorum, Viri sanguinum, declinate a. me, accusant 
in.eis communionem malorum ; ct se per has calumni:s 
Separando, accipiunt in vanitate civitates suas. Hzc vox 
qu:e modo in cogitatione bonorum dicitur malis, aperta 
erit in illa die, quando eis dicitur a capite ipso nostro: 
Nunquam novi vos; discedite a me, omnes qui operamini 
iniquitatem (Matth. vir, 95). 

27. [rers. 21.] Nunc autem dicit corpus Christi, 
quod est Ecclesia : Quid est quod mihi calumniantur 
superbi, quasi me maculent aliena peccata, et pro- 
pterea separando se, accipiunt im vanitate civitates 
suas? Nonne eos qui oderunt te, Domine, odio habui? 
Liquid a me pejores exigunt etiam corporalem a ma- 
lis separafionem, ut ante tempus messis simul cum 

 zizaniis eradicetur et triticum (Jd. xm, 50);- ut 
aute tempus ventilationis perdam sustincntiam tole- 
randi paleam (Jd. m, 12); ut antequam omnia ge- 
nera piscium ad finem szculi tanquam ad littus sepa- 
randa perveniant, retia pacis unitatisque disrumpam 
(ld. xim, 47)? Numquid malorum sunt Sacramenta 
que aecipio? numquid eorum vitx factisque eonsen- 
tiende communico? Nonne eos qui oderunt le, Do- 
mine, odio habui; et super inimicis tuis labescebam ? 
nonne cum zelus domus tux» comederet me (Psal. 
Lxvni, 10), videbam insensatos, et tabescebam? 
nonne et tedium delinebat me a peccatoribus derce- 
linquentibus legem tuam (Psal. cxvin, 159, 158, 55)? 
Qui enim sunt. inimici tui, nisi qui vita sua indicant 
quam oderint legem tuam? Hos ergo cum odissem, 
cur mihi calumniantur qui accipiunt in vanitate civi- 


fales suas, quod mihi imputari possint eorum pec- 


cata, quos oderam, et super quibus zelo domus Dei 
tabescebam? Sed ubi est, Diligite. inimicos vestros ? 
An quia vestros dixit, non Dei? Benefacite , inquit, 
gis qui oderunt vos : non ait, qui oderunt Deum. Idco 
iste secutus dixiL*, Nonne eos qui oderunt te, Domine, 
odio habui? non dixit, qui oderunt me. Ft super ini- 
micis tuis tabescebam : tuis dixit; non, meis. Sed qui 
ncs propterea oderunt, et propterea iniinici nohis sunt, 
quia Deo servimus, quid aliud quam eum oderunt, 
et ejus inimici sunt? Numquid ergo lales inimicos 
postros diligere non debemus?*? Aut non propter 
Deum persecutionem patiuntur, quihus dicitur : Orate 
pro persequentibus vos (Matth. v, 44)? Ergo auende 
quod sequitur. 

98. [vers. 22.] Perfecto odio oderam illos. Quid est, 
prrfecto odio? Oderam in eis iniquitates eorum, dili- 
gebam conditionem tuam. Hoc est perfecto odio odis- 
$e, ut nec propter vitia homines oderis, nec vitia pro- 
pier homines diligas. Nam ecce vide quid adjungat , 
 Jrimici facti sunt mihi. Non jam tantum Dei, sed suos 


! Fr. securus. M. 
3 Sic Am. Fr. et Llures Mss, 1f. Lov., nos debemus. 


PaATnoL. MXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXX3S ilf, 


1862 
inimicos ostendit. Quomodo ergo in eis implehit, ct 
quod ipse dixit, Nonne eos qui oderunt te, odio. habui, 
et quod Dominus prxcepit, Diligite inimicos vestros ? 
Quomodo implebit hoc, visi illo perfecto odio ; ut hoa 
in eis oderit quod iniqui sunt, hoc diligat quod ho- 
mines sunt? Nam et tempore Veteris Testamenti, quo 
visibilibus suppliciis carnalis populus coercelbatur, 
homo ad Novum Testamentum per intelligentiam pere 
tinens, famulus Dei Moyses, quomodo oderat peccan- 
tes, cum pro eis orabat? et quomodo non oderat, cum 
eos occidebat, nisi quia perfeeto odio oderat eos? Ea 
namque perfectione sic oderat iniquitatem quam pu- 
niebat, ut diligeret humanitatem pro qua orabat. 

29. |vers. 25.] Cum ergo corpus Christi ab. impiis 
el iniquis etiam corporaliter in fine separandum, 
nunc inter eos interim gemat; ct cum illi occisi pec- 
catores tanquam de malorum communione bonis ca- 
lumniando, et se quasi per occasionem malorum magis 
à bonis et innocentibus separando, sic accipiant in va- 
nitate civitates suas, ut multi mali adhuc restent, qui 
eorum separationem, non sequantur, sed a bonis us- 
que in finem tolerandi, in eadem permixtione rc- 
maneant; quid inter h»c agit corpus Christi, sive 
centenum, Sive sexagenum, sive tricenum fructum 
afferens cum tolerantia (Math. xu, 25; et Luc. vin, 
15)? Quid agit proxima Christi in. medio filiarnm. 
sicut lilium in medio spinarum (Cant. i1, 2)? Quxcsunt 
voces cjus? quae consceienta? qui species filix: regis 
iutrinsecus. (Psal. xyiv, 14)? Ecce audi quid. dicat : 
Proba me, Dcus, et scito cor meum. Tu Deus, tu prola, 
iu scito; non homo, non hzreticus, qui nec probare 
novit, nec scire potest cor meum, ubi tu probas et 
Scis quia non consentiam factis malorum, et illi me 
putant contaminarí posse peccatis aliorum : ut dum 
ego inlonginqua peregrinatione mea facio quod in 
alio psalmo gemo, id est, cum iis qui oderant pacem 
sum ! pacificus (Psal. cxix, 7), donec perveniam ad 
illam visionem pacis, quod interpretatur Jerusalem, 
que est mater omnium nostrum, civitas oierna iu 
coelis ; ipsi litigando et calumniando seque separando, 
accipiant, non plane in aternitate, sed in vanitate ci- 
vitates suas, Proba ergo me, Deus, ei scito cor men ; 
scrulare me, et cognosce semitas meas. Utquid hoc? A1- 
tende quid. sequitur. 

90. [vers. 24,] Et vide, inquit, si via iniquitatis sit in 
me, et deduc me in via eterna. Scrutare, inquit, semitas 
meas, id est consilia et cogitationes meas ; e£ vide si 
via iniquitatis sit in me, sive faciendo, sive conscn- 
tiendo; et deduc me in via eterna. Quid aliud dicit, 
quam, deduc me in Christo? Quis est enim via xterna, 
nisi qui est vita aeterna? /Eternus enim est qui dixit ; 
Ego sum via, veritas et vita (Joan. xiv, 6). Si ergo ali- 
quid inveneris in vía mea quod displiceat ocutis tuis, 
quoniam via mea mortalis est ; tu deduc me in via 
etlerra, ubi nulla est iniquitas: quia etsi quis peccas 
verit, advocatum habemus apud. Patrem, Jesum. Chii- 
stum justum. Lpseest exoratio pro peccatis nostris (1 Joan, 


! Er. Lugd. Ven. Los., eram. M. 
( Cinquante—-sep(, ) 


1805 
$,1); ipse est via * «terna. sine peccato ; ipse est 
vita :eterna sine supplicio. 

31. Magna sacramenta , fraues. Quomodo nobiscum 
loquitur Spiritus Dei? quomodo nobis facit in hac 
nocte delicias ? Quid est hoc, rogamus vos , fratres? 
unde dulciora, quo ohscuriora *? Conficit nobis po- 
tionem ad amorem suum , quibusdam modis miris. 
Mirificat ipsa dicta sua, ut cum ea diceremus qui jam 
noveratis , tamen quia ex illis locis erucbantur qua 
obscura videbantur, tanquam nova fierct ipsa cognitio. 
Numquid non noveratis, fratres, quia in Ecclesia Dei 
tolerandi sunt mali, et schismata non sunt facienda ? 
Numquid non jam sciebatis quia intra illa retia quz 
capiunt bonos et malos pisces, perdurandum est usque 
ad littus, nec retia rumpenda sunt ; quia in littore sc- 
parabuntur boni ad vasa, ct. mali projicientur? Jam 
ista noveratis; versus autem i$t08 pealmi hujus non 
iutelligebatis : expositum est quod non intelligebatis, 
et innovatum est quod. noveratis. 





IN PSALMUM CXXXIX 
ENARRATIO. 
SEDMO AD PLEBEM. 


1. Jusserunt domiui fratres (a), et in ipsis Dominus 
omnium, ut istum psalmum afferam ad vos intelligen- 
dum , quantum Dominus donat. Adjuvet. orationibus 
vestris, ut ea dicam. qus oportet me dicere, et vos 
audire; uti omnibus nobis utilis sit. sermo divinus. 
Non enim omnibus utilis est ; quia non est omnium 
fidos ( Il Thess. vu, 2.). Fides autem sic est in anima, 
ut radix bona qu:e pluviam in fructum ducit : perfidia 
vero, et error diabolicus, ct cupiditas, mala radix 
omnium malorum (I Tim. vi, 10), sicut. radix. spina- 
rum , etiam dulcem pluviam ad. punctiones convertit. 

2, Quid habet psalmus iste, credo cum cantaretur, 
advertisse. vos; quoniam conqueritur et gewiL, et 
precem Deo fundit, inter malos constitutum. corpus 
Christi : cjus enim vox. cst in omui tili prophetia , 
tanquam illius inopis, id est egentis, nondum satiati , 
esurientis et sitientis justitiam. ( Matth. v, 6) , cui 
quiedam saturitas promissa in fine. servatur. Interim 
hic nuuc sitiat et esuriat, gemat et. pulset et quaxrat. 
Peregrinationis illecebris non delectetur , non putet 
patriam seculum, unde ut liberetur Christus advenit : 
quia Christis caput nostrum esse voluit, caput scilicct 
cujusdam corporis. Non cnim potest dici caput, uhi 
corpus nullum est cui sit caput. Proinde, si caput 
Christus ; et alicujus corporis eaput est Christus. Cor- 
pus illius capitis saneta Ecelesia est, in cujus nos mem- 
bris sumus, si caput. nostrum diligimus. Audiamus 
ergo voces corporis Christi , hoc est voces nostras, si 
sumus in Christi corpore ; quia quisquis ibi non fuerit, 
in eis erit inter quos illud corpus gemit. Proinde aut in 
iilo eorpore eris, ut gemas inter malos ; aut non eris in 

! sje Mss. Edd. vero, vila. 

? Er. Lugd, Verr. et Lov. siclegunt Lunc loeum : Inde 
tliileiora, quo obsciiriora. M. 


 (d)iis ex verbis merito conjieias sermonem habituin 
fuisse in aliquo episcoporum cousessu. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1904 


illo corpore, ct in ciseris inter quos malos gemit cor- 
pus, quod gemit inter malos : aut membrum Christi , 
aut hostis corporis Chris'i, Nec isti inimici et adver- 
sarii corporis Christi uno modo intelliguntur, aut uno 
modo agunt. Versipellis est enim qui in eis regnat , 
et qui cis utitur tanquam vasis suis. Ceterum multi 
ab illo liberantur, et in corpus Christi transeunt ; et 
qui sint, ct quot ! futuri sint, novit ille qui illos rede- 
mit sanguine suo nescientes. Sunt antem quidam per- 
severaluri in malitia sua , ad Christi corpus non per- 
linentes ; et ipsi noti ei utique, cui nihil ignotum est. 
literim. illi qui jam compaginati sunt cum membris 
ejus , nondum liabentes resurrectionem futuram ,in 
qua perit omnis gemitus, et laus succedit, in qua om- 
nis tribulatio morietur, et erit sine fine exsultatio ; 
nondum ergo habentes hoc in re, sed tamen tenentes 
in spe, gemunt ex desiderio quodam, ct orant se libe- 
rari ab hominibus malis, inter quos necesse est vixerect 
bonis : non enim separatio jam cuique tuta est. lilius 
enim erit separatio, qui non novit errare. Quid est, qui 
non novit errare? Ut nee malum trajiciat ad'dexteraim, 
ncc bonum ad sinistram. Nos autem in hac vila diíficile 
est ut nos ipsos noverimus; quanto minus debemus de 
quoquam. prxproperam ferre sententiam ? Quia si ho- 
die malum novimus, cras qualis futurussit ignoramus ; 
et forte quem veheienter odimus , frater noster est, 
ct nescimus. Securi ergo odimus in malis malitiam , 
ct diligimus creaturam ; ut quod ibj fecit Deus ame- 
mus, quod ibi fecit ipse liomo , oderimus. Fecit enim 
Deus ipsum liominem; fecit autem. homo peccatum. 
Dilige quod fecit Deus , oderis quod fecit homo : sic 
enim persequeris quod fecit homo, ut liberetur quod 
fecit Deus. 

9. [vers. 4.] In finem, Psalmus ipsi David. Finem 
non intendas aliud. quam tibi ab Apostelo prestitu- 
tam est: Finis enim Legis Christus, ad justitiom omni 
credenti ( Jom. x, 4). Ergo cum audis Psalinum di- 
cere, In finem, corda convertantur ad Christuin. Tan- 
quam euim pr.eco Psalmi est titulus Psalmi , veluti 
dicens, Ecce veniet ? ; inde dicturus sum, de Christo 
contaturus. Nam -ct, ipsi David , non intelligo. nisi 
ipsum qui factus est ex semine David secundum car- 
nem (4d. 1, 5). Interim propter genus congruit nomen, 
Genus carnale a David; genus spirituale supraDavid : ct 
non. solum ante David , sed ante Abraliam ; nec ante 
Abraham tantum, sed ante Adam; nec ante Adam tan- 
tum, sed ante coelum et terram, ante omnes Angelos, 
ante omnes Potestates et Virtutes, ante omnia visibilia 
et. invisibilia. Quare? Quia ut hiec essent, omuia. per 
ipsum facta sunt, ct sine ipso factum est nihil (Joan. 
1, 5). Ergo quia ex semine David, non secundum di- 
vinitatem, qua Creator est ipsius David, sed secundum 
carnem ; David dignatus est. vocari in prophetia; in. 
ipsum finem intende , quia ipsi David Psalmus caui- 
tur ; et corporis ejus vocem audi , et esto in corpore 
ejus. Vox quam audisti tua fiat, et ora, ct die quod 
sequitur. 


! Edd., quid : At Mss. aki, quod. ; alii, quot. 
! $ic. plerique Mss. Fdd vero : cce vent, ct inde, etc, 


1805 


4. [vers. 2.] Exime me, Domine, ab homine ma- 
ligno : non ab uno , sed ab. ipso genere; neca vasis 
lantum , scd ab ipso principe, id est, abipso diabolo. 
Quare enim ab homine , si a. diabolo? Quia et ipse in 
figura homo dictus est : Venit inimicus homo , et &u- 
persemiünavit zizania; et. cum dixissent servi ad pa- 
tremfamilias, Nonne bonum semen seminasti? Unde ap- 
paruerunt zizania ? Responsum cst : [mimicus homo 
hoc fecit ( Matth, xii, 25, 97, 28). Ab isto ergo ho- 
mine maligno ora, quantum potes, ut libereris : Quia 
non est tibi colluctalio adversus carnem. et sanguinem ; 
sed adversus principes et potestales , el reclores. mundi 
Lencbrarum harum ( Ephes. v1, 12) , id est rectores 
peccatorum. Quod quidem et nos fuimus ; nam audi- 
vimus modo vocem Apostoli : Fuistis aliquando tene- 
bra ; nunc autem luz in Domino ( 1d. v, 8 ). Jam ergo 
lux facti, non in nobis, sed in Domino, oremus non 
tantum contra tenebras, id est contra peccatores , 
quos adhuc diabolus possidet ; sed etiam contra ipsum 
principem eorum diabolum, qui operaturin filiis difíi- 
denti:e (Eph. n, 2). Aviro injusto erue me. Hoc est, ab 
homine maliguo ; quod est , a viro injusto. Malignum 
cnim ideo dixit, quia injustum : ne forte aliquem 
iujustum. bonum esse putes. Sunt. enim multi injusti 
4juasi non nocentes; non sunt s:evi, non sunt asperi, 
non sunt persequentes et pressuras hominibus fa- 
Cientes : sed tamen iude ipjusti, quia alio quodam 
modo luxuriosi , ebriosi , voluptatibus dediti. Quo- 
modo nulli nocet qui sibi non parcit? Innocens euim 
Hle est qui non nocet; non autem qui sibi nocet. Tibi 
autem quomodo potest non nocere qui sibi nocet? 
Sed respondes : [n quo mihi nocet? Non cnim invasit 
rem meam, aut appetivit salutem meam : luxuria sua 
pascitur, suis voluptatibus delectatur ; sed si inquinatas 
habet voluptates, ipse. inquinatur ; mihi quid perti- 
net, cui molestus non est? Nocet libi saltem vel 
exemplo , quia vivit tecum , et ad quod agit invitat. 
Nonne eum eum vides forte in illis sordibus prospe- 
rari , duceris talium delectatione factorum ? Etsi non 
consentis, saltem invenisti quod expuznes. Quomodo 
ergo libi non nocebat, qui laboras vincere quod fecit 
in corde two? Malignus est ergo omnuis injustus , et 
necesse est noxius sit, sive sit blandus, sive sit ferox. 
Quisquis in illum incurrerit , quisquis laqueis cjus 
fuerit captus, inveniet quam sit noxium quod. putabat 
Jene. Etenim, fratres, et Spin: non pungunt. in vadi- 
cibus. Erue spinas de terra , contrecta radices ipsa- 
rum, et vide si sentis dolorem : tamen illud unde dolo- 
rem sentis in superficie, do illa radice processit. Jta - 
que non vobis placeant homines quasi lencs ct blandi, 
8matores tamen carnalium voluptatum, et inquinata- 
rum cupiditatum sectatores ; non vobis placeaet. Etsi 
adhuc videntur lenes, radices Spinarum sunt. Nam 


Aalibus factis per luxuriam plerumque effundunt quod 


J 


habebant : et quomodo querunt implere quod etfude- 
runt? Numquid jam parcunt rapinis et cogitationibus 
fraudum, omui generi malignitatis exquirendz ? Jam 
vides malum. hominem, quem putabas antea lenem. 
Quando. illum- videbas iuebriari, bonus erat : modo 


ENT". 


ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIX. 


1806 
jam furem vides, latronem times ; processerunt spin; 
de illis radicibus. Quando senticlias lenes radices Spi- 
narum, tunc Si posses incenderes, ct non esset undo 
prediret quod te modo pungeret. Proinde, fratres 
mei, eorpus Christi, vel membra Christi, gementia 
inter ta'es malos ; quoscumque inveneritis proclives 
ferri in malas libidines et in. perniciosas voluptates , 
tunc reprehendite, et tunc eastigate, tunc urite, In- 
eendatur radix, et non cst unde spina procedat. Si 
autem non potueritis, certi estote quod eos habebitis 
inimicos. Tacere possunt, occultare inimicitias suas 
possunt, amare vos non possunt. Sed quoniam amare 
VOS mon possunt, et necesse est ut. qui oderunt vos 
mala vobis qu:erant ; non vacet lingua et cor vestrun: 
dicere Deo, Exime me, Domine, ab. homine maligno : 
a viro injusto libera me, 

9. [vers. 3. ]. Qui. cogitaverunt injustitias in corde. 
Quid enim, quia non audent proferre in lingua, ct 
servant in corde ? Propter eos enim dixit, qui plerum- 
que in labiis bona toquuutur. Audis vocem justi ; sed 
non est cor justi. Nam quid profuit hoc addere, ut 
diceret, Qui cogitaverunt injustitias in. corde? Ab cis 
me libera ; ibi sit potentissima manus tua ad erucu- 
dum me. Facile est cnim devitarc apertas inimicitias; 
facile est averti ab inimico prompto et manifesto, cujus 
iniquitas jam etiam in labiis cst : ille est molestus ; 
ille est occultus, ille difficile devitatur, qui in labiis 
bona portat, et in corde oecultat mala : Qui cogitave- 
runt injustitias in. corde. Tota die constituebant bella. 
Quid est, bella ? Contra qu:e pugnarem tota die. mihí 
coustituebant. Inde enim hoc nascitur de talibus cor-* 
dibus, quidquid est contra. quod pugnat christianus. 
Si seditio, si sebisma; si lieresis, si contradictio tur- 
bulenta, non hioc erumpit nisi. de illis cogitationibus 
qua tegebantur : et quando labia bona loquebantur , 
tota die constituebant 6/lla. Pacata audis verba ; sed 
belli constitutio a cordibus non discedit. Quod euim 
dictum est, tota die, Sinc intermissione significat, id 
est, toto tempore. 

6. [vers. 4.| Acuerunt linguas suas sicut serpentes. Si 
adhue quieris hominem , aspice similitudinem. In 
serpente. maxime astutia est. et dolus nocendi ; pro- 
pterea etiam. serpit. Non enim vcl pedes habet, ut 
cjus vestigia cum veuit audiantur. In ejus itinere vel- 
vt lenis est wactus, sed. non est rectus. [ta ergo re 
punt et. serpunt ad. nocendum, habentes. occultum 
venenum et sub leni contactu. Et ideo sequitur : 
Venenum aspidum sub labiis eorum. Ecce est illud sub 
lahiis ; ut aliud sub labiis, aliud in labiis advertamus. 
Quos etiam aperte manifestat alio loco, ubi dicit, Qui 
loquuntur pacem cum proximo suo ; mala autem in cor- 
dibus suis (Psal. xxvn, 5). 

7. |vers. 5.] Conscrva me, Domine, de mauu pecca- 
toris ; ab hominibus injustis erue me. Ypsi sunt, noti 
sunt * : non hic opus est intelligere, sed agere; orare 
opus est, non quierere qui sint. Sed quomodo ores 


* Am. et Mss.: Tpsa sunt, nota. sunt. nespieiebat forte a 
illud quod proxime ante dixit : Mala autem ín cordibus oo- 
rim. ndem etiam libri paulo post habent, non quaere quid 


62 
su. 


507 S 


adversus hujusmodi homines, aperit tibi in. conse- 
quenti. Multi enim adversus malos imperite orant. 
Qvi cogitaverunt, inquit, supplantare gressus. meos. 
Adhuc potest carnaliter aceipi. Habet quisque inimi- 
cum ; in negotio cogita ei fraudem facere, et ei au- 
ferra pecuniam, qui versatur in communi negotio : 
babet quisque inimicum vicinum, et cogitat malum 
ingerere domui ejus, aliquid de re ipsius minuere ; et 
utique dólo cogitat, fraude cogitat, machinamentis 
diaboli hzc ipsa gestit implere ; nemo dubitat. Scd 
tamen non propter ista isti cavendi sunt, sed nc insi- 
diando tibi adducant te ad se ; id ost, a corpore Chri- 
sti separent te, et faciaut de corpore suo. Sicut enim 
bonorum caput Cliristus est, sic illorum caput diabo- 
lus. Qui cogitaverunt, inquit, supplantare gressus meos. 
Quid est, supplantare gressus meos? Non quasi ut 
erres in. negotio quod cum illo habes, et decipiat te 
in causa qu:e tibi communis est in foro cum illo Sup- 
p'antavit gressus tuos, si te impedierit in via Dei, ut 
illud qued rectum intendebas, titubet, aut labatur a 
via, aut cadat in via, aut recedat de via, aut remaneat in 
via, aut retro revertatur unde venerat. Quidquid tibi 
tale fecerit, supplanta vit te, decepit te. Contra hujus- 
modi insidias ora, ne perdas celeste patrimonium, ne 
amitfas Christum coh:eredem, quia victurus es in 
iiernum eum eo qui te fecit hieredem. Non enim ta- 
lis te. fecit haeredem, cui inortuo succedas, sed cum 
qo in :ternum vivas. 
8. [vers. 6.] Absconderunt superbi muscipulam mihi. 
Totum corpus diaboli explicavit. breviter, cum ait , 
superbi. Inde est quod et justos plerumque sc dicunt, 
«um siut iniqui. [nde est qued n:hil illis tam noxium 
est, quum confiteri peccata. [psi sunt qui cum sint 
falsi justi, necesse est ut invideant veris justis. Nemo 
euim invidet. alteri in. eo quod non vult vel esse vel 
videri. Alius tibi invidet, quia dives es ; aut dives vult 
esse ut tibi invileat, aut putari vult dives ; alius tibi 
invidet, quia clarus es et. nobilis ; aut hoe esse affe- 
cia!, aut hoc. se putàri cupit. EL sic omnia qu» vi- 
dentur bo:a in hoc szeculo et putantur ; quod quisque 
vuit habere, et. in quo vult excellere, vel cujus rei 
famam captat, in co tibi invidet. Isti autem qui falsi 
justi sunt, videri volunt. justi, cum non sint ; ct nc- 
cesse est ut quem. viderint verum justum, invideant 
illi, eL hoc cum illo agant, quomodo amittat unde 
gloriatur. Inde. veniunt. omnes seductiones et sup- 
plantationes, loe. prior ipse.diabolus voluit, qui ca- 
deas stanti homini invidit : et quia ipse amisit regnum 
celorum, hominem illuc pervenire noluit. (Gen. n1) , 
et non vult; et d. agit nunc, ut. homo illue non per- 
veniat, unde ipse dejectus est. Quis ergo superb:s est 
ipse, et ideo invidus quia superbus, omne corpus 
ipsius talium corpus eat. Sed nos oremus contra illum, 
qui corrigi non potest, et pro ipsis qui possunt, u: di- 
camus homiai injusto : Quare invides justo, o bomo iu- 
juste? Quia vis videri justus? Cito fac quod melius est,et 
fsciliuseris quod vis videri. Esto justus * : ita diliges cui 


! sic aliquot Nss. At Fdd.: Quod vis videri esto rebus, ita, 
ctc. hegius M8 : Esto ita, dil ge, ete. 


AUGUSTIN. EPISCOPI 


1808 
invidebas ; quia quod. illum doles esse, cris et tu, et 
amabis in. eo te, ct ipsum in te. Etenim si invideres 
diviti, non esset. in potestate tua. ul dives esses; si 
iuvidercs honesto alicui senatori nobili, non csset in 
potestate tuà ut pobilis tu esses et clarus; si invideres 
pulchro, nunquam te pulchrum faceres ; si invideres 
forti et valido, nunquam tibi vires dares : si invides 
justo, res in voluntate est ; esto quod doles esse alte- 
rum. Non enim empturus es quod tu non cs et alius 
est ; gratis constat, cito constat : Paz in terra homi- 
uibus bona voluntatis (Luc. n, 14). 

9. Hli autem. superbi abscouderunt muscipulam : 
quicsierunt supplantare gressus meos !. Et quid fece- 
runt ? Et. restes extenderunt. muscipulas pedibus meis. 
Quas restes ? Notum est hoc verbum in Scripturis, et 
invenimus. alibi quid. :ignificent restes. Dominus fla- 
gellum de resticulis fecit, unde expulit eos de templo, 
qui ibi male versabantur (Joan. n, 15) ; et significa - 
vit nobis quom:zdo iutellizamus restes : quia, Críni- 
s peccatorum suorum unusquisque constringitur ( Prov, 

v, 22), dicit alia Scriptura ; et aperte Isaias, Vae iis 
qui tralunt. peccata sicul. restem longam (Isai. v, 18) ! 
Quare autem dicitur. restis * Quia. omnis peccator 
persevcraus in peccatis suis, addit peccata pecca- 
is; et cum deberet eccusatione peccati sui corrigi , 
defensione duplicat quod confessione posset au- 
ferii, et. plerumque aliis peccatis vull. munitus esse 
propter illa qui commisit. Fecit adulterium, et ne 
occidatur, parat homicidium ; addit peccato peeca- 
tum. Rursum si ci contigerit facere. homicidium , 
jun qui unum crimen timebat, duo timet : et uliqüe 
cum videat se plura timere, quam antea timeb.t, non 
cogitat minuere quod fecit, sed addere. quod nondum 
fecit; quxrit forte et maleficium. Tria ecce habet, 
Inde jam quis cogitet ? quis liniat restem peccatorum? 
Et optime dicitur restis : ut enim torqueatur restis , 
additur ; et non adduntur recta fila, sed torta. Pravi- 
tas sibi counexa ducitur in longum, et non cogitat 
prxcidere quod male texuit ; sed addere, producere, 
in longum protendere : ut. habeat in. fine unde illi li- 
gentur manus et pedes, ct projieiatur in tenebras 
exteriores (Matth. xxu, 15). Haec. autem peccata sua 
tenduut justis, quando eis suadent facere mala quie 
ipsi faciunt. Ideo dixit, Restes extenderunt muscipulas 
pedibus ineis ; id est, de peccatis suis me dejicere vo- 
luerunt. Et ubi hoc? Juzta semitas scandalum posue- 
runt mihi ; non in semitis, sed juxta semitas. Semitoe 
tue, priecepta Dei suut. Hi scandala juxta semitas 
posuerunt ; tu, noli recedere a semitis, et non irrues 
in scandala. Nec volo dicas : Et prohiberet illos Deus 
ponere mihi scandala juxta semitas, ct non ibi pone- 
rent. Imo permisit Deus ponere scandala. illos juxta 
Senütas, et tu non recedas a semitis. Juzta semitas 
scandala posueruut mihi. 

10. [vers. 7.] Et quid restat ? quod remedium inter 
tanta ma'a , in istis tentationibus , in istis periculis ? 
Dixi Douniuo , Deus mus es tu. llli homines sunt , ct 
ron mei ; tu et Deus, et meus es. Dixi Domino, Deus 


4 
! vss. hoc loco, gressus rectos. Er., gressus meos rectos. 


1809 


meus es tu. Magna vox orationis ; movet flduciam. Num- 
quid illorum non est Deus? Cujus enini non est Deus, 
qui est verus Deus? Sed tamen proprie eorum est, qui 
€o fruuntur, qvi ei serviunt, qui libeuter sub ipso sunt. 
Nam et mali quamvis inviti, sub ipso sunt, llli appel- 
 Jant Deum, a quo coronentur ; sub illo illi fugiunt, à 
quo damnentur. Et iniquus qui. non vult. habere Do- 
minum Deuni suum , quo fugict Deum omnium ? Bo- 
num est illi ergo ut convertatur ad Deum omuium, fa- 
ciatque illum conversione suum ; et positus inter tales 
peceatores , seductores , hypocritas , superbos , dicat 
ad Deum, quem sui conversione sibi fecit Deum suum : 
Dixi Domino , Deus meus es tu. Percipe auribus , Do- 
mine , vocem deprecationis meg. Simplex quidem sen- 
tentia est, et faciljs ad intelligendum : sed tamen dc- 
leetat forte cogitare quare non dixerit , Percipe auri- 
bus deprecationem meam ; scd vclut evidentius expri- 
meus affectum animi sui, ait, vocem deprecationis mee, 
vitam deprecationis me:, animam deprecationis mec, 
nou quod souat in verbis meis, sed unde vivunt verba 
mea. Caeteri enim strepitus sine anima, soni dici pos- 
sunt, voces non possunt: vox prop:ie animatorum est, 
vivorum est. Quam multi autem deprecantur Deuni, et 
noa sentiunt Deum, nec bene cogitant de Deo? Sonum 
denrecationis habere possunt, vocem non possunt; quia 
vita ihi non est. Hujus qui vivebat , quia Deum suum 
intelligebat, et a quo liberaretur videbat, ct a quibus 
liberaretur senticbat, ipsa erat vox deprccationis ejus. 
41. [vers. 8.] Ipsam commendaus auribus Dei dicat, 
Domine, Domine. Tu Domine, Domine, id. est, tu ve- 
rissime Domine, non quales domini homines, non qua- 
les dcmini qui. emunt. saecello ; sed qualis Dominus 
qui emit sanguine. Domine, Dowine, virtus salutis mec : 
id est , qui das vires saluti mex. Quid sibi vult , vir- 
tus salutis mce ? Conquerebatur de. seandalis et. insi- 
diis peceatorum , de cireumlatrantibus et circuminsi- 
diantibus malignis hominibus vasis diaboli, de super- 
lis invidentibus justis, inter quales necesse cst vitam 
ducere, cum hic vivimus it peregrinatione nostra bac. 
Talia vero scandala. abundantia futura Dominus pr:c- 
dixit, et ait : Abundabit iniquitas, et quoniam abunda- 
bit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Sed adjuu- 
xit statim solatium : Qui perseveraverit usque in finem, 
hic salvus erit (Matth. xxi, 12, 45). Attendit iste, et 
timuit; eb abundantia iniquitatum. turbatus respexit 
spem : quia qui perseveraverit usque in finem , hic sal- 
vus erit. Extendit se perseverare, et vidit longam viam; 
et quia perseverare magnum est et difficile, ipsum ora- 
vit ad perfectionem perseverantie su: f, a quo illi jus- 
sum est ut perseveraret. Certe salvus ero, si perseve- 
ravero usque in finem; sed perseverantia ad virtutem 
pertinet, «t merear salutem : tu es virtus salutis mex, 
tu me facis perseverare, ut perveniam ad salutem. Do- 
mine , Domine , virtus salutis ec. Et unde spero quia 
tu es virtus salutis meae? Obunbrasti super caput meum 
in die belli. Ecce raodo adliuc pugno : pugno foris con- 
tra fictos bonos , pugno intus contra concupiscentias 
meas; quoniam video aliam legem in membris meis, re- 


! ylures vss., ad perseverantiam suam. 


ENARBATIO IN PSALMUM CXXXIX. 


i8l0 


pugnantem legi mentis mee, et captivum me ducentem in 
lege peccati, que est in meinbris meis. Miser ego homo, 
quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Gratia Dei , 
per Jesum Christum Dominum nostrum (lom. vu , 25- 
95). Igitur laborans in hoc bello, respexit ad gratiam 
Dci ; et quia jam eaeperat aestuare et arescere, Guiquata 
umbram invenit, sub qua viveret : Obrumbrasti super 
caput meum in die belli ; id est, in :estu, ne fatigarer, 
ne arescerem. 

12. (vers. 9.] Ne tradas me, Domine, a desiderio meo 
peccatori. Ecce quo mihi valebit umbraculum tuum, ut 
stum non patiar a meipso. Et quid mihi peccator fa- 
ceret ille, quantumlibet s:viret ? Szevierunt eim in 
martyres iniqui ; traxerunt eos , catenis ligaveruut , 
carceribus incluserunt, gladio ferierunt, bestiis sub.- 
rexerunt! , ignibus consumpserunt : hiec omnia fe- 
cerunt ; sed non eos tradidit Deus peccatoribus , quia 
non sunt traditi a desiderio suo. Illud ergo ora, quan- 
tum potes, ut a desiderio tuo non te tradat Deus p«c- 
catori. Tu enim desiderio tuo locum diabolo das, ece 
euim diabolus proposuit lucrum, ct invitavit ad frau- 
dem : lucrum habere non potes, nisi fraudem feceris. 
Sed luerum esca est, fraus laqueus. Sie attende escam, 
ut videas et laqueum : quia lucrum non potes adipisci, 
nisi fraudem feceris; fraudem autem si feceris, eapic- 
ris. Non ideo dico, capieris, quia invenieris : aliquan- 
do enim non invenieris, sed ab hominibus; numquid a 
Dco *? Capieris, et traheris, ct occideris. Omnis euim 
qui talia facit, perimit seipsum. Ibi est ergo esca, ihi 
est et laqueus ; frena desiderium, et non cades in Ta- 
queum : si autem vicerit te desiderium csez , mittit 
tibi eollum in laqueum, et capiet te auceps animarum. 
Ne tradas me a desiderio meo peccatori. Inde inumbra - 
tur in die belli. Desiderium enim aestus facit; umbra- 
culum autem Domini temperat desiderium , ut possi- 
mus refrenare quo rapiebamur , ut non ita exiestue- 
mus , ut ad laqueum perducamur. Cogitaveruat adver - 
sum me ; ne derelinquas me , ne forte exaltentur. Wabes. 
alio loco : Qui me premunt exsultabunt. si motus (ucro 
(Psal. xu, 5). Tales sunt et isti, quia talis est et ipse 
diabolus. Quando seduxerit hominem, gaudet, triumn- 
plat de illo; exaliatur ipse , quia ille humiliatus est. 
Quare autem ille humiliatus est ? Quia male exaltatus 
fit : et ille qui de illo triumpliat, humiliabitur. Tales 
suut enim omnes qui gaudent de malo; videntur 
sibi ad tempus. gloriarí, superbire, cervicem eri- 
gere, Non vos delectet. exaltatio 5 corum ; escam 
habent in. faucibus et hamum : ibi cst quo delectan- 
ter, ibi est quo trahuntur. Ne derelinquas me, ne forte 
exaltentur : id est, non de me triumphent, non de me 
gaudeant. 

43. [vers. 10.] Caput circuitus eorum, labor labiorum 
ipsorum teget cos. Me , inquit , umbra alarum tuarum 
teget : obumbrasti enim mihi in. die bel'i. Ipsos quid 
teget ? Caput circuitus eorum : ipsa est superbia. Quid 
est , circuitus ipsorum ? Ut cireumeant , et non stent ; 

! Er. Lugd. ven. et Lov. subjecer unt. M. 

? «jc Mss. At Edd., sed ab hominibus, a Deo awtem ca- 


pizris, etc.. 
? Am ct plures Mss., exsuléatio. 


1811 


ln gyrum odht erroris, uhi iter est sine fine. Qui enim 
In longum it, alicunde incipit, alicubi finit : qui in gy- 
rum 3t , nusquam finit. Ipse est labor impiorum , qui 
demonstratur in alio psalmo evidentius : /n cironitu 
impii ambulant (Psal. x1 , 9). Sed circuitus eorum ca- 
put , superbia est ; quia initium omnis peccati super- 
hà (Eccli. x , 15). Unde autem superbia /abor labio- 
rum ipsorum ? Omnis enim superbus fictus est, omnis 
ficius mendax. Laborant homines loqui mendacium : 
ham veritatem tota facilitate loquerentur. llle enim 
laborat qui fingit quod dicit. Nam qui verum vult di- 
cere , non laborat : ipsa enim veritas sine labore lo- 
quitur. De liomine ergo hoc dixit Deo : Me proteget 
ümbraculum tuum; ipsos teget mendacium ipsorum : 
sed ipsum mendacium ipsorum, labor est labiorum 
]psorum. Ecce parturivit injustitiam, concepit dolorem, 
el peperit. iniquitatem (Psal. vit, 45). In omni enim 
opere malo labor est, et omne opus malum cogitatum, 
meudacium ducem habet. Nén enim est veritas , nisi 
in opere bono. Et propterea quia omnes laborant in 
mendacio, Veritas quid clamavit ? Venite ad me, om- 
nes qui laboratis et. onerati estis , ct eg. reficiam vos 
(Matth. xi, 28). Ipsa est vox clamans ad laborantes 
lu alio psalmo : Filii hominum usquequo gravi corde? 
ulquid diligitis vanitatem, ct qugritis mendacium (Psal. 
Iv , 3) ? Aperte audi alio loco laborem in mendacio : 
Docuerunt linguas suas loqui mendacium ; ut inique age- 
rent laboraverunt (Jerem. y, 5). Caput circuitus eorum, 
labor labiorum ipsorum teget eos. 

14. [vers. 11.] Decident. supra eos carbones ignis ín 
terra , et dejicies eos. Quid est , in. terra ? Hic , adhuc 
in hac vita ; hic supra illos decident carbones ignis , et 
dejicies eos. Qui sunt carbones ignis? Novimus istos car- 
bones. An alii sunt isti , et alii illi de quibus dicturi 
sumus ? [stos enim video ad poenam valere ; illos au- 
tem quos commemoraturus sum, ad salutem. Dictuin 
est enim de quibusdam carbonibus , cum homo pete- 
rct adversum linguam subdolam auxilium : Quid detur 
tibi, aut quid adjicietur tibi ad linguam subdolam ? Sa- 
git potentis acutg , cum carbonibus vastatoriis (Psal. 
Cxix , $, 4) : id est , verba Dei cor. transfigentia , et 
vetustatem  perimentia, amoremque gignentia; et 
exenipla hominum qui mortui erant et revixerunt , et 
nigri erant, et fulgentes effecti sunt. Carbones enin 
tenebrze sunt ; color indieat. Sed cum ad eos. acces- 
serit fiimma charitatis, et ex mortuis revixcrint, au- 
diant ab Apostolo : Fuistis enim. aliquando tenebre , 
nunc auiem lux in Domino (Ephes. v, 8). |psi sunt car- 
bones, fratres, quos intuemur, quando volumus mu- 
tare vitam transfixi sazitta Dei, et impediunt nos ma- 
le linguz hominum , de quzlibus hic modo quereba- 
tür ; ct volunt seducere a via veritatis , potiusque in- 
ducere ad. errores suos , ct dicere nobis quia si pro- 
féssi fuerimus , non implebimus. Attendimus carbo- 
nes illos. Qui erat heri ebriosus , hodie sobrius est ; 
qui erat heri adulter , hodie castus est ; qui crat heri 
raptor, hodie largitor : omnes isti carbones ignis sunt. 
Accedunt exempla. carbonum. ad. vulnus. sagittarum 
(nor enim timeam dicere vulnus , cum clamet ipsa 


S. AUGUSTINI. EPISCOPI 


1812 


sponsa : Vulnerata charitate ego sum [Cant. n, 5, sec. 
LXX), ct fit ibi vastatio feni; propter quod et dicun- 
tur carbones vastatorii. Vastatur fenum , sed purga- 
tur aurum ; et mutat homo ex morte vitam , et inci- 
pit esse etiam ipse carbo flagrans : qualis carbo erat 
Apostolus, qui prius fuit persecutor et blasphemus ct 
iajuriosus , niger et exstinctus ; miscricordiam vero 
consecutus (I Tim. 1, 15), accensus est de ccelo : vox 
Christi accendit illum ; periit in eo tota nigritudo, cav- 
pit fervens spiritu quo accendebatur, accendere. Ta- 
les ergo et hie intellecturi sumus carbones ignis, qui 
cadunt super istos malos, et dejiciunt illos? Plane 
non prohibemur hunc habere intellectum. Video hie 
nobis elucescere non improbabilem et irreprehensibi- 
lem sententiam : intelligo illos carbones cadere supct 
istos, ut dejiciantur. In alios enim veniunt, ut ac- 
cendantur ; in alios , ut dejiciantur : ipse enim carbo 
dicebat, Quibusdam sumus odor mortis in mortem, qui- 
busdam sumus odor vite in vitam. (M Cor. n , 16). Vi- 
dent enim justos flammantes spiritu, candentes luce, 
et eis invidendo cadunt ; hoc est quod supervenient 
illis carbones ignis in terra, et dejicientur. Quid est, 
in terra? Adhuc hic sunt in hac vita; excepta illa poe- 
nà quie servatur impiis , carbones isti illos dejiciunt, 
antequam veniat ignis xeternus : Decident super eos car- 
bones ignis in terra, et dejicient eos. In miseriis non sub» 
sistent. Venit illis miseria et non tolerant : justus au- 
tem subsistit ; quomodo ille subsistit , qui dicit, Sed 
eliam gloriamur in tribulationibus, scientes quoniam tri- 
bulatio patientiam operatur, patientia probationem, pro- 
batio spem ; spes autem non confundit : quoniam chari- 
las Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum san- 
ctum, qui datus est nobis (Rom. v, 5-5). At vero super 
illos cum ceciderit aliqua pressura , aliqua. miseria , 
non subsistunt ; cadunt. Quando enim tales potiuntur 
hujusmodi pressuras , non valent tolerare , decidunt 
in iniquitates malas ; quia traduntur a desiderio suo 
peccatori. 

15. [vers. 12.] Vir linguosus non dirigetur super 
terram. Vir liuguosus amat mendacia. Quid enim illi 
est voluptas , nisi loqui ? Non enim attendit quid lo- 
quatur , dum loquatur !. Non potest fieri ut iste diri- 
gatur. Qualis.ergo esse debet servus Dei, accensus 
illis carbonibus, et ipse carbo salutaris effectus ? 
qualis esse debet ? Ut magis optet audire quam dicere, 
sicut seriptum est, Sit autem omnis homo velox ad 
audiendum , tardus ad loquendum ( Jacobi 1 , 419 ) : et, 
si fieri potest , hoc cupiat, non liabcre necessitatem 
loquendi , et dicendi *, et docendi. Ecce enim dico 
Charitati vestrae : fratres mei , loquimur nos modo ad 
vos , ut aliquid doceamus vos : quanto melius, om- 
nes sciremus , et nemo doceret alterum ; ut non essct 
alius loquens , alius audiens, sed omues audientes 
unum illum cui dicitur , Auditui meo dabis exsultatio- 
nom et letitiam ( Psal. y , 40 )? Unde et ille Joannes , 
non tàm gaudebat quia przdicabat , et quia loqueba- 
tur ; sed gaudebat quia audiebat : ait eniin ,. Amicus 


* sie aliquot Mss. Edd. vero, loquitur. 
? Edi, ojnittunt, et dicendi. 


1815 ENARRATIO IN PSALMUM CXXXIX. 181^ 


autem sponsi stat , et audit eum , et gaudio giudet pro- 
pier vocem sponsi (Joan. m , 29). ltaque, fratres , 
cito dixerim Charitati vestre , ubi unusquisque pro- 
bet se : non ut non loquatur *, sed ut de illo locutiu- 
nis officium exigat; gaudium autem (aciturnitatis 
habeat in voluntate , vocem doctrin in necessitate. 
Quando enim opus est voce doctrin:e ? Quando pateris 
imperitum , quando pateris indoctuih. Si semper te 
deleetzt doeere , semper vis habere imperitum quem 
doceas : si autem benevolus es , et vis omires doctos 
esse , non vis semper habere quos doceas ; et non 
erit in. voluntate. exercitatio vel. probatio doctrinze 
tie , Sed iti necessitate. Gaudium tibi sit in auditione 
Dei , necessitas tibi sit in locutione tua ; ct non cris 
vir linguosus , ne non dirigaris. Quaré vis loqui , au- 
dire non vis ? Semper fofas exis, intro redirc déetre- 
cias. Qui enim te docet , intus est : quando tu docés , 
taiquam foras exis ad cos qui foris sunt. Ab interiore 
enim audimus veritatem , et ad eos qui foris a nostro 
corde sunt, loquimur. Quod enim dicimur eos in 
eorde habere de quibus cogitauius , secundum quam - 
dam imaginem dicimur , quam de illis habemus im- 
pressain. Nam si omnino intus ipsi essent, scirent 
utique quid in corde nostro esset; atque ila ut eis 
loqueremur , opas non esset. Si autem hoc te delectat 
quod foris agis ; vide ne tumescas foris , et non possis 
redire per angustam *, et non possit tibi dicere Dcus 
tuus , Intra in gaudium. Domini tui : sed dicat tibi , 
quia forinsecus erat quod amasti , Ligate ci manus el 
pedes, et mittife cum in tenebras. exteriores ( Matth. 
xxu , 13). Ubi enim ostendit malum esse mitti exte- 
rius , ibi ostendit bonum esse intrare interius. Nam 
servo bono quid dixit? Intra ix gaudium. Domini. tui. 
Malo autem servo, Projicite illum in tenebras exterio- 
res ( 1d. xxv, 21 , 25, 50). Non crgo amemus magis 
exteriora , sed interfora : de interioribus gaudeaunus ; 
in exterioribus autem necessitatem habeamus, non 
voluntatem ?, Vir linguosus non dirigetur super terram. 

40. Virum injustum mala venabuntur. in interitum. 
Veniunt mala , et non subsistit ; ideo dixit, Venabun- 
tur in interitum. Multis enim bonis , multis justis eve- 
nerunt mala ; et tanquam inveaerunt eos mala. Nam 
ideo dixit, Venabuntur , quia unusquisque abscon- 
dere se vult a malo : sed cum inveuitur a malo , quasi 
faclus est in venationem. Nuiuquid autem. soli mali 
fugiunt a malis , quando qu:eruntur. à malis? Nonne 
ei bonis dictum est : Si vos persecuti fuerint in. hac 
civitate, fugite in. aliam (1d. x , 25)? Ergo quando 
mali persequebantur bonos , id est martyres nostros , 
cum eos comprehenderunt , venati sunt cos ; sed non 
ad interitum. Pressa est enim caro, coronata est 
anima; et ejeeta est anima de carne , nec carni ali- 
quid factum est. quod obesset in posterum. Incensa 
Sit caro , percussa sit. caro , laniata sit caro ; num- 
quid ideo subtracta est Creatori , quia data est in ma- 
nus persecutoris? llle qui creavit ex co quod non 


t Sic Mss. AL Edd., non «t loquatur. 

1 rdd., per angustum. At Mss.,per angustam : supple por- 
tam, aut Lüun. Alludit ad Matth. vir, 15. 

3 sic Ani, et Mss. AL, Er. et Lov., voluptatent. 


erat , non reparabit melius quam crat? Ergo. quan 
doeumqte capti sünt justi, venati sunt. illos. quidem 
mali , sed nou ad interitum. At vcro illi qui non diri- 
gentur et nguosi sunt , mala eos venaibuntur. ad. in- 
teritum. Quare ? Quia in misertis non subsisteut. 

17. [ vers. 13. ] Cognovi qui« faciet. Dominus. judi- 
citon egentis. Egens iste non est linguosus : qui enim 
linguosus est , abundare vult , csurirc ucsceit. Hli au- 
tcv. egentes sunt , quibus dicitur , Pulsate , et aperie- 
tur vobis ; qucrite, et invenielis ; petite , et dubitur vo- 
bis (Matth. viv, 7): illeegens est, de quo dicitur, 
Doaüti qui esuriunt. et sitiunt. justitium , quoniam | ipsi 
saturabuntur ( Id. v, 6). Gemunt inter scandala inalo- 
rum , ipsi precantur ad caput suum , ut. eruitur ab 
homine malo , et ab homine maligno liberentur , ot 
de manibus injustorum cruantur. Ipsi ergo sunt quo - 
rum causam Dominus non negliget : et si modo pres- 
suras patiuntur , apparebit gloria ipsorum , cum ap- 
paruerit caput ipsorum. Talibus enim hie constitutis 
dicitur , Mortui cstis , et vita vestra dbscondita est cum 
Christo in Deo ( Coloss. w , 5 ). Ergo pauperes sumus, 
abscondita est vita nostra ; clamemus ad pauci : est 
enim panis vivus qui de celo descendit ( Joan. vi, 
41 ); et qui in via reficit nos , iu patria saturabit nos. 
Modo enim , ut duremus , reficimur: nam necesse 
est esuri:mus , quoadusque satiemur. Cognovi quia 
faciet Dominus judicium egentis. Certus erat iste. quo- 
niam [uciet Dominus judicium egeniis, et causam pau- 
perum. Ostendet iniquis quomodo diligit justos suos ; 
ostendet divitibus quomodo diligat pauperes suos. 
Divites dixit, superbos; pauperes dixit, humiles : 
divites dixit , per abundantiam non qu:vrentes ;. pau- 
peres dixit, per desiderium suspirautes. Faciet Do- 
minus eausam ipsorum. 

18. [wers. 14. ] Verumtamen justi confitebuntur no- 
mini tuo. Et quando ages causam ipsorum , ct quando 
facies judicium ipsorum , tuo nomini confitebuntur : 
meritis suis nihil tribuent , non tribuent totum nisi 
misericordie tux. Vertontamen justi confitebuntur no- 
mini (uo. Et quia confitebantur nomini tuo , ut quan- 
tumeumque justi fucrint , nihil sibi assumant de suo, 
nihil sibi tribuant de suo ; quid fict , ut dirigant cor? 
Quia quando ad sc flectuht, torquent cor; quando 
autem in Dominum intendunt , dirigunt cor. Et. ubi 
erit voluptas, ubi requies , ubi gaudium , ubi beati- 
tudo? Numquid in se? Non; sed in quo sunt. lux. 
Nunc autem lux in Domino (Ephes. v, 8 ), dixit. Idco 
vide quid sequitur , vide quo concludit : /niabita- 
bunt recti cum vultu tto. Male cnim illis fuit in vultu 
suo; bene illis erit cum vultu tuo. Quando vultam 
suum amaverunt , in sudore vultus sui panem mandu- 
caverunt ( Gen. ni , 19 ). Redeant , et deterso sudore, 
finitis laboribus , pereunte gemitu , venict illis facies 
tua abundans sufficientia. Nihil quarent amplius , 
quia melius non habent ; amplius nou te deserent , 
nec deserentur a te *. Eteniin. post resurrectionem de 


! Sie plerique Mss. At. Edd., mon te deserent, ne. dese- 
rantur à le. Aliquot Mss., non (e descrant, ec. deserentur 
a te. 


1315 S. 
Domino quid dictum est? Adimplebis me letitia cum 
vultu tuo ( Psal. xv, 41). Sine vultu suo non nobis 
daret ketitiam. Ad hoc purgamus vultum nostrum , 
ut gaudeamus ad vultum ipsius. Filii enim Dei sumus, 
et nondum apparuit quid erimus : scimus quia cum ap- 
similes ei erimus , quonium videbimus eum 
sicui est (E Joan. m , 2); quia inhabitabunt. recti cum 
vultu tuo. Putamusne cum vultu Patris, et non cum 
vultu Filii? an eum vultu Filii, et non cum vultu 


paruerit , 


Patris? an unus quodammodo vultus Patris et Filii 


et Spiritus sancti? Videamus si non nobis ipse Filius 
promittit vultum suum , unde nos Lxttos faciet. Modo 
hoc capitulum in Evangelio, quod huic psalmo atte- 
staretur , Dominus Deus inspiravit ut legeretur. Ait 
cnim ipse Dominus , Qui audit praecepta mea, et cu- 
stodit ea , ipse est qui diligit me : et qui diligit me , di- 
ligetur a. Patre mo , et ego diligam eum , et ostendam 
illi meipsum (Joan. xiv, 21). Quale promisit prz- 
mium, dilectissimi? Numquid eum non videbant, 
quibus se ostendere promittebat? nonne ante illos 
erat ? nonne facies carnis illius adjacebat oculis eo- 
yum ? Quid est quod volebat ostendere videntibus se? 
Sed quia talem videbant discipuli , qualem crucifixe- 
runt Judzi ; erat autem Deus in carne illa occultus ; 
hominem autem possent videre homines , Deum vero 
10u possent, quamvis im homine ; quia Beati mundo 
corde, quoniam ipsi Deum videbunt ( Matth. v, 8): 
dedit formam homiuis, et piis et impiis ; servavit 
formam Dei mundatis et piis , ut jucundemur in illo, 
eL bene nobis in zeternum sit cum vultu ipsius. 





——— MÀ 


IN PSALMUM CXL 
ENARRATIO. 
&ERMO AD POPULUM. 


4. Audistis, fratres, admonitionem ct petitionem 
mostram ex ore Apostoli, cum ejus modo Epistola 
legeretur. Ait enim : Orationi instantes , vigilantes in 
illa; orantes simul et pro nobis , w Deus aperiat nobis 
ostium verbi ad loquendum mysterium ejus, ut manife - 
stem illud, sicut oportet me loqui (Coloss. 1v, 2-4). Ile 
Verba etiam mca deputare dignemini. Sunt enim in 
Scripturis sanctis profunda mysteria, quie ad hoc 
absconduntur, ne vilescant ; ad hoc quiruntur, ut 
exerceant; ad hoc aperiuntur, ut pascant. Psalmus 
quem modo cantavimus, in multis sententiis subob- 
scurus est. Cum , adjuvante Domino, ea qui dicta 
sunt, erui et exponi coeperint , videbitis hoc vos au- 
dire quod jam noveratis. Sed ideo multipliciter dicta 
sunt, ut varietas locutionis fastidium tolleret veritatis. 

2. Quid enim amplius, fratres, vel salubriusaudituri 
el eoguituri estis, quam, Diliges Dominum Deum tuum 
ez toto corde tuo, et cx tota anima tua, el ex Lota mente 
itta ; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum ? Sed 
ne putetis hiec duo praecepta parva esse : fn Ais duo- 
bus preceptis tota Lex pendet et Prophete (Matth. xxu, 
51-40). Quidquid ergo salubriter mente concipitur, 
vel ore profertur, vel de qualibet divina pagina ex- 
scalpitur, non habet finem nisi eharitatem. Hec au- 


AUGUSTINI EPISCOPI 


4810 
lem charitas non qualiscumque est. Nam et male 
viventes irretiuutur sibi societate perdite conscien- 
tix, et dicuntur amare se, nolle discedere ab invicem, 
suis collocutionibus conciliari, desiderare se absen:es, 
gaudere ad prxsentiam suam. Amor iste tartareus 
est : viscum habet , quo dejiciat in profundum ; non 
pennas , quibus levet in coelum. Qu:e est autem cha- 
ritas, ul a cxeteris quae appellantur charitates, segre- 
geiur et distinguatur? Ea qus charitas dicitur vera 
Christianorum, a Paulo definita est, atque ita suis 
quibusdam termiuis cireumscripta, cum sit divinitate 
infinita, ut omnino discernatur a cxteris. Finis enim; 
inquit, precepli est charitas. Posset hucusque dicere, 
Nam aliis locis ubi tanquam scientibus loquebatur, 
hucusque dixit: Plenitudo, inquit, legis charitas (Rom. 
xm, 10); et non dixit qualis charitas. Ideo ibi non 
dixit, quia dixit alibi : non enim ubique omnia dici aut 
possunt, aut debent. Ergo hie, Plenitudo legis charitas. 
Quaxrebas forte, qux» charitas ? qualis charitas? Au- 
dis alio loco : Finis praecepti est charitas de corde 
puro. Jam videte utrum inter se latrones habeant 
charitatem de puro corde. Purum cor in charitate 
hoc est, quando diligis hominem secundum Deuni ; 
quia et teipsum sie debes diligere , ut non erret re- 
gula, Diliges proximum tuum lanquam teipsum. Si 
enim male te diligis et inutiliter ; ita et proximum di- 
ligendo, quid ei consulis? Quomodo autem te male 
diligis? Quomodo innuit ! Scriptura , qux: neminem 
palpat, et convincit quia non te diligis ; imo couvincit 
quia et odisti le : Qui autem , inquit , diligit iniquita- 
tem , odit animam suam ( Psal. x , 6). Si ergo diligis 
iniquitatem, putas quod teipsum diligas? Erras : ita 
ct proximum diligens, ad iniquitatem duces, et dilec- . 
tio tua laqueus erit dileeti. Charitas ergo de puro corde 
est que est secundum Deum , et conscientia bona , et 
fide non ficta (Tim. 4 , 5). Ista charitas delinita ab 
Apostolo habet duo pracepta; dilectionis Dei, et 
dilectionis proximi. !n nullis Scripturis aliud requi- 
ratis, neino vobis aliud przcipiat. Quidquid obscurum 
est in. Seriptura,. h:ec. ibi occulta est : quidquid. ibi 
planum est, hzc ibi aperta est, Si nusquam aperta 
esset , non te pasceret : 5i nusquam occulta , non te 
exerceret, Hoc charitas clamat de corde puro , de 
corde talium iu his verbis , qualis hic modo orat. Et 
quis iste sit, cito dixerim : Christus est. 

9. Audituri autem estis verba qu:e de Domino no- 
stro Jesu Christo indigne accipiuntur, et putabit parum 
intelligens tenere me dixisse Christi esse personam 
in hoe psalmo. Quomodo enim potest de Domino 
nostro Jesu Christo, de illo agno immaculato, de illo 
in quo solo non est inventum peceotum , qui solus 
verissime dicere potuit, Ecce venit princeps. auuult 
hujus, et in me nihil inveniet (Joan. xiv, 50) , id cst, 
nullam culpam, nullum reatum ; qui so!us, quod non 
rapuit , exsolvebat ( Psal. rxviit, 5) ; qui solus inno- 
centem sanguinem fudit, Filius Dei unicus carne: 
accipiens, non qua ipse minueretur, sed qua nos au. 


! Sic aliquot Mss. Alii vero ; Qu; amodo tuvenit. Edd.: Qao- 
niodo ie inveni. 


1817 


geret : quomodo ergo de ista. persona recte accipitur, 
Pone, Domine, custodium ori meo, et ostium continentice 
circum labia mea, ul nón declines cor meum in verba 
maligna ad excusandas cacusationes in peccatis ? Maui- 
festissime quippe iste est sensus : Custodi , Domine, 
os meum janua quadam et ostio przcepti tui , ut in 
verba maligna non declinetur cor meum. Qux verba 
ma'igna? Quibus excusantur peccata. Ne, inquit, 
peccata mea malim excusare , quam accusare. II:ce 
verba in ipsum Dominum nostrum Jesum Christum 
non cadunt. Quis enim ille peccata commisit, quie 
confiteri potius quam defendere debuisset? Nostra 
verba ista sunt. Certe Christus loquitur. Si nostra 
verba sunt, quomodo Christus loquitur ? Et ubi est cha- 
ritas de qua loquebar ? Nescitis quia ipsa unum nos fe- 
cit in Christo? Charitas clamat ad Christum de nobis, 
Charitas clamat de Christo pro nobis. Quomodo cha- 
ritas clamat ad Christum de nobis? E4 erit, omnis qui 
invocaverit nomen. Domini, salvus erit (Joel n, 52). 
Quomodo charitas de Christo pro nobis ? Saule, Saule, 
quid me persequeris ( Act. 1x, 4) ? Vos, inquit Aposto- 
jus, estis corpus Christi et membra (I Cor. xn , 27). Si 
ergo ille caput, nos corpus, unus homo loquitur; 
sive caput loquatur, sive membra, unus Christus lo- 
quitur. Et capitis est proprium loqui etiam in persona 
membrorum. Ipsam nostram consuetudinem adver- 
tite. Primo quomodo loqui in membris nostris non 
potest uisi caput : jam vero caput nostrum quomodo 
loquatur in persona omnium membrorum , advertite. 
In angusto tíbi pedem aliquis calcat : Caleas me, dicit 
caput. Vulneravit tibi aliquis manum : Vulnerasti me, 
dieit caput. Caput tuam nullus tetigit, sed loquitur 
unitas compaginis corporis tni. Omnium membrorum 
tuorum personam illa, quz in capite est, lingua sus- 
cepit, ipsa pro omnibus verbo fungitur. Sic ergo au- 
diamus Christum loquentem ; sed unusquisque agno- 
$cat ibi vocem suam, tanquam lzrens in Christi 
corpore. Aliquando enim dictarus est verba in quibus 
nullus nostrum inveniat personam suam, sed ad solum 
caput pertineant ; non se tamen sejaral ex verbis 
nostris et ad sua propria tollit, vel a suis propriis non 
ad nostra redit, De ipso enim et de Ecclesia dictum 
est; Erunt duo in carne una (Gen. 1, 24). Unde et ipse 
in Evangelio dicit de hae ipsa re : Jam igitur non sunt 
duo, sed una caro (Matth, xix, 6). Hiec nova non sunt ; 
a vobis semper ! audita sunt : sed. per occasiones ne- 
cesse est commemorentur, primo quia ipsze Seriptur:e 
quas tractamus, ita sibi sunt innexz , ut. multa in 
multis repetantur ; el utile est. Cura enim mundi spi- 
nas habet, et offocat semina; oportet sepius a Domino 
commemorari quod cogit mundus oblivisci. 

4. [vers. 1. ] Domine, clamavi ad te, exaudi me. 
]loc oummnes possumus dicere. lloc non dico, totus 
Cliristus dicit: sed magis ex persona corperis dietuin 
€sL; quia el cum hic esset, carnem portans oravit, et 
ex persona corporis oravit Patrem, et eum oraret 
globi sanguinis de toto eorpore ejus destillabant. Sic 
seriptum est in. Evangelio : Oravit Jesus intenta orà- 

! Edd, sepe. AL Mss , semper. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL. 


1510 
tione, et sudavit sanguinem. (Luc. xxu, 44). Quid est 
de toto corpore sanguinis effluxio , nisi de tota Ec- 
clesia martyrum passio? Domine, clamavi ad te , ex- 
audi me : intende voci deprecationis mee , dum clama- 
vero ad te. Jam finitum negotium elamandi putabas, 
eum diceres, Clamavi ad te. Clamast, jam noli esse 
sceurtus. Si finita est tribulatio, finitus est clamor : si 
autem manet tribulatio Ecclesi et corporis Christi 
usque in finem sxculi, non tantum dicat, Clamavi ad 
te, exaudi me ; sed, 1ntende voci deprecationis mee, duin 
clamavero ad. te. 

b. [vers. 2-4.| Dirigatur oratio mea tanquam. in- 
censum in conspectu tuo ; elevatio manuum mearum sa- 
crificium vespertinum. Hoc de ipso capite solere intel- 
ligi, omnis christianus agnoscit. Declinaute enim jam 
die in vesperum, Dominus in cruce animam deposuit 
recepturus, non amisit invitus. Sed tamen et ibi 108 
figurati sumus. Quid enim illius pependit in ligno, 
nisi quod de nobis accepit? Kt unde (ieri polest ut 
aliquando Deus Pater dimittat et deserat unicum Fi- 
lium, qui utique cum illo unus Deus est? Et tamen 
nostram infirmitatem figens in cruce, ubi vetus homo 
nóster, sicut dicit, Apostolus, confixus est cruci cum 
illo, ex voce ipsius hominis nostri clamavit : Deus 
meus, Deus meus, utquid me dereliquisti (Psul. xxi, 2 
Matth. xxvn, 46)? lllud ergo est sacrifieium vesperti- 
num, passio Domini, crux Domini, oblatio victima 
salutaris, holocaustum aeceptum Deo. lllud sacrifi- 
cium vespertinum fecit in resurrectione munus maiu- 
tinum. Oratio ergo pure direeta de corde fideli, tan- 
quam de ara sancta surgit incensum. Nihil est 
delectabilius odore* Domini : sic oleant omnes qui 
credunt. i 

6. « Vetus » ergo « homo noster, » Apostoli verba 
sunt, « confixus est cruci cum illo; ut evacuaretur, » 
inquit, « corpus peccati, ut ullra non serviamus pec- 
cato » (Rom. vi, 6). Inde et in ipso psalmo cum di- 
ctum esset, « Deus meus, Deus meus, utquid dereli- 
quisti me, longe a salute mea ; » statim. subjectum 
est, « Verba delictorum meorum. » Quorum delieto- 
rum, si caput attendas? Et tamen. ejus fuisse vocem 
in psalmo, ipse testatus est in eruce, ipsa verba dixil, 
ipsum versum pronuntiavit. Non est relictus humanae 
conjecturz locus, nullus negandi aditus qualicumque 
christiano. Quod lego in psalmo, hoc audio a Domino. 
In ipso etiam psalmo agnosco quod in Evangelio 
lego : « Foderunt manus meas, et pedes ; dinumera- 
verunt omnia ossa mea. Jpsi vero consideraverunt, 
et conspexerunt me ; diviserunt sibi vestimenta mea, 
el super vestem meam miserunt sortem » (Psal. xxt, 
47-19). Hiec. omnia sicut praedicta, ita facta; sicut 
audivimus, ita et vidimus (Psal. xrvu, 9). Ergo si 
Dominus noster Jesus Christus nos figarans in chari- 
tate corporis sui, quamvis esset ipse sine peccato, 
dixit, Verba delictorum meorum ; dixit autem hoc cx 
persona corporis sui : quis audet in membris ejus di- 
cere non se habere peccatum, nisi qui fucrit ausus se 
f.ls;e justiti: nomine efferre, et Christum falsitatis 


1 plures vss., odoris. 


1819 


arguere? Fatere ergo, o meinbrum, quod pro tc pro- 
nuntiavit caput tuum. Quod ut fateamur, quod ut 
faciamus, nec nos justificeius ante conspectum solius 
justi, qui justificat impium (Itom. iv, 5) ; subjecit jam 
Sui corporis vocem : Pone, Domine, custodiam ori 
meo, el ostium continentie. circa labia mea. Non dixit, 
claustrum centinentix ; sed, ostium. Ostium et aperi- 
tur et clauditur : ergo si ostium est, et aperiatur, et 
claudatur; aperiatur ad confessionem peccati, clau- 
datur ad excusationem peccati. Ita enim erit ostium 
conlinentiz:, non ruina. 

7. Quid enim nobis prodest hoc ostium contincn- 
ti: ? quid orat ex persona corporis. Christus ? Ut non 
declines, inquit, cor meum in verba maligna. Quid est, 
cor meum ? Cor Ecclesi: mex, cor utique corporis mei. 
Verba. illa attendite ubi nobis regula figitur, Saule, 
Saule, quid me persequeris (Act. ix, 4)? cum ipsum 
neino teligisset. « Esurivi, et cibastis me; sitisi, et 
potum dedistis mihi : » et extera. Et illi : « Quando. 
te vidimus esurientem aut sitientem? » Et ille: « Cum 
uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis » (Matth. xxv, 
$5, 31, 40). Il2c Christianis inusitata esse non debent, 
maxime in quibus regule fix:e sunt et exterorum ite 
telligendorum ; et aut yon turbabuntur, aut cito cor- 
rigentur. Sicut ergo ibi dicturi sunt justi : Domine, 
quare dixisti, Esuriri, et dedistis mihi manducare? 
quando vidimus te esurientem ? et ille responsurus cst, 
Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis; sic et 
hic dicamus.! Christo intus, in interiore homine no- 
stro, qui ibi per fidem. habitare dignatur (Ephes. iii, 
11). Non enim absens est a nobis, et non est cui dica» 
mus, cum. ipse dicat.: Ecce ego vobiscum sum usque ad 
consummationem. seculi (Matth. xxvi, 90). Dicamus 
ergo illi et nos, quoniam vocem ejus iu hoc psalino 
accepimus : ejus enim vox est, quod nemo negat, 
« Elevatio manuum mearum sacrificium  vesperti- 
num. » Dic ergo consequenter : « Pone, Doniine, cu- 
Stodiam ori meo, el ostium continentiz cireum labia 
mea ; ut non declines cor meum in verba maligna, ad 
excusandas excusationes in peccatis. » Quare sic oras, 
Domine? qux peccata tua excusaturus. es? Respon- 
det, Cum unum ex membris meis sic Orat, ego sic 
oro : sicut ibi respoudit, Cum uni ex minimis meis fe- 
cistis, mili fecistis. 

8. Cum utem non declinatum fuerit cor tuum, o 
membrum Christi, eum cor tuum non fuerit declina- 
tum « in verba. maligna, ad excusandas excusationes 
in peccatis, cum liominibus operantibus iniquitatem ; 
€t non » combinabis « cum electis eorum. » lloc enim 
soquitur : « It non combinabo cum electis eorum. » 
Qui sunt. electi eorum ?. Qui. seipsos justificant. Qui 
sunt. clecti eorum? Qui sibi justi videntur, et con- 
temnunt exteros, sicut phariszus ille in templo dixit: 
Deus, gratias ago tili, quia non sum sicul ceteri homi- 
nes (Luc. xvii, 11). Qui sunt electi eorum ? Hic homo 
si propheta esset, sciret que mulier. illi accessit ad pe- 
des. Agnoscitis vocem alterius pharisai, qui Doni- 


* Edd., 14 Christo. Parlicu'am, in, non ounes habent 


S. AUCUSTINI EPISCOPI 


: 1820 
num invitaverat, quando mulier illa qua? erat in ci- 
vitate peccatrix, venit et accessit ad pedes ejus? Illa 
impudica, quondam frontosa ad fornicationem, fron- 
tosior ad salutem, irrupit in domum alienat. Sed ille 
qui ibi discumbebat, non erat alienus. Non extranea 
quemlibet convivam, sed ancilla Dominum suum se- 
cula est. Accessit ad pedes, quia ejus vestigia sequi 
cupiebat ; lavit lacrymis, tersit capillis. Pedes Christi 
qui sunt, nisi per quos peragravit totum mundum?! 
Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui 
aununtiant bona (DHsai. .n, 7 ; Rom. x, 45)! Pedes ergo 
Domini quanti susceperunt, ut suscipiendo justum im 


nomine justi, mercedem justi acciperent ; et Suscepes 


runt prophetam in nomine prophetze, ut. mercedem 
prophet aceiperent! « Et quicumque potum dede- 
rit, » inquit, « uni ex minimis istis calicem aqua 
frigid:e, tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, 
non perdet mercedem suam » (Matth. x, 44, 42). Qui 
ergo tali humanitate pedes Domiti suscepit, quid 
impendit, nisi qux babebat in domo superflua ? Mc- 
rito quia capilli quasi superflui sunt, inde illa pedes 
Demini detergebat. Superflua tua necessaria fiunt 
tibi, si inde fueris obsecutus pedibus Domini. Ergo 
illa curari volebat, conscia masni vulneris. Sed num- 
quid magnum vulnus, et parvus medicus? Pharis;ei 
autem nolebant se iangi ab immundis, vitabant 
omnem contactum peccatorum ; et si quando forte 
necessitate Qangebantur, abluebant se. Et prope 
baptizabant per omnes horas non tantum se, sed et 
vn$3 su3, lectos suos, calices, paropsides, sieut Domi- 
nus in Evangelio commemorat (Id. xxim, 25). Cum 
ergo ille phariszeus nosset hanc mulierem, qui uti- 
que si ad. pedcs illius pharisei accederet, repelleret 
eam,.ne sanctitas ejus pollueretur; liabebat eniin eam 
in corpore, non in corde; et quia non habebat cam in 
corde, utique falsam habebat in corpore : quia ergo 
ille eam repulsurus esset, cum hoc Dominus non fe- 
cit, existimavit eum nescire qui illa esset, et dixit 
apud semetipsum, llic si esset propheta, sciret qua 
mulier illi accessit ad pedes. Non dixit, repulisset eam : 
sed, sciret que esset ; lanquam esset consequens ut si 
sciret, repellerct. Ex illo ergo quod non eau repulit, 
cliam nescisse eum pro certo suspicatus est. Domi- 
nus autem sic habebat oculos in illam mulierem, ut 
aures haberet in cor phariszi. Itaque audita cogita- 
tione ejus, proposuit similitudinem quam nostis. « Duo 


debitores erast cuidam feucratori ; unus ei debebat: 


quingentos denarios, alter quinquaginta : cum. non 
haberent ambo unde: reddereut, donavit ambobus. 
Quiero abs te, » inquit, « quis cum plus dilexit? Et 
llle respondii, » jam coactus verit;te. adversus se- 
ipsum proferre sententiam : « Credo, » inquit, « Do» 
mine, quia ille cui plus donavit. Et conversus ad mu- 
lierem, dixit ad Simonem : Vides istam mulierem ? 
Iutroivi in domum tuam : osculum mihi non dedisti; 
illa autem non intermisit pedes meos osculari : aquain 
mihi ad pedes non dedisti; illa laerymis suis lavit 
mihi pedes : olcum mihi non dedisti; illa unxit un- 
guento, Propter quod dico tibi ; dimittuntur ei pec- 


1821 


cata multa, quoniam dilexit multum ». ( Luc. vit, 
56-47). Quare? Quia confessa est, quia flevit, quia 
non declinatum est cor ejus in verba maligna ad ex- 
eusandas excusationes in peccatis, non combinata est 
cum electis eorum, id est, defendentibus se. 

9. Non enim et huic ipsi mulieri, si declinaretur 
cor ejus in verba maligna, deesset defensio peccato- 
rum. Ánnon quotidie pares ejus in turpitudine, sed 
non pares in confessione, meretrices, adulterz, fla- 
gitios» defendunt peccata sua ? Si latuerint, negant ; 
8j autem vel deprehensz atque convietz fuerint, vel 
publice id egerint, defendunt. Et quam facilis defen- 
8jio earum, quam cita, sed quam prieceps, quam quo- 
tidiana et quam sacrilega! O si Deus hoc nollet, non 
faecerem ! Hoc voluit Deus, fortuna hoc voluit, hoc 
voluit fatnm. Non dicit, Ego dixi, Domine, miserere mei ; 
non quomodo illa peccatrix ad pedes medici veuiens, 
Sana animam meam, quoniam peccavi libi (Psal. xt, 
B). Et ista, fratres mci, defensio qualium est? Non 
solum indoctorum, scd etiam doctorum. Sedent, et 
conputant sidera ; intervalla!, cursus, volubilitates, 
status, motas intendunt, describuut, conjiciunt. Docti, 
magni videntur. Totum hoc doctum. et magnum, de- 
fensio peccati est. Eris adulter, quia sic habes Vene- 
rem : eris homicida, quia sic habes Martem. Mars 
ergo homicida, non tu; ct Venus adultera, non tu. 
Vide ne et pro Marte et pro Venere tu damneris. 
Deus enim qui damnatürus est, novit quia tu es, qui 
dicis, Non ego, judici scienti. Porro ipse mathemati- 
eus qui tibi fabulas laqueoruu) tuorum etiam vendit, 
ut non vel gratuita compares morlem (emis enim 
mortem a imathematico pretio, qui conteimpsisti vi- 
tam a Christo gratis) : ipse ergo matbergaticus si uxo- 
rem suam paulo pctulantius viderit conversari, aut 
aliquos alienos improbe attendere, aut fenestram 
crebro repetere; nonne arripit, verberat, et dat di- 
Scipliuam in domo sua? Respondeat illi uxor : Si 
potes, Venerem cxde, non me. Nonne et ille respon- 
debit : Fatua, aliud est quod competit rectori, aliud 
quod profertur emptori ? Ergo electi eorum qui sunt? 
Electi malorum, electi impiorum, cum quibus non 
est combinandum, id est, cum quibus non est ha- 
benda societas. Qui sunt autem? Arbítrantes se ju- 
$t0s, el contemnentes c:eteros quasi peccatores, sicut 
erant illi phariszi : aut quia. ipsa peccata manifeste 
vel deprehenduntur, vel publice (iunt, defeudentes et 
asserentes, ne aliquid culpe eorum tribuatur ; et ut 
ipsi nihil mali fecisse judicentur, sed totum Deus, 
qui vel sic ercavit hominem, dicunt, vel stellas come 
posuit, vel res humanas negligit. Defensiones sunt 
clectorum sxculi. Sed dicat membrum Christi, dicat 
corpus Christi, dicat Christus ex persona corporis 
sui, « Non declines cor meum in verba maligna, ad 
' excusandas excusationes in peccatis, cum hominibus 
operantibus iniquitatem ; et non combinabo cun ele- 
ctis eorum. » 

10. Nostis, frawes, quod non est prxeterinittendum, 
quasi justos eminentiores iu se tenertes velut primum 


! Unus Ms., sidera Vitervallu. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL. 1823 


gradum justitizz, Elcetlos vocari apud Manich:eos. Qui 
noverunt, recognoscant; qui nesciebant, audiant Electi 
quidem Dei sunt omnes sancti, et habemus hoc in Scri- 
pturis (Matth. xxxiv, 22,94,31) : sed usurparuntsibi 
illud nomen, et quasi familiarius sibi applicaverunt, ut 
tanquam proprie jam electi appellentur. Qui sunt isti 
electi? Quibus si dixeris, Peccasti ; statim. illam de- 
fensionem impiam et pejorem exteris magisque sa- 
crilegam proferunt : Non ego peccavi, sed gens tene- 
brarum. Quixe. est ista gens tenebrarum? Quie bellum 
gessit cum Deo. Et ipsa peccat, cum tu peccas? [psa, 
inquit, quia commixtus sum illi. Deus enim qui te 
commiscuit, quid timuit ? Hoc enim dicunt, quod illa 
gens tenebrarum rebellaverit adversus Deum , ante- 
quam mundus fieret ; et ille cavens ne regna ejus loco 
adveniente hostili impetu vastarentur, misit huc memn- 
bra sua, substantiam suam, hoc quod ipse est; si 
aurum, aurum ; si lux, lucem : quidquid illud est, hoc 
misit, el miscuit visceribus gentis tenebrarum, di- 
cunt , et fabricavit inde mundum. Et nos animz , in- 
quiunt , de ipsis membris Dei sumus; sed premimur 
hic visceribus gentis tenebrarum, et quidquid peccare 
dicimur, illa gens peecat. Se quidem videntur excu- 
sare a peccato ; sed Deum suum non excusant a cri- 
mine timoris, nec ipsam substantiam Dei sui a cri- 
mine corruptibilitatis. Si enim incorruptibilis Deus , 
si incommutabilis, si incontaminabilis, si immacula- 
bilis, si impenetrabilis, quid ei factura erat gens illa ? 
Fecisset illa quem. vellet impetum ; quomodo terreret 
impenetrabilem, inviolabilem, iucontaminabilem, in- 
commutabilem et incorruptibilem ? Si ergo talis Deus, 
crudelis ; quia sine causa huc vos misit, cui niliil no- 
ceri poterat. Quare vos misit? Ecce gens tenebrarum 
illi nocere non poterat ; ipse autem vobis graviter no- 
cuit, et ipse, magis quam illa, hostis vester fuit : 
quanquan et ipsa vobis nocere potuit. Potuistis pre- 
mi, potuistis captivari, potuistis inquinari , potuistis 
corrumpi : potuit ergo et ille. Frustum enim quo- 
dammodo, et portiuncula natur: ipsius convincit 
massam. Quale est illud quod huc misit, tale est ct 
illud quod ibi remansit. Hoc ipsi dicunt : ipsi fatentur 
quia dux. substantix sunt ; una illa, et una ista. Libri 
corum hoc habent; et si negant, leguntur, et convin- 
cunture 

- 41. Quid ergo? Ut in hoc uno exordio nihil am- 
plius dicam, non dicam pejora, non dicam scelera» 
tiora : in hoc ipso exordio quo bellum inducunt, vi- 
dete quemadmodum debellenuir; et ubi pugnatum 
adversus Deum a. gente tenebrarum dicunt, ipsi in 
eorum verborum pugna capiuntur. Non enim est quod 
dicant, aut quo rcfugiant. Sed vis, 0 ncfande, false 
clecte, defendere peccatum tuum , ut quando aliquid 
mali feceris, non tu fecisse videaris : queris in quem 
peceatum tuum  refundas, et refundis in gentem 1e- 
nebrarum. Sed ad Deum attende , si non in illum rc- 
fundis. Si euim posset. gens tenebrarum, quam fingi- 
tis, hoc tibi diceret : Quid me accusas ? Potui aliquid 
facere. Deo. tuo, annon potui? Si potui, fortior illo 
sum : si non. potui , quare me timuit? Si non timuit , 


1825 
quàre huc le misit, ut tanta hie patiaris, cum sis 
membrum ipsius, cum sis substantia ipsius? si non 
timuit, invidit; si hoc timore non fecit, crudelitate 
fecit. Quam ergo iniquus est, eui nihil noceri poterat, 
et fecit ut membris suis hic ita noceretur? An poterat 
noceri? Ergo incorruptibilis non est. Cum vis ergo 
te defendere de peceato tuo, laudare non potes Deum. 
In laude Dei non capereris, nisi in tua jactareris. 
Trausi ad vituperationem tuam, et laudabis Deum. 
Redi ad verba Psalmorum quos exsecramini, dic : 
Ego dizi, Domine , miserere mei; sana animam meam, 
quoniam peccavi tibi, Ego dixi, ego peccavi; non for- 
tuna, non fatum, non gens tenebrarum. Si ergo tu 
peccasti, jam vide quemadmodum pateat laus Dei, in 
qua angustabaris, cum te velles defendere. Melius in 
peceatis tuis angustaris, et in illius laude dilataris. 
Jam ergo coufesso peccato tuo, vide quemadmodum 
laudetur Deus : quia et justus est, cum te punit per- 
Severantem ; et misericors , cum liberat con(itentem. 
Non ergo, inquit, declines cor meum in verba maligna, 
ad excusandas excusationes in. peccalis ; ut dicam quia 
gens tenebrarum fecit quod ego feci. 

12. Cum hominibus operantibus iniquitatem. Quam 
iniquitatem? Dicamus aliquam eorum iniquitatem ne- 
fandam. Audite iniquitatem nefariam Mauichzorum 
publicam, quam confitentur. Expedire dicunt homini 
feneratorem esse, quam agricolam. Quxris causam , 
et reddunt rationem. Vide si ratio illa non dementia 
nominanda est. Qui enim in usuram, inquiunt, dat 
pecuniam , non kedit erucem luminis (multi non in- 
telligunt, sed exponam) : qui autem, inquiunt , agri- 
cola est, multum Lxedit eracem luminis. Quzris quam 
crucem luminis? Membra, inquiunt, illa Dei que 
capta sunt in illo przelio, mixta sunt universo mundo, 
€t sunt. in arboribus, in herbis, in pomis, in fructi- 
bus. Dei membra vexat, qui terram sulco diseindit ; 
Dei membra vexat , qui herbam de terra vellit ; Dei 
membra vexat, qui pomum carpit de arbore, fec nc 
faciat in agro falsa homicidia, facit in fenore vera ho- 
micidia. Panem mendieanti non porrigit. Videte si 
potest esse major iniquitas ista justitia !. Panem 
mendicanti non porrigit : queris , quare? Ne vitam 
qur estin pane, quam dicunt membrum Dei , sub- 
stantiam divinam, mendicus ille accipiat, et liget cam 
iu carne. Quid ergo vos? quid? quare manducatis? 
Carnem non habetis ? Sed nos, inquiunt, quia fide Ma- 
nich:xi illuminati sumus , orationibus et psalmis no- 
Stris, qui electi sumus, purgamus inde vitam qua est 
in illo pane, et mittimus illam ad ihesauros coelorum. 
Tales sunt electi, ut non sint salvandi a Deo, sed sal- 
vatores Dei. Et ipsc est Christus , dicunt, crucifixus 
iu toto mundo. Ego in Evangelio Salvatorem accepe- 
ram Christum; vos autem estis in libris vestris sal- 
valores Christi. Estis plane. blasphematores Cliristi, 
et ideo a Christo non salvandi, Ergo buccella ne detur 
mendico, et ploret in buecella membrum Dci, men- 
dicus fame moriturds est ! Falsa misericordia iif buc- 


! Sic plerique Mss. At Edd., istit injuscitix. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1221 


cellam, facit verum homicidium in hominem *. Sed 
qui sunt isti eleeti eorum? Non. declines cor meum 
in verba maligna , et non combinabo cum electis eorum. 

15. [vers. 5.] Emendabit me justus in misericordia, 
€t arguet. me. Videte. peccatorem. confessorem ? : 
emendari se vult. misericorditer , potius * quam lan- 
dari fallaciter. Emendabit me justus in. misericordia : 
Si justus est, si misericors est, quando me videt pec- 
cantem. ioc utique quzdam membra Christi dicunt, 
de quibusdam membris Christi dicunt, in uno cor- 
pore dicunt. Dignatur loqui Dominus ex persona 
emendatoris, nec respuit personam emendati vel 
emendandi * : omnia enim membra in illo, et ipse di- 
cit, Emendabit me justus. Quis justus te emendaturus 
est? Caput emendat omnia membra. Emendabit me 
Justus in misericordia, et arguet me. Arguet, sed in mi- 
Scricordia : arguet, sed non odit; et eo magis arguet, 
quia non odit. Et iste quare inde gratias agit? Quia, 
Corripe sapientem, et amabit te (Prov. ix, 8). Emenda- 
bit me justus : quia persequitur? Absit: hic est potius 
emendandus, si odio emendat. Quare ergo emendat? 
In misericordia. Et arguet. me : in quo *? |n miseri- 
cordia. Oleum autem peccatoris non impinguabit caput 
meum. Quid est, Oleum peccatoris non impinguabit ca- 
put meum? Non crescet caput. meum de adulatione. 
Falsa laus adulatio est ; falsa laus adulatoris, hoe est 
oleum peccatoris. Propterea et homines cum falsa 
laude aliquem irriserint, hoc etiam de illo dicunt : 
Unxi illi eaput. Amate ergo argui a justo in miseri- 
cordia ; nolite ergo amare laudari a peccatore eum ir- 
risione. Habetote oleum vobiscum ; et non quzretis 
oleum peccatoris. Sapientes enim illze virgines secum 
portabant oleum (Matth. xxv, 4) : sapientes virgincs 
secum oleum portabant, id est, conscientia illarum 
illis testimonium perhibebat. Oleum gloria est, fulget, 
nitet in superficie. Sed bona debet esse gloria, et vera 
gloria, ut ibi sit intus in vasis suis. Audi quid est in 
vasis : Probet aulem se homo , el tunc in semelipso ha- 
bebit gloriam, et non in altero (Galat. vi, 4). Quid est, 
In vasis suis? Audi ipsum Apostolum : Nam gloria 
nostra hec est, testimonium conscientig. nostre (1 
Cor. 1, 19). 

14. Postremo, quia in corpore Christi es, et adhuc 
portas morlalitatem quamdam ; tu tibi esto justis , 
ei in te esto justus. Peccator es , Vindica in te; redi 
ad conscientiam. tuam, exige de te poenas , crucia te 
ipsum. Ita enim offers sacrificium Deo. Quia si volnisses 
sacrificium , dedissem wtique , ait peccator, /iifocaustis 
non deleclaberis. Quid. ergo? nullum accipit sacrili . 
cium? Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor cou- 
tritum et humiliatum Deus non sperait (Psal. 1, 18,19). 


* Plures Mss.: ralsam misericordiam in bucellam facit, 
verum ho iicidiun in hominem. 

* Aliquot Mss. cum Am., peccatorum confessorem, Non- 
nulli, peccatortum. confessionem. Et quidam, peccatoris coa- 
[essionem. 

* [n B. deest vox, potius, quam ex Er. Ludg. Ven. et Lov, 
restituinus, M. 

* sic meliores Mss. Edd. vero, vel emendantis. 

? An et plerique Mss.: Im qua misericordia ? 

* Lov., tt ibi e:to, etc., dissentientibus Edd. aliis eL Mss. 


1825 
Mumilia cor tuum , contere cor tüum, eruücia cor 
tnum ; et tu. ipsum emendabis in misericordia: non 
euim odisti te, cum svis in te. Eris in parte emen- 
dante * justus , quamvis sis adhuc in emendanda pec- 
cator : ex qua parte enim tibi displices , injustus es ; 
ex qua tibi displicet in. te quod injustum est , justus 
es *. Vis videre quam justus es? Hoc in te tihi dis- 
plicet quod et Deo : jam conjunxisti te voluntati Dei, 
et in teipso ? non quod ille fecit , sed quod ille odit 
odisti. Ex eo quod odisti in te quod fecisti, quod odit 
et ille qui hoc non fecit , ccepisti in te esse severus ; 
erit ille misericors : parcet, quia tu non pepercisti. 
Ergo ex quo conjunctus es oculis ejus , et coudele- 
claris legi ejus, et hoc i te arguis quod lex ejus ar- 
guit, et lioc. in te tibi displicet quod. et oculis Dei 
displicet , vide quam justus es: ex quo autem lapsus 
fecisti ea quae displicent Deo, et fragilitate quadam 
infirmitatis humano» prolaberis in illa, et adhue por- 
tas "infirmitatem carnis, et gemis cujusdam relu- 
etationis conscientia, ex hac parte * iniquus et pec- 
cator es. 

45. Quomodo , inquies, ex quadam parte justis , 
ex quadam parte peccator? quid est quod dicis ? La- 
boramus , videmur loqui contraria, nisi nobis subve« 
niat apostolica auctoritas. Audi illud ab Apostolo, ne 
me malus intellector aceuses : Condeleclor enim , in- 
quit, legi Dei sccundum interiorem hominem. Ecce jus- 
tus. Annon est justus qui condelectatur legi Dei ? 
Unde ergo peccator? Video aliam legem in membris 
meis, repugnantem legi mentis meg , et captivum me du- 
centem. in lege peccati. Adhue bellum adversus me 
gero, nondum sum totus instauratus ad imaginem fa- 
bricatoris mei ; ccepi resculpi, et ex ea parte qua re- 
formor, displicet mihi quod deforme est. Ergo quam- 
diu ita sum, quid spero? Infelix ego homo , quis me 
liberabit de corpore mortis hujus ? Gratia. Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum (Rom. vii, 22-95). Gratia 
Dei qui coepit jam resculpere, gratia Dei quie infun- 
dit suavitatem , ut jam per interiorem hominem con- 
delecteris lezi Dei : inde cxetera sanabuntur, unde et 
ista sanata sunt. Geme adhuc vulneratus, castiga te, 
gisylice tibi. 

16. Non sic pugno, inquit, quasi aerem cadens ; sed 
castigo corpus meum et. in servitulem redigo , ne forte 
als predicans ipse reprobus inveniar ( V Cor. 1x, 26, 
27). Numquid qui castigat corpus, odit corpus? Si 
quis castigat servum, odit servum ? si quis verberat 
filium, odit filium ? Et ut aliquid conjunctius eloqua- 
mur, caro tua tanquam conjux tua est. Hoc ipse Apo- 
stolus dicit: Nemo wiquam carnem suam odio habuit; 
sel nutril et fovet eam , sicut. et Christus Ecclesiam 
( Epies. v,29). Certe caro tanquam conjux est, et nemo 

! sje meliores Mss. At Edd.. emendata. 

* ]ta plerique Mss. At Am.: Ez qua parte enim tibi displi- 
ces, justus es: ex qua parte tibi displicet in te quod inju- 
$.tni est, justus es. Sic etiam Fr. et Lov., nisi quod hi duo 
edi addunt, et ex qua tibi aisplicet in te quod justum est, 
injustus es * moxque subjiciunt, vis videre, etc. 

3 Sic Am. et Mss. AL Lov.: Hoc ii te tibi. displiceat. quod 
et neo. Jam conjunxisli te voluntati Dei, si in teipso, ete. 


* Bic apud Er. et Lov. additum fuit, jus.us es, et ex liac : 
quod merito abest ab Am. et Mss. 


ENARBRATIO IN PSALMUM CXL. 


1326 
carnem $uam odio habet. Tamen quid alio loco ? Caro 
concupiscit adversus spiritum , et spiritus adversus car- 
nem (Galat. v. A1). Concupiseit adversus te, tanquam 
conjux Lua; ama et castiga , donec fiat in una refor- 
matione una concordia. Quando istud erit? Quoniam 
modo clamas, Infelir ego homo , quis me liberabit de 
corpore mortis hujus ? numquid separabitur a te hoc 
corpus, et tunc securus eris? Et quid est, In nobis- 
melipsis ingemiscimus , adoptionem exspectantes , re- 
demplionem corporis nostri ( Rom. vin, 25). Reparatur 
ergo a mortalitate ad immortalitatem, et jam non re- 
sistit, quia non est morialitas quzxe resistat. Propterea 
castiga corpus tuum ; modo doma quod postea reci- 
pias; modo deficiat, ut. tunc sufficiat *. Nam in liac 
vita reparari non polest, quamdiu mortale geritur. 
Non te deponat, non te abrumpat; porta, erudi, cas- 
tiga : reparabitur in fine. Et. quia nemo unquam car- 
nem $uam odio habuit, resurget et caro. Sed quomodo? 
eiiam tunc luctaturus sum ? Oportet, inquit, corrupti« 
bile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere 
immortalitatem (Y Cor. xv, 55). 

17. Ergo cum dicitur, Emendabit me, el arguet me ; 
sive sit frater, sive sit proximus, sive sit vicinus, sive 
tu ipse , in misericordia debes argui, et emendari. 
Oleum. autem.peccatoris non. impinguet caput meum, 
Sed quid facio , dicis mihi? Patior adulatores , non 
cessant perstrepere; laudant in me quz nolo , quo 
égo parvipendo laudant in me, quod ego charum ha - 
heo reprehendunt in me , adulatores , fallaces, de- 
ceptores. Magnus vir ille, verbi gratia, Gaius Scius *; 
magnus, doctus, sapiens: sed quare christianus? Nam 
magna doctrina, et. magnx litter:e ?, et magna sa- 
pientia. Si magna sapientia, approba quod christianus 
est : si magna doctrina, docte elegit *. Postremo quod 
tu vituperas , hoc ei placet quem laudas. Sed quid ? 
Laudatio illa non induleat *; oleum peccatoris est. 
Sed non cessat dicere. Non inde impinguet caput 
tuura ; id est, noli gaudere ad talia ;4d est , noli an- 
nuere, noli consentire, noli inde gratulari : et si illo 
attulit olenm adulationis , sed caput tuum integrum 
mansit , non inflatum est , non tumuit. Si enim in- 
flatum fuerit et tamuerit , facit pondus et prxecipitat 
te. Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. 

48. Quoniam adhac et. oratio mea in beneplacitis eo- 
rum, Exspecta ; modo me vituperant, ait Christus. In 
primis temporibus Christianorum , undique repre- 
hendebantur Christiani. Adhuc exspecta ; el oralio 
mea in beneplacitis eorum erit. Veniet tempus, quaudo 


! Sic plures Mss. Alii autem duo : modo sufficit wu. mon 
deficiat. Edd., modo deficiat, el tunc sufficiat. 

3 [ov., Caius Cnaus, magnus, doctus, sapiens. sed quare ? 
Numquid quia Christianus? voces: Numquid quia, absunt 
ab editis Am. et Er. qui habent, Caius ameus, et a Mss. 
quorum in aliis, Geius emneus; aliis, Gaius Cneus, pro qua- 
vis in genere persona positum, uti supra in Psal. 70, serm. 
4, n. 44, et Tract. 7 in Joan, n. 25. Quanquam 'Tertulliani 
Apologeticus cap. 5, unde isthic locus acceptus videtur, sic 
in Edd. babet. « Bonus vir Caius Seius, tantum quod Chri- 
«stianus, (vel) sed malus tautum quod Christianus. » 

3 Muss, omittunt, et magne littera. 

* Sic Er. et plerique Mss. At Am. et Lov., docte legit. 

* Er., inducat. M. 


138?7 
superent hominum millia* tundentium sibi pectus et 
dicentium : Dimitte nobis debita nostra , sicut et nos 
dimittimus debitoribus nostris ( Matth. v1 , 42 ). Jam 
quot remanserunt qui sibi erubescunt pectus tun- 
dere ? Ergo reprehendant ; toleremus. Teprehendant, 
oderint, accusent, dctrahant : Adhuc et oralio mea tn 
beneplacitis eorum ; veniet tempus, quando oratio inea 
placebit illis. Erigent se enim quasi jueti viribus 
suis ; viucentur in lucta: quia superbe se erexerunt, 
clidentur, trahentur a peccatis , videbunt se iniquos, 
implebuntur qu: dicta sunt per Prophetas ; incipiet 
timeri judicium , convertel se animae acies ad con- 
Scientiam peccatorum, et placebit illa oratio , Dimitte 
nobis debita nostra, sicut el mos. dimittimus debitoribus 
noslris. O verbosa defensio iniquitatis! Certe jam hoc 
populi dicunt , et populorum pectora tündentium t0- 
nitruus non quiescit. Recte nubes Lonant, in quibus jam 
habitat Deus. Ubi est illa verbositas, ubi est illa jactan- 
lia : Justus sum, nihil mali feci ? Certe cum in Scri- 
pturis sanctis fueris contemplatus normam justitize , 
quantumcunque profeceris , invenies te peccatorem. 
Profecisti, jan unum Deum colis ; optime : non for- 
nicaris ab co ad idola, ad matliematicos, ad sortile- 
gos, ad aruspices , ad augures, ad maleficos ; ista 
enim fornicatio est a Domino Deo : jam es in aliquo 
numero membrorum Christi. Jam iucipe videre etiam 
illa peccata socictatis humanz. Non occidis quem- 
quam, non adulteras cujusquam uxorem , non uxori 
tix eundo ad alteram, injuriam facis, non ulla pes- 
sima éorruptela te. contaminas , abstinuisti manus a 
furto, linguam a perjurio, cor a coneupiscenda re pro- 
ximi tui : jam. justus es. Attende czxtera ; noli jam 
superbire. Nihilne peccas in lingna? non prolaberis in 
verbum | durum ? Sod. quid magnum  dieis ? Quid 
megnum? (Qui dixerit fratri suo, Fatue ; reus erit gc- 
henne ignis ( 41d. v, 22). Contremiscit jam tota illa 
superbia. Ecce j«in non valde faeit unde Deus videa- 
tur impietate aliqua blasphemari; non irruit in ali- 
quem ladendum, non facit alteri quod pati non vult: 
quid. de lingua ? qus illam domat? Sed ecce jam et 
ip:am frenasti: quanquam quis tantus ut. hoc omni 
modo perficiat? sed ecce jam et ipsam frenasti : quid 
facis de cogitationibu& tuis? quid facis de tumultu ct 
catlerva rebelfantium desideriorum? Non eis das 
membra. lta credo, et vidco : sed tamen cogitationes 
aliquando. inclinant et. auferunt te ?, plerumque. in 
oratione genibus fixis. Corpus prosternis, collum cur- 
va$ , confiteris peccata , Deum adoras : video corpus 
nbi jaceat, quaero ubi volitet animus. Video membra 
jacentia : videamus si stat conscientia , videamns si 
fiva cst in cum quem adorat ; si non. cogitationibus 
plerumque, tanquam :estu maris abripitur, ct tempe- 
slate tollitur inaliud atque aliud. Modo si mecum lo- 
quereris , et subito averteres te ad servum tuum , ct 
dimitteres me , non dico a quo aliquid petebas, sed 
oum quo ex zequo loquebaris ; non mihi injuriam fa- 


! Er. et Lov., malitiam. Melius Am. ct jlures Mss, millia. 
. *sic aliquot Mss. Alii, tnclinantur, ct auferunt te. At Edil., 
zuclinantur, et afferunt. se. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1323 


ctam deputarem? Ecce quid facis quotidie Deo. Qua- 
lem modo dixi, fratres? Jam eum qui solum. Deum 
colit, qui Christum confitetur, qui Patrem ct Filium 
et Spiritum sanctum unum Deum novit, qui non post 
cum fornicatur, qui non adorat dàemones, qui auxilia 
Sibi a diabolo non requirit !, qui tenet Ecclesiam ca- 
tholicam ; de cujus fraude nemo conqueritur, de cu- 
jus pressura mon gemit vicinus infirmus ; qui uxorem 


alienam non tentat , qui contentus est sua , aut qui: 


nec ipsa sua, sed quomodo licet et quomodo permit 
tit apostoliea disciplina, ubi consensus est amborum 
(1! Cor. vn , 5), aut ubi nondum ducta. cst. Qui 
jam talis est, deprehenditur tamen in istis qux dixi. 

19. [vers. 6.] Venit ergo tempus quod dictum est, 
Adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum ; sive quam 
docuit, sive qua interpellat pro. nobis. [n istis ergo 
quotidianis peccatis omnibus qu:e spes est, nisi humi- 
li eorde dicamus in oratione dominica, quie jam in 
beneplacitis nostris est, non. defendentium peccata 
nostra, sed. confitentium , Dimitte nobis debita nostra, 
sicul et nos dimittimus debitoribus nostris ; et advoca- 
tum habeamus apud Patrem, Jesum Christum justum, 
ut ipse sit propitlatio pro peccatis nostris (I Joan. n, 1 
2)? Modo lo(uantur. supcrbi; vincuntur numero , viu- 
cuntür populis, t^ta terra à solis ortu usque. ad occa- 
sum laudante nomen Domini. Qui faciunt pauci aliter 
disputantes? Judices sunt impiorum. Sed quid ad te? 
Vide quid sequitur : Absorpti sunt. juzia petram judi- 
ees eorum. Quid. est, Absorpti sunt jurta petram? Pe- 
tra autem. era! Christus (1Cor. x, &). Absorpti. sunt 


Juxta petram. Juxta, Wd est, comparati judices, magii, 


petentes, docti : ipsi dicuntur jidices eorum, tanquam 
judicantes de moribus, cL sententiam proferentes , 
Dixit hoc Aristoteles. Adjunge illum petra, et absor- 
ptus est. Quis est Aristoteles? Audiat, Dixit Christus ; 
et apud inferos comtremiscit. Dixit hoc Pythagoras, 
dixit hoe. Plato. Adjunge illos petr:ze, compara aucto- 
ritatem illorum auctoritati evangelicz, compara infla- 
tos erucifizo. Dicamus eis : Vos lítteras vestras con- 
Scripsistis in cordibus superborum ; ille crucem suam 
fixit in cordibus regum?*. Postremo mortuus est, ct 
resurrexit . mortui estis, et nolo quvrere quemad- 
modum resurgatis. Ergo, Absorpti sut juxta petram 
istam judices eorum. Tamdiu videntur aliquid dicere, 
donec camparentur petrz. Propterea si inventus fucrit 
aliquis éorum hoc dixisse, quod dixit et Christus ; 
gratulamur illi, non sequitur illum. Sed prior fuit ille 
quam Christus. St quis vera loquitur, prior est quam 
ipsa veritas? 0 homo, sttende Christuin, non quando 
ad te venerit, sed quando te fécerit. Potest et :egrotus 
dicere : Sed prius cgo. cecidi in lectum, quam medi- 
cus ad me venisset. Utique ideu ille posterier venit, 
quia Lu prius cecidisti. 

20. Videte itaque textum. Psalmi, AdAuc et oratio 
mca in bencplacitis eorum. Sed erunt. multi qui con- 
wadieznt : Absorpti sunt juxta petram. judices. eorum. 


* Miquot Mss., qui tilia sibi, nisi a Domino, non rg- 
quirit. ; / 
3 qres Mss., in froulibus regum. - 


:-- 


1329 


Quid ergo erit? Audient verba mea, quoniam pravalue- 
runt, Provalnerunt verba mea verbis corum. Dicta 
suni ab eis quxdam diserte, sed a me vera. Aliud 
est laudare loquacem, aliud laudare veracem. Audient 
terba mea, quoniam pravaluerunt. Unde przevaluerunt? 
Quis corum comprehensus est in sacrificio, cum his 
legibus ista prohiberentur, et non negavit? Quis 
corum comprehensus est adorare idolum, et non 
clamavit, Non feci, et timuit ne convinceretur ? Tales 
ministros diabolus habebat*. Unde autem  przvalue- 
runt verba Domini ? Ecce ego millo vos sicut agnos in 
medio luporum. Nolite timere eos qui occidunt corpus, 
animam autem non. possunt occcidere; sed eum timete, 
qui el corpus et animam polest millere in gehennam 
ignis ( Math. x, 16, 28). Dedit timorem, subjecit 
spem, inflamma*it charitatem. Nolite, inquit, timere 
mortem. Mortem timetis ? Prior morior. Ne vel capil- 
lus vester pereat, formidatis? Prior integer in carne 
re-urgo. Merito audistis verba ejus, quoniam prava- 
luerunt. Dicebant *, et occidebantur; cadebant, et 
stabant. Et quid est factum de tot mortibus martyrum, 
nisi ut ipsa. verba przvalerent, et tanquam irr:igata 
terra sasguine testium Christi, pullularet ubique 
seges Ecclesie? Audient, inquit, verba mea, quoniam 
prevaluerunt.. Unde prevaluerunt? Jam diximus ; 
eum pr:edicantur a non timentibus. Quid non timen- 
tibus? Ncc essilia, nec damna, nec mortem, nec cru- 
cem. Non enim nec mortem solam ; sed nec crucem, 
qua morte nihil videbatur exsccrabilius. Ipsam Do- 
minus suscepit, ne discipuli ejus mortem quidem 
non timereut, sed nec genus mortis horrescerent. 
Ergoa non timentibus cum dicuntur hec, privaluerunt, 

91. [vers. 7:] Quid crgo mortes ille: omnium mar- 
tyrum, quid fecerunt? Audi : Sicut. crassitudo. terre 
disrupta est super terram, dissipata sunt? juxta infer- 
num ossa nostra. Juxta infernum dissipata sunt ossa 
martyrum, id est corpora testium Christi. Occisi 
sunt enim martyres, et quasi przevaluerunt qui occi- 
derunt, Prcevalüerunt illi persequendo, ut. prxvales 
rent verba Christi przdicando. Et quid factum 
est de mortibus sanctorum? Sicut crassitudo terra 
disrupta est super terram , dissipata sunt juxta in- 
fernum essa. nostra. Quid cst, crassitudo terre dis- 
rupta est super terram? Novimus crassitudinem terra, 
contemptibilia quaeque esse. Qux» sunt quasi contemp- 
tibilia: hominibus, feeundant terram *. Nam dictum 
est et in quodam psalmo jacuisse mortes sanctorum; 
ct non fuit qui sepeliret ( Psal. xxxvni, 3). Sed illie 
omnes mortes fact:e sunt crassitudo terra. (Quomodo 
accipit terra quamdam | pinguedinem de rebus con- 
temptibilibus et abjectis ; sie ex eo. quod contempsit 
hie mundus, accepit crassitudinem terra, ut inde 
seges Ecclesi:e feracius pullularet. Jam nostis, fratres, 
quia contemptibilia terrae hujus, de quibus pinguescit 
terra , nec appellare volo , nec dicere decet : talis est 
quiedam sagina terr , et quidam pinguedo ; et con- 


1 Quidam Mss., Aabeat. 

* Sic Mss. Edd. vero, ducebantur. 
3 Mss. plerymque, dispersa sunt. 
* Aliquot Mss., stccim dant terra. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL. 


1850 
temptibile est hominibus, et quasi sordidum est, et 
abjicitur. Sed qui. fecit hic, ut jam et ipsius. verbis 
utar ? De terra erexit inopem , et de. stercore exaltavit 
pauperem ; wt collocaret. eun. cum principibus , cum 
principibus populi sui ( Psal. cxn , ?, 8). Prostratus 
enim est in terra; tanquam pinguedo terrz, disruptus 
est super terram : sic jacuit ille Lazarus ulcerosus, 
sed tamen ab Angelis sublatus est in sinum Abrahae 
( Luc. xvi, 20-22 ). Pretiosa est in conspectu Domini 
mors sanctorum ejus ( Psal. cxv, 15 ). Sicut con- 
temptibilis est seculo, ita pretiosa esi agricolz». Novit 
enim ibi utilitatem et uberem Suecum , et novit quid 
affectet , quid eligat, unde seges fertilis surgat : sed 
contemnit eam iste mundus. Nescitis quia. contempti- 
bilia mundi elegit Deus , et ea qua non sunt , tanquam 
qu& sunt , ul ca qug sunt evacuentur ( 1 Cor. 1, 98 ) ? 
De stercore erectus Petrus, et Paulus ; et cum occi- 
derentur, contemncbantur : modo jam saginata indo 
terra, exsurgente segete Ecclesim, ecce quod est 
nobile et prieipuum in mundo, imperator venit fto- 
mam ; quo festinat ? ad templum Imperatoris, an ad 
memoriam Piscatoris? Sicut enim crassitudo terre dis- 
rupta est super terram , dissipata sunt. juxta infernum 
058a nostra. 

22. [ vers. 8. ] Quoniam ad te , Domine , oculi mci : 
in te speravi; ne auferas animam meam. Cruciati sunt t 
enim in persecutionibus , et multi defecerunt. Et quia 
de captivitate persccutionis dixit, Sicut crassitudo 
terra disrupla est. super terram ,. dissipata sunt juxta 
infernum ossa nostra : Occurrit multos defecisse ct 
multos periclitatos esse; et tanquam in mediis tribu- 
lationibus persecutionum emissa est vox precantis , 
Quoniam ad te , Domine , oculi mei. Non curo quid 
minentur qui circumstant; Ad te , Domine , oculi mei. 
Plus figo oculum meum in promissis tuis, quam in 
minis eorum. Novi quid pro me passus sis, quid mihi 
promiseris : Ad te , Domine , oculi mei : in te speravi; 
ne auferas animam meam. 

25. [vers. 9. ] Custodi me a muscipula quam sta- 
tuerunt inihi. Quo erat muscipula? Si consentis, parco. 
In muscipula posita cst esca- vitze hujus : si amat 
avis lianc escam, cadit in muscipulam : si autem avis 
talis est ut dicat, Et diem hominis non concupivi , tu 
scis ( Jerem. xvin, 16 ) ; oculi ejus non rccedentia 
Deo; et ipse evellet. de laqueo pedes ejus ( Ps«l. 
xxiv, 15 ). Custodi me a. muscipula quam statueruut 
mili , et ab scandalis eorum qui operantur iniquitatem. 
Doas res dixit, ambas inter se distinguendas : musci- 
pulam statuisse persecutores dixit, scandala vero al 
eis qui consenserunt et apostataverunt; ct ex utris- 
que vult se custodiri. Hine. szeviunt. minantes, hine 
labuntur consentientes : timeo ne talis sit iste, quem 
timeam ; ne talis sit. iste, quem: imiter. Hec til 
faeio, si non consenseris: Custodi me a musciputa 
qvam statuerunt mihi. Ecce frater tuus jam consensit 
Et ab scandalis eorum qui cperantur iniquitatem. 

24. [vers. 10 ] Cadent in retia. eius peccatores. Quid 
est ergo, fratres, Cadent in retia ejus peccatores ? Sed 

* Aliquot Mss., curvati sunt, 


1851 
non omnes peccatores ; quidam peccatores, qui usque 
eo sunt peccatores, ut sic ament vitam istam, ut prxe- 
penant illam vitz: aeterna, cadent in muscipulam 
ejus. Sed quid dicis? Putas , isti tales cadunt in retia 
ejus ? Sed quid de discipulis tuis, o. Christe? Ecce 
cum ferveret persecutio, quando dimiserunt te omnes 
solum, et ierunt unusquisque in sua ( przdixisti hoe, 
quia praevidisti : non enim quia tu prienuntiasti, tu 
fecisti, aut tu in quoquam te negasti ) : sed ecce illi 
qui tibi coh:erebant, in tua tentatione et persecutione, 
qua te inimici requirebant crucifigendum, defecerunt. 
Et unus ille audax qui tibi promiserat quia tecum es- 
set. usque ad mortem, audivit quidem a medico quid 
in se ageretur sgrotus. Febriens enim sanum se 
dixerat * ; cordis venam ille tangebat, Ventunt est ad 
tentationem, ventum est ad probationem, ventum est 
ad accusationem ? ; eL jam ipse interrogatus, non ab 
aliqua. magna potestate, sed ab infimo maneipto , et 
hoc femina, ab aneilla interrogatus succubuit. Nega- 
vit ter. Semel negato, cum meinoraretur, negavit ile- 
rum : bis negato, cum memoraretur, negavit tertio. 
Hoc przdixerat Dominus ; nou. pr:xceperat, non coe- 
gerat. Aut si propterea. putatür Petrus recte fecisse, 
quia hoe prodixerat Dominus; reete fecit et Judas 
qui tradidit eum, quia et hoc. przedixerat. Dominus. 
Absit, fratres mei ; h:ec vox illorum electorum est, 
qui etiam peccata sua. defendunt potius quam fateu- 
tur. Petrum ipsum potius attendamus. Si nihil peeca- 
vit, quare flevit? Non interrogemus de Petro , nisi 
laerymas Petri : fideliores testes de illo non inveni- 
mus. Flevit amare , inquit (Math, xxvi, 51-75). Non- 
dum idoneus erat passioni : Sequeris me postea (Joan. 
xin, 56), illi dictum erat. Adhuc futurus erat firinus, 
confirmatus Domini resurrectione. 

25. Ergo nondam erat tempus, ut dispergerentur 
illa ossa juxta infernum. Nam videte quam multi de- 
fecerunt, usque ad ipsos primos hzrentes ori éjus ; 
eliam ipsi defecerunt. Quare hoc? Singularis ego 
sun, donec transeam. Hoc enim sequitur in Psalmo, 
Supra dixerat, Custodi me, Domine, a muscipula quam 
statuerunt mihi , et ab scandalis qui operantur iniquita- 
tem. À muscipula, et. ab scandalis ; et a terrentibus, 
el a lapsis. Sed quia in ejus passione etiam illi primi, 
qui futuri erant. duces Ecclesi et columna terr, 
defecerunt; nondum factum erat quod ait in alio 
psalmo. £go coafirmavi columnas. ejus (Psal. yxxiv, 
4). Quid ait, Singularis ego sum, donec transeam ? 
llc vox ex persona capitis , Singularis ego sum, do- 
nec transeam. Quid est, singularis? In passione tu 
solus pateris, tu solus occideris ab inimicis. Singula- 
ris ego sum, donec transeam. Quid cst, donec transeam? 
Evaogelista dicit: Cum autem venisset hora ul. Jesus 
transiret. de hoc mundo ad. Patrem. (Joan. xim, 4 ). 
Quid est.ergo, donec transeam, nisi, de lioc mundo ad 
Patrem ? nc enim confirmavi columnas ejus, id cst 
columnas térra , quando in mea resurrectione plane 


A 


N 
! Fr. Lugd. Venu. sic exhibent hunc locum : ageretur ; 
a grotus febricns se enu dixerct. M. 3 
? Nonuullj probi uote Mss., «d accessionem, 


V 


N 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1853 
didiecruut. mortem non esse timendam , Donec ergo 
transeam , singularis sum ; cum vansiero, multipli- 
eabor; mui me imitabuntur , multi patientur pro 
nomine meo. Unus ego sum donec transeam ; multi in 
me unus erunt dum transiero. Singularis ego sum, donec 
transcam.. Audite etiam mysterium verbi ejus. Secun 
dum grzcam locutionem, Pascha. videtur passionem 
significare ; n&cyev enim pati dicitur : secundum he- 
brxam autem linguam, sicut interpretati sunt qui no- 
verunt, Pascha Transitus interpretatur. Nam eL si 
interrogetis bene Graecos , negant graecum esse Pa- 
scha. Sonat ibi quidem m&zyeo, id. est pati, sed non 
solet sic deflecti : passio enim zc; grzece. dicitur, 
non pascha. Ergo Pascha, sicut dicunt qui noverunt, 
et qui nobis quod legeremus interpretati sunt, transi- 
tus interpretatur. Ideo ventura passione Domini, tan- 
quam ipso verbo loqueretur Evangelista : Cum venis. 
set , inquit, hora ut. transiret Jesus de hoc mundo ad 
Patrem. Pascha hic ergo sonuit in hoc versu, Singu- 
laris ego sum, donec transeam. Post. Pascha jam non 
ero siugularis, post transitum non ero singularis, 
Multi imilabuntur , multi consequentur : et si postea 
sequentur, quid erit ? Singularis ego sum, donec trans- 
eam. Quid est quod Dominus ait in hoc psalmo, Sin» 
gularis ego sum donec transeam ? quid est quod expa- 
suimus? Si intelleximus , attende ipsius verba in 
Evangelio : Amen, amen dico vobis, inquit, nisi granum 
frumenti cadens. in terram mortuum fucrit, ipsum so- 
lum manet ; si autem mortuum fuerit, multum fructum 
affert. Hoc. ibi ait, ubi etiam. dixit : Cum exaltatus 
fuero a terra, omnía traham ad meipsum (Joan. xn, 94, 
25, 52). Nisi granum frumenti , inquit, cadens in ter- 
ran mortuum fuerit, ipsum solum manet ; si autem mors 
tium. fuerit, multum. fructum affert. Ergo illi grano 
mulia seges debebatur : sed exspecta, mortiücetur 
adhuc ; quia granum nisi in terram ceciderit et mor- 
tificatum fuerit, solum remanet. 

26. Ergo solus erat, antequam esset. mortificatus, 
Propterea et Petrus nondum habebat tales vires : ac- 
cepturus erat vires sequendi, non Labebat proce- 
dendi. Propter Christum enim, id est, propter con- 
fessionem nominis Christi, quo christiani sumus , 
nemo mortuus est ante Christum ; ne forte occurrat 
vobis*. Multi enim mortui sunt cl mariyres sunt, 
multi Prophetze talia passi sunt ; non tamen ideo mo- 
riebantur, quia pronuntiabant Christum, sed quia 
peccata hominum diceba:it in eos, et eorum iniquita- 
libus liberius resistebant : et habentur inter martyres, 
Juste etenim si non pro nominis Christi confessione, 
tamen pro veritate occisi sunt. Usque adeo autém pro 
ipso nomine, id est, pro confessione nominis Christi 
nemo mortuus est, antequam granum illud caderet 
in terram, cujus ex persona dictum esi, Siugularis 
cgo sium, donec transeam , ut et ipse Joannes, qui re- 
cens interfectus erat, ab iniquo rege donatus puellig 
saltatriei, non propter hoe occisus sit, quia confessus 
est Christum. Potuit utique et inde occidi, et hoc a 


* Er, Lug. Ven, et Lov., nobis. M. 


, 


1325 ENARRATIO IN PSALMUM CXLI. 1834 


multis. Si propter aliud. occisus est ab uno , quanto 
potius propter Christum potuit occidi ab his ipsis qui 
occiderunt. Christum? Perhibebat enim Christo testi- 
1nonium Joannes. Illi qui audiebant Christum, ipsum 
oceidere volebant, et eum qui testimonium perhibe- 
hat non occidebant. Quia euim si fieret impetus pro- 
pter Christum in Joannem, non negaret. (Erant quippe 
in illo vires magnam, quibus appellatus est amicus 
sponsi [ Joan. um, 29]. Magna in illo gratia, magna 
excellentia : In natis mulierum nemo exsurrexit. major 
Joanne Baptista [ Matth. xi, 41 ]). Ergo in illum im- 
petus factus cst, qui non habebat tales vires : fit 
impetus in Petrum, non (it in Joannem. Eteniin vires 
ipsas Petrus post accepit; tune autem | infirmus fuit. 
Pro Christi nomine ille interrogatur qui vires non 
habebat : ille qui habebat vires, non patitur persecu- 
tionem propter Christum ; ne pro nomine Christi an- 
tecederet. Christum. Non occiditur a Judixis, qui 
perhibebat liberum testimonium Christo, quem occi- 
derunt Jud:ei ; et occiditur 2b Herode, quia dicebat 
ei, Non tibi licet habere uxorem fratris tii (1d. xw, 
5-11). Neque enim frater ejus sine posteritate deces- 
serat. Pro lege quidem veritatis, pro xqualitate *, 
pro justitia : ideo sanctus, ideo martyr; sed non ta- 
men pro illo nomine, quo christiani sumus. Quare 
hoc, nisi ut implerctur, Singularis ego sum, donec 
transcam ? 








IN PSALMUM CXLI 


ENARRATIO. 
SERMO AD POPULUM. 

4. Solemnitati martyrum, sicut devotio celebritatis 
vestra, ila nostrze. servitutis sermo debetur. Sed me- 
minisse oportet Charitatem vestram, hesterno die 
quam multa dicta sint. Non. enim quia propter avidi- 
tatem interioris oris vestri per totum serinonen tan- 
qu:un recentes adfuistis, propterea oblivisci debemus 
infirmitatis communis : primo quia et honorare opor- 
tet. verba praeclara. sicut seriptum est , Przeclara au- 
tem verba sapienti:x: Domini Dei sunt. Per nos ? tau- 
quam per vascula vobis ministrantur : el si. fictilia 
sunt vasa, sed panis coelestis est. Apostolus dieit : 
liabemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminen- 
tia. virtitis sit Dei (M Cor. vv, 7 ). Qui autem thesau- 
rus, idem et pauis. Nam si non idem esset tliesaurus 
et panis, non de ipso thesauro alibi scriplum esset : 
Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis ; vir 
autem stultus glutit. illum ( Prov. xxi, 20 ). Unde ad- 
monemus Charitatem vestram ut ea qux audiendo 
tanquam ventre menorix conditis, rursus revolvendo 
et cogitaudo quodammodo ruminetis. lloc est cnim, 
Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis ; vir 
autem stultus glutit illum : breviter dixit, Sapiens ru- 
minat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et la- 
iue quid est ? Sapiens cogitat ea. qua audierit ; stul- 
tus autem audita oblivioni tradit. Neque enim propter 


* Duo Mss., pro equitate. 

? vox sapientie deest in aliquot Nss.— Er. Lugd. ven. 
et lov. Sie habent, Sapimtig sunt, Domini Dei sunt, quae 
per nos, ete. 


PATROL. XXXV. 


aliud in Lege, munda ea dicta sunt. animalia qu: ra- 
minant, imniunda qui non ruminant (Lerit. xi, 2 8) : 
nàm ereatora Dei omnis munda est. Artifici Deo tam 
mundus est. porcus quam agnus. Creavit enim omuia 
boua valde ( Gen. 1, 51) : et, Oninis creatura. Dei bona 
est, dicit Apostolus (I Tim. 1v, 4) ; et, Omnia munda 
mundis (Tit. 1,15). Cum ergo in natura utrumque sit 
mundum * significatione tamen agnus significat aliquid 
muudum, porcus significat aliquid immundum: 
agnus significat innocentiam sapientize run;inantis ; 
porcus significat immunditiom sitit; obliviscen- 
tis. Brevis Psalmus pro solemnitate dictus est ; videa- 
mns an possit etiam breviter tractari. 

2. [ vers. 2. ] Voce mea ad Dominum clamavi. Suf- 
ficeret, Voce ad Dominum clamavi; forte noa frustra 
additum est, mea. Multi enim clamant ad Dominum, 
non voce sua, sed voce corporis sui. Homo ergo in- 
lerior, in quo copit habitare Christus per fiden: 
(Ephes. m, 17), voce sua, non in strepitu. labiorum, 
sed in affeetu cordis clamet ad Dominum. Non ubi 
homo audit, ibi Deus audit : nisi voce pulmonum et 
laterum et linguz clames, homo te non audit; cogi- 
tatio tua clamor est ad Dominum. Voce mea ad. Do- 
minum clamavi; voce mea ad Dominum deprecatus 
sun. Quod dixit, clamavi ; exposuit, cum dixit, depre- 
catus sum. Clamant enim. ad.Dominum et qui bla- 
sphemant. 1n superiori versu clamorem posuit, iu 
sequenti clamorem exposuit, Quasi exigeretur, Quo 
clamore clamasti ad. Dominum? Ad Dominum, in- 
quit, deprecatus sum : clamor meus, deprecatio mea ; 
non convicium, non murmur, non blaspheinia. 

3. [ vers. 5. ]. Effundam ante eum precem meam. 
Quid est, ante eum? In conspectu ejus, Quid est, in 
conspectu ejus ? Übi videt, Übi autem non videt? Ita 
enim dicinius, Ubi videt, quasi, alicubi non videat. 
Sed in isto ceetu rerum corporalium vident et homi- 
nes, vident et animalia : ille autem videt et ubi homo 
non videt. Nam cogitationem. tuam nullus hominum 
videt, Deus autem videt. lbi ergo effunde precem 
tuain, ubi solus ille videt qui remunerat. Nain in abs- 
condito te Dominus Jesus Christus jussit orare : sed 
si agnoscas cubiculum tuum, et mundes, ibi rogas 
Deum !. Cum autem oratis, inquit, nolite esse sicut 
hypocrite, qui stant in. plateis et vicis orantes, ut. vi- 
deantur ab. hominibus. Tu autem. cum oras, intra. ia 
cubiculum tuum, et claude ostium, ei deprecare Deum 
tiim in occulto ; el qui videt. in occulto, reddet. tibi 
(Matth. vi, 5 et 6). Si homines reddituri sunt, effunde 
ante bomines precem tuain : si Deus redditurus est, 
effunde antc eum precem tuam, et claude ostium, ne 
tentator ingrediatur. "lTentator non cessat pulsare, ut 
irrumpat ; si clausum invenerit, transit. Ideo Aposto- 
lus, quia in nostra potestate est ostium claudere : 
ostium cordis, non parietum; ibi enim et cubiculum : 
quia ergo in potestate nostra est hoc ostium claudere, 
Neque detis, inquit, locum diabolo (Ephes. 1v, 97). 
Etenim si intravit et possedit, attende quia tu. negli- 
genter clausisti aut claudere neglexisti. 


! rlerique Mss., bi rogas Deum. Quidam, wbi ores Deum. 
( Cinquantc-huit.) 


1835 

4. Quil est autem claudere ostium ?. Iloe. osiium 
Linquam duas habet valvas ; cupiditatis, et timoris. 
Aut cupis aliquid terrenum, et hac intrat; aut. times 
aliquid terrenum, et hae intrat. Timoris ergo et. cu- 
piditatis januam claude contra. diabolum, aperi ad 
Quomodo ipsas valvas aperis ad Chri- 
timendo. ignem 


Christum. 
stum ? Cupiendo regum caelorum, 
gehennarum, Cer cupiditatem sxeuli diabolus intrat, 
per des;derium vitae :eternie. Christus. iutrat : per ti- 
morcm poenarum temporalium diabolus intrat, per ti- 
morem ignis xterni Christus intrat. Ecce martyres 
clauserunt. januam: contra. diabolum, Christo ape- 
ruerunt. Promisit eis multa mundus iste : riserunt, 
clauserunt, valvam — cupiditatis adversus diabolum. 
Minatus est mundus iste bestias, ignes, cruces : non 
Uümuerunt, clauserunt timoris valvam contra: diabo- 
lum. Videamus si aperuerunt eas. Christo : Qui. con - 
fessus me, iuquit, fuerit coram hominibus, confitebor 
ilum et ego coram. Patre meo, qui est in. celis. Ama- 
verunt ergo regnum: eclorum, ubi eos confitebitur 
Cliristus. Quomodo eos confessurus est ? Venite, te- 
nedicli Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum 
est aborigine mundi (Matth. xxv, 51). Confitebitur illos 
ad dexteram positos. Videamus si et timoris valvam 
Christo aperuerunt, quam diabolo clauserunt. Uno 
eodemque loco Dominus monct hoc, ut et diabolo 
claudatur, et sibi aperiatur, Nolite, inquit, timere eos 
qui corpus occiduul, animam autcm non possunt occi- 
dere : monuit ut timoris valva. in faciem diabolo eli- 
deretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur 
aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim 
subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illam, aperi 
"mihi : Sed. euwn timete, inquit, qui fiabet potestatem et 
animai et corpus occidere in gehenna iguis (Ed. x, 52, 
98). jam ergo si credidisti, et aperuisti Christo, 
claude contra. diabolum. Intus est Christus, ibi ha- 
hitat : effunde ante eum precem tuam, noli qurere 
ut de longe te exiudist. Non enim longe est Sapien- 
tia Dei, quie pertendit a. fime usque ad. finem fortiter, 
et. disponit omnia suaviter (Sap. vii, 4). Ergo intus 
apud Le !, ante eum effunde precem. taam : ibi sunt 
aures ejus. Quia neque ab oriente, neque ab occidente, 
neque a deserlis montibus ; quoniam Deus judex est 
(Psal. yxxiv, 7) : si autem judex est, qualem causam 
geras in corde tuo, vide, 
5. [vers. 4.]. Effundam ante eum precem meam; tri- 
bulationem meam in conspectu ejus annuntiabo, Repe- 
titio est. et in superioribus duobus versibus, et in his 
consequentibus ; sententie due sunt, sed utraque bis 
dicta. Una est illa, Voce mea ad. Dominum clamavt, 
voce mea ad Dominun deprecatus sum : altera est, Ef- 
fuidam ante eum precem meam, tribulationem meam in 
conspectu ejus annuntiabo. Quod enim est, ante eum ; 
lioc est, in conspectu ejus : et quod est, precem meam 
effundam ; hoc est, tribulationem meam. annuntiabo. 
Quando hoc facis? In persecutione positus loquitur : 
Dum defecit * a me spiritus meus. Quare defecit spivi- 
1 Edd. Ecce intus est epud te. Particula , est, Mss. jleri- 


qie earent. 
* £ic plerique Xss. At Fdd., hoc et proximo loco, deficit, 


AUGUSTINI EPISCOPI 


1856 


Ius tuus, o martyr in tribulatione posite? Ut non mihi 
arrogem vires meas, ut sciam quod alius in me ope- 
ratur ipsam virtutem. Cum autem vos tradent judicibus 
(sie monuit Dominus quos martyres facere volebat). 
nolite cogitare. quid loquamini ; non enim vos eslis quá 
loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in 
vobis (Matth, x, 19, 20). Ergo deficiat spiritus. tuus, 
loquatur Spiritus Dei. Merito eos pauperes facere vo- 
lebat spiritu : Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum 
est veguum. coelorum. (1d. v, 5). Beati ergo. pauperes 
spiritr suo, divites. Spiritu Dei. Omnis enim hono 
qui spiritum suum sequitur, superbus est. Subdat 
spiritum sunm !, ut capiat Spiritum Dei. Ibat. in cul- 
men, residat in valle. Si ierit in culmen, denatat ab 
illo aqua : si in valle resederit, implebitur ea , et fit 
ille venter de. quo dictum est, Flumina aque vive 
fluent de ventre ejus (Joan. vn, 98). Ergo dum defe- 
ciia me spiritus meus , in conspectu tuo. annunticvi 
tribulationem meam, humilis factus, confitens tibi de- 
ficiente spiritu meo, cum sum plenus Spiritu tuo. 

6. Et audierunt. forte homines quia defecit in me 
spiritus meus, et de peraverunt de me, et dixerunt, 
Cepimus eum, oppressimus eum : Et tu cognovisti se- 
mitas meas , llli me dejectum putabant , tu me stan- 
tem cernebas. Illi qui persequebantur et eomprehen- 
derant, implicatos putabant pedes meos: sed illis 
obligati sunt. pedes, et ceciderunt; nos autem suv- 
reximus, et erecti sumus (| Psal. xix, 9 ). Oculi enim 
mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de 
laqaco pedes meos ( Psal. xxiv, 15). Perseveravi am- 


,bulando : Qui enim perseveraverit usque in finem, hie 


salvus erit (Matth. x, 92). lili oppressum me putaoant, 
sed ego ambulabam. Ubi ambulabam ? In setuitis 
quas illi non videbant , qui mecaptum putabant ; in se- , 
milis justitiae tu , in. semitis przeceptorum tuorum. 
Tu cnim cognovisti semitas meas ; persecutor non eas 
cognovit : nam non in eis mihi invideret , sed in 
eis * mecum ambularet. Quxe. sunt iste. semite , nii 
vix illa de quibus alio loco dicitur: Novit Dominus 
viam justorum, et via impiorum — peribit ( Psal. 1, 6 ) 
Non dixit, Vin. inpiorura non novit : Novit. justo- 
rum , impiorum autem peribit ?. Quod enim non no- 
vit, perit. Multis locis Scripturz invenimus quia Dci 
agnoscere, servare est; Dei agnoscere, custodire est ; 
non agnoscere , damnare est. Unde enim qui novit 
omnia, dicturus est in fine, Non novi vos( Matth. vu, 
25 )? Non inde gaudeant et dicant , Non. puniemur, 
quia no» novit nos judex. Jam puniti sunt , si eos 
non novit judex. Qu:e ergo diet: sunt. vi:e quas no- 
vit Dominus , ipse hie dicte sunt semit:e , eum ait, 
Tu cognovisti semitas meas. Omnis cnim semita , via 
est ; non omnis via, semita est. Quare ergo vice ille 
semitie suut dictze, nisi quia anguste suut? Via lata 
impiorum, via angusta jastorum, 


7, Qui via, ipsi et vie : quemadmodum qui 
! am,et plerique Mss.: Subde spiritwn tuum ut capiat, 
etc. 

? Sic Mss. Edd. vero, si in eis. etc. 

* Er. Lugd. Ven. Loy., novit viam justorum , et. via impio- 
rum peri. — M. 





1851 
Kccelesia, ipse Eeclesie ; et quod. calum, ipsi celi. 
Pluraliter dicuntur, et singulariter dicuntur. Pronter 
unitatem. Ecclesie, una. Eeclesia : Una. est. columba 
mca, una est matri sug (Cant, vi, 8). Propter covgro- 
gationes fraternas. per. loca, multe sunt Ecclesie ; 
Ecclesie, inquit, Jude que in. Christo, gaudebant 
quod ille qui nos persequebatur, nunc evangelizat fidem, 
quam aliqusido vastabit ; e£ in me glovificcbant. Down 
(Galat. 1,92, 9.1). Ecclesias sic dixit, etam Ecclesiam 
sic dieit : Sine. offensione estote Judeis, et. Grecis, et 
Ecclesie Dei (1 Cor. x, 52). Sic ergo et vim, et via ; 
et semite, et seinita. Quare. semit;ie , et quare semi- 
tà? Quomodo quare Ecclesie et. Ecclesia rationem 
reddidimus, debemus ct hiuc ! reddere rationem. Se- 
mite dicke. sunt. Dei, quia muta pizeeepta Sunt ; et 
quia cadem multa pracepta ad unum rediguntur , 
quia plenitudo legis claritas (tom. xim, 10); propter- 
ea vie ise in multis preceptis ad. unam colliguntur, 
et unà dieitar, quia via nostra charitas est. Vidcamus 
si charitas via est. Audiamus Apostolum : Et adhue 
superengnentiorem viam vobis demoustro ( 1 Cor. xut, 
51). Quam dicis, o Apostole, supereminentiorem riam ? 
Quam dieo audi : Si linguis hominum loquar et. An- 
gelorum , charitateim. autem. non habeam, (acius sum 
velut. eramentum sonans , aut cymbalum. üinniens : et 
si habuero propliet«m , ei sciero omnia sacramenta , el 
omncm scientiam ; et si habuero omnem fidem , ita i« 
montes transferam, charitatem autem uon habea , ni- 
hil sum zet. si disiribuero ommia mea pauperibus , et si 
tradidero corpus iewm. ut^ ardeam, charitatem autein 
non habeam, nihil mihi prodest (Id. xut, 4.5). Ergo 
charitatem. dixit. supereminentiorem viam. Magna ista 
via, fratres, magnum miraculum habet. Hc via cer: 
te, quia supereminentior est, ct excel'entior est ; hoc 
enim supereminet, quod. excelsum cst. Nibil execl- 
sius via charitatis, et non. in illa ambulant. nisi hu - 
miles. Has ergo semitas, dicit. prarcepta. charitatis ?. 
Tu, inquit, cognovisti semilas meas : lu. nosti quia 
quod pro te patior, amore patior ; tu nosti quia cha- 
ritas in me omnia tolerat; t. nosti quia et si trado 
corpus meum ut ardeam , habeo illam , sine qua il- 
lud non prodest homini. 

8. Quis autem novit vias istas hominis, fratres met, 
nisi vere ille cui dictum est , Tu cognovisti semitas 
meas? Omnia enin. facta liumana ante oculos homi- 
num; incertum est quo corde fiant. Et. quiim multi 
impii melientes * semetipsos, ex semetipsis dicunt de 
nobis quod ista in Ecclesia. quaerimus, honores, lau- 
des, utilitates temporales ? Quam multi dicunt. me 
propterea Ioqui vobis, ut acclametis. et iandetis me , 
et hunc. me habere (inei. et banc intentionem , cum 
loquor? Et quomodo cis ostendo non en intentione 
10e loqui? Restat. ut dicam , Tu. cognovisti. semitis 
meas. Quomodo illi sciunt. quod nec vos scitis ? Qu:- 

. nodo illi sciunt quod vix ego scio? Neque enim ego 
meipsui dijudico : qui eni dijudicat. me, Dominus 


! Fr. Lugd. Ven. Los., fiic. M. 


? nic Er. et Lov. addunt:;;/m me ommis: quod a Mss. 


abest. 
* Lugd. ct Reg. Ms., mentientes. M. 


ENMIRATIO IN PSALMUM CXLI. 


1338 
est (ICor. 1v, S et 4). Nescio quid de se Petrus nesciens 
praesumpsit, et aiiud videbat medicus in viribus ejus. 
Ergo pie pureque clametur ad Dominum, quia verc 
eluanatur ,— Tu. cognovisti meas. Sed vis 
ul ducat te. per ipsas semitas? Esto milis, esto 
mansuetus; noli esse. ferox ! , noli superbus, noli 
excussa et erecta cervice , Sicut equus et mulus, 
quibus uon est intelleetus (Psal. xxxi , 9). Cum 
enun fueris mitis, cum fueris mansuetus ,. insi- 
det Dominus, et ducet te per vias suas : diriget enim 
mites in. judicio, docebit mansuetos vias suas (sal. 
xxiv, 9). Tu ergo cognovisti semitas meas. 

9. [n via hac qua ingrediebar, absconderunt. mihi 
suuscipulam. Nia hxc qua ingrediebztur, Cliristus 
esl : ibi illiabsconderunt museipulam, qui persequun - 
tur in Christo, propter nomen Christi. lbi ergo abs- 
conderunt muscipulam mihi *. (Quid in me zcelaut? 
quid in me persequuntur? Quod. christianus sum. Si 
ergo * hoc persequuntur, quod. christianus sum , Ja 
via qua ingrediebar , absconderuut. mihi muscipulam. 
Quantum in ipsis est, in via qua ingrediebar, ip.i 
absconderunt muscipulam mihi : quantum ad eerum 
cupiditatem pertinet, quantum ad eorum conatum , 
quantum ad eorum votum, in ipsa via me voluerunt 
habere muscipulam. qua caperer. Sed novit Dominus 
viai justorum ; el tu cognovisti semitas meas. lloc qui- 


semitas 


. dem illi voluerunt ; sed tu eos non pernittis in te 


ponere scandalum, quia tu es via mea. Nain et hretici 
in nomine Christi nobis volunt abscondere scandalum, 
et ipsi allantur.. Quod se in via. putant ponere, extra 
viam ponunt, quia et ipsi extra viam sunt: imuscipulam 
ponere non possunt ubi ipsi non sunt. Scd dictum est 
hoc secundum cupiditatem ipsorum, secundnin votum 
et opinionem eorum : nam expresse alibi dictum est, 
Juxta semitas scandala posuerunt mihi ( Psal. cxxxix, 
6). lloc quod dictuin est, in tia; secundum cupidita - 
un eorum et votum dictum est : illud quod dictum 
est , juxta viam, id est, justa. semilas ; secundum ve- 
ritatem dictum est. levera enim. non ponunt in se- 
juita, non ponunt in ipsa via , quia Christus est via 
(Joan. xvi, 6) : sane juxta semitas ponunt. Non eos 


Christus sinit ponere in via, ne non sit qua eamus : 


sinit tamen eos ponere juxta viam, uL de via i.on de- 
clinemus. lu via se puiat ponere scandalum paganus, 
quando mihi dicit : Colis. Deum crucifixum. lkepre- 
hendit erucem Christi , quam non intelligit. lu. Chri- 
sto $e. putat ponere quod juxta viam ponit. Non egre- 
diar a Christo, et non. incidam a via in«muscipulam. 
Insuttet ille crucifizo Cliristo; videam ego in fronti» 
bus regum erucem Christi. Quod irridet, ibi salvor. 
Nihil est superbins zgroto qui deridet medicamen - 
tum suom. Si non. derideret, acciperet et ipse, el 
sanaretur. Crux illa signum est humilitatis ; ille autem 
nimia nou agnosci unde sanetur tumor 


superbia 
auinue ipsius. Si autem ego agnosco, 1n via ambulo. 


! Sjco Reg. MS. In. B. omitütur vox, esse. Er. Lugd. Yen. 
Lov. legunt, non ferox, non superbus, non excussa, ete. M» 
Ye Er. et Lov. addunt, qui ibi nw seundalizant 2 quod 


b Am. et Mss. abest. 
uf Sic Er. Lugd. Ven. et Lov. In B. dcest, ergo. M. 


1839 S 


Usque adeo de cruce non etubesco, ut non in occul 

to loco habeam crucem Christi, sed in fronte porter. 
Multa Saerameuta aliter. atque. aliter. accipimus : 
quedam, Sicut nostis, ore accipimus , quzedam per 
toti corpus 2ecipimus. Quia vero ip fronte eru- 
bescitur , ille qui dixit, Qui me erubuerit coram lio- 
sinibus, erubescam eum coram Patre meo, qui in celis 


est (Lue. ix, 26) ; ipsam ignominiam quodam modo,, 


quam Pagani derident, in loco. pudoris nostri consti- 
tuit, Audis hominem iasultare im pudenti, el dicere : 
Frontem non habet. Quid est, Frontem non habet? 
lmpudens est. Noa. habeam nudam frontem; tegat 
eam crux Domini mei. Ergo /m via qua ingre- 
diebar, absconderunt. muscipulum. | mihi, quantum in 
ipsis est ; nam * juxta. viam posuerunt : ego autem 
tatus ero, si de via non. recessero. Jgnoras quia in 
medio luqueorum. ingrederis, ait Scriptura. ( Eccli. ix , 
90). Quid est, in medio l«queorim ? Yu. via Christi, et 
hine laquei, et. hine lauei ; laquei a dextris, laquei 
a sinistris : laquei a dextris, pro: peritas $culi ; la- 
quei a. sinistris , adversitas s:veuli : laquei a dextris, 
promissiones ; laquei a sinistris, terrores. Tu in me- 
dio laqueorum | ingredere, à. ia noii recedere : nce 
promissio te. capiat, nee terror. elidat *. 71 via. hac 
qua ingredicbar, absconderunt muscipulam mihi. 

40. [vers: 5.] Considerabam in dexteram, et videbam. 
In dexteram. eonsiderabat, et videbat : in. sinistram 
qui considerat, exezecatur. Quid estin dexteram con- 
silerare ? Übi erunt illi quibus dicetur : Venite, bene- 
dicti: Patris mei, possidete regnum. Erunt euim quidam 
in sinistra, quibus dicetur : /te in ignem eternum, qui 
paratus est diabolo et angelis ejus (Math. xxv, 54, 41). 
Fremente ergo toto mundo et minante in persecutio - 
nibus, crebrescentibus undique iusultationibus honii- 
num atque terroribus, ille contemnens przesentia, re- 
spiciebat in futura, attendebat in dexteram ubi futu- 
rus est; ibi esse. meditabatur, illuc attendebat, et 
videbat , et ideo omnia fercbat : illi autem qui per- 
sequebantur, non videbant. ldeo cum diceret, Consi- 
derabam in dexteram, et videbam ; secutus ait, Et non 
eral qui cognosceret me. Cum enim toleras omnia, 
quis novit quid attendas ; utrum in dexteram. oculum 
dirigas, an in sinistram? In eo quod toleras, si lau- 
dem hominum queris, in sinistram attendisti : in eo 
quod toleras, si promissa Dei queris, in dexteram at- 
tendisti. A ttendisti in dexteram, videbis : attendisti in 
siuistrzm, exexeaberis. Sed et cum vides in dexteram, 
jy.on erit qui te agnoscat. Quis enim te consolatur, nisi 
Dominus cui dicis , Et tw cognovisti. semitas meas ? 
Nec erat qui cognosceret me. 

41. Periit. fuga a ie. Tanquam cireumclusum se 
dicit : Periit fuga a me. Insultent ? perseeutores, op- 
pressus est, captus e$t, circumclusus est, victus 
est *; periit fuga ab illo. Ab illo periit fuga , qui non 


! sie Am. Fr. et aliquot Mss. At quidam eodiees omittunt 
num : cujus loco uonnulli eum Lov. habent, non. 

? plerique Mss-, capit, nec terror elidit. 

3 Er, et Lov. : (msultent. persect lores. 4t Am. et Mss., it 
sultent. 

* Quidam NsS , vinctus est. 


AUGUSTINI. EPISCOPI 


1840 
fugit. Qui autem. noa. fugit, patitur. quidquid. potest 
pro. Christo; id est, non fugit. animo. Nam corpore 
fugere licet, coneessum est, permissum cst, Domi- 
no dicente : Si vos persecuti. fuerint in. una civitate , 
[vgite in aliam (Matth. x, 95). Qui crgo non fugit ani- 
mo, periit ab illo fuga. Sed interest quare. non fu- 
giat; quia ciremmelusus cst, quia captus est, an 
quia fortis est : et à capto enim periit fuga, ct a 
forti periit fuga. Qux ergo fuga. cavenda est? quie 
laga à nobis pereat ? De qua Dominus dicit in Evans 
£clio, quia pastor bonus animam suam pont pro. ovi- 
bus suis : mercenarius autem et qui nou est pastor, cum 
viderit. lupum venientem, fugit. Cum. viderit pr:do- 
nem, quare figit? Quia non est ei cura de ovibus 
(Joan. x, 11-15). Talis fuga ab isto perierat ; sive 
ab ipsius capitis persona accipiamus hanc vocem il- 
Jius Christi Domini, qui pro omnibus mortuus est ; 
sive a membris ejus. niartyribus nostris, quia et ipsi 
pro fratribus passi sunt. Audi Joannem dicentem : 
Sicut. enim. ille animam. suam pro. nobis posuit, sic ct 
nos debemus animas pro fratribus ponere (V Joan. m, 
16). Sed cum illi ponunt, Christus ponit; quia. eum 
illi patiuntur persecutionem , ipse clawat, Quid me 
persequeris (Act. 1x, 4) ? Periit fuga a me ; et non est 
qui exquirat animam meam. Ergo non est qui exquirat 
animam ipsius? Videt homines velle s:evire in. necem 
suam, velle effundere sanguinem ipsius; quomodo 


. non est qui requirat animam ejus? Et hoc duobus 


modis accipitur. Quomodo perire fugam accipitur 
duobus modis, quia et a capto et. a forti perit fuga ; 
sie duobus modis quzritur anima hotninis, aut a per- 
secutoribus, auta dilectoribus. Ita ergo, Non est. qui 
requirat. animam meam : de illis dixit , Certe perse- 
quuntur ! animam meam , et non quierunt animam 
meam. Si autem requirunt animam meam, inveuient 
inhierentem tibi: et si norunt eam quxrere, norunt 
et imitari. Nam ut noveritis quzeri animam hliominis et 
a persccutoribus, inde alihi dicitur : Confundantur, et 
revereantur qui querunt animam meam (Psal. xxxix, 45). 

19. [vers. 6. ] Clamavi ad te, Domine ; dizi, Tu es 
spes inea. Quando tolerabam, quando tribulabar, dizi, 
Tu cs spes mea. Spes mea hic; ideo tolero. Portio au- 
tem me2, non hic, sed in terra viventium. Dat Deus 
portionem in terra viventium ; sed non aliquid a se, 
extra sc. Quid dabit amanti se, nisi se? 

43. [vers. 7.] Intende ad orationem meam ; quia hu- 
miliatus sum. nimis. llumiliatus a. persecutoribus * , 
humiliatus in. confessione. ITumiliat se invisibiliter, 
humiliatus ab hostibus visibiliter. Erigitur ergo ab illo 
visibiliter et. im isibiliter. Invisibiliter ereeti sunt jam 
martyres : visibiliter erigentur , cum corruptibile hoc 
induerit incorruptionem in resurrectione mortuorum, 
cum et hoc ipsum in quod solum persecutores scvire 
potuerunt, instaurabitur (1 Cor. xv, 55). Nolite timere 
eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt oc- 
cidere ( Matth. x , 98). Et quid perit? quid occidunt? 


! Er. Lugd, ven. et Loy.: Dc. illis dixit certe qui perse- 


quintur. M. E m 
? Lov., à peccatoribus : disseatientibus Edd. aliis et Mss, 


1841 
Vel hoc cis permittitur, ut. quod occiderint pereat? 
Non periet. Audi ipsius Domiui promissionem : Amen 
dico vobis , capillus capitis vestri non periet ( Luc. XXt, 
18). Quid ergo de ceteris membris sollicitus es, ubi 
damnum capilli non erit? 

14. Erue me a persequentibus me. A quibus putatis 
quod oret ut cruatur ? Ab hominibus qui persequeban- 
tur? [tà vero ipsi homines sunt. hostes nostri ? [lahe- 
mus alios hostes invisibiles, qui aliter persequuntur. 
Momo persequitur, ut occidat corpus ; persequitur 
alius, ut illaqueet animam. Et ideo per vása sua, quia 
de illo dictum est, Operatur in fiiis diffidentia" (icphes. 
n, 2) : per vasa sua, id est, homines in quibus opera- 
tur, agit. persecutionem corporis , ut intus fiat. ruina 
cordis. Nam si cadente corpore stat anina, muscipula 
comminuta est, et nos liberati sumus ( Psal. cxx, 
1). Ergo sunt et alii liostes nostri, a quibus deprecari 
debemus Deum ut eruat nos , n2 seducant nos , vel 
fractos molestiis secularibus , vel inductos illeceb:is. 
Qui sunt isti hostes? Videamus si ab aliquo servo Do- 
minico aperte describuntur, ab aliquo milite perfecto 
qui cum illis congressus est. Audi Apostolum dicen- 
tem : Non est vobis colluctatio adversus carnem et san- 
guinem. Nolite quasi odia vestra convertere in homi- 
nes, et eos vobis hostes existimare, et corum inimici- 
liis vos conteri putaré : isti. homines quos timetis , 
curo et sanguis sunt; Non est vobis colluctatio adversus 
carnem. et sanguinem. Sic voluit dicere, contemnens 
hominum mortalitatem. Et adversus quos? Adversus 
principes, iuquit, e£ potestates, el rectores hujus mundi, 
tenebrarum: harum ( Ephes. v1, 12). Expaveras , cum 
audires, rectores mundi. Si rectores iendi jetius , 
numquid praster mundum iturus es, ubi illos non pa- 
tiaris ? praeter mundum iturus es, ubi ab eis eruaris ? 
Sic ergo accipe mundi et tenebrarum harum vectores , 
non rectores caeli et terra: ; nani ipsa fabrica Dei est. 
Colum et terra mundus. dicitur, et homines mali 
mundus. Quare et. isti mundus? Quia diligunt mun- 
dum : et ideo tenebrze, quia impii. Ideoque jam ex 
ipso numero credentibus multis, quid dieit &postolus? 
F'uisus aliquando tenebre ; nunc aulem lux in Domino 
( Id. v, 8). Autequam essetis ergo lux, cum Lene- 
pre essetis, attendite quem rectorem haboistis. Quem 
rectorem habent iniqui , nisi diabalum, quomodo pii 
et fideles rectorem. habent Christum? Ergo diabotum 
et angelos ejus rectores mundi appellavit, id est, re- 
elores dilectorum mundi , rectores peccatorum , quod 
est, tenebrarum. harum : ipsos habens inimicos, à 
quibus debemus deprecari Dominum ut eruamur. 

45. Audi mundum et mundum aperte uno loco in 
Scriptura saneta , in Evangelio : mundum que: fecit 
Deus ; mundum quem regit diabolus, id est , dilecto- 
res mundi. Honiines enim ipsos fecit Deus ; dilectores 
mundi non eos fecit, Mundum enim diligere peccatum 
est; peccatum autem non fecit Deus. Audi ergo, ut 
dicere ceeperam, mundum et mundum. In hoc mundo 
erat, dietum est. Do quo dictum est, In hoc mundo 
erat , nisi de Sapientia Dei , quod est Christus Jesus ; 
de qua dictum cst quod paulo antc commemoravi , 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLI. 


1349 
Pertendit a. fine usque ad. finem. fortiter , et. dispouit 
omnia suaviter (Sup. vint, 1)? Attingit enim ubique pro- 
pier suam munditiam, et uihil inquinatum in illum in- 
currit (Sap. vi, 24, 25). Ergo, In hoc mundo erat, et 
mundus per ipsum factus est, el mundus eim non ca- 
gnovit. Audisti duos mundos : Mundus per eum factus 
est, e mundus eum non cognovit (Joan. 1, 10). Nou 
mundus qui factus est per Jesum, ah illis principibus 
et potestatibus tenebrarum regitur ; sed mundus qui 
non cognovit Jesum, id est, dilectores mundi, peeca- 
tores, iniqui, superbi et infideles. Unde muadus pee - 
catores? Quia dil'guut mundum , et diligendo inhabi 
tant mundum ; quomodo domus dicitur et fabrica, et 
inhabitantes. Bona domus, plerumque bona fabrica ; 
et bona domas, quia boni conversantur iu ea. E, 
Cave domum istam, quis mala est, duobus modis di- 
citur. Mala est donis. hec , cave ; forte propter rui- 
nam, ne aliquid eadat et te premat : dieitur et sic aiio 
modo, Cave domum istam nialam, ne incurras in la- 
queum venanlium, ne pauper opprimaris a divite, ne 
fraudem aliquam patiaris. Quomodo ergo domus et 
domus, sie muodus et mundus. Quare autem et justi, 
cum sint et ipsi in mundo, non dicuutur mundus? 
Quia dicit Apostolus : In carne autem anibulantes, non 
secundum carnem militamus (V Cor. x, 3) ; conversatio 
enim nostra in colis est (Philipp. wi, 90). Habitat hic 
justus carne, sed corde cum Deo cst. Et ipse appella- 
tur mundus, si sine causa audit, Sursum cor : si au- 
tem est causa quare audit, sursum habitei t. Mortui 
enim estis, dicit, et vita vestra abscondiia est cum Chi- 
sto in. Deo (Coloss. ni, 5). Quorum autem vita hic est, 
id est, quorum desiderium et amor hic hieret, hie 
conteritur, hic implieatur, bene dicuntur. habitatores 
mundi: et bene dieuntur mundus, ilii qui habitant 
mundum; sicut bene dicuntur domus, ili qui habi- 
tant domum. Mundus ergo et mundus : Mundus per 
eum. faclus est, et mundus eum non cognouit. Ecce 
mundus factus per Dominum, ecce mundus qui no 
cognovit Dominum. Lauda tu fabricam, et ama fahri- 
catorem ; et noli amare habitare in fabrica, sed ha- 
bita in fabrieatore. 

46. Erue me a. persequentibus me ; quoniam corrobo- 
rali sunt super me. Quis dixit, corroborati sunt super 
me? Corpus Christi clamat, Ecelesize vox est, men. 
b;a Christi clamant : Multum erevit numerus pecea- 
torum. Quoniam abundavit iniquitas , vefrigescet chari - 
ts multorum (Matti, xxw, 42). Erse nte à persequea- 
tibus me ; quoniam corroborali sunt super me. 

AT. [vers. 8.] Educ de carcere animam meam , wt 
confitentur. nomini (0. Carcer iste a prioribus vario 
intellectus est. Et forte ipse est carcer qui scribitur in 
titulo, spelunca. Titulus entm psalmi hojus ita se lia- 
bet : £ntellectus ipsi David, cum esset in spelunca, ora- 
tio. Quie spelunca, ipse et carcer. Duo quedam intel- 
ligenda proposuimus ; sed unum eun intellexerimus , 
utrumque erit. Merita carcerem faciunt. Nam in una 
quodam habitaculo, aeri domus est, alteri carcer es!. 
Illi qui custodiunt homines inclusos; etsi iu domo sua 


1 pr. Lugd. Ven. et Lov. sursum cor habitae. M. 


1845 


eusiodiant, illi qui arctius custodiuntur, in carcere 
sunt : numquid et illi in carcere esse dicendi sunt? 
Unum habitaculum est et illi et illi; alteri. facit do- 
mum libertas, alteri carcerem servitus. Quibusdam 
ergo visum est quod spelunca et carcer mundus iste 
sit; et hoc orat Ecclesia , ut de carcere educatur, id 
est, de lioc mundo, de sub sole, ubi omnia vanitas, 
Dicitur enim, Omnia vanitus, et prgsumptio spiritus in 


omui opcre hominis, quo ipse laborat sub sole (Kccle. 


), 2, 5). Ergo extra istum mundum in nescio qua re- 
quie. pollicetur nobis Deus quod futuri simus ; forte 
ideo de loco isto clamamus, Educ de carcere animam 
meam. Ànima nostra per fidem et spem in Christo est, 
Sicut paulo ante dixi : Vita vestra abscondita est cum 
Christo in Deo. Corpus autem nostrum in isto carcere, 
in isto. mundo. Si diceret, Educ de carcere corpus 
meum; securi acciperemus carcerem mundum | For- 
lasse timen. propter aliqua quie nos tenent desideria 
terrena, contra quie luetamur et dimicomus, quia, Vi- 
deo aliam legem in membris meis, repugnantem legi 
mentis meg (Rom. vu, 25) ; recte dicimus, Educ ani- 
mam meam de hoc mundo, id est, de laboribus et 
dna hujus s:eculi. Non enim caro quam tu feci- 

i, sed corruptela. carnis, et pressurze, et tentationes 
carcer nuhi sunt. 

18. Aliqui autem dixerunt carcerem istum. et spe- 
luncam corpus hoc csse, ut hoc sit, Educ de carcere 
animan meam. Sed et iste intellectus vacillat aliquan- 
tum. Quid enim. magnum , Educ de carcere animam 
meam, Educ de corpore animam meam ? latronutn 
anima et sceleratorum nonue exeunt de corpore, ct 
eunt in pejores poenas quam hie pertulerunt. Quid 
eigo magnum petitur, Educ de carcere animam mean; 
eun Sive sero, sive cito, necesse sit exire? Forte 
justus. dicit : Jam moriar ; educ de carcere isto eor- 
poris animam meam. Si nimis festinat , non habet 
charitatem. Desiderare quidem hoc debet et concu- 
piscere , sicut. Apostolus ait : Concupiscentiam habens 
dissolui et esse cum Christo ; mullo enim mutgis optimum 
(Philipp. 1, 95,294).Sed ubi est charitas ? Ergo sequitur, 
Manerein carne necessarium propter vos. De corpore er- 
?9 educat Deus, quando voluerit. Posset dici et corpus 
Lostrunm carcer, non quia carcer est quod fecit Deus, 
:ed quia paenale et mortale. Duo enun. consideranda 
sunt in nostro corpore ; figmentum Dei, etl pona 
meriti. Tota ista forma , status , incessus, membra 
ordinata, sensuum dispositiones , videre , audire , 
olfacere , gustare , contingere ; omnis hzc compago 
et. fabrice: distinctio, non potuit fieri nisi a Deo , qui 
coetestia , terrestria , summa et 
ima , visibilia et invisibilia. Quid ergo ibi pownale 
nostrum ?. Quod. corruptibilis caro, quod fragilis, 
quod mortalis, quo! indigens : hoc non. erit in pro- 
mio. Non enim corpus non erit, eum corpus resurgat. 
Sed quid ibi non erit? Corrupuo : corruptibile enim 
hoc induet. incorruptionem (1 Cor. xv, 55). Ergo si 
'aro tibi earcer est, non corpus est carcer tuus, sed 
corruptio corporis tui. Corpus enim. tuum fecit Deus 


Onmia Operalus est, 


bonum , quia honus est ; corruptionem intujit justus, 


S. AUGUSTINI 


EPISCOPI 1844 


quia judex cst : illud habes de beneficio, illud habes de 
supplicio. loe ergo. forte dixit, Edue de carcere ani- 
manm meam. Educ de corruptione animam meamn.Si sic 
intelligamus, non est blasphenia; intellectus constat. 
19. Ad extremum, fratres, sicut. arbitror, hoc 
dixit, Educ de carcere «nimam meam, Educ ab augu- 
Sia. Gaudenti enim homini et carcer lotus est, et 
tristi. pratum. angustum est. Ergo orat se educi ab 
angustia. Quamvis enim in spe latitudinem habeat , 
iu re tamen prxsenii angustatur. Attende angustias 
Apostoli : Non habui requiem spirity meo , dixit; quia 
non inveni Titum fratrem. meum (M Cor. n, 15). Alio 
loco : Quis infirmatur, et ego non iufirmor ? quis scaic- 
dalizatur, el ego non uror (Id.xi, 29)? Qui ergo et in- 
firimabatur et urebatur, noene in ponis et carcere 
erat? Sed ist. poen;e. ex- charitate. coronam partu- 
riunt. Unde iterum dicit : Superest mihi corona justi- 
tig , quam reddet mihi Dominus in illu die justus judex 
(MH Tim. iv, 8). Ad hoc valet, Educ de carcere animan, 
meam , ut confiteutur. nomini tuo. Jam educta. de cor- 
ruptione, quid habet confiteri ? Peccata. ibi non suit, 
sed laudes sunt : duobus autem modis confessio in- 
iclligitur, et in peccatis nostris, et in 1sude Dei. Iu 
peccatis nostris nota est confessio , et ita nota omui 
populo, ut quando auditum fuerit nomen confes- 
sionis in lectione, sive in laude dicatur, sive de pec- 
catis dicatur, currant pugni ad pectus. Notum est 
ergo nomen confessionis de peccato : confessionem 
in laude quaxramus. Ubi invenimus? llabes in Seri- 
pturis : Et hac dicetis in confessione, Opera Dominiuni- 
versa quoniam bona valde (Eccli. xxxix, 20 et 21). Ergo 
liic confessio laudis est. Alio loco ipse Douinus dieit : 
Confiteor tibi , Pater, Domine coli et terre. Quid con- 
fitebatur ? numquid. peccata ? Christi ergo confiteri , 
erat laudare. Et audi laudem Patris : Quia abscox- 
disti haec , inquit , a sapientibus et prudentibus, et veve- 
Lasti ea. parvulis (Matth. xy, 25). Quia ergo post. istas 
corruptionis angustias * habitabimus in. domo Dei, 
tota vita nostra non erit nisi laus Dei. Jam spe vo- 
bis expositum est quia recedente necessitate omnia 
negotia necessitatis. intercidunt ; quoniam non erit 
quid ibi agemus (a). Non dico die ac nocte, ubi nox 
non est; sed toto die, cum unus dies est, non erit 
quid ibi agamus, nisi laudemus quen diligimus, quia 
tunc et videbimus. Modo non visum desideramus, et 
laudamus ; tunc visum quod amamus , quomodo lau- 
dabimus? Sine fine erit laus, quia sine fine amor. Quia 
ergo hoc ibi agemus, ideo educ de carcere animam 
meam , «t confiteatur nomiii tuo. Beati cnim qui habi- 
tant n domo tua ; in s»cula sisculorum. laudabunt 
(Psal. vxxxur, 5). Modo. impedit carcer, quia 
corpus quod. corrumpitur , aggravat. animan (Sap. wx, 
15). Non corpus aggravat animam (nam et tunc. ha- 
hebimus corpus); sed corpus quod corrumpitur ?. Ergo 
carcerem facit non corpus, sed. corruptio. Educ de 
1! Gie Mss. AL Er, et Lov., corruptiones angustas. 
? sje Ami. et plures Mss. At. Lov. cum aliquot Miss. : Nunc 
corpus agg:auwat enunam eun. : nam et tunc. habebimus 


co7pus, sed corpus quod. non corrumpitur. 
(a) »ujra, in Psal. ux xxii. 


1555 


carcere animam meam , ut confiteatur nomini (uo. Jam 
vox quie sequitur, ex capite sonat, Doniüni nostri 
Jesu Christi. Et est talis ipsa, qualis hesterna ultima. 
Hesterna enim ultima , si meministis , hxc fuit : Sint- 
gularis ego sum, donec iranseam (Psal. cxz, 10). Et 
hic quie est ultima ? Me sustinebunt justi, quoadusque 
retribuas mihi. 





IN PSALMUM CNLII 
ENARKATIO. 
SERMO AD POPULUM. 


4. De psaluio quem cantavimus !, loquar qued Do- 
minus dederit, Charitati vestrze. Hesteruo die psalmus 
hrevior tractabatur, sed. spatium temporis dabat no- 
bis copiam eiiam de paucis multa dicendi : nunc 
quoniam prolixior psaluius est, non debemus tantum 
iu singulis versibus immorari ; ue forte non concedat 
Dominus facultatem , ut totum peragere valeamus. 

9, [vers. 1.] Titulus Psaluii est, /psi Duvid, quando 
exm filius suus persequebatur. 1i lWeguorum libris no- 
vimus hoc factum esse , exstitisse inimicum Abessa- 
lon patri suo, gessisse contra illum non solum civile, 
verum eliam domesticum bellum : illum autem non 
dejectum. inique, sed. humiliatum pie, accepisse a 
bomino disciplinam ; sustinuisse medicinam , uon 
retribuentem iniquitati iniquitatem, sed paratum cor 
habuisse ad sequendam Domini. voluntatem (I. Heg. 
xv, xvi). llle David ita laudabilis : sed alius David 
vere Manu fortis, quod interpretatur David , Dominus 

noster Jesus Clristus aguoscendus est nobis. Prx- 
terita enim illa facta (igurze. fuerant. futuroruin ; nec 
diu commendandum est quod svpe audistis, quod 
optime retinetis. Quxramus ergo in hoc psalmo Do- 
nünum et Salvatorem nostrum Jesum Christum prie- 
nuntiantem se per hanc prophetiam , et quid futuruin 
esset in hoc tempore , per ea que pridein facta sunt 
praedicantem. Ipse enim sc in Prophetis prxedicabat ; 
quoniam ipse est Verbum Dei ; nec illi tale aliquid 
dicebant, nisi pleni Verbo Dei. Annuntiabant ergo 
Christum , pleni Christo ; et illi eum venturum prz- 
cedebaut, quos procedentes non deserebat. Aguo- 
Scamus ergo quemadmodum et Christum  perseque- 
batur filius suus : habebat enim filios, de quibus 
dicebat, Non jejunant filii sponsi, quamdiu cum eis 
est sponsus : cum autem ab eis ablatus. fuerit. sponsus , 
tunc. jejunabunt filii sponsi (Matth. ix , 15). Ergo filii 
sponsi, Apostoli : et inter hos persecutor J::das dia- 
bolus. Passionem itaque suam in hoc psalmo prasdi- 
caturus est Christus ; audiamus. 

5. Rursus autem ad hoc intentam facimus Chari- 
tatem vestram, non docendo quod ignoratis, sed ad- 
monendo quod. nostis ; Dominum et Salvatorem no- 
strum Jesum Christum caput esse corporis sui, illum 
unum mediatorem esse. Dei et hoiinum , hominem 
Jesum ( I Tim. n, 5), natum ex virgine, tanquam 
in solitedine,, sicut. in. Apocalypsi audivimus. Per 
solitudinem. quippe arbitror, quod. solus ità natus 


4 EJH , jain loquar. Abest, jer, a Mss. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLII. 


1846 
est. llunc enim illa muli2r neperit, reciurum popu- 
lum in virga ferrea (Apoc. xn, 5 et 6). IEvec au- 
tem mulier, antiqua. est civitas Dei, de qua ia 
psalmo dicitur : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. 
llc civitas initium habet ab. ipso Abel, sient. mala 
civitas a Cain. Antiqua. ergo ista civitas Dei, semper 
tolerans terram , sperans carum , qua etiam Jerusa- 
lem vocatur et Sion. Utique de nato quodam in Sion, 
et conditore ipsius Sion, psalmus quidam dicit : Mater 
Sion, dicet homo. Quis homo? Et homo (actus. «st in 
ea ; ct ipse fundavit eam Altissimus (Psal. uxxxvi, 5,5). 
Denique ipse in Sion faetus est homo, sed. humilis 
factus. est liomo; et idem ipse Altissimus fundavit 
cain civitatem in qua factus est. homo. ftaque et illa 
mulier sole cooperiebatur, sole ipso justiti.e quen 
non cognoscunt impii; qui dicturi. sunt. in. fine : 
Ergo erravimus a via veritatis , et justitie [umen 
won luxit wobis, et sol mon ortus est nobis (Sap. 
v, 6). Est ergo. quidam. sol justitiie qui non ori- 
tue. impiis. Caeterum istum solem facit oriri. super 
bonos et malo; ( Matth. v, 45). Ergo et :unieta 
crat sole, et gestabat visceribus masculum paritura. 
ldem ipse erat condens Sion , et nasceus in Sion : ct 
illa mulier civitas Dei , ejus luce protegebatur, eujus 
carne gravidabatur. Merito et lunam sub pedibus ha- 
bebat (Apoc. xit, 1, 2), quia mortalitatem. erescentis 
ei decrescentis carnis virtute. ealeabat, Ergo ipse 
Dominus Jesus Christus caput et corpus : voluit eui 
ctiam loqui in uobis, qui dirnatus est mori pro nobis; 
membra sua nos fecit. Aliquando itaque ex persona 
membrorum suorum loquitur, aliquando ex persona 
$ua , tanquam capitis nostri. Habet. aliquid ille quod 
dicat sine nobis ; nos sine illo nibil possumus dieere. 
Apostolus dicit : Ut suppleam que desunt pressurarium 
Christi , in carne inea (Coloss. 1, 94). Ut suppteam, in- 
quit, que desunt. pressurarum, mon mearum , seid 
Cliristi ; in carne , non jam Christi , sed mea. Patitur, 
inquit , adhuc Christus pressuram ; non iu carne sua, 
in qua ascendit in coelum , sed in carne mea , quie 
adhuc laborat in. terra. Christus , inquit , pressuraui 
patitur in carne nica ; Vivo euim non jam ego , vivit 
vero in me Christus (Galat. v1, 90). Nisi enim Christus 
et in. membris suis, hoc "est. fidelibus suis , pres- 
suram ipse pateretur, Saulus in te;ra Christum in 
coo sedentem non persequeretur. Deuique aperte 
hoc exponens quodam loco : Sicut enim corpus unum 
est, inquit, et. membra mulla. habet; omnia. autem 
menbra corporis cum sint multa , unum est corpus : ita 
et Christus (A Cor. xiu, 19). Non. ait, lta et. Christus 
et corpus ! ; sed, corpes unum menbra nua , ita el 
Christus. Totum ergo Christus : et quia totum Cliri- 
stus , ideo eaput de caelo, Sese, inquit, Saule, quid 
me persequeris (Act. ix , 4)? Tenete loc, et. fixum 
omnino conmendate memoris , tanquam filii eccle- 
siasticee eruditionis et. fidei cathiolicie , ut. agneseatis 
Christum eaput et. corpus, eumdemque Christum 
Verbum. Dei unigenitum. :equalem Patri : et inde vi- 
deatis quanta. gratia pertingatis ad Deum, ut ipse vo- 


1 Am. et nonnulli ss. : Ha ct Cristi ? sed corpus, ete. 


1847 


luerit esse nobiscum unus , qui est cum Patre unus. 
Quomodo cum Paire unus? Kgo ei Pater unum su- 
ws (Joan. x , 90). Quomodo nobiscum unus? Von 
dici , inquit , Et seminibus, tanquam in multis ; sed 
tanquam in uno , Et semini tuo, quod est Christus. Sed 
ait aliquis : Si Christus semen Abrahz , numquid et 
nos? Mementote quia semen Abrali:e Christus; ac per 
lioc si e& nos semen Abrahir , ergo et nos Christus. 
Quomodo unum corpus mulia membra, ita et Christus : 
el Quotquot in Christo baptizati estis , Christum indui- 
stis. Nempe semen Abrahz Christus ; nec contradici 
potest apostolicis apertissimis verbis, Et semini tuo , 
quod est Christus. Videte quid nobis dicat : Si autem 
vos Christi , ergo semen Abrahae estis (Galat. wi, 16, 
27, 99).1deo magnum est illud sacramentum : Erunt 
duo in carne una (Gen. v, 24). Apostolus dicit : Sacra- 
mentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo. et 
in Ecclesia (Ephes. v, 32). Christus et Eccle:ia , duo 
in carne una. lcfer ad distantiam majestatis duo. 
Duo plane. Nou enim et nos Verbum, non enim et nos 
in principio Deus apud Deum, non enim et nos ille 
per quem facta sunt omnia ( Joan. 1, 4, 3). Venitur ! 
ad carnem , et. ibi Christus et ille et nos. Non ergo 
miremur ip Psalmis: multa enim dicit ex persona 
capitis, inulta ex persona membrorum ; et hoc totum 
tanquam qna persona sit, ita loquitur. Nec mireris 
quie 50 in voce una , si duo in carne una. 

4. Judas filius sponsi persequens sponsum. lloc 
inne contigit; an et futurorum exemplum premissum 
est? Multos enim falsos fratres passura erat Ecclesia, 
ut et adhuc et usque in finem sponsum illum filius 
persequatur. Si enim inimicus exprobrasset mihi, sus- 
tinuissem. utique, ail; et si is qui oderat me, super me 
maqua locutus [uisset, abscondissem me utique ab eo. 
Quis est inimicus ? quis est qui oderat me? Qui dicit : 
Quis est Christus? ilomo fuit Christus, nec vivere 
potuit, eum vellet vivere : et mortuus est, inquiunt, 
noleus, evictus , crucifixus, occisus. Inimici ista di- 
cunt. Apertus iste inimieus est, ait Christus, odit me, 
apertas mihi indicit inimicitias; facile est istum vel 
tolerare vel vitare : quid facio de Abessalon? quid 
facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis 
fiiis et tamen filiis, qui non coutra nos blasphemant 
Christum, sed nobiscum adorant Christum, et in 
nobis persequuntur Christum ? De quibus consequen- 
ter in eodem psalmo dicitur : Alium facile erat per- 
ferre, eum qui oderat me ; vel abscondere me ab eo. 
Abscoudis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. 
Quando autem ct ibi invenis quod times, quid quxris 
u^i te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui 
genit in periculis a falsis fratribus : Foris, inquit, 
pugna, intus làimores. (IW Cor. vut, 5). Si ergo is qui 
oderat ime, super me magna (ocutus fuisset, abscondissem 
moe utique ab eo ; tu vero unianimis meus (Psal. tiw, 15). 
Unianimea dicit, tanquam unum in Christo. Est 
ergo Ecclesie quod ferat foris, gemat intus : inimicos 
tunen &uos deputet. foris et intus; foris facilius evi- 
t2biles, intus difficilius tolerabiles. 


! Lugd. Ven, ventatur. M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


18:8 
5. Dicat ergo Dominus noster , dieat. Christus no- 
biscum totus Christus : Domine, exaudi oratione'a 
meam, percipe auribus precem meam. Hoc est, exaudi ; 
quod, percipe auribus : repetitio, con(irmalio est. In 
veritate (ua exaudi me, in tua justitia, Ne utcumque 
accipiatis, cum dicitur, in tua justitia. Commendatio 
est enim gratie, ne unusquisque nostrum justitiam 
suam putet. IEec enim justitia Dei est, quam ut habeas 
Deus dedit, Nam qui voluerunt de sua justitia glo- 
riari, quid. de illis dicit Apostolus ? Testimonium eis , 
inquit, perhibeo, quia zelum Dei habent, De Judwis 
loquens, Zelum Dei, inquit, habent, sed non secundum 
scientiam, Quid est, non secundum scientiam ? Quam 
enim tu commendas utilem scientiam ? numquid illam 
qux cum sola fuerit inflat; qu:e nisi comitata fuerit 
charitate, non zdilieat (I. Cor, vii, 4)? Non. utique 
ipsam ; sed illam scientiam comitem charitatis, ma- 
gistram humilitatis. Vide si ipsa est : Zelum, inquit, 
Dei habent, sed non secundum scientiam. Exponat quam 
dicat seientiam : Ignorantes Dei justitiam et suam 
volentes. constituere, justitie Dei non sunt subjecti 
(Rom. x, 2, 5). Qui ergo volunt. constituere ju- 
stiliam suam? Qui quod bene fecerint , sibi imputant, 
quod male, Deo: omnino perversi. Denique. recti 
erunt, cum hoc ipsum converterint. Perversus ideo, 
quia quod male, Deo; quod bene, tibi : rectus eris, 
quando quod male feceris, tibi; quod bene feceris , 
Deo. Non enim ex impio juste viveres, nisi ab illo 
justus factus , qui justificat impium (1d. 1v, 5). Ergo, 
inquit, /n verilate tua exaudi me, in tua justitia, non 
in mea ; ut inveniar in illo non habens meam justitiam, 
que ex lege est, sed eam que est ex: fide (Philipp. m, 9). 
Ecce, fn tua justitia exaudi me. Àd me enim cum 
respicio, nihil aliud meum quam peccatum invenio. 
6. [vers 2.] Et ne intres in judicium cum servo tuo. 
Qui eum illo volunt intrare in judicium, nisi qui igno- 
rantes Dei justitiam , suam volunt constituere ? Quid 
est quod jejunavimus , et non vidisti, defraudavimus ani- 
mas nostras , et nescisti (Isai. Lvin, 5)? tanquam . di- 
centes: Fecimus quod jussisti; quare non reddis 
quod promisisti? Respondet tibi Deus : Ut accipias 
quod promisi, ego dabo ; ut faceres, quare acciperes, 
ego dedi! Denique superbis talibus loquitar propheta : 
Quid vultis mecum. judicio contendere? Omnes. dereli- 
quistis me , dicit Dominus (Jerem. n, 29). Quid vultis 
mecum in judicium intrare, et vestras. justitias com- 
memorare? Commemorate justitias vestras * ego novi 
facinora vesira. Quomodo approbabo justitiam, ubi 
damnabo superbiam? Merito iste hunilis in corpore. 
Christi, discens a capite quoniam mitis est et humilis 
corde (Matth. xi, 99), Ne intres, inquit, in judicium 
cum servo tuo. Non litigemus; nolo tecum habere 
causam, ut ego proponam justitiam meam, tu con- 
vincas iniquitatem meam : Ne intres in judicium cuin 
serto (uo. Quare hoc? quare tinet? (Quoniam non ju- 
slificabitur coram te omnis vivens. Omnis vivens, hic 
utique vivens, in carne vivens, moriturus vivens, 


! Sic Mss. At Fdd., ego dedi ut faceres ; quare. acciperes, 
ego dedi : nisi quod Am. habet, quare acceperis. 


1949 
natus homo, ex hominibus vivens , de Adam, Adam 
vivens; omnis ità vivens justificari forte potest coram 
se, non coram te. Quoniodo, coram se? Sibi placens, 
tibi displicens : coram te autem non justificabitur om- 
nis vivens. Noli ergo mecum intrare in judicium, Do- 
mine, Deus meus. Quantumlibet rectus mihi videar, 
producis tu. de thesauro tuo regulam, coaptas me ad 
eam, et. pravus invenior. Ne intres in. judicium cum 
servo tuo. Bene, cum servo tuo. Indignum est tibi cum 
servo tuo intrare in judicium, nec quidem eum amico 
tuo: quia, Vobis dico amicis meis (Luc. xn, 4), non 
diceres, nisi ex servis amicos tu ipse fecisses. Tu 
licet dicas amicum, ego confiteor servum : miserie 
cordia indigeo, fugitivus redeo, pacem quiero; non 
sum dignus vocari filius tuus (1d. xv, 21), Ne intres 
in judicium cum servo (uo ; quoniam non justi ficabitur 
in conspectu tuo. omnis vivens. Ante mortem we laudes 
hominem quemquam (Eccli. xi, 50) : omnino omnis 
vivens. Quid ipsi arietes, quid ipsi Apostoli, de quo- 
rum prole dicitur : Afferte Domino. filios arietum 
(Psal. xxviu, 1)? Ex his Paulus est, qui dicit non se 
esse perfectum : Non quia jam acceperim, iuquit, aut 
jam per fectus sim (Philipp. wt, 412). Denique, fratres, 
ut eito agnoscatis, ipsi didicerunt. orare quod ora» 
mus, ipsis data est regula postulandi, a Jurisperito 
caesti : Sic orate, inquit, Et cum quidam. przemi- 
sisset, posuit et hoc ut dicerent arietes nostri; duces 
ovium , et precipua membra Pastoris et congregato- 
ris * unius gregis; ipsi didicerunt dicere: Dimüte 
nobis debita nostra, sicut el nos. dimittimus debitoribus 
nostris (Matth. vi, 9, 12). Non dixerunt, Gratias tibi, 
qui dimisisti nobis debita nostra, sicut et nos dimit- 
timus debitoribus nostris; sed, Dimitte, sicut dimitli- 
mus, Orabant. autem utique jam fideles, utique jam 
Apostoli : nam ista. oratio dominica magis fidelibus 
datur. Si debita illa tantummodo dicerentur quie per 
Baptismum dimittuntur, catechumeuis congrueret ma- 
gis orare, Dimitte nobis debita nostra. Dicant ergo 
Apostoli, dicaut, Dimitte nobis debita nostra, sicut et 
uos dimittimus. debitoribus nostris. Et cum eis dictum 
fuerit, Quare hoc dicitis? qux» debita vesua? Re- 
spondeant, Quoniam non justificabitur in conspectu tuo 
omnis vivens. 

7. [vers. 5.] Quontam persecutus est inimicus animan 
meam, hwumiliawit in terra vitam meam. Vide nos, vide 
eaput nostrum pro nobis: Quoniam persecutus. est 
inimicus animam meam. Persecutus est plaue et dia- 
bolus animam Christi, et. Judas animam magistri : et 
nunc ad persecutionem corporis Christi idem. diabo- 
'us manet; Judas autem. Jud:e sucecdit. Non. ergo 
deest de quo dicat et corpus , Quoniam persecutus cst 
inimicus animam meam, humiliavit. in. terra. vitam 
meam. lIIumiliavit , inquit, in terra. vitam meam. Alio 
loco dicitur : Curvaverunt animam meam (Psal. vvi, 1). 
Quid enim nobiscum agit, quisquis persequitur , nisi 
ut relicta spe caelesti terram  sapianmus , persecutori 
cedentes terrena diligamus ? Et illi quidem, quantum 
in ipsis est, hoc agunt : nobis autem lioc i02 contin- 


! Arn. ev plerique Xss. congregatorces. 


ENARRATIO 1N PSALMUM CXLII. 


1850 
gat, quibus dieitur, Si resurrezistis cum Christo, que 
sursum sunt sapitle, ubi Christus est in dextera Dei 
sedens; qug sursum sunt quarite , non qua super ter- 
ram : mortui enim estis (Coloss. i1, 1-5). Nam non 
justificabitur coram Deo omuis vivens. lili ergo vel 
aperte saviendo, vel occulte insidiando conantur per- 
ducere vitam nostram ad terram : eontra hos vigile- 
inus, uL dicere possimus, Nostra enim. conversatio in 
colis est (Philipp. m, 90). Humiliavit, inquit, in terra 
vitam meam inimicus. 

$. Collocaverunt me in tenebrosis, sicut mortuos 
seculi. lloc a capite expeditius auditis, et expeditius 
lioc in capite agnoscitis. Ille enim pro nobis mortuus 
facetus est, sed non mortuus saculi. Qui enim mortui 
sunt seculi? et quomodo ille non erat mortuus seu- 
li? Mortui seculi, merito mortui, mercedem reci- 
pi.:tes iniquitatis, et mortem ducentes ex peccati 
propagine ; ex illa voce qua dicitur : Ego enim in iniqui- 
tatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero 
me alu (Psal. 1, 7). Venit autem ille per virginem 
assumens carnem, non iniquitatem carnis, assumeus 
carnem mundam mundatricem. Illi autem quem pec- 
catorem putabant, tanqu:in mortuum Sceculi depula- 
bant. At ille qui iu alio psalino dixit, Que non rapui, 
tunc. exsolvebam (Psal. tuxviu, 5); et qui dixit in 
Evangelio, Ecce venit princeps mundi, prz:positus mor- 
tis , operis mali persuasor, supplicii exactor ; Veuil, 
inquit, et in me nihil iuveniet. Quid est, in me nihil 
inveniet? Nullam culpam , nihil quare mori debeam. 
Sed ut sciant. omnes quia voluntatem , inquit , Patris 
mei facio, surgite, eamus hinc (Joan. xw , 50, 51). Ut 
moriar, inquit, voluntatem Patris mei facio, non au- 
tem morte sum dignus. Nihil feci unde moriar , sed 
facio ut moriar; ut illi per innocentis mortem libe- 
rentur, qui habebant quare morerentur. Collocaverunt 
me in tenebrosis, tanquam in iufernis, tanquam in se- 
pulero, tanquam in ipsa passione ; velut mortuos sc- 
culi, eum qui dicit, Factus sm sicut homo sine adju- 
torio , inter mortuos liber ( Psal. yxxxvu, 5, 6). Quid 
est, liber? quare liber? Quia omnis qui facit pecca- 
tum, servus est peccati (Joan. vin, 54). Denique nou 
solveret a vinculis, nisi liber a vinculis. Hle liber 
mortem occidit, vineulum vinxit, eaptivitatem capti- 
vavit, et collocaverunt. eum in tenebrosis tanquam 
mortuos seculi. 

9. [vers. 4.] Et tedium , inquiL, passus est in me 
spiritus meus, Recordamini , Tristis est anima inea 
usque ad mortem (Matth. xxvi, 58). Videte vocem unanv, 
Numquid non apparet ipse trausitus à capite ad meni 
bra, à membris ad caput? Tediwn , iuquit, passus 
est in me spiritus meus. Agnoscimus, Tristis est anima 
mea usque ad mortem. Sed et illic nos eramus. 'Trans- 
figaravit euim in se corpus hunilititis nostrae, eon- 
formans corpori glorize sud (PAilipp. ni, 91); et vetus 
bomo noster confixus est eruci cum illo (ftom. vi, 6). 
]n me turbatum est cor meum. In me , inquit, non in 
aliis. llli enim me deseruerunt, et illi qui inlaeserant 


1 Ja sex Mss. At. Fdd., vocem mcam. Moxque Am. euin 
nonnullis Mss., Numquid apparet. 


1854 


recesserunt, et me ipsum quia mori videbant, aliud 
aliquid putaverunt; el a latrone victi sunt, qui tunc 
credidit (Luc. xxui, 40-22), quando illi defecerunt. 
10. [vers. 5.| Inde ad membra. Memoratus sum 
dierum antiquorum. Numquid memoratus est ille die- 
rum antiquorum, per quem factus est omnis dies ? 
Sed loquitur corpus, loquitur unusquisque illius gratia 


justificatus, inhxrens illi in charitate et devota hu-' 


militate; loquitur, et dicit, Memoratus sum dierum 
antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, 
Quia ntique omnia bona tu fecisti, et nihil constitis- 
set quod a te constitutum non esset, Croatura tua 
spectaculum mihi faeta est: qu:xesivi in opere artifi- 
cem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? 
utquid hoc, nisi ut hoc intelligeret, quidquid in se 
boni esset, ab illo factum esse; ne ignorans justitiam 
Dei , et suam volens constituere , justitite Dei sub'^- 
€tus non esset (Rom. x, 5); ut ei conveniret vox illa 
superior, £n veritate tua et in justitia tua? In omnibus 
ergo Dei operibus et meditatione omnium operum 
Dei gratiam insinuat, gratiam commendat, gratiam 
se invenisse gloriatur, gratiom qua gratis salvi facti 
sumus : quia et gratis salvi facti sumus. Quid gloriaris 
in tua. justitia? quid te extollis, ignorans Dei justi- 
tiam? Dedisti forte aliquid, «t salvus esses : quid 
dedisti, ut homo esses? Respice ergo conditorem 
vite tuze, substantizx eL justitiae ct salutis auctorem. 
Meditare in facturis manuum. ejus, quia et justitiam 
qua in te est, ad manum ejus * invenies pertinere, 
Audi Apostolum hoc te docentem : Non ex operibus , 
inquit, ne forte quis extollatur. Opera bona non ha- 
bemus? Habemus plane; sed vide quid sequitur : 
lpsius enim. sumus figmentum, dixit, Ipsius sumus 
figmentum: forte naturam, qua homines sumus, com- 
memorare voluit, hoc appellato figmento? Non plaue ; 
de operibus loquebatur : Non, inquit, ex operibus, ne 
quis forte extollatur. Sed non conjiciamus ; sequatur: 
Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in 
operibus bonis (Ephes. n, 9, 40). Noli ergo putare te 
aliquid operari, nisi in quantum malus es. Averte 
ab opere tuo te, ad opus illius qui fecit te: ipse for- 
mat?; et ipse quod formaverat et tu. exterminasti , 
rcformet. Ut enim sis, ipse operatus est ; ut bonus 
Si$ , $i bonus es, ipse operatur. Cum tremore, inquit, 
et timore vestram ipsorum salutem operamini. Si no- 
stram ipsorum salutem operamur, quare cum timore, 
"quare cum tremore, cum sit in pulestate nostra quod 
operaimnur*? Audi quare cum timore et tremore : Deus 
est enim. qui operatur in. vobis et. velle et operari, pro 
bona voluntate (Philipp. wu, 12, 15). Ergo eum timore 
el tremore, ut delectet. in. convalle operari artificem 
nostrum. Sic enim operatur tanquam in dejectis, qui 
judicat in gentibus , et replet ruinas. Ju facturis ma- 
nuum tuarum. meditatus sum. Vidi ergo, et inspesi 
opera tua ; quia nihil boni esse in nobis potest , nisi 
abs te fiat, qui nos fecisti. 


! Sjc Am. et Mss. At Er. et Lov., et devotus in humilitate. 
? Aliquot Mss., ad opera manuum ejus. 

3 Er. Lugd. Ven., formet. M. 

*sic Am. Fr. et Mss. AULOV., qua operamur. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


18552 

3. [vers. 0.) Et quid feci, eum viderem a te onme 
datum optimum, et omne donum perfectum de sursum 
esse, descendens a Patre luminum, apud quem nou est 
commutatio, ncc momenti obun bratio (Jacobi 1, 17 )! 
Cum hoc viderem, aversus ab opere malo quod. fece- 
ram in me, extendi manus meas ad te. Extendi, inquit, 
manus meas ad. te : auia mea. velut terra. sine aqua 
tibi. Complue, inquit, me ad faciendum früctum bo- 
num. Dominus enim dabit suavitatem, ut terra nostra 
det fructum suum (Psal. ,xxxiv, 45). Eatendi manus 
meas ad te : anima mea velul terra sine aqua, nou mi- 
hi, sed tibi. Sitire tibi possum , me irrigare non pos- 
sum. Anima mea velut terra sine aqua tibi : quia sitivit 
anima mea in Deum vivum (Psal. xut, 5). Quando 
veniam, nisi quando venerit? Sitivit anima mea in 
Deum vivum ; quia anima mca velut terra sine aqua tibi. 
Abund.at mare, inundat, copiosum est, fluctuat, sed 
&unaruni est. Discreta est aqua, apparuit arida (Gen. 
1, 9) anima mea; irriga eam, quia velut terra. sine 
aqua tibi. 

12. [vers. 7.] Cito exaudi me, Domine. Qux enim 
mora quando sic sitio, ad inflammandam sitim mcam? 
Pluviam differebas , ut hauriens imbiberem , non re- 
spucrem quod influeres. Si ergo idco differebas , jam 
da; quoniam anima mea velut terra sine aqua tibi. Cito 
exaudi me, Domine ; defecit spiritus meus. Impleat me 
Spiritus tuus, quia defecit spiritus meus : ipsa est causa 
uL cito exaudias, quia defecit spiritus meus. Factus 
sum jam pauper spiritu; beatum me fac in regno cq- 
lorum (Matth. v, 5). In quo enim vivit spiritus ejus , 
superbus est, spiritu suo extollitur contra Deum. 
Fiat in illo bene quod alibi scriptum est, Auferes 
spiritum eorum, et deficient , et in pulverem suum con- 
vertentur (Psal. cii, 299) ; ut confitentes. dicant, Me- 
mento quia pulvis sumus. (Psal. cu, 14). Cum autem 
dixerint, Quia pulvis sumus memento; tunc dicant, 
Anima mea velut terra sine aqua tibi. Quid enim tam 
terra sine aqua! ; quam pulvis? Sed cito exaudi me, 
Domine : complue me, confirma me , ne sim pulvis 
quem projicit ventus a facie terrze(Psal. r, 4). Cito exaudi 
me, Domine ; defecit spiritus meus ; non differatur inopia 
mea. Abstulisti spiritum meum, ut deficerem , et in 
pulverem meum converterer, et dicerem tibi, Anima 
mea velut terra sine aqua. tibi : fac. etiam quod in illo 
psalmo sequitur, Emittes spiritum tuum, et creabuntur ; 
el venovabis faciem terra (Psal. cw, 50). Si qua igitur 
in Christo nova creatura, vetera transierunt. In spiritu 
$uo velera transierunt, in spiritu tuo nova faeta sunt. 
(M Cor. v, 11). 

15. Ne avertas [aciem tuam ame. Avertisti a superbo, 
Etenim aliquando abundabam , et in abundantia mea 
elatus eram : Ego enim dizi aliquando. in. abundantia 
mea, INon movebor in celerman. Dixi, Non motobor, in 
abundantia mea , ignorans justitiam. tuam , et consti- 
tuens meam ; sed tu, Domine , in voluntate tua prassti- 
liyMi decori meo virtutem. Dixi in abundantia mea , Non 
novebor ; verum autem a te mihi erat quidquid abuu- 


! Sic plures Mss. AL Edd, : Que enim :am (erra sicca. 


1855 


dabam. Et ut lioc probares a te mihi fuisse , avertisti 
faciem tuam a we, et factus sm conturbatus (Psal. xxix, 
7, 8). Post hane. conturbationem in qua factus sum , 
quia avertisti faciem tuam ; post tedium spiritus mei, 
post conturbatum cor meum in me, ex eo quod aver- 
tisti faciem tuam ; jam factus sum sieut terra sine 
aqua tibi : Neavertas faciem Iam. Avertisti a superbo, 
redde humili, Ne avertas [aciem tam a me ; quia Si 
averleris, similis ero descendentibus in lacum. Quid est, 
descendentibus in lacum ? Peccator , cum venerit in pro- 
[unduin. malorum, contemnet. (Prov. xvin, 5). Uli. de- 
scendunt in lacum, qui etiam confessionem perdunt : 
contra quod dicitur, Ne coarctet super. me puteus. os 
suum. (Psal. xxvi, 46) . Hanc profunditatem lacum 
appellat plerumque Seriptura, in quam profunditatem 
cum venerit peccator, contemnit. Quid est, content ? 
Jam nec ullam providentiam deputat ; aut si deputat, 
ad eam se pertinere non potat, Proponit sibi peccandi 
licentiam, sine spe veni: habenis iniquitatis effusis. 
Non dicit , Revertar ad Deum , nt revertatur ad me ; 
nec audit, Convertimini ad me, et revertar ad vos ( Ma- 
lach. ni, 7 ) : quoniam veniens in profundum walo- 
rum contemnit. À mortuo enim , iuquit, tanquam ai 
non sit, perit confessio (Eccli. xvn , 20). Ne ergo 
avertas (aciem (uam a me , et similis ero descendentibus 
in lacum. 

44. [vers 8.] Auditam fac. mihi mane misericordiam 
tuam ; quoniam in te speravi. Ecce in nocte sum ; sed 
in te speravi, donec nocturna transeat iniquitas (Psalt. 
Lvi, 2). .« Ilabeinus enim, ut dicit Petrus, certiorem 
propheticum sermonem, cui bene facitis intenden- 
tes , Qnquam luceerno luceenti in obscuro loco, 
donec dies illucescat, ctlucifer oriatur in cordibus 
vestris ». (I Petr. 1, 19). Mane ergo appellat , post 
finem seculi , cum viderimus quod in sculo ere- 
dimus. « Mane» enim «exaudies vocem meam ; mane 
astabo tibi et contemplabor » (Psal. v, 4, 5). « Audi- 
tun fac mihi mane misericordiam tuam, quoniam 
in te speravi. » Si enim quod non videmus speramus, 
per patientiam exspectamus ( Rom. vir, 25). Pa- 
tieniam. quierit nox, hetitiam donabit dies. « Au- 
ditam fac mihi mane niscricordiam tiam ; quoniam 
in te speravi. » 

45. Sed hic quid, donec veniat mane? Non enim 
sufficit mane ! sperare ; aliquid opus est agere. Quare 
aliquid agere ? Quoniam dicit in alio psalmo , Deum 
exquisivi in die iribulationis mec : tanquam in tem- 
pore noctis mex: Deum exquisivi. Quomodo exquisisti ? 
Manibus meis mocle coram eo; et non sum deceptus 
(Psal. Lxxvi, 5). Manibus quierendus est in nocte 
Deus . Quid est, manibus ? Bonis operibus. Coram eo : 
Cun enim [acis eleemosynam, noli tuba canere; ei Pater 
tuus qui videl in occulto , reddet tibi. (Matth. vi,2, 4). 
Quia ergo ita sperandum est mane, et ita nox ista to- 
leranda est , et in. ipsa patientia donec dies lucescat 
perseverandum est, quid interea hic agendum * Ne 
forte per teipsuni acturus es aliquid, ut merearis per- 

- duei ad. mane ? Notam [ec mihi, Domine, viam in qua 


1 vox, mane, a Mss, | lorisque abest. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLII. 


1804 
ingrediar. deo lucernam propheticam accendit; idco 
ipsum Dominum tanquam in testa carnis misit , qui 
etiam diceret, Exaruit velut testa virtus mea (Ps. xx1,16). 
Ambula ad prophetiam , ambula ad lucernam praedi- 
etorum futurorum, ambula ad verba Dei. Nondum vi- 
des Verbum in prineipio, Deum apud Deum ( Joan. 1, 
4) ; ambula ad. formam servi, perduceris ad formam 
Domini. « Not«m fac mihi , Domine , viam in qua in- 
grediar ; quoniam ad te levavi animam meam. Le- 
vavi ad (€ , non contra te. Apud te fons vitse ( Psal. 
xxxv , 10). Ad te levavi animam meam , tanquam 
vas ad fontem attuli: imple ergo me, quoniam ad 
le levavi animam mcam. 

16. [vers. 9.] Exime me de inimicis mels, Dowine ; 
quia ad te confugi. Qui aliquando a te fugi, ad te con- 
fngi. Fugit. euim. Adam a facie Dei , et abscondit se 
inter ligna paradisi (Gen. m, 8), ut de illo diceretur 
in libro Job : Tanquam servus fugiens Dominum suum, 
et conseculus wnbram. (Job vu , 2, sec. LXX). Fugit a 
faeie Domini sui, et consecutus est umbram : ad um- 
bram enim fugit inter ligna paradisi. Vie si permaa- 
serit in umbra ; ne postea dicatur , Transierunt omnia 
tanquam umbra. (Sap. v, 9). Exime me de inimicis meis. 
Non ego hic inimicos homines cogito : Non est nobis 
colluctatio adversus carnem et sanguinem. Scd adversus 
quos? Adversus principes et polestates , vectores mundi. 
Cujus mundi ? Non enim coeli et terr ; non eun re 
gunt quod non fecerunt. Rectores mundi; sed cujus mun- 
di ? Tenebrarium. harum. Quarum tenebrarum? Utique 
iuiquorum. Fuistis enim aliquando tenebra; nunc autem 
Iuxin Domino (Ephes. v, 8). Rectores mundi, tencbru- 
rum harum , rectores iniquorum ; contra hos habetis 
luctamen. Magnum pradlium vobis est , hostem non 
videre et vincere, Adversus rectores mundi, tenebrarum 
harum ; diabolum scilicet et angelos ejus ( Jd. vi, 12): 
non illias mundi rectores , de quo dicitur, Et mundus 
per eum factus est; sed illius mundi , de quo dicitur, 
Et mundus eum non cognovit (Joan. 1, 10). Exine me 
de inimicis meis, Domine ; quia ad te con[ugi. De ini- 
micis meis ; non Juda , sed qui implevit Judam. Illuin 
patior visum, illum expugno non visum. Accepit enim 
buccellam Judas, et intravit in eum satanas ( Id. xin, 
97): ut iste David persecutionem pateretur a filio 


* suo. Quam multos Judas implet satanas, indigne ac- 


cipientes buccellam ad judicium suum ! Qui eniin 
manducat et bibit indigne , judicium sibi manducat et 
bibit. ( I Cor. xi, 29). Non malum est quod. datur , 
sed bonum inalo in judicium datur. Bene esse non po- 
test. male accipienti quod bonum est. Ergo. « exime 
me ab inimicis meis ; quia ad te. confugi !. » Quo 
enim fugerem ? « Quo ibo a spiritu tao? Si ascendero 
in eolum , tu ibi es: si descendero in infernum, 
ades. » Quid ergo restat ? « Si assumpsero pennas 
meas ut columba , et volabo in extrema maris; » id 
est, ut spe labitem in finem seculi : « etenim illuc 
mauus tua deducet me , ct perducet me dextera 


! ric in Fdd, additur : Ergo quía ad te confuqt, vel quoa 
facie tua. figi in ? 5i asccndero in celum, tc illic es : quod 
redundat, uec in omuibus Mss. exstat, 


1355 
wins (Psal. cxxxvitn, 1-10 ). «Exime me de inimicis 
meis ; quoniam ad te confugi, Domine. » 

47. (vers. 10-19.] Doce me ut facium voluntatem tuam; 
quoniam Lu es Deus meus. O confessio, o praescriptio ! 
(Quoniam tu es , inquit , Deus mcus. Ad alium curram 
refici , si ab alio. factus sum. Tu es totum meum ; 
quia tu es Deus meus. Patrem quoram. propter haere- 
ditatem ? Tu es Deus meus , non solum dator haredi- 
iatis, sed ipsa h:reditas : Dominus pars hereditatis 
mee ( Psal. xv, 5 ). Dominum quxram propter re- 
demptionem ?. Tu es Dcus meus. Patronum quieram 
propter liberationem ?. Tu es Deus meus. Postremo 
creatus recreari cupio ? Tu es Deus meus, qui Creator 
meus, qui creasti me per Verbum tuum , et recreasti 
me per Verbum. Sed c*easti me per Verbum Deum 
manentem apud te; recreasti per Verbum carnem 
factum propter nos. Doceergo me ut faciam voluntatem 
niam ; quouiam tu es Deus meus. Si non me docueris , 
faciam voluntatem meam , et deseret me Deus meus. 
Doce me ut (aciam voluntatem tuam; quoniam tu es Deus 
meus. Doce me : non enim tu es Deus meus , et ego 
ero magister meus. Videte quemadmodum gratia com- 
mendetur. Hoc tenete ; hoc imbibite, hoc vobis de 
corde nullus excutiat ; ne habeatis zelum Dei , sed 
non secundum scientiam ; ne ignorantes Dei justitiam, 
ei vestram volentes constituere !, justitioo Dei non 
siUis: subjecti (tom. x, 2, 5). Verba certe Apostoli 
agnoscitis. Dicite ergo ista, Doce me ut faciam volunta- 
fem tuain ; quoniam tu es Deua meus. 

18. Spiritus tuus bonus , non meus malus : Spiritus 
tuus bonus deducet me in terram. rectam. Quia spiritus 
meus malus deduxit *me in terram perversam. Et 
quid ego merui ? qu:e mea opera bona sine tuo adju- 
iorio computantur, unde impetrarem diguusque es- 
sem deduci a Spiritu tuo in terram rcetam? Quae 
epera mea, vei quie merita mea ? Propter nomen tuum, 
Domine, vivificabis me. Attendite ergo, quantum  pote- 
sis , grati» commendationem, qua gratis salvi facti 
estis. Propler nomen tuum , Domine , vivificabis me. 
Non nobis , Domine , non nobis , sed nomini tuo da 
gloriam (Psal. cxn, 1). Propter nomen tuum, Domine, 
vivificabis me : in tua justitia , non in mea , non quia 
ego merui , sed quia tu misereris. Nam si meum 0s- 
teniderem meritum, nihil abs te mererer, nisi suppli- 
cium, Avulsisti merita mea, inserulsti dona tua. 
« Propter nomen tuum , Domine , vivificabis me: in 
iua justitia educes de tribulatione. animam meam ; 
ei in tua misericordia ad interitum deduces. inimicos 
ieos. Et perdes omnes tribulantes animam meam ; 
quoniam servus tuus sum ego. » 








IN PSALMUM CXLHI 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEDEN. 
4. [vers. 1.] Psalmi bujus titulus brevis est numero 
verborum, sed gravis pondere mysteriorum : psi 
David ad. Goliam. Pralium hoec factum tempore pa- 


* gdd,, constituere leqem. Nox, legem, obest 3 Mss. 
* Am, et aliquot ss., deducet. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1856 
trum nostrorum, de Seripiuris sarctis recolit niecum 
Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei 
alienigen:x dimicarent, provocavit unus unum, Golias 
David : in quo certamine voluntas Dei pro cujusque 
partis victoria probaretur. Sed quid de victoria sata- 
gimus, quando provocantemm provocitumque cerna- 
mus? Provocavit impietas pietatem, provocavit su- 
perbia humilitatem , postremo. provocavit. diabolus 
Christum. Quid miramini diabolum vietuim? lile erat 
grandis statura corporis; iste autem Statura. parvus, 
fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut 
adversus Goliam procederet. Hxc arma per zetatenm , 
€t parvam, ut diximus, staturam corporis, portave 
non valuit. Abjeeit onerantia, non adjuvantia : acee- 
pit quiuque lapides de flumine, et posuit in vase pa- 
storali. ilis armatus corporaliter, nomine autem Dei 
spiritualiter, processit, et vicit (1 Reg. xvn ). lloc 
quidem ille David : sed mysteria perscrutemur. Pro- 
posueramus enim titulum istum brevem numero ver- 
borum, sed gravem pondere mysteriorum. Venit in 
inentem apostolica illa sententia, Omnia hoec in figura. 
contingebant in. illis (Y Cor. x, 11) ; ne impudenter vi- 
deamur quzrere aliquid abseonditum , ubi possit dici 
totum sine mysterii profunditate simpliciter dietum. 
Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos 
ad quxrendum, vigiles ad investigandum, devotos ad 
audiendum, fideles ad credendum , impigros ad fa- 
ciendum. In David Christus : sed sicut soletis intelli- 
gere eruditi in schola ejus, Christus caput et corpus, 
Non ergo sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi 
ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. lioc 
tanquam fundamento posito, videte qu: sequantur. — 
2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corpo- 
ralibus oneratum esse populum primum ; civeumci- 
sione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo 
figuris pleno, multiplieibus holocaustorum sacrificio- 
rumque generibus. llxc David noster tanquam arnia 
prementia, non adjuvantia, posuit. Si enim data esset 
lex qu& posset vivificare, vere ex Lege esset justitia. Ut- 
quid ergo Lex? Sequitur : Sed conclusit Scriptura 
omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi da- 
retur. credentibus ( Galat. »i, 21, 22 ). Denique iste 
David, seilicet Christus caput et eorpus, tempore re- 
velationis Novi Testamenti, tempore insinuandie et 
commendandze grati: Dei, quid feeit? Arma posuit, 
quinque lapides tulit : armia , nt. diximus, onerantia 
posuit ; ergo sacramenta Legis, saeramenta illa Legis, 
qu;e non sunt imposita Gentibus, posuit, qua nen 
observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege 
legamus , et non observemus ; scd tamen ad aliquam 
signilieationem pr:emiissa el proposita intelligamus : 
non ut abjiciamus Legem Dei, sed ut sacramenta pro- 
miitentia, impleta promissione non celebremus. Quod 
cnim promittebant, venit. Gratia enim. Novi Testa- 
menti in Lege velabatnr; ia Evangelio revelatur. 
Velum removimus, quod velabatur agnovimus : agno- 
vimus autem in gralia* Doniini nostri Jesu. Christi, 


1 Er. et Lov., in gratia, gratiam z0mini, otc. Abest, gra- 
(iam. àb Am. et Mss. 


1857 
capitis eL Salvatoris nostri, qui. pro nobis crucifixus 
esi; quo cracifixo ctiam velum templi conscissum est 
(Matth. 5xvit, 51). Denique arma ille posuit, tanquam 
untra sacramentorum Veteris Legis ; ct ipsam Legem 
accepit. Quiuque enim lapides quinque libros Moysi 
significant, Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. 
Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale swccu- 
lum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant 
ergo in flumine, tanquam in populo illo primo , lapi- 
des; illie crant. inutiles, vacabant, nihil proderaut, 
transibant super. fluvios *. Quid. fecit David, ut Lex 
ipsa utilis essct? Accepit gratiam. Lex enim sine gra- 
tia impleri non potest : Plenitudo cnim Legis charitas 
( Rom. xui, 40). Ét unde ista charitas? Vide si non 
ex gratia, Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus 
nostris per Spiritum. sancti, qui datus est nobis (1d. 
v. 5). Quia ergo gratia fecit impleri Legem, significa- 
tur autem graiia lacte; hoc enim est in earne gratui- 
tum, ubi mater non querit accipere, sed satagit dare; 
hoc mater grotis dat, et contristalur si desit qui acci- 
piat : quomodo ergo ostendit. David. Legein sine gra- 
tia operari non posse, nisi eum illos lapides quinque, 
quibus significabatur Lex in libris qninque, conjun- 
gere volens gratin, posuit in vase pasto rali, * quo lae 
mulgere consueverat? His armatus, gratia ulique ar- 
matus, et ideo przssumens non de se, sed de Domino 
suo, processit adversus Goliam superbum, se jactan- 
tein, de se priesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, 
inimicum in fronte percussit; eccidit ex eo loco cor- 
poris , ubi signum Christi non habuit. Hoc queq:te 
licet attendas : quinque lapides posuit, unum misit. 
Libri quinque lecti sunt , sed unitas vicit. Píenitudo 
enim Legis, ut paulo ante coimemoravimus, caritas ; 
et Apostolus ait, Sufferentes invicem in dilectione , stu- 
dentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis (Ephes. 
iv, 2, 3). Deinde illo percusso atque dejecto, gladium 
ejus abstulit, et inde caput illi abscidit. Et hoc fecit 
noster David, dejecit diabolum de suis : quando au- 
tem credunt magni cjus, quos ille iu manu habebat, 
et de quibus cateras animas trucidabat , convertunt 
linguas suas contra diabolum ; et sic Goli:e de gladio 
suo eaput inciditur. Mysterium tituli. pro temporis 
brevitate tractavimus ; videamus quid habeat ipse 
Psalmus. 

5. Benedictus Dominus Deus meus , qui docet manus 
meas in pratlium, digitos aeos ad bellum. Vox nostra est, 
si corpus Christi nos sumus. Benedicamus Dominum 
Deum nostrum. qui docet manus nostras in pradium; 
digitos nostros ad bellum. Repetitio sententie videtur : 
quod cst, manus noslras in prelium ; hoc est; digitos 
nostros ad bellum. An aliquid interest inter manus et 
digitos? Digitis utique operantur et manus : non ita- 
que absurde accipimus digitos pro manibus positos. 
Verumtamen in digitis agnoscimus divisionem ope- 
rationis, et tamen radicem unitatis *, Vide illam gra- 
iam : dicit Apostolus, « Alii quidem per Spiritum 

* Am. Er. et aliquot Mss., transibant. sictl fluvius. Forte 
leg., transibal super fluviits, id est, super lapides. 


Lov., in quo. Particnia, dt, abest ab aliis libris. 
3 porte leg., ei dn manu radicem unitatis. 


ENARRATIO IN PSALMUM CAXLIII. 


1858 


datur sermo sapiertix, alii scrino scieuti: secandam 
eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii de- 
nationes curationum in uno Spiritu, alii genera 1in- 
guarum, alii prophetia, alii dijudieatio spirituum. 
Omnia autem hee operatur unus atque idem Spiritus, 
dividens propria vnicuique prout. vult » (I Cor. xii, 
8). Alii illud, «lii hoe; divisiones sunt operationis : 
Omnia hgc operatur unus atque idem Spiritus; radix 
est unitatis. His ergo digitis pugnat corpus Christi, 
procedens in bellum, procedens in pr:elium. 

4. Jam prxliorum et bellorum genera commemo - 
rare fortasse longum est, et gerere facilius quam ex- 
plicare. Habemus unum bellum quod commemorat 
Apostolus : Non est vobis colluctatio adversus carnem et 
sanguinem, id est, adversus homines à quibus vide- 
mini pati molestias; non adversus ipsos pugnatis : 
sed adversus principes el potestates el rectores mundi. 
Et ne intelligeres mundi, cceli et terrze, ostendit quid 
diceret : Tenebrarum, inquit, harum ( Ephes. vi, 12 ). 
Mundi scilicet, non qui per ipsum factus esL; quia, 
Et mundus per eum factus est ; sed mundi qui eum 
non cognovit; quia, E: mundus eum non cognovil 
(Joan. », 10). ile tenebrze non sunt natura, sed vo- 
luntate. Anima enim per semetipsam non lueet : quia 
humiliter et veraciter cantat , Tu ifluminabis lucernam 
svam, Domine; Deus meus, illumina tenebras. meas 
(Psal. xvu, 29) : et, Apud te, inquit, fons vite ; in lu- 
mine (uo. videbimus lumen ( Psal. xxxv, 10 ) ; non in 
lumiue nostro, sed in [umine tuo. Nam et oculi nostri 
lumina vocantur; et tamen lux extrinsecus si desit, 
eliam sani et patentes, in tenebris remanebunt. Ergo 
bellum gerimus adversus rectores tenebrarum harum, 
rectores scilicet infidelium, diabolum et angelos ejus, 
rectores gladii ejus de quo pugnat diabolus adver-us 
fidles. Sed quomodo Goliz prostrato tollitur gladius, 
ut ipsi Golizx caput de gladio-suo amputetur ; ita cun 
credunt ipsi infideles, dicitur eis ; Fuistis aliquando 
tenebra ; nunc aulem [ux in Domino (Ephes. v, 8). Pu- 
gnastis de manu Golie, jam in manu Christi tollite 
capit Golim. 

5. Hoc unum praelium : alteram autem unicuique 
in seipso. Modo genus hoc belii ex apostolica Epistola 
legebatur : Caro concupiscit adversus spiritum, et. spi- 
rilus adversus carnem; ut nón ea. qua: vultis, faciatis. 
Et hoc grave bellum, et quod est molestius, inter- 
num. In quo bello si -it quisque victor, illos quos non 
videl inimicos, continio. superabit. Non enim tentat 
diabolus vel argeli ejus, nisi quod in te carnale ! do- 
minatur. Nom quemodo vineimus illos hostes quos 
non videmus , nisi quia carnales interiores motus no- 
stros sentimus? Cum bis coufligimus, ct illos percu- 


(imus*. In amore pecunix dominatur avaritia : do- 


minanti tibi avaritize diabolus forinsecus lucrum cum 
fraude. proponit. Plerumque enim ad lucrum non 
pervenis, nisi fraudem feceris. Propenit ergo ille fo- 
rinsecus avaritbe Lu:e quam intus non vicisti, quiin 


1 Sie Mss. Fdd. vero, carnaliter. . N. 
1 sje aliquot Mss. AL Er. et Lov.: Pis coufligimvs, ulis 
percntimur, ct illos percutimus. 


1859 


uon domuisti, quam non tibi subjecisti ; propenit 
tanquam. athlete suo malus. agonotheta. fraudem et 
lucrum, opus et primium : Fac, et tolle. Tu autem 
Si ealeas avaritiam, si tibi interius non dominatur, 
quam sentiens vincis; nam* diabolum iusidiantem 
non sentis : $i ergo edomuisti avaritiam, attendis al- 
Ierum proponentem opus et prxmium. Quid ille pro- 
posuit? Fraudem et lucrum. Quid iste proponit ? In- 
uocentiam et coronam. Fac et tolle, et ille dicit, et 
iste. Jam tu przdlatior interior, si non es victus ava- 
ritia, sed victor avaritix ; illum attendis, hunc vincis. 
Discernis enim utrumque, et dicis : Hic video opus et 
primium , illic autem. escam et laqueum. Neque 
enim aliquid dicis in te, quod non pertineat ad te. 
Etenim ex peceato divisus es adversum te. Trahis 
concupiscenti: propaginem et traducem mortis : ha- 
hes contra qnod pugnes in te, habes quod expugnes 
in te. Sed habes quem invoces, ut puguantem adjuvet 
te, et viucenteim coronet te, qui non existentem fe- 
cit te. 

6. Quomodo, inquis , vincam ? Ecce ipse Apostolus 
difficillimum praelium. proponit , et quam laboriosum 
sit aut forte insuperabile, si non intelligo , ipse osten- 
dit. Caro, inquit , concupiscit adversus. spiritum, et 
syiritus adversus carnem ; ut non ea que vultis, [iciatis. 
Quomodo me jubes vincere, cum iile dicat, Ut non 
ea quc vultis , faciatis ? Quris quomodo ? Attende ad 
gratiam. vasis. pastoralis , lapidem ? de flumine in 
exceptorio lactis pone. Ecce et ego tibi dico, imo tibi 
ipsa veritas dicit. Prorsus non facis quod vis, pugnante 
Carne adversus spiritum. tuum. Si ad istam pugnam 
de te prxsumis , admonendus es , ne frustra audieris, 
Exsultate Deo adjutori nostro (Psal. xxx, 2). Si enim 
per te impleres totum, non esset necessarius adjutor. 
lursus, si tu. ipsc tua voluctate. nihil ageres, non 
vocaretur adjutor : adjutor enim aliquid agentem 
adjuvat. Denique eum. dixisset, Caro concupiscit ad- 
versus spiritum , et spirilus adversus carnem ; ut. non 
ea que vultis, faciatis; et. proposuisset te ante te , 
veluti deficientem te in te, continuo misit ad adjuto- 
rem: (uod si spiritu. ducimini, non adhuc estis sub 
Lege. Qui enim sub lege est, non implet legem , sed 
premitura lege; sicut ille David sub armis crat. Érgo 
si spiritu duceris , vide quis te adjuvabit , ut impleas 
quod velis. Adjutor tuus, susceptor luus, Spes Lua 
qui docet manus tuas in pr:eliuimn , et digitos tuos ad 
bellum. Manifesta. enim. sunt , inquit, Opera caruis , 
qua sunt foruicationes , immunditia, idolorum servitus, 
luxuria , veneficia , contentiones, inimicitie ebrietates, 
conmessationes , et his. similia ; que pra'dico vobis , 5icul 
pradizi, quoniam. qui talia. agunt, regnum. Dei non 
possidebunt (Galat. v, 47-21). Non qui adversus talia 
confligunt, sed qui talia agunt. Cum. enim confligis , 
aliud esLopus ; cum vincis, aliud opus esL; cum pacem 
el requiem habes, aliud opus est. Ilec dum exemplis 
demonstro paucis, adverlite. Suggeritur aliquod lu- 


* 4a melioris notze Nss. At àm., quom si sentiens vincis, 
jam diabolum, etc. Er. €i Lov., quem s? senliems vincos, 
Jam diabolum, etc. — 

3? Ptures Mss., lapides. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1860 
crum, delectat ; liabet. fraudem ,. sed maguum est 
lucrum; delectat, non consentis : pugnam vide, 
adhue suadetur, adhue instatur, adhuc. deliberatur: 
ergo qui puguaL, periclitatur. Vidimus pugnam, cie- 
tera. videamus. Contempsit justitiam, ut fraudem 
faceret; victus est : contempsit luerum, ut justitize 
serviret; vicit. In his tribus , victum doleo , pugnanti 
metuo, victori. congaudeo. Sed etiam ille qui vicit, 
numquid omnino egit in se, ut prorsus eum pecunia 
non attentet, aut. nihil in co. excitet delectationis , 
quamvis superabilis, quamvis contemptibilis, quamvis 
non solum cui non consentiat , Sed cun qua nee 
pugnare dignetur? Inest. tamen aliqua delectationis 
titillatio. Ista titillazio, et ille hostis jam nec pugnat, 
nec regnat : inest tamen, et quasi moratur in carne 
mortali , quod non erit. Ducetur enim totum in vi- 
ctoriam , sed postea : modo aulem, Corpus quidem 
mortuum. est propter peccatum ; et idco eidem corpori 
inest peccatum , etsi non Tegnat peccatum : spiritus 
autem vjta est propter justitiam. Si autem qui suscitavit 
Christum. à. mortuis, habitat. in vobis; qui suscitavit 
Christum a mortuis, vieificabitet mortalia carpora vestra, 
propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis (fom. vm , 
10, ete.). lbi jam. nee quod pugnet erit, nee quod 
Utillet; totum. cedet. in pace!. Non enim contraria 
natura contra aliam. naturam. pugnat, sed inquam 
in domo maritus et uxor. Si adversus se dissentiant , 
molestus ct periculosus labor; si maritus vincatur el 
uxor dominetur , pax perversa : si autem uxor marito 
dominanti subjiciatur, pax recia; non tamen aliud 
ex alia natura , quia ex homine facta mulier viro. 
Caro tua , conjux tua, famula tua : quodlibet deputa, 
opus est ut subjicias; et. si pugnas?, ut prosit pngna. 
lloc enim. expedit , inferius subjici superiori ; ut et 
ille qui sibi subjiei vult quod est. inferius se, subji- 
ciatur superiori se. Agnosce erdinem, quere. pacem. 
Tu Deo, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu 
majori, minor tibi : servi tu ei^ qui fecitte, ut. tibi 
Serviat quod factum e-t propter te. Non. enim hune 
erdinem. novimus, neque bunc ordinem commen - 
damus. Tibi caro et tu Deo; sed, Tu Deo, et tihi 
curo. Si autem contemnis Tu Deo, nunquam | efficies 
ut Tibi caro?. Qui non obtemperas Domino, torqueris 
à servo. Numqnid si non prius tu Deo, ut deinde tibi 
caro, poteris dicere h;c. verba, Benedictus. Dominns 
Deus meus, Qui docet manus meas in pra lium, et. digitos 
meos ad. bellum? Pradliari. vis. indoctus ; damnaberis 
victus. Primo ergo te subdas Deo ; deinde illo docente 
te et adjuvante pralieris , et dicas, Qui docet manus 
meas in prelium , et digitos meos ad bellum. 

7. [vers. 2.] Et cum praliaris, quia dum pra-liaris, 
periclitaris , dic qux sequuntur, in praeliandi periculo 
constitutus. Misericordia mea. Non. viucar. Quid est 
hoe, Misericordia mea? Priebes mihi misericordiam, 
et in me existis misericors? an, Donasti mihi ut et 
ipse simn misericors ? De. nulla. enim re sic viueitur 


! Plerique Mss., t? pacem. 
* Aliquot Mss., pugna. 


3 sie Mss. AL Edi: st autem contenmis tu Deum, nunquam 
subjteictur tioi caro. 


di 


1361 ENARRATIO IN PSALMUM CXLIII. 


inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino 
parat calumnias ad judicium, et non polest falsa 
objieere, quia non est apud quem. Si enim apud hos 
minem judicem nobiscum ageret, posset eum men- 
tiendo fallere, ct nos gravare criminationibus falsis : 
quia vero ajud talem judicem causa nostra cum illo 
est , qui falli non potest; ideo ambit. ut ad peccatum 
seducat, ut habeat vera qux objiciat. Et ubi forte ali- 
quibus ejus fraudibus suceumbit humana fragilitas , 
sequatur in confessione opus humilitatis, exerceatur 
in operibus misericordie et pietatis'. Omnia delentur, 
€um ex vero corde et. plena fiducia dicimus illi qui 
videt : Dimitte nobis, sicut. et. mos. dimittimus (Matth. 
vi, 12). Die toto corde, dié tota fiducia, dic securus, 
Dimitte nobis, sicut et nos. dimittimus ; aut noli dimit- 
tere, si non. dimittimus. Quod etsi non. dixeris, Noli 
dimiLtere, si non dimittimus ; prorsus non. dimittit, 
$i non. dimittimus. Neque enim. ut tu sis impunitus 
peccator, erit ille mendax promissor. Vis, inquit, ut 
dimittam ? Dimitte. Est aliud opus misericordi:e : 
Vis ut dem ? Da. Uno loco positum est in Evange/io , 
Dimitte, et dimittetur vobis ; date, et dabitur vobis (Luc. 
vi, 37, $8). Aliquid, inquit, contra te tenco, aliquid 
elt tu contra. alterum. tenes; dimitte, ct. dimitto. Ali- 
quid petis à me, aliquid petit aller a (e; da, et do. 
Et quie dimittit ? quie dat ? Nonue charitas ? Et unde 
eharitas nisi per Spiritim. sanetum qui datus. est 
nobis (Hom. v, 5) ? Si ergo per opcra misericor- 
dio noster vincitur inimicus, et opera misericordi;e 
habere non. possemus, nisi charitatem. haberemus ; 
elarias autein. nobis nulla esset, nisi. per Spiritum 
saneiuni acciperemus? : ille docet manus. nostras in 
prelium , et digitos nostros ad bellum ; illi recte dici- 
mus, Misericordia wea, a quo habemus etiam ut 
misericordes simus. Judicium enim. sine. misericordia 
illi, qui non fecit misericordiam. 

8. Parva putatis opera. misericordizx ? Libet et de 
his aliquid dicere. Attendite primo istam sententiam 
de saneta Seriptura depromptam, quam modo com- 
memoravi : Judicium enim sine misericordia illi qui non 
[ecit misericordiam. Sine misericordia judicabitur qui 
misericordiam non fecit. antequam judicaretur. Quid 
deinde? quid sequitur ? Superexaltat autem. inisericor- 


dia judicio? (Jacobi w, 15). Quid cst hoe, fratres, 


Superexaltat misericordia judicio ? Superponitur misc- 
rieordia judicio : iu quo inventum fuerit opus nilseri- 
cordis, etsi babucrit aliquid forte in. judicio. quo 


puniatur, tanquam unda misericordie peccati ignis. 


exsiinguitur. Superexaltat. enim | suisericordia judicio. 
Quid autem? et cum tatibus subvenit, et eum tales 
liberat, et cum talibus ignoscit, injustus est. Deus? 
Absit. Et ibi justus est: non. ei tolliu misericordia 
justitiam , nec justitia. misericordiam. Vide enim si 
non justus cst : Dimitte , et. dimitto ; da , et do. Vide 
si non justus est: In qua mensura. mensi [ueri:is, in ea 


1 Aliquot. Mss., exerceatur in operibus misericordia pie- 
tatis. AOL 2 

3. MSs., nii Spiritum sanctum accipcremus. 

2 ydd. judicinm. scd Mss. constanter hahent, judicio. 


1802 
remetietur vobis (Matth. vi, 9). Ad hoc enim ; In qua 
meusura : mon enim mensura ejusdem generis est; 
sed ad lioc eadem mensura , Ignosce , et ignosco. Est 
apud te mensura venie dandx ; invenies apud me 
mensuram venie accipiendoe : est apud te mensura 
tribuendi quod habes ; invenies apud me mensuram 
accipiendi quod non habes. 

9. Misericordia men et refugium meum ,. susceptor 
meus el erutor meus, Multum laborat proliator. hic, 
tenens concupiscentem adversus spiritum. carnem. 
Tene quod tenes. Tunc erit plene quod vis, cum ab- 
sorpla fuerit mors in vietoriam ; quando resuscita- 
tum mortale hoc corpus transfertur. in habitudinem 
angelicam, et in celestem  subvolat qualitatem. 
«Mortui, »inquit, « in Christo, resurgent primi ; deinde 
et nos viventes qui reliqui sumns, in adventu Do- 
mini simul rapiemur cum illis in nubibus obvia 
Christo in acra; et sic semper cum Domino eri- 
mus » (1 Thess. 1v, 15, 16). Ibi absorbebitur mors 
in victoriam : ibi dicetur , Ubi est, mors, contentio 
tua? ubi est, mors, aculeus tuus (I1 Cor, xv , 54, 35)? 
Non enim relinquetur, nec in animo , nec in corpore, 
quod rebellet adversus amorem Dei. Plena victoria 
plena pax. De hae nohis privliantibus dicitur : Veni- 
te , filii, audite me ; timorem Domini docebo vos. In 
prailio estis, im eontentione confligitis ; et tamen 
quamdam requiem desideratis. Quis est liomo qui vult 
vitam , ct diligit videre dies bonos ? Quis est qui non 
dieat : Ego ? Ibi vita , ibi dics boni , ubi * nihil con- 
cupiscit adversus spiritum : ubi non dicitnr, Pugna; 
sed Gaude. S^d quis est qui hos dies vclit * ? Omnis 
liomo certe dicit : Ego. Audi quid sequitur. Video 
quia laboras , video quia in pugna , in periculo diver- 
saris: audi quid sequitur; docet manus in prazlium, 
digitos in bellum. Contine linguam tuam a malo , et [a- 
bia tua ne loquantur dolum ; declina a. malo, et fac bo- 
nun. Quomodo enim poteris facere bonum, nisi. de- 
clinaveris a. malo? Quid . quiero. ut vestias, quaudo 
adhue exspolias? quid quvro ut dones, quando 
adhue rapis ? Declina a malo, et fac bonum. Non sub 
te ploret primo pauper, ut gaudeat de te pauper. De- 
clina a malo, et [fac bonum. Qua mercede? Nau modo 
pugnas. Quaere pacem , et sequere eam (Psal. xxxi, 
19 15). Disce, die, Misericordia mea el refugium 
meum, susceptor neus et erulor meus, protector meus. 
Susceptor , ne cadam ; erutor , ne haeream ; protector, 
ne feriar. Protector meus, et in ipso speravi. 1n his oin - 
nibus, in toto labore meo , in omnibus pr:eliis meis, 
in omnibus difficultatibus meis in ipso speravi. Qui 
subdit * populum meum sub me. Ecce caput. nostrum 
loquitur nobiscum. 

40. [vers. 3e] Domine, quid est homo , quoniam inno- 
tuisti ei ? Totum quod est, hoc est quoniam innotuisii 
ei. Quid est homo, quoniam innotuisti ei? aut. ilius 
liominis , quoniam astimas eun ? ZEsiimas eum , tuni 
facis, tanti. pendis : ordinas , nosti. sub quo ponas , 

1 Fdd., ibi caro nihil, etc. Abest, caro, a Mss. 


? sic Miss. At Edd., non. velit. | 
s Aliquot Mss., subdidit. rlures, subdit. 


1865 
supra quid pouas. /Eslimatio enim est , quanti pretii 
sit quidque.Quanti zstimavit hominem, qui pro eo Uni- 
ci sanguinem fudit? Quid est homo , quoniam innotuisli 
ci? Cui, quis inuotuisti?* Quid est filius hominis, 
quoniam «stimas eum? Quoniam tanti. eum peudis , 
tanti eum zxestimas , pretiosum quiddam esse ostendis. 
Non enim Deus sie ;estimat hominem, quomodo homo 
xstimat hominem : quaudo invenit servum venalem , 
carius emit equum, quam hominen:. Ille quanti te :esti- 
met vide, ut possis dicere : Si Deus pro nobis, quis con- 
tra nos ? Kt quanti te :estimavit , qui Filio proprio non 
pepercit , sed pro uobis omnibus. tradidit eum ? Quo- 
modo non e cum illo omnia nobis donavit (Hom. vi , 
51, 52)? Qui hancannonam dedit pugnanti, quid ser- 
vat. vincenti ? Ego sum , inquit, panis vivus, qui de 
celo descendi (Joan. vi, 41). IIxe est annona pro- 
liantium , de horreis invecta dominicis, unde pa- 
seuntur Angeli : quia, Panem Angelorum manducavit 
homo ( Psal. txxvn , 93). Post pr:elia vero. et hanc 
aunonam quid servat? quid dabit victoribus , nisi 
quod in alio psalmo dicitur : Unam petii a. Domino , 
hanc requiram: , ut inhabitem iri domo Domini per om- 
nes dies vite mea ; ut contempler delectationem Domini, 
et protegar teinplum ejus (Psal. xxvi, 4)? Quid est 
homo , quoniam innotuisti ei ? aut filius hominis , quo- 
niam estimas eum ? : 

41V. [vers. 4.] Homo vanitati similis factus est ; ct ta- 
men innotuisti ei, et :estimas eum. Homo vanitati si- 
milis factus. est. Cui vanitati? Temporibus prxterla- 
bentibus et prasterfluentibus. Vanitas enim ista dici- 
tur in comparatione semper manenlis el. nunquam 
defieientis veritatis. Nam et ista ereatura est loci sui. 
Implevit enim Deus terram, sicut scriptum est , bonis 
suis (Eccli. xv1 , 50). Quid est, suis? Sibi congruen- 
tibus. Sed li;isc omnia terrena, volatica , transitoria , 
si comparentur illi veritati, ubi dietum est, Ego sum 
qui sum (Exod. in , 44) ; totum hoc quod transit, va- 
nitas dicitur. Evaneseit. enim per tempus, tanquam 
in auras fumus. Et quid dicam amplius, quam id quod 
apostolus Jacobus dixit, volens homines superbos ad 
humilitatem. redigere? Qua est enim , inquit, vila 
vestra ? Vapor est ad modicum apparens ; deinceps 
exterminabitur ( Jacobi ww , 15). Ergo, Homo vauitati 
similis factus est. Peecando vanitati similis factus est. 
Nam quando est primum conditus, veritati similis 
factus est ; sed quia peceavit, quia? recepit digna , 
vanitati similis factus est. Pro iniquitate enim erudisti 
hominem , dixit in alio psalino, et tabescere [ecisti sicut 
araneam animam ejus. Inde et lioc, IIomo vanitati si- 
niis (actus est. Ibi quid ait, Ecce veteres posuisti dies 
meos (Psal. xxxvi, 12,6). Hic quid ait? Dies ejus sicut 
vnbra pretereunt. Attendat sibi homo in diebus ume 
brzx sus, ut faciat aliquid. dignum desiderate lucis 
Su; etsi in noctis umbra est, qu:zrat diem. Dies 
enim hujus vanitatis , cognoscenti homini, dies est 
tribulationis ; sive aliqua incomnmoditate et aliqua me- 
lestia noceat nobis, sive aliqua prosperitate mundus 


! $tà quinque Mss. At Edd.: Cui, quid innotuisti ? 
* Apud Er. Lugd. Ven. et Loy. deest, qaia. M 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1864 


arrideut, totum timendum et gemendum est , quo- 
niam tentatio est vita humana super. terram (Job vn, 
1) : unde dicitur *, Tota die contristatus ambulabam 
(Psal. xsxvni, 7). Solatiis opus habemus , et quid- 
quid nobis nunc exhibet Deus, cum prospere exhihet, 
non est gaudium beatorum, sed consolatio misero- 
rum. Itaque agat aliquid , iuquam, homo dignum de- 
siderata luce in istis diebus umbrae sue, et in nocte 
inquirat Deum, sicut scriptum est : 7 die tribulationis 
5e Deum exquisivi manibus mcis nocte coram eo , et 
non sum deceptus ( Psal. yxxvi, 5. ). Quam dicit diem 
tribulationis, nisi quam dicit et noctem ? Manibus neis 
nocte coram eo. Adhuc in nocte sumus, et ad prophe- 
tix Incernam vigilamus. Aliquid promissum est quod 
adhuc exspectatur : sed quid ait apostolus Petrus ? 
Iabemus certiorem propheticum sermonem, cui benefa- 
citis intendentes, tanquam. lucerne lucenti in. obscuro 
loco, donec dies [ucescal, et lucifer oriatur in cordibus 
vestris (W. Petr, 1, 19). Ipse dies premium nostrum ibi 
est. Mane exaudies vocem meam; mane astabo tibi, el 
contemplabor ( Psal. v, 4, 5). Ergo operare, quamvis 
in nocte, manibus tuis; id est, bonis operibus inquire 
Deum, antequam veniat dies ille qui te ketificet, ne 
veniat qui te moestificet, Vide enim quam securus 
opereris, quia nou desereris ab illo quem queris ; 
Manibus .aeis, iuquit, Deum exquisivi nocte coram eo. 
Ui Pater tuus qui videt in occulto, reddat tibi (Matth. 
vi, 4) ; ideo, coram eo. intus habeas misericordiam , 
charitatem ; ne aliquid facias quasi studio placendi 
hominibus. AMfanibus meis, operibus meis : in unibra, 
in hac vita : ubi ipse videt, non uhi placere homiti- 
bus studeo. Et quid sequitur? Et non sum deceptus. . 
Homo vanitati similis factus est; dies illius tanquam 
umbra transeunt : et tamen innotuisti ei, et zestimas 
eum. 

12. [vers. 5.] Domine, inclina celos tuos, et descen- 
de : lange montes , et fumigabunt, Corusca coruscatio- 
nem, et disperges eos ; emite sagittas tuas, et conturba- 
bis eos. Emitte manum tuam ez alto; et exime me, el 
crue me de aquis multis. Corpus Christi, humilis Da- 
vid, gratia plenus, de Deo prasumens, pugnans in 
hoc swculo, invocat adjutorium Dei : Inclina colos 
tuos, et descende. Qvi sunt coeli incliuati? Apostoli hu- 
miliati. Isti enint celi enarrant gloriam Dei : et de his 
coelis enarrantibus gloriam Dei mox dicitur, Non sunt 
loquela neque sermones, quorum non audiantur voces 
eorum : in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines 
orbis terre verba eorum (Psal. xvur, 2, 4, 5). Cum 
ergo isti cceli emitterent voces suas per omnes terras, 
et facerent mirabilia, coruscante de illis et intouante 
Domino miraculis et preceptis, putati sunt dii descen- 
disse de ecelo ad homines. Nam quidam ex Gentibus 
hoc putantes, cis eliam sacrificare voluerunt. Tune 
illi videntes sihi deferri indebitum honorem, et expa- 
vescentes, et detestantes, et eos qui sic errabant cor- 
rigentes, ut ostenderent eis motum animi sui, consci- 
derunt vestimenta sua, ct dixerunt, Quid hoc facitis? 


* Er. Lugd. Ven. et. Lov., ,nde enim dicitur... ambula- 
bam ? M. 


1865 


Homines et nos sumus passibiles , sicut et vos. Et cee- 
perunt sub lis verhis commendare excellentiam Do- 
mini nostri Jesu Christi (Act. xiv, 7-17), humiliantes 
se ut commendaretur Dess ; quia inclinati erant coeli, 
ut descenderet, Deus. Inclina ergo celos. tuos, et de- 
scende. Factum est. Tange montes, et. fumigabunt : 
montes superbos, elationes terrenas, tumidas grandi- 
fates : Tange, inquit, t«nge istos montes; de gratia 
tita da istis montibus : et fumigabunt ; quia fatebuntur 
peccata sua. Funus confitentium. peceatorum extor- 
quebit et lacrymas huniliatorum superbarum. Tange 
montes, et. fumigabunt. Quamdiu non tacti, agni sibi 
videntur. Dieturi sunt, Tu magaus, Domine ( Psal. 
xLvit, 9) ; dicturi sunt et montes, Tu solus altissimus 
super ommem terram (Psal. vxxxn, 19). 

45 [vers. 6.] Sed sunt quidam conspirantes , con- 
venientes in unum adversus Dominum , et adversus 
Christum ejus ( Psal. », 2; Act. ww, 26 , 27 ). Conve- 
nerunt, conspiraverunt, Corusca coruscationes , et dis- 
perges. eos. Crebresce miraculis tuis, et solvetur con- 
spiratio eorum. Corusca coruscationes, et disperges eos. 
Jam miraculis territi, non audebunt aliquid eontra te, 
2t in ipsis miraeulis expavescentes h:esitabunt. Quis 
5st iste qui tanta potest? quis est iste qui sic exalta- 
tur, cujus nomen tantum valet? Cum dicunt, Quis est 
iste , credituri sunt : coruscasti miraculis , et disper- 
sisti malam consensionem eorum. Emitte sagittas (uas, 
e&t contuzbabis eos. Sagitte. potentis acute ( Psal. cxix, 
4); pr:ecepta tua , dicta tua feriant cor eorum. Eniitte 
sagittas tuas, et conturbabis eos. Vulnerentur male sani, 
ut sanentur bene vulnerati; et dicant jam in Ecclesia 
et in corpore Christi constituti, dicant cum Ecclesia : 
Quoniam vulnerata charitate ego sum ( Cant. v, 5, sec. 
LXX ). Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. 

44. [vers. 7.] Emitte manum tuam ex alto. Quid post- 
ea? quid in line? Quomodo vincit corpus Christi *? 
Coclesti adjutorio. Veniet enim ipse Dominus in voce 
archangeli , et in tuba. Dei descendet de calo (Y Thess. 
iv, 15) ; ipse Salvator corporis, manus Dei. Emitte ma- 
num iuam ez alto ; et exime me, et erue me de aquis mul- 
tis. Quid est, de aquis multis ? De populis multis. Quibus 

' populis ? Alienigenis, infidelibus, sive foris oppugnan- 
tibus, sive intus insidiantibus. Exime me de aquis mul- 
tis, in quibus me exercebas , in quibus me ad exuen- 
dum a sordibus volvebas. H:ec est illa aqua coniradi-. 
dictionis ( Num. xx, 15). Exime me, et erue me de aquis 
multis. 

15. [ vers. 8. ] Audiamus jam de istis aquis multis, 
a quibus eruet Deus corpus Christi sui, a quibus eruet 
Deus bumilitatem David. Quid est, de aquis multis ? 
Quid dixisti, ne aqu: aliter intelligantur? quid dixisti 
aquas multas? Quid dixi, audi. De manu filiorum alie- 
norum. Audite , fratres, inter ques simus, inter quos 
vivamus, a quibus erui desideremus. Quorum os locu. 
ium esi vanitatem. Hodie vos omues , si non ad h:ec 
divina spectacula verbi Dei congregati esselis , et eis 

* Ain, et Er., quomodo inquit. Lov., quoniodo. vicit. Flo- 
riacensis Ns., quomodo vincit. 3lii plures. Mss., quomodo 


func ub corpus Christi. Et uounulli, quomodo hic ut. cor- 
pus Christi : sed in his postremis additur verbum, indiget. 


Parno . XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLIH 


1866 
hae hora. permixti viveretis , quantas vanitates audi- 
retis ! Quorum os loculum est. vanitatem. Quando de- 
nique Joquentes illi vanitatem, audirent vos loqueutes 
veritatem? Quorum os locutum est vantatem, ei dextera 
eorum dextera iniquitatis. 

16. [rers. 9.] Quid tu inter eos cim vase pastorali, 
habente quinque lapides? Die mihi aliter : eamdem 
Legem quam significasti quinque lapidibus , significa 
et aliter. Deus, canticum novum centabo tibi. Canticum 
novum, grati: est ! ; eanticum novum, hominis novi 
est; canticum novum, Testamenti Novi est. Cantabo tibi, 
inquit, canticum novum. Sed ne putes gratiam a Lege 
discedere, cum magis per gratiam Lex impleatur ; Jit 
psalterio decem chordarum psallam tibi. In psalterio 
decem chordarum , in Lege decem prieceptorum : ihi 
tibi psallam, ibi tibi gaudeain, ibi tibi cantem canticum 
novum ; quia plenitudo Legis claritas est (Rom. xui, 
10). Cateruni qui non. habent charitatem , portare 
psalterium possunt, cantare non possunt. Ego itaque, 
inquit, inter aquas contradictionis cantabo tibi canti- 
eum novum ; et nunquam strepitu suo facient. aqu:e 
contradictionis, ut obtumescat psalterium meum : £i 
psalterio decem. chordarum psallum tibi. 

17. [vers. 10, 11.] Qui dat? salutem. regibus : jam 
fumantibus montibus. Qui redimit David servum suum. 
Agnoscitis David , estote David. Unde redimit David 
servum suum? unde redimit Christum ? unde redinit 
corpus Christi ? De gladio maligno erae tw. De gladio, 
non sufficit ; addit, maliggo. Procul dubio est gladius 
benignus. Quis est gladius benignus? De quo Dominus 
dicit : Non veni pacem mittere in terram , sed gladium 
( Mauh. x, 34). Separaturus enim erat fideles ab infi- 
delibus, filios a parentibus, el czeteras necessitudines 
dirempturus, gladio putredinem abscindente, membra 
autem Christi sanante. Est ergo henignus gladius bis 
acutus, utroque acumine praepotens, Veteris et Novi Te- 
stamenti, narratione pr:eteritorum et promissione fu - 
turorum. Est ergo iste gladius benignus : ille autem 
maliguus est quo illi loquuntur vanitatem ; quia be- 
nignus est, quo Deus loquitur veritatem. Ergo, A gla- 
dio maligno erue me. Filii quippe hominum dentes eo- 
rum arma et sagit , et linqua. eorum. glad:us acutus 
(Psal. tvi, 5) : ab hoc gladio maligno erue me. 
Quem dixit modo gladium, ipsas superius dixit aquas 
multas : Erue me de aquis multis. Quas dixi aquas 
multas , ipsum dico gladium malignum. Denique de 
aquis multis cum dixisset ; secutus est, De manu filio- 
rum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, Et ut 
noveris ipsos dici ; eum et hic dixisset, De gladio ma- 
ligno erue me, secutus est, Et exime me de manu filio- 
rum alienorum , quorum os locutum. est vanitatem : si- 
militer sicut ibi. Et quod sequitur, Dextera. eorum 
dextera iniquitatis; hoc et supra posuerat, quaudo eos 
dixerat aquas multas. Tu cnim ue aquas multas bonas 
putares, exposuit cas iu gladio maligno. Nunc erro 
exponat quod dixit, Quorum os locutum est vanitateii, 

! [tà quidam Mss. At EdJ., gratia est. 

* Edd., dat ; ev infra, redemil. && Mss. aliquot, das; et 


postea, redemit, vel, redemisti. Quidam, dut, et redimit . 
juxta Grec. LXX, (0 dádonti. t0 lutrouneno. 


(Cinquante neuf.) 


1867 
et dextera. eorum dextera iniquitatis. Quam vanitatem 
locutum est os eorum ? et quomodo dextera eorum dea- 
tera iniquitatis ? 

18. [vers. 19-14.] Quorum | filii ipsorum velut no- 
velle constabilite in juventute swa. Felicitatem ipso- 
rum vult enumerare. Attendite, filii lucis, filii pacis ; 
attendite , filii Ecclesi:e , membra Christi ; aUendite 
quos dicat alienigenas, quos dicat filios alienos, quos 
dicat aquas contradictionis , quos dicat gladium mali- 
gnum. Attendite , obsecro ; quia iuter istos periclita- 
mini, inter horum linguas adversus carnis vestrae 
desideria dimicatis : inter. horum linguas positas in 
manu diaboli , de quibus puguat , eolluctationem ha- 
betis, non adversus carnem et sanguinem, sed adversus 
principes et potestates, et rectores mundi tenebrarum ha- 
rum ( Ephes. v1, 12) , hoc est, iniquorum. Attendite, 
ut discernatis vos , attendite, ne putetis veram felici- 
tatem esse, quam sibi optant homines aut infirmi aut 
maligni. Ecce, fratres, certe filios alienos dixit, certe 
aquas multas, certe gladium malignum. Videte vani- 
tatem quam loquuntur, et cavete ne talia loquamini , 
cavete ne talia loquentes imitemini. Quorum os locu- 
tum est vanitatem, et dexiera eorum deztera iniquitatis. 
Quam vanitatem locutum est os eorum, et qu;e dextera 
eorum iniquitatis est dextera ? Audi : Quorum filii 

| ipsorum velut novelle constabilite? a juventute aua ; filie 
eorum composilg , et. ornata sicul similitudo templi : 
cclluria eorum. plena , eruciantia ex hoc in hoc : oves 
eorum [ecunde, muliiplicantes in egressibus suis ; boves 
eorum crassi : non est ruina sepis, mec exitus; neque 
ciamor in pluteis eorum. Ergo non est ista felicitas ? 
Interrogo filios regni coelorum , interrogo progeniem 
resurrectionis in asternum, interrogo corpus Christi , 
membra Christi , templum Dei : Ergo non est ista fe- 
licitas , habere filios incolumes , filias ornatas , plena 
cellaria, abundantia pecora, nullam ruinam, non dico 
parietis, sed nec eepis ; nullum tumultum et clamorem 
in plateis, sed quietem, pacem, abundantiam, copiam 
rerum in domibus, in civitatibus? Ergo non est ista 
felicitas? aut debent eam justi defugere? aut non in- 
venis et domum justi abundantem rebus bis omnibus, 
plenam ista felicitate? Non erat doinus Abrahz abun- 
dans auro, argento, filiis, familia, pecoribus (Gen. xn, 
5; et xin, 2-6)? Nonne Jacob sanetus patriarcha fu- 
giens a. facie Esau fratris sui in Mesopotamiam , ser- 
viens ditatus, regressus est , et egit. gratias Domino 
Deo suo, quia in virga sua transiit fluvium, et regressus 
est cum tanta abundantia pecorum atque filiorum (1d. 
xxxi, 43; et xxxn, 7-10 ) ? Quid dicimus ? non est is'a 
felicitas * Sit licet, sed sinistra. Quid est , sinistra. 
Temporalis, mortalis, corporalis. Nolo illam jam dif- 
fugias, sed neque dexteram putes. Non enim isti ideo 
jnaligni, ideo vani, quia lis abundabaut; sed quia id 
quod sinistrum esse debuit, in dextera ponebant. Ideo 
ei dezlera eorum dextera iniquitatis ; ideo os eorum lo- 
cultum est vanitatem : quia hoc in dextera posuerunt, 
quod in sinistra habere debuerunt. Quid enim in dex- 
tera ponere debucrunt? Deum , zternitatem , annos 
Dei non deficientes , de quibus dicitur, Et anni tui 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1868 


non deficient (Psal. c1, 98) : ibi dextera, ibi esse debet 
desiderium nostrum. Sinistra utamur ad tempus, dex - 
leram desideremus in. aeternum. Diviti: si fluant, ne 
apponatis cor (Psal. xi, 143). Si enim divitiis fluen- 
tibus cor apposueritis , quod sinistrum est, dextrum 
facietis. Corrigite vos , agnoscite sapientiam amples 
ctentem vos ; cui dictum est, Sínistra ejus sub capite 
meo, et dextera ejus complectetur we (Cant. ui, 6 ). Vi- 
dete amatoria sancta cantica ; videte Cantica cantico 
vum, nuptiarum colestium Christi et Ecclesize, Quid 
dicit sponsa de sponso? Sinistra ejus sub capite meo, 
el dextera ejus complectetur me, Sinistra sub capite , 
dextera super eaput. Amplectentis enim desuper bra- 
chium super caput , sinistra autem subter caput. Si- 
nistra , inquit , ejus sub capite meo. Non enim me de- 
serel in temporalibus necessariis : sed tamen ipsa 
sinistra sub capite erit ; non capiti prxponetur , sed 
erit sub capite; ut dextera ejus complectatur me, 
pollicens vitam :ternam. Ita euim sinistra sub capite, 
si dextera super caput ; impleturque quod ! ad Timo- 
theum scriptum est : Promissionem habens vite pr- 
senlis et futur (1 Tim. ww, 8). Promissionem , inquit , 
habens vite presentis et futura. Quid in pr:esenü ? Sie 
nistra sub capite. Quid in futuro? Deztera ejus comple- 
ctetur me. Tempori necessaria qu:ritis? Querite pri- 
mum regnum Dei, id est, dexteram ; et hec omnia 
apponentur vobis ( Matth. v1, 55). Habebitis hic, 
inquit, et divitias et gloriam , et in futuro sxculo vi- 
tam :eternam : et sinistra contincbo infirmitatem ve- 
stram , et. dexiera coronabo perfectionem vestram. 
An forte Apostoli relinquentes omuia sua, àut paupee 
ribus quod habebant distribuentes, siue divitiis in hoc 
seculo remanserunt? Et ubi est illa promissio sini- 
sirz : Accipiel in hoc seculo septies tantum *? Multipli- 
cationem promisit. Et revera, quid desit homini Dei ? 
Si quis forte infidelis est , unam domuin aut paucas 
habet : Fidelis hominis totus mundus divitiarum est ? 
( Prov. xvii, 6, apud LXX ). Vide sinistram ejus ple- 
nam sub capite : Accipiet in hoc seculo septies tantum. 
Vide dexteram complecientem : Et in futuro seculo 
vitam a'ternam ( Matth. xix, 29). Merito et alio loco de 
ip:a Sapientia dicitur : /n dextera ejus anni vita, et in 
sinistra cjus divitie et honor ( Prov. wy 16). 

19. [vers. 15. ] Unde ergo isti vaniloqui ? quare 
vanitatem locutum est os eorum ? Quia dextera eorum 
dextera iniquitatis. Non ergo eos arguo, quia filii eo- 
ruin velut. novellae constabilite a juventute sua, nee 
quia fili: eorum ornatx. sicul similitudo templi, nec 
quia Cxtera abundantia el. pax terrena. aderat eis : 
sed quare argua ? Beatum. dixerunt. populum cui hac 
sunt. O loquentes homines vanitatem ! Beatum dixe- 
runt populum cui liec sunt. Perdiderunt veram dexte- 


! plerique Mss.: /ta enim sinistra sub capite, dextera su- 
per caput, impletur quod ad, etc. 

* Quatuor Mss., centies (atum. ^li cum Edd., septies 
tantum : et sic alias refert. Augustinus hunc. Evaugelii lo- 
cum, qui forte pro ekatontaplusiona, habebat in graccis lihris 
eptaplasiwna. 

? Lov., plenus divitiarum est. Nox, plenus, ah Edd. aliis, 
et a Mss. aboeét, nequereperitur in Greco LXX. , 


1369 


ram ; maligni, perversi, beneficia Dei inverse ! vestie- 
runt. O maligni, o vaniloqui , o filii alieni * Beatum 
"dixerunt. populum. cui. h«c. sunt. Quod ad. sinistram 
erat, ad dexteram posuerunt : Beatum dixerunt popus- 
lum cui hec sunt. Quid tu, David ? quid tu, corpus 
Christi? quid vos, membra Christi? quid vos, non 
filii alieni, sed Dei ? Quoniam vaniloqui filii. alieni 
beatum. dixerunt populum cui hic sunt : vos, quid di- 
citis ? Beatus populus cujus Dominus Deus ipsius. Ha- 
bete ergo sinistram, sed in sinistra : desiderate dex- 
teram ?, ut ponamini ad dexteram. In sinistra enim 
habuerunt sinistram, apud quos esurivit, et dederunt 
ei manducare ; sitivit, potum dederunt ; hospes fuit, 
susceperunt; nudus fuit, vestierunt. (Matth. xxv, 
$9, 56). Hoc totum de sinistra abstulerunt, et ad 
dexterx opera transtulerunt, ut ad dexteram pone- 
rentur. Dixerunt ergo vaniloqui filii alieni beatum po- 
pulum cui hoec suni; vos dicite nobiscum, Beatus po- 
pulus cujus Dominus Deus ipsius E: 


—— 





JN PSALMUM CXLIV 
ENARRATIO. 
SERMO (a). 

4. Laudare vobiscum Dominum desideravimus : et 
quoniam hoc concedere dignatus est (a) ; ut laus quam 
illi dicimus habeat ordinem suum, ne forte aliquo ex- 
cessu quem laudat offendat, melius iler laudis inSeriptu- 
ra Dei quxrimus, ne ab ipsa via, nec in dexteram nec 
in sinistram digrediamur. Audeo enim dicere Charitati 
vestri : ut bene ab homine laudetur Deus, laudavit 
se ipse Deus ; et quia dignatus est laudare se, ideo 
invenit homo quemadmodum laudet eum. Neque enim 
hoc potest dici Deo, quod dictum est homini, Non te 
laudet os tuum (Prov. xxvii, 2). Ut. enim se homo lau- 
det, arrogantia est : ut Deus se laudet, misericordia 
est. Prodest amare quem laudamus ; bonum amando, 
nós meliores efficimur. ltaque, quoniam hoe nobis 
prodesse novit, ut amemus eum , laudando se ama- 
bilem se facit ; et in eo nobis consulit, quia se ama- 
bilem facit. Exhortatur ergo cor nostrum in laudem 
suam ; spiritu suo implevit servos suos, ut laudarent 
eum. Et quoniam spiritus ejus in servis ejus laudat 
eum, quid aliud quam ipse se laudat? Incipit ergo 
psa!mus iste ita : 

9. (vers. 1.] Exaltabo te, Deus meus, rez meus ; et 
benedicam nomen tuum in. saeculum, et in seculum se- 
culi. Videtis inchoatam esse laudem Dei, et usque ad 
finem Psalmi laus ipsa. perducitur. Denique titulus 
Psalmi est, Laus ipsi David. Et quoniam dictus est 


1 Sic plures Mss. Et quidam, inversi se. At Edd., uni- 
versi se. : 

3 Sic plerique Mss. Edd. autem verba interpungunt hac ra- 
tione : sed in sinistra desiderate dexteram. Et infra, Er. et 
Lov. : Ad sinistram enim habuerunt Christum, apud quos, etc. 
Am. : 4d sinistram enim habuerunt sinistram. Nonnulli MSS.: 
A sinistra enim, etc. 

3 Antiquiores Mss. clausulam hanc habent : Conversi ad 
Deum. 4men. Deo grat«as semper. 

(a) Hoc certe exordio non apud suos utebatur : sed ser- 

- mo iste, sicuti in pervetusto Floriacenst codice przenotatur, 
« habitus est Uticze in basilica Mass: candid. » Vide infra, 


n. 17, not. a. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLIV. 


etiv, 4, 52-25) : 


1870 
David, qui venit ad nos ex semine David (Rom. t, 5), 
ipse autem rex nosler est, regens nos, et introcuceus 
nos in regnum suum : intelligitur Laus ipsi D«vid , 
Laus ipsi Christo. Christus autem. secundum carnem 
David, quia filius David : seeundum divinitatem autem 
Creator David, et Dominus David. Denique et Apo- 
stolus cum honoraret primum populum Dei, unde et 
Apostoli ipsi crediderunt, et multe Ecclesie prime 
facte sunt, facientes in multis homiuum millibus quod 
modo in Evangelio ! dives unus audivit, et tristis 
abscessit ( Matth. xix, 91, 22) ; 1d est, vendentes 
omnia qu:e habebant, et distribuentes pauperibus, et 
perfectionem in Domino requirentes (Act. u, 41-47 ; 
cum ergo laudaret ipsum populum 
primum, sic ait : Quorum patres, et ex quibus Christus 
secundwm carnem, qui est super omnia Deus benedictus 
in secvla (Rom. 1x, 5). Quia itaque ex ipsis Christus 
secundum carnem, ideo David : quia vero ipse est 
super omnia Deus benedictus in s:cula, ideo, Exal- 
tabo te, Deus meus, rex meus ; et benedicam, inquit , 
nomen luum in sqculum, et in seculum seculi. Forte 
in seculum, Hic ; in seculum autem seculi, In «ter- 
num. Modo ergo incipe laudare, si in z:teraum lauda: 
turus es. Qui laudare non vult in transitu hujus se- 
culi, obmutescet cum venerit seculum s:eculi. Proinde 
sequentibus versibus prope loc dixit. 

$. [vers. 2.] Ne quis etiam aliter intelligeret quod 
ait, Laudabo nomen tuum in seculum ; et. quxrerea 
aliud seculum, quando laudaret : Per singulos, inquit, 
dies benedicam te. Lauda ergo et benedic Dominum 
Deum tuum per singulos dies ; ut cum finiti fuerint 
singuli dies, et venerit sine fine unus dies, eas ex 
laudibus in laudem, sicut ex virtutibus in virtutem 
(Psal. .xxxu, 8). Per singulos, inquit, dies benedicat 
te; non transiet dies quo te non benedicam. Nec 
mirum est si leto die tuo benedicis Deum tuum. Quid, 
si forte illuxerit aliquis tristis dies, sicut se habent 
human:e res, sicut est abundantia scandalorum, sicut 
est multiplicatio tentationum ? Quid si. ergo aliquid 
accidat triste homini ? desines laudare Deum? desincs 
benedicere Creatorem tuum? Si desines, mentitus es 
dicendo, Per singulos dies benedicam 1e, Domine. Si 
autem non desines, elsi tibi videtur in die tristi male , 
erit tibi in Deo tuo bene. Est. enit, et quando male 
est tibi, ubi bene tibi sit. Si enim in aliquo inalo male 
est tibi, procul dubio in aliquo bono beae tibi crit. 
Et quid tam bonum, quam Deus tuus, de quo di- 
cium est : Nemo bonus, nisi unus Deus (Luc. xvui, 
19)? Nam quam sit secura ista laudatio, et quam 
sit securum hoc bene, intellige; de ipso bono. 
Nam si gaudes de bono quod tibi accidit per 
diem, fortasse transit alio die bonum hoc unde gau- 
des. Bene fuit mihi, bonum diem duxi : quia forte 
lucera venerunt, aul invitatus es, aul in epulis diu 
fuisti. Gaudes, quia in epulis diu fuisti ; alter te dolet, 
quia non erubuisti. Verumtamen de quocumque tali 
bono gaudeas, certe wansitoriuim est. Si autem gaudeas 


1! gie plures Ms$. rdd. vero, ex. Evangelio, 


1871 
in Domino Deo tuo, audies dicentem Scripturam : De- 
lectare in Domino (Psal. xxxvi, 4). Tanto firmius gau- 
debis, quanto est ille certior in quo gaudebis. Si enim 
gaudes de nummo, times furem; si autem gaudes de 
Deo, quid times? Ne tibi quisquam auferat Deum ? 
Deum tibi nemo auferet, si tu eum non dimiseris. 
Non enim sic est Deus, quomodo lux ista de coelo 
fulgens. Non quando volumus ad eam accediinus quia 
non in omni loco lucet. Per infirmitatem nostram 
forte fit, ut hieme nos delectet esse in ipsa luce: 
nunc autem per zstatem videtis quia magis eum lo- 
eum quissiyimus, ut in ipsa luce non staremus. In 
Deo autem tuo quando stas, et in lumine veritatis ejus 
delectaris, non queris locum quo ad eum accedas ; 
sed conscientia accedit, conscientía recedit. Quod di- 
clum est, Áccedite ad. eun, el illuminamini ( Psal. 
xxxn, 6) : auimo dictum est, non vehiculo ; affecti- 
bus dictum est, non pedibus. Et cum in eo stabis , 
zsius non patieris. Spiritus enim spirabit tibi, et sub 
alis ejus sperabis (Psal. xc, 4). 

4. Vides ergo habere te quomodo delecteris per 
singulos dies. Non enim te dimittet Deus tuus, etiam 
si aliquid triste acciderit. Quam enim triste erat, quod 
sancto viro Job acciderat ! Quam repente, quam multa 
mala ! quemadmodum omnia de quibus gaudere pu- 
tibatur, nen de quibus gaudebat, diabolo tentante 
subtracta sunt! quemadmodum et. filii mortui sunt ! 
Periit quod servabatur, perierunt quibus servabatur ; 
nec tamen periit qui et illud et illos dedit. Et ipsi 
filii praesenti s:eculo perierunt, agnoscendi et reci- 
piendi in futuro. llle tamen vir habens aliud unde 
gauderet, in quo verum erat quod modo commemora- 
vimus, Per singulos dies benedicam te ; numquid quia 
ille dies quo totum perierat, tristis illuxit, ideo lux 
interior in corde defecit ? Stetit quippe in illa luce, et 
ait : Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino 
placuit, ita factum est : sit nomen Domini benedictum 
(Job 1). Ergo per singulos dies laudavit , qui etiam in 
die tàm tristi laudavit. Breve magisterium est, ut 
semper laudes Deum, veroque corde, non falso dicas: 
Benedicam Dominum in omni tempore ; semper laus 
'ejus in ore meo (Psal. xxxm, 2). Breve magisterium 
est, scilicet ut noveris eum misericorditer dare cum 
dat, misericorditer auferre cum tollit; nec te credas 
2 misericordia ejus derelinqui, qui tibi aut blanditur 
dando, ne deficias ; aut corripit exsultantem, ne per- 
cas. Sive ergo in cjus donis, sive in ejus flagellis , 
lauda tu *. Laus flagellantis, medicina est vulneris. 
Per singulos, inquit, dies benedicam ie. Prorsus per 
singulos dies, fratres, benedicite ; omnino quidquid 
acciderit, benedicite Deum, Etenim ne accidat aliquid 
quod ferre non potestis, ipse facit. Ideo cum timore 
debes esse, quando tibi bene est; neque te ad hoc 
parare, quasi ut nunqpam tenteris. Si enim nunquam 
tentaris, nunquam probaris. Noane melius est. ten- 
tari et. probari, quam non tentatum reprobari ? Et 
laudabo nomen twn in spculum, et in seculum seculi, 

5. [ vers. 5. ] Magnus Dominus et laudabilis valde. 


* Sio Mss. Edd. autem, lauda eum. 


S.AUGUSTINI EPISCOPI 


1872 
Quantum dicturus erat? quze verba quiesiturus ? Quan- 
tam conceptionem conclusit in uno valde? Cogita quan- 
tum vis. Quando autem potest. cogitari , qui capi non 
potest ? Laudabilis est valde ; et magnitudinis ejus nen 
est finis. Ideo dixit, valde; quia, magnitudinis ejus non 
est finis : ne forte incipias velle laudare , et putes te 
laudando posse finire, cujus magnitudo fiaem non 
potest habere. Noli ergo te putare eum cujus magni- 
tudinis finis non cst, sufficienter posse laudare. Nonne 
ergo melius est ut quomodo ipse non finitur, nec laus 
ipsius finiatur? Illius magnitudo sine fine est , et tua 
laudatio sine fine sit. De magnitudine ejus quid di- 
ctum est? Magnitudinis ejus non est finis. De tua laude 
quid? Laudabo nomen tuum in seculum, et in seculum 
seculi. Ergo sicut ejus magnitudiuis non est finis, sic 
tu: laudis non erit finis. Non enim cum mortuus fueris 
in hac carne, desines laudare Dominum. Dictum est 
quidem, Non mortui laudabunt te, Domine (Psal. cxur, 
117) : sed illi de quibus dicitur, À mortuo , velut qui 
non sit , perit confessio ( Eccli. xvm, 96 ); nou illi de 
quibus ait, Qui credit in me , licet moriatur vivet ( Joan. 
xi, 95) : quia Deus Abraham et Deus 1saac. e Deus 
Jacob , non es! Deus mortuorum , sed vivorum ( Matth. 
xxn, 22). Si enim nunquam nisi ipsius eris , nun- 
quam a laude ipsius tacebis. Timere poteris, ne, dum 
bie vivis, ipsius sis; eLcum mortuus fueris, non ipsius 
sis? Audi Apostolum promittentem tibi securitatem : 
Sivevivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino mori- 
mur : sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus. Et 
unde factum est ut ejus sis et mortuus ? (uia pretio sui 
sanguinis te redemit et mortuus *. Quomodo perdit 
servum mortuum, cujus mors cst pretium tuum? Ideo 
cum dixisset , Sive vivimus, sive morimur , Domini su- 
mus; ut ostenderet ipsum pretium , Ad hoc enim , iu- 
quit, Christus mortuus est eL. rexurrexit , ut et vivorum 
et mortuotum dominetur (Rom. xiv, 8, 9). 

6. [ vers. 4. ] Verumtamen , quia magnitudinis ejus 
non esL finis, e& eum quem non capimus , laudare 
debemus (si euim capimus , magnitudinis ejus est 
finis : si autem maguitudinis ejus non est finis , ca- 
pere ex eo aliquid possumus ; Deum tamen totuin 
capere non possumus) ; lanquam deficientes in ejus 
magnitudine, ut reficiamur ejus bonitate, ad opera 
respiciamus, et de operibus laudemus operantem, de 
conditis Conditorem , de creatura Creatorem, Videa- 
mus quz hic fecerit, quxe nobis nota sunt, qux: nobis 
manifesta sunt. Illius enim immensa bonitas et inter- 
minabilis magnitudo, quanta alia fecit quie nos non 
novimus? Quando quidem aciem oculorum nostrorum 
usque ad coelum extendímus , et a sole et a luna et a 
3leilis rursus revocamus ad terram ; et hoc totum 
spatium est uhi vagatur acies nostra : ultra celos quis 
extendat vel aciem mentis , non dicam carnis ? Ergo 
quantuni nota sunt nobis opera ejus, laudemus eum per 
opera ejus. Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, 
per ea qui faceta sunt intellecta conspiciuntur ( d. 
?, 20). Generatio et generatio laudabit opera ua. Omnis 


! Aliquot siss., mortuum. 


1875 
generatio laudabit opera tna. Forte enim omnis gene- 
ratio dicta est , generatio et generalio. Non enim tam- 
diu dielurus crat, generatio et. gencratio, quamdiu 
finiret numerum omnium generationum; sed repetitio 
loquentis, in infinitum misit animum cogitautis , Ecce 
jsta generatio qui» nuue in carne est, transitura hinc 
Sicut venit , laudat opera. Dei ; et. illa cui suceedenti 
cedit , laudabit utique opera Dei ; et. post illam erit 
alia; et usque in. finem sweuli quam multe genera- 
tiones! Hoc significans ait, Generatio et generatio lau- 
dabit opera tua. An forte duas quasdam generationes 
iusinuare voluit ista repetitione? Sumus enim in ista 
generatione filii Dei; erimus in alia generatione (ili 
resurrectionis. Appellavit Scriptura (ilios resurrectio- 
nis; ipsam resurrectionem regenerationem vocavit, 
]n regeneratione , inquit , cum sederit filius hominis in 
majestate sua (Matth. xix, 28). Item in alio loco : Non 
enim nubent , neque uxores ducent , cum sint filii resur- 
reciionis (Luc. xx, 55, 56). Ergo, Generatio et genera- 
tio laudabit opera tua, Laudamus nunc opera Domini , 
cum in hae mortalitate vivimus ; et si laudamus com- 
pediti, quomodo laudabimus coronati! Ergo hiec nuuc 
attendamus in. hac generatione opera Domini, in cu- 
jus laude dicitur, Generatio et generatio, laudabit opera 
tua; quoniam magnitudinis tue non est finis. Opera 
tua. intueri licet , ut ti laüderis qui talia operaris. 

1. Et virtutem. tuam. annuntiabunt, Neque énim 
opera tua laudabunt, nisi ut virtutem tuam annuntient. 
Proponuntur laudes pueris in. schola , et omnia talia 
proponuntur qui laudentur , quxe Deus est operatus : 
proponitur hoinini laus solis , laus cceli , laus terra ; 
ut ad minora etiam veniam, laus rosx , laus lauri : 
omnia ista opera Dei sunt, proponuntur , suscipiun- 
tur, laudantur; opera celebrantur, de operatore tace- 
tur. Ego in operibus volo laudari Creatorem; ingratum 
non amo laudatorem. Laudas quod fccit, taces de 
illo qui fecit ? Quasi vero nisi ille tantus esset , inve- 
nires quod laudares. ln eo quod vides , quid ibi lau- 
datur ? Species, utilitas, aliqua virtus , aliqua potentia 
rerum istarum. Si pulchritudo te delectat , quid. pul- 
ehrius faciente? Si utilitas laudatur, quid illo utilius , 
qui fecit onmia? $i virtus laudatur , quid illo poten- 
tius , a quo faeta sunt oinnia ; à quo etiam facta non 
dimittuntur, sed reguntur et gubernantur omnia? Non 
ergo quemadmodum quidam eloquentes muri, laudan- 
tes creaturam , obliviscentes Creatorem; non sic te 
laudat generatio et generatio in servis tuis, cum lau- 
dat opera tua. Sed quoinodo laudat ? Et virtutem miam 
annuntiabunt. In laudandis operibus tuis, virtutem 
tuam annuntiabunt. Laudatores isti , sancti et. boni 
fideles, veri laudatores , non ingrati grati», cum ]au- 
dant opera Dei h:ec atque illa , summa et. ima , cov 
lestia et terrestria, inter ipsa opera Dei que laudant , 
et seipsos inveniunt, quia in operibus Dei et ipsi 
gunt. Qui enim fecit omnia, ipse nos fecit inter omnia. 
Proinde si laudas opera Dei, et te laudaturus es; quia 
et tu opus Dei es. Ubi est ergo, Non te laudet os tuum 
( Prov. xxvn, 2 )? Ecce inventum est quomodo et te 
laudare possis, et arrogans non sis. Deum in te lauda, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL!Y. 


1874 
non te : non quia tu cs talis, sed quia ille fecit te; non 
quia tu aliquid potes , scd quia potest ille in te et pe: 
te. Ac per hoe laudabunt te, et virtutem tuam annun- 
tiabunt ; non. suam , sed. tam. Discite ergo laudare. 
Intuentes opera, miramini artificem ; gratias agendo, 
non arrogando. Laudate quia ipse fecit, quia sic con- 
stituit, quia talia donavit. 

8. [vers. 5, 6.] Denique vide qu:e sequuntur : Vir- 
tutem , inquit, (uam. annuntiabunt. Et magnificentiam 
glorie sanctitatis tw loquentur , et mirabilia tua narra- 
bunt, Et virtute metuendorum tuorum dicent , et ma- 
gnitudinem tuam enarrabunt eam, Memoriam abundan- 
lic suavitatis tue eructabunt : nonnisi tuam. Iste ope- 
rum considerator , vide si deflexus est ab operante ad 
opus ; vide si decidit al eo qui fecit , ad ea qu: fecit, 
Ab his qua facta sunt, gradum sibi fecit ad eum , non 
ab illo ad ista casum., Si enim amaveris hie plus 
quam illum , non habebis illum. Et quid tibi prodest 
abundare operibus, si te deserit operator? Certe at»a 
et Iixce; sed plus illum ama, et hiec propter illum ama. 
Annuntia virtutem cjus , magnificentiam glori: san- 
ctitatis ejus loquere, mirabilia ejus enarra, virtutem 
meltuendoruim dic. Iste enim amibilis est et terribilis. 
Non enim blanditur et non minatur. Si non blandi- 
retur, nulla esset exhortatio; si non miuaretur, nulla 
esset correptio. Dicent ergo laudatores tui ef virtutem 
metuendorum ; virtutem creature tua» punientis et di- 
sciplinam dantis dicent, non tacebunt. Non enim pra- 
dicabunt reznum tuum aeternum , et tacebunt. ignem 
s ternum, Laus enim Dei in via te constituens , 
ostendere tibi debet et quid diligas , et quid timeas; 
et quid appetas , et quid fugias; quid eligas , et quid 
rejicias. Tempus electionis nunc est, acceptiounis 
postea erit. Dicatur ergo virtus metuendorum, Et ma- 
gnitudinem luam, inquit, enarrabunt eam, Sic infinitam, 
sic quomodo magnitudinis tu» non. est finis; nou de 
illa ticebunt. Illam , inquam , magnitudinem tuam , dc 
qua superius dixeram , Et magnitudinis tux mon es! 
finis , enarrabunt. eam. Quomodo. enarrabunt eam , si 
finis non est ? Enarrabunt eam, cutn laudahunt eam 5 
et quia finis ejus non est, sic et laudis ejus non erit 
finis. Probemus quia non erit finis laudis cjus. Beati, 
inquit, qui habitant in domo (ua; in secula seculorum 
laudabunt te ( Psal. yxxxim; 5). Et magnitudinem tuem 
illam, illam infinitam, enarrabunt eam. 

9. [ vers. 7.] Memorium abundantie. suavitatis tue 
eructabunt. O epulas felices ! Quid manducabunt qui 
sic eruetabunt? Memoriam abundantice suavitaiis tua. 
Quid est, memoriam abundantie suavitatis tue? Quia 
nos oblitus non es, cum obliti te nos fuerimus. Omnis 
enim caro oblita erat Deum ; ille tamen opera sua non 
est oblitus. Hac memoria cjus super nos, quia non 
nos oblitus est, proedicauda est, enarranda est ; et 
quia valde dulcis est , mandueauda et eructanda est. 
Sic manduca, ut eructes ; sic aceipe, ut des. Mandu- 
€as, cum discis ; eructas, cum doces ; manducas, cuni 
audis; eructas, cum przdicas : lioe. tamen eructas 
quod manducasii. Denique ille avidissimus epulator 
Joannes apostolus, cui non suffciebat ipsa mensa 


4815 
Doinini, nisi discumberet super pectus Domini (Joan. 
xiu, 25), et de arcano ejus biberet divina secreta, 
quid eruciavit ? In principio erat Verbum, et Verbum 
erat apud Deum (1d. 1, 1). Memoriam ergo abundan- 
tie suavitatis tug eructabunt. Quemodo non sufficit, 
memoriam tnam, nec memoriam abundantie tu, 
vel memoriam suavitatis tuxe ; sed memoriam abun- 
danti suavitatis tue ? E'enim quid prodest. si abun- 
dat et insuave est? Item molestum , si suave et pa- 
rum est. 

40. Ergo, Memoriam abundanti suavitatis tud eru- 
etabunt : quia non es tu oblitus nostri ; el non oblitus 
commonuisti nos, ut et nos reducas in memoriam. 
Commenmorabuntur enim et. convertentur ad Domiuum 
eniversi fines terr? (Psai. xx1, 28). Quia ergo memo- 
riam abundantie suavitatis tug eruclabunt , intelligeu- 
tes in se nihil boni esse quod a te nou sit; nec po- 
tuisse converii ad te, nisi commonerentur abs te; 
nec reduci potuisse in memoriam tui, si tu oblivisce- 
reris illorum : h:»c considerantes in gratia tua , Et 
justitia tua exsultabunt. H»c , inquam , in tua gratia 
considerantes, exsultabunt justitia (ua, non sua. Fra- 
ires, si vultis eructare gratiam, bibite gratiam. Quid 
est, bibite gratiam ? Discite gratiam, intelligite gra- 
tiam. Nos antequam essemus , omnino non eramus ; 
el facti sumus homines, cum ante nihil essemus : 
deinde jam ipsi homines ex traduce illius peccatoris, 
el maligni eramus , et filii ire natura, sicut et c:eterí 
(Ephes. n, 5). Attendamus ergo gratiam Dei, non so- 
Jum qua fecit nos, verum etiam qua refecit. Cui ergo 
debemus quia sumus , illi debemus quia et justificati 
sumus. Nemo quasi tribuat Deo quia est, et sibi tri- 
huat quia justus est. Melius est enim quod tibi vis 
tribuere, quam quod illi : melius enim aliquid es 
quia justus es *, quam quia homo es. Inferius ali- 
quid das Deo; et superius tibi. Totum illi da, iu 
toio ipsum lauda : non cadas de manu artificis. Ut 
esses quis fecit? Nonne scriptum est quia sumpsit 
Deus limum de terra, et formavit hominem (Gen. 
yt, 7) ? Antequam homo esses, limus eras; antequam 
limus esses, nihil eras. Sed non de isto solo figmento 
gratias agas artifici tuo ; audi aliud figmentum ubi te 
fecit. Non ex operibus , ait, ne forle quis extollatur. 
Sed qui dixit, Non ex operibus, ne forte quis extolla- 
tur ; superius quid commemoravit * ? Gratia salvi facti 
estis per fidem ; et lioc ? non ex vobis. Apostoli verba 
suat, non mea : Gratia salvi facti estis per fidem ; et 
hoc (ut salvi essetis per fidem ) non ez vobis. Quam- 
vis hoc ipsum quod dixerat, Gratia ; utique, non ex 
vobis : sed ne quis aliter intelligeret, planius hoc 
aperire dignatus est. Da intellectorem, et totum dixit : 
Gratia salvi. facti estis. Ubi audis, gratia , Gratis in- 
tellige. SI ergo gratis , nihil tu attulisti, nihil merui- 


Sli : nam $i meritis aliquid redditum est, merces est, 

1 sic Mss. At Edd.: Melius est enim aliquid esse, quia 
justus €. 

? 1n B,: Sed qid dixit, Non ex oper ibus, ne forte quis ex- 
tollatur : superius quid commemor qvit? kr. et. Ven. secuti 
supus. M. 

3 pic Edd. addunt, ut salvi essctis per fidem : quod a Wiss. 
abest. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1876 

non gratia. Gratia , inquit , salvi facti estis per fidem. 
Expone illud apertius propter arrogantes, propter sibi 
placentes, propter ignorantes Dei justitiam et suam 
volentes constituere. Audi hoc idem apertius : Et 
hoc , inquit, quod gratia salvi facti estis, non ex vobis, 
sed Dei donum est. Sed et nos forte aliquid fecimus, 
ut dona Dei inereremur.. Non ez operibus , inquit , ne 
[orte quis extollatur, Quid ergo ? nos bene non opera- 
mur? limo operamur. Sed quomodo? Ipso in nobis 
operante ; quia. per fidem locum damus in corde no- 
stro ei qui in nobis et per nos bona operatur. Audi 
enim unde opereris bona : Ipsius enim sumus figmen- 
tum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, ut in illis 
ambulemus (Ephes. n , 8-10). Ista est suavitas abun- 
dans memorie ipsius circa nos. [lance eructando 
pr:edicatores ejus justitia ejus exsultabunt , non sua. 
Quid ergo ut simus, ut laudemus, ut justitia tua 
essultemus, ut memoriam abundantie suavitatis 
tue. eructemus , quid erga ! nos fecisti, Domine, 
quem laudamus? Dicamus, et cum dicimus, lau- 
demus. 

11. [vers. 8.] Misericors et miserator Dominus , lon- 
ganimis et mullum misericors. Suavis Domiuus omnibus, 
et miserationes ejus in omnia opera ejus. Nisi ille talis 
esset, de nobis repetitio nulla esset *. Attende ad te 
ipsum ; quid merebaris peccator? contemptor Dei, 
quid merebaris? Vide si occurrit tibi nisi pcena, si 
occurrit tibi nisi supplicium. Vides ergo quiu tibi de- 
bebatur, et quid dederit qui gratis dedit. Data est ve- 
nia peecatori , datus est spiritus justificationis , data 
est charitas et dilectio, in qua omnia bona facias ; et 
super hic dabit et vitam cternam , 
Angelorum : totum de misericordia. Merita tua nus- 
quam jactes, quia et ipsa tua merita illius dona sunt : 
Et justitia (ua. exsulabunt. | Misericors et miserator 
Dominus : qui fecisti omnia gratis. Longanimis : quan- 
tos enim sustinet peccatores ? Misericors et miserator 
Dowinus , in his quibus veniam dedit : in his quibus 
adhue non dedit, longanimis, non damnans, sed ex- 
spectans, ipsa exspectatione clamans, Convertimini ad 
me, et converiar ad vos (Malach. m, 7); et nimia lon- 
ganimitate *, Nolo , inquit , mortem impii , tantum ut 
revertatur et. vivat (Ezech. xxxii, 11). llle quidem 
longanimis ; tu autem secundum duritiam cordis tui 
et cor impaenitens thesaurizas tibi iram in die irze et 
revelationis justi judicii Dei , qui reddet unicuique 
secundum opera sua (Rom. n, 5, 6). Non enim modo 
síc longanimis in sustinendo, ut nunquam justus in 
vindicando *. Distribuit tempora : vocat te nunc, 
exhortatur te nunc; exspectat donec resipiscas, et tu 
tardas ! Magna ejus misericordia et in hoc quod diem 
vit:e tibi incertum fecit, ut nescias quando hinc emi- 
grabis ; el cum quotidie speras te migrare, aliquando 
convertaris : el in hoc magna ejus misericordia. Cze- 


! Sie Mss, Edd. vero, quid ergo nos, etc. 

? Er. Lugd. Vet. et Lov., repetitio et reparatio talis nulla 
esset, M. 

3 plerique Mss.: EL nimiam longanimitatem. 

* Am, et Er., in judicando : et sic plures Mss. qui paulo 
post cum cxeteris habent, exspectat donec facias. 


et societatem : 


1877 
terum $i statuisset diem omnibus , faceret abundare 
- peccata de securítate. Dedit ergo spem venim, ne 
desperando amplius pecces. Et spes, et desperatio 
timenda est in peccatis. Videte vocem desperantis 
ad augenda peccata, et videte vocem speranlis ad 
augenda peccata, et quonodo utrique voci occurrit 
providentia et misericordia Dei. Audi vocem despe- 
rantis : Jam , inquit, damnandus sum ; quare non 
facio quidquid volo? Audi et vocem sperantis : Mise- 
ricordia Domini magna est; quando me convertero, 
dimittet mihi omnia : quare non facio quidquid volo ? 
Desperat, ut peccet; sperat, ul peccet. Utrumque 
metuendum est, utrumque periculosum ; vir a de- 
speratione! vi? a perversa spe! Utrique huic peri- 
eulo et utrique malo quomodo occurrit misericordia 
Dei ? Quid dicis tu, qui desperando volebas peccare? 
Jam damnandus sum ; quare non facio quidquid volo. 
Audi Seripturam : Nolo mortem impii , tantum ut re- 
vertatur et vivat. Hac voce Dei reducitur in spem : 
sed timendus est alius. laqueus , ne ipsa spe amplius 
peccet. Quid ergo ct tu dicebas , qui spe magis pee- 
cas? Quando me eonvertero, omnia mihi Deus di- 
mittet ; faciam quidquid volo. Audi et tu Scripturam: 
Ne tardes. converii ad Dominum , neque differas de die 
in diem ; subito enim veniet ira illius, et in tempore vin- 
dicte disperdet te (Eccli. v , 8, 9). Noli ergo dicere : 
Cras me convertam, €ras Deo placebo; et omnia 
hodierna et hesterna dimittuntur mihi. Verum qui- 
dem dicis, quia Deus conversioni tux& indulgentiata 
promisit; sed dilationi tux: diem crastinum non 
promisit. 

49. (vers. 9.| Suavis Dominus omnibus, et miseratio- 
mes ejus in omnia opera ejus. Quare crgo damnat? 
quare flagella? An quos damnat, an quos flagella!, 
non sunt opera ejus ? Plane opera ejus. Et vis nosse 
quia super omnia opcra ejus miserationes ejus ? Inde 
est illa longauimitas qua facit solem suum oriri su- 
per bonos et malos : nonne niserationes ejus in omnia 
opcra ejus , qui pluit super justos et injustos (Matth. 
v, 45) ? nonne miserationes ejus in omnia opera ejus ? 
Longanimis exspectat peccatorem , dicens, Converti- 
mini ad me , el convcrtar ad vos : nonne miseraliones 
ejus in omnia opera ejus ? Et cum dicit, 11e in iguem 
eternum , qui paratus est diabolo et angelis ejus (1d. 
xxv, 41) ; hic non miseratio ejus, sed severitas ejus. 
Miseratio ejus reddita est operibus ejus ; severitas 
ejus est non in opera sua , sed in opera tu2. Denique 
si tollas opera tua. mala, et non in te remancat nisi 
opus ejus , non te dimittet miseratio ejus : si autem 
tu non dimittis opera tua, erit severitas ejus in opera 
tua , non in opera sua. 

45. [vers. 10.] Confüeantur tibi, Domine , omnia 
opera tua , et sancti tui benedicant te. Omnia opera tua 
confiteantur tibi. Quid enim ? terra non est opus ejus? 
liznà won sunt opera ejus? pecora, bestiz , pisces , 
volatilia non sunt opera ejus? Plane et hac opera 
ejus. Et quomodo ei confitebuntur et hzc? Video qui- 
dem in Augelis confiteri illi opera ejus ; etenim ope- 
Ta ejus sunt Angeli : et homines opera cjus sunt ; et 


ENABRIATIO IN PSALMUM CXLIV. 


1878 
cum confitentur illi homines, opera cjus illi confiten- 
tur : numquid ligna et lapides vocem habent confes- 
sionis? Prorsus confieauntur ei omnia opera ejus, 
Quid dicis? Et terra et ligna? Omnia opera ejus. Si om- 
nia laudant, cur non omnia confitentur ? Coufcssio 
enim non peccatorum tantum dicitur , sed et laudis : 
ue forte ubicumque auditis confessionem, nutctis jani 
non esse nisi peccati. Usque adeo enim hoc putatur, 
ut quando sonuerit de divinis eloquiis , continuo sit 
consuetudo pectora tundere. Audi quia est et landis 
confessio. Numquid Dominus Jesus Christus habebat 
peccatum? Et tamen ait : Confiteor tibi, Pater, Domin: 
coli et terre ( Matth. xy, 25). Confessio est ergo in 
laude. Proinde quid accipiendum , Confiteantar tibi , 
Domine , omnia opera tua? Laudent te omnia opera 
tua. Sed talis quxstio redit ad laudem , qualis erat in 
confessione. Si enim propterea confiteri non poterent 
terra, ligna et queque insensata, quia vocem non hi- 
bent confitendi ; ideo nec laudabunt , quia vocem non 
habent przedicandi. Nonne tamen oinnia tres illi pucri 
enumerant, deambulantes inter flammas innoxias ; 
quibus spatium erat, non solum non ardendi , sed 
etiam laudandi Deum ? Omnibus dicunt a celestibus 
usque ad terrena : Benedicite, fiuymnum dicite, et super- 
exaliate eum in secula ( Dan. wi, 90, 90 ). Ecce quo- 
niodo dicunt hymnum. Nemo hoc sentiat, quod mutus 
lapis aut mutum animal habeat rationem intelligen 'i 
Deum : hoc qui putaverunt , multum a veritate aber- 
raverunt. Deus ordinavit omnia, et fecit omnia : qui- 
busdam dedit sensum , et intellectum , et immortali- 
tatem , sicut. Angelis: quibusdam dedit sensum et 
intellectum cum mortalitate, sicut hominibus ; qui- 
busdam dedit sensum corporis , nec iutelleetum, nec 
immortalitatem dedit, sicut pecoribus ; quibusdam 
vero nec sensum , nec intellectum , nec immortalita- 
tem, sicut lierbis, lignis, lapidibus : tamen et ipsa in 
genere suo deesse non possunt, el gradibus quibus- 
dam ordinavit * creaturam, a terra usque ad coetum, 
3 visibilibus ad invisibilia, a mortalibus ad immorta- 
lia. Ista contextio creatur: , ista ordinatissima pul- 
chritudo, ab imis ad summa conscendens , a summis 
ad ima descendens, nusquam interrupta, sed dissiini- 
libus temperata , tota laudat Deum. Quare crgo tota 
laudat Deum ? Quia cum eam cousideras et pulehram 
vides, tu in illa laudas Deum. Vox quadam est mute 
terr: , species terr: Attendis et vides cjus speciem, 
vides ejus fecunditatem , vides ejus vires , quomodo 
concipiat semen , quomodo plerumque afferat. quod 
non est seminatum : vides, et consideratione tua tan- 
quam interrogas eam ; et ipsa inquisitio interrogatio 
est. Cum autem inquisieris admirans, et perscrutatus 
fueris, et inagnam vim, magnam pulchritudinem, pr: 
claramque virtutem inveneris, quoniam apud se et a 
se habere hane virtutem non posset; continuo tibi 
venit in mentem , quia non potuit a se esse , nisi ab 
illo Creatore. Et hoc quod in ea. invenisti , VOX €on- 
fessionis ipsius est, ut laudes Creatorem. Nonne con- 


! Hie Er. et Lov. addunt, et ornavit ; quod. a cxteris li 
bris abest. 


1579 


s$idereta universa pulchritudine mundi hujus, tanquam 
una voce tibi species ipsa respondet : Non me cgo fe- 
ci, sed Deus ? 

14. [vers. 11.] Ergo, Confiteantur tibi, Domine, omnia 
opera (ua, et sancti (ui benedicant te. Ut in confessionc 
operum tuorum sancti tai te benedicant, ipsi sancti tui 
iuspiciant creaturam. confitentem. Et illorum vocem 
audi benedicentem. Etenim cum sancti tui benedicunt 
te, quid dicunt? Gloriam regni tui dicent, et potentiam 
tain loquentur. Quam potens Deus, qui fecit terram! 
q'àm potens Deus, qui implevit terram bonis ! quam 
potens Deus, qui dedit vitas suas proprias animalibus ! 
quam potens Deus , qui semina diversa dedit visceri- 
bus terre, ut germinarent tantam varietatem fruti- 
cum , tantam speciem arborum ! quam potens Deus, 
quam magnus Deus! Tu interroga , ereatura respon- 
det; et de responsione, tanquam confessione creaturz, 
tu, sancte Dei, benedicis Deum, et potentiam loquefis. 

45. [vers. 12.] Ut notam faciant filiis hominum po- 
tentiam tuam, et gloriam magnitudinis decoris regni tui. 
Saucti ergo tui commendant gloriam maguitudinis de- 
coris regui tui ; magnitudinis decoris gloriam. Est quze- 
dim magnitudo decoris regui tui ; boe est, .egnum 
tuum habet decorem , et uiagnum decorem. Quando- 
quidem quidquid habet decorem, a te habet decorem ; 
ipsum regnum tuum qualem decorem babet! Non nos 
terreat regnum, habet et decorem quo delectemur. 
Etenim quale illud decus est quo perfruentur sancti , 
quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite ve- 
gnum (Matth. xxv, 54)! Unde ibunt? Quo ibunt? Vide- 
te , fratres; etsi potestis, quantum potestis , cogitate 
decorem regui illius quod venturum est ; unde est in ora- 
tione nostra, Adveniat regnum tuum (1d. vi, 10). Ipsum 
enim regnum optamus ut veniat; hoc regnum ventu- 
rum sancti pra:dicant. Mundum istum attendite ; do- 
corem habet. Quem decorem habet terra, mare, aer, 
caelum, sidera ! Omnia hiec nonne omnem considera- 
torem terreat ? Nonne pulchritudo ipsa sie eminet, ut 
quasi pulchrius nihil inveniri possit? Et hic vivunt in 
isto decore, in ista pulchritudine prope jam ineffabili, 
hie vivunt tecum et vermiculi et mures, et omnia ter- 
rx repentia ; ista tecum vivunt in decore isto. Quale 
derus est illius regni, ubi tecum non vivunt uisi An- 
geli? Ideo parum fuit ut diceret gloriam decoris. Po- 
tuit enim dici et gloria decoris cujuslibet speciei etiam 
in hoc mundo constitutze , vel de terra virentis ! , vel 
de coelo fulgentis : sed magnitudinis decoris regni tui , 
aliquid commendat quod nondum videmus, quod non- 
dum visum eredimus , quod creditum desideramus, 
propter cujus desiderium omnia sustinemus. Est ergo 
magnitudo decoris cujusdam : ametur autequam videa- 
tr, ut cum visa fuerit teneatur. 

16. [vers. 15.] Regnum tuum. Quod regnum dico ? 
fiegnum. onmium. seculorum. Nam et regnum hujus 
swculi babet decorem suum ; sed non est ibi magni- 
tudo illa decoris, qualis est in regno omnium szxecuto 
rum. Et dominatio tua in omni generatione et generatio- 
nc. li»c est ila repetitio , vel omnem generationem 


* Lov., virenlis : dissentientibus Edd. aliis et Mss. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1989 
significans, vcl gencrationem illam quz erit post banc 
generationem. 

Vi. Fidelis Dominus in verbis suis, et sanctus in om- 
nibus opcribus suis. Fidelis Dominus in verbis suis :quid 
enim promisit, et non dedit ? Fidelis Dominus in verbis 
suis. Adhuc quacdam promisit et non dedit ; sed cre- 
datur illi ex his qu: dedit. Fidelis Dominus in verbis 
suis. Possemus illi credere tantummodo dicenti : no- 
luit sibi credi dicenti , sed voluit teneri Scripturam 
suam ; quomodo si diceres alicui homini, cum aliquid 
promitteres, Non mihi credis, ecce scribo tibi. Etenim 
quia generatio vadit, et generatio venit, et sic trans- 
currunt ista s:ecula cedentibus succedentibusque mor» 
talibus; Scriptura Dei manere debuit, et quoddam 
chirographum Dei, quod omnes transeuntes legerent, 
ct viam ! promissionis ejus tenerent. Et quanta sunt 
qu:e reddidit ex isto chirographo? Dubitant homines 
credere illi de resurrectione mortuorum et de futuro 
sxculo, quod solum jam reddendum restat ; quando , 
si faciat rationem cum infidelibus, erubescunt infide- 
les ? Si dicat tibi Deus : Chirographum meum lenes ; 
judicium promisi, diremptionem * honorum et malo- 
rum , regnum sempiternum fidelibus, et non vis cre- 
dere? Ibi in chirographo meo lege omnia qu:e promisi, 
deduc mecum rationem : certe vel computando quae 
reddidi , potes me credere redditurum esse quod de- 
beo. In ipso chirographo habes promissum unicum 
Filium, cui non peperci, sed pro vobis omnibus tradi- 
di eum (Rom. vizi, 52) : jam computa in redditis. Lege 
chirographum ; promisi ibi pignus Spiritus sancti me 
daturum per Filium meum : computa redditum ( Act. 
1, 8; eti, 2-4). Promisi ibi sanguinem et coronas 
martyrum gloriosissimorum : computa redditum ; ad- 
moneat te Massa (a) redditi * debiti mei. Sed et ha:c 
gloria Martyrum ut redderetur , tibi promissa in ehi- 
rographo , ubi seriptum est, Propter te mortificamur. 
tola die(Psal. xin, 92); ut hoc redderetur, Fremuerunt 
gentes , et populi meditati sunt inania ; astiterunt reges 
terre, el principes convenerunt in unum , adversus Do- 
minum, et adversus Christum ejus (Psal. n, 1, 2). Prin- 
cipes convenerunt in unwm , conspirantes adversus 
Christianos. Quid ? ipsorum regu fidem , noune et 
promisi in chirographo, et reddidi in effectu ? Attende 
ubi promisi : Adorabunt eum omnes reges lerra ; omncs 
gentes servient illi (Pasl. vxxi, 41). lugrate, legis debi- 
tum,cernis redditum, non credis promissum? Lege aliud 
iu chirographo meo : Quoniam frenuerunt gentes : Quo- 
niam inimici mei dixerunt mala mihi, hoc est Christo : 
Quando morietur et peribit. nomen ejus (Psal. xv, 6)? 
Quoniam hzc omnia fecernntatque dixerunt, lege quod 


! Duo Mss., vim. 

? Sic plures Mss. AL Am., direniptione. Fr. et Lov., de 
vedditione. 

* In tdd. omissum erat, redditi : qucd ex nonnullis Mss. 


restituimus. 


(4) Bic martyres vulgo. Massa candida, laudantur, quo- 
rum ia basilica, apud Uticam, sermonem habitum esse ex 
Floriaeensi Ms. de;rehendimus. De iisdem niartyribus jam 
supra in Psal. xix, n. 9. Conf. sermonem 206 de Diversis , 
ncenon serni, 514, cujus cap. 10. «Uticensis Massa candida » 
appellatur. 


4851 


promisi, cui me aol vendo obstrinxi : Prarvalebi t Dominus 
udversus eos, et exterminabit omnes deos gentium terra" ; et 
adorabunt eum, unusquisque de loco suo (Sophon. n, 134)? 
Nempe jam pr:valuit; exterminavit omnes deos gen- 
tium terrx. Nonne et hoc facit , et hoc reddit ? Ante 


oculos omnium ponit solutionem debitorum suorum :, 


quiedam reddidit sub majoribus nostris, qux» nos non 
vidimus ; quedam. reddidit temporibus nostris , qux 
illi non viderunt : per omnes generationes reddidit 
qua scripta sunt. Et quid restat? Non ei creditur , 
his omnibus redditis ? Q.iid restat? Ecce fecisti ratio- 
nem ; tanta reddidit : numquid propter pauca residua 
infidelis est factus ? Absit. Quare ? Quia , Fidelis Do- 
minus in verbis suis, el sanctus in omnibus operibus suis. 

18. [ vers. 44. ] Confirmat Dominus omnes decidentes. 
Sed quos omnes decidentes ? Ümnes omnino deciden- 
tes, sed modo quodam decidentes. Etenim multi de- 
cidunt ab eo; multi autem decidunt a cogitationibus 
suis ( Psal. v, 11 ). Si habebant malas cogitationes , 
decidunt ab eis, et confirmat Dominus omnes decidentes, 
Qui aliquid amittunt in isto szculo et sancti sunt , 
veluti exhonorantur in isto s:eculo ; ex divitibus fiunt 
pauperes, ex honoratis fiunt abjecti, et tamen sancti 
Dei sunt; tanquam decidentes sunt. Sed confirmat 
Dominus omnes decidenles. Septies enim cadit justus 
et resurgit ; impii autem infirmabuntur in malis (Prov. 
xxw, 16 ). Quando mala accidunt impiis, infirmantur 
ibí : quando mala accidunt justis, confirmat Dominus 
omnes decidentes. Deciderat Job a gloria pristinae lucis 
temporalium rerum, quibus nitebat ad tempus, deci- 
derat a gloria domus sux. Vultis nosse quantum de- 
ciderat? In stercore sedebat : et confirmavit Dominus 
decidentem. Quantum confirmavit? Ut et in ipso gravi 
vulnere quo per totum corpus percussus erat, respon- 
deret uxori tentanti, quam solam sibi diabolus relique- 
rat adjutricem : Locuta es tanquam una ex insipientibus 
mulieribus : si bona percepimus de mann Domini , mala. 
non sustinebimus (Job w, 7-10)? Quomodo con(irmave- 
rat decidentem ! Confirmat Dominus omnes decidentes. 
Cum ceciderit, inquit, justus non contmrbabitur, quoniam 
Dominus confirmat manum ejus ( Psal. xxxvi, 24 ). Et 
erigit omnes. elisos : omnes ad se pertinentes. Nam 
Deus superbis resistit ( Jacobi 1v, 6 ). 

49. [vers. 15. ] Oculi omnium in & sperant, et tu 
das escam illis in opportunitate. Prorsus tanquam refi- 
ciens xgrotum in opportunitate , quando debet acci- 
pere , tunc das; et quod debet , hoc das. Itaque ali- 
quando desideratur ab illo, et non dat : novit. boram 
dandi , qui curat. Quare ista dico , fratres? Ne quis 
quando forte non fuerit exauditus aliquid justum pe- 
tens a Deo : nam. quando injustum aliquid petit , in 
penam suam exauditur; sed aliquid non injustum 
petens , si forte. non fuerit exauditus , non minuatur 
animo , non deficiat ; exspectent oculi ejus ad escam, 
quam ille dat in opportunitate. Quando non dat, ideo 
non dat ne obsit quod dat. Neque enim aliquid inju- 
stum petebat Apostolus, quando rogabat ut auferretur 
ab eo stimulus carnis, angelus satan:ze a quo colaphi- 
zabatur : et tamen rogavit, et non accepit ; quia tem- 


ENARHRATIO IN PSALMUM CXLIV. 


1833 


pus adhuc erat exercend:e infirmitatis, non esca: op- 
portunitatis, Sufficit, inquit , tibi gratia meu. : nam 
virtus in infirmitate perficitur ( M Cor. xn, 7-9 ). Peliit 
Job tentandum diabolus , et accepit ( Job 1, 942; et 
It, 4-6 ). Attendite, fratres mei , magnum mysterium, 
discendum, repetendum, tenendum animo, nunquam 
obliviscendum , propter abundantiam tentationum in 
isto siculo. Quid dicam ? Revera comparandus Apo- 
stolus diabolo? Apostolus rogat, et non accipit ; dia- 
bolus petit, et accipit. Sed non accepit Apostolus 
propter perfectionem suam ; accepit diabolus ad da- 
mnationem suam. Denique ipse Job accepit sanitatem 
in opportunitate. Dilatus tamen, ut probaretur, et diu 
sedit in vulnere !, et multa dixit ; et rogabat Deum ut 
auferrentur ab eo ista, et Deus non. auferebat. Citius 
diabolum exaudivit ad eum tentandum , quam ipsum 
Job ad sanandum. Discite ergo non murmurare ad- 
versus Deum, et quand9 non exaudimini, ne deficiat 
in vobis quod supra scriptum est, Per singulos dies be- 
nedicam te. Ipse Filius, ipse Unicus , pati * utique 
venerat , solvere quod non debebat , mori in manibus 
peccatorum, sanguine suo delere ehirographum mortis 
nostr ; ad hoc venerat : et tamen ut tibi ostenderet 
exemplum patienti, transfiguravit corpus humilitatis 
nostr:e conforme corpori gloriz suae (Philipp. wm, 21). 
Pater, inquit, si. fieri potest , transeat calix iste a me. 
Et ut impleret , quamvis non acciperet quod petere 
videbatur, Per singulos dies benedicam te : Verum non 
quod ego volo, ait, sed quod tu vis , Pater ( Math. 
xxvi, 29 ). Oculi omnium in te sperant, et tu das escaim 
illis in opportunitate. 

90. [vers. 16. ] Aperís tu manum tuam , et imples 
omne «nimal benedictione. Etsi non das aliquando, das 
tamen in opportunitate : differs , non aufers , ct hoc 
in opportunitate. 

91. [ vers. 17. ] Justus Dominus in omnibus viis suis. 
Et quando c:edit, et quando curat, justus est, et apud 
eum iniquitas non est. Denique omnes sancti in tri- 
bulationibus constituti , prius justitiam ejus laudave- 
runt, et sic beneficia petiverunt. Prius dixerunt : Ju- 
stum est quod facis. Sic rogavit Daniel, sic alii sancti : 
Justa sunt judicia tua, bene passi sumus , recte passi 
sumus ( Dan. m, 27-51; et 1x, 5-19 ). Non dederunt 
Deo injustitiam, non ei dederunt iniquitatem et insi- 
pientiam, Laudaverunt primo flagellantem , ct sic 
senserunt cibantem : Justus Dominus in onmibus viis 
suis. Nemo putet illum injostum, quando mali aliquid 
forte patitur ; sed ipsius justitiam laudet, et suam in- 
justitiam aceuset : Justus Dominus in omnibus viis suis, 
el sanctus in omnibus operibus suis. 

92. [vers. 18.] Prope est Dominus omnibus. invocan- 
tibus eum. Et ubi est illud , Erit enim cum invocubunt - 
me , el non exaudiam eos ( Prov. 1, 28 3? Ergo vide 
quod sequitur : Omnibus qui invocant eum in. veritate. 
Nam multi eum invocant non in veritate. Aliud ab il!o 
quaerunt , et ipsum non qu:zerunt, Quare amas Deum? 


1. Sic Mss. At Edd., dilatus est enim, wt probaretur, ei diu 


sedit in pulvere. : ] i 
? $t plerique MSs. Edd. vero, ipse unicus Patris, eto. 


1835 


Quia dedit mihi sanitatem. Istud manifestum est , ipse 
dedit : non enim ab ullo est ulla s»lus, nisi ab illo. 
Quia dedit mihi , inquit , uxorem divitem , qui nihil 
habebam, et servientem mihi. Et hoc ipse dedit ; ve- 
rum dieis. Dedit, inquit , filios , et multos et bonos , 
dedit familiam , dedit omnia bona. Ideo amas? Ideo 
nihil amplius quxris? Esto esuriens, adhuc. pulsa ad 
januam patrisfamilias ; habet adhuc quod det. In men- 
dicitate es cum omnibus his qux accepisti , et nescis. 
Pannosam carnem mortalitatis adhuc portas; stolam 
jam glorie immortalitatis numquid accopisti, et 
quasi jam satiatus non rogas ? Deati qui. esuriunt et 
sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur (Matth. v, 6). 
Ergo si bonus est Deus , quia ista tibi dedit; quanto 
heatior eris, cum seipsum tibi dederit? Desiderasti 
tanta ab illo; rogo te, desidera et ipsum. Neque enim 
vere dulciora sunt ista, quam ille, aut ex aliqua parte 
comparanda sunt illi. Ergo qui Deum ipsum, à quo ac- 
cepit de quibus gaudet , pra»ponit his omnibus rebus 
quas aecepit , ipse invocat Deum in veritate. Nam ut 
noveritis, si talibus hominibus proponatur et dicatur. 
Quid, si ista omnia de quibus gaudes, velit tibi auferre 
Deus? jam non amabitur ; non erit qui dicat, Dominus 
dedit , Dominus abstulit ; sicut Domino placuit , ita fa- 
ctum est : sit nomen Domini benediclum ( Job 1, 21). 
Sed forte cui abstulit, quid dicit *? Deus , quid tibi 
feci? Quare mihi abstulisti , et illis dedisti? Iniquis 
das ,et tuis tollis. Accusas Deum quasi injustum , et 
te laudas quasi justum, Convertere ; accusa te, lauda 
ilum. Tunc eris rectus , cum in omnibus bonis qux 
facit *, Deus tibi placet ; in omnibus malis quie pate- 
vis, Deus tibi non displicet. Hoc est invocare Deum in 
veritate. Qui sic invocant Dominum , exaudit eos : 
prope est, id est ?, nondum dedit quod vis, ibi est ta- 
men. Quomodo medicus si forte aliquid imponat vel 
oculo, vel visceribus , quod urendo sanet ; si roget 
wger ut tollatur illi , medicus exspectat tempus , non 
facit quod rogat ager; non tamen recedit. Et prope 
est , et non facit; et ideo magis non facit, quia prope 
est. Curando enim imposuit quod imposuit , et cu- 
rando non facit quod rogatur. Non te exaudit ad prx 
sentem voluntatem , exaudiendo ad futuram sanita- 
tem ; et hioc utique ad voluntatem : nam utique sanus 
esse vult, etiam qui uri non vult. Prope est ergo Do- 
minus omnibus invocantibus eum. Sed quibus omnibus? 
Omnibus qui invocant eum in veritate. Tales omnes 
confirmat decidentes qui invocant ewm in verilate. 

95. (vers. 19.] Voluntatem timentium se faciet. Fa- 
€ict , (aciet : etsi non faciat ad horam , faciet tamen. 
Cerie, si idco times Deum, ut tu facias ipsius volun- 
tatem , ecce et ipse quudammodo ministrat tibi , fa- 
cit voluntatem tuam. Et preces eorum exaudiet, et sal- 
vos faciet eos. Vides ad hoc exaudire medicum , ut 
salvos faciat. Quando hoc? Audi Apostolum dicen- 
iem : Spe enim salvi. facti sumus. Spes autem qua vi- 
delur, non est spes : si autem quod non videmus spera - 

.! Am. et prope omnes Mss. : Sed forte quia abstulit, quid 
dicitur ? 


* plerique Mss., bonis qua facis. Regius, bonis factis. 
? Am. Er. et omnes fere Mss., ibi est. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1824 
mus, per patientiam cexspectcmis ( hom. vii, 94, 93) : 
salutem scilicet, quam dicit Petrus paratam revelart 
in tempore novissimo ( V Petr.1, 5). 

24. |vers. 90 ] Custodit Dominus omnes. diligentes 
se, el omnes peccatores disperdet. Videtis quia e»t apud. 
eum severitas, apud quem tanta suavitas. Salvos fa- 
ciet omnes sperantes in se, omnes fideles, omnes tí- 
mentes se, omnes invocantes se in veritate ; et onmes 
peccatores disperdet. Quos omnes peccatores , nisi per- 
severantes in peccatis; Deum, non se, reprehendere 
audentes ; contra Deum quotidie disputantes ; venians 
delictorum desperantes , et ex ipsa desperatione de- 
licta cumulantes ; aut ven'am sibi perverse promittens 
tes, et ex ipsa promissione a peccatis et impietate 
non recedentes? Veniet tempus ut separentur isti 
omnes , et fiant ille dux partes , una ad dexteram , 
altera ad sinistram ; accipiant justi regnum :eternnm, 
eant illi in ignem zeternum ( Matth. xxv, 92, 95, 46): 
Et omnes peccatores disperdet. 

93. [vers. 21.] Quoniam hxc ita sunt, et audivimus 
benedictionem Domiai, opera Domini, mirabilia Do- 
mini, misericordias Domini, severitatem Domini, pro» 
videntiam in. omnibus operibus ejus, confessionem 
omnium operum ejus; quid in laude ejus concludat 
aitendite : Laudem Domini loquetur os meum, et bene- 
dicat omnis caro nomen sanctum ejus in sgculum; el in 
seculum seculi. 





IN PSALMUM CXLV 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


1. Delici: spiritus nostri divina cantica, ubi et fle- 
tus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino 
in s:eculo , nulla est jucundior recordatio, quam ci-- 
vitatis illius unde peregrinatur : sed recordatio ciyi-- 
tatis in peregrinatione, non est sine dolore atque su- 
spirio. Spes tamen certa reditus nostri, etiam peregri- 
nando tristes consolatur et exhortatur. Rapiant ! cor 
vesirum verba Dei, et possessor vester vindicet sibi 
possessionem suam , id est mentes vestras, ne aver-.- 
tantur in aliud. Unusquisque vestrum totus hic sit , 
ut bic non sit : id est , totus sit in verbo Dei , quod 
sonat in terra ut ab eo exaltetur, et non sil in terra. 
Ideo enim Deus nobiscum , ut et nos cum illo. Qui 
enim ut nobiscum esset, descendit ad nos , facit , ut 
cum illo simus, ascendere ad se ?. Interim ipse per- 
egrinationem nostram non fastidivit; quia nusquam 
est peregrinus, qui condidit omnia. 

2. [vers. 2, 5. ] Ecce Psalmus sonat : cujusdam vox 
est, qua si vullis vestra est, exhortantis animam 
suam ad laudandum Deum , et dicentis sibi , Lauda, 
anima mea, Dominum. Aliquando enim in tribulatios 
nibus atque in tentationibus przsentis vite , velis no- 
lis, conturbatur anima : cujus perturbationem in alio 
psalmo alloquitur, dicens , Quare tristis. es, anima 
mea? et quare conturbas me? Ut autem auferat ei eam- 


! Am. et Mss., rapiut. : ; 
3 sic Mss. At Fdd., ut cum illo possimus ascendere ad. se. 


4885 


dem perturbationem , suggerit gaudium nondum de 
re, sed de spe, ct ait illi perturbat et anxize , tristi 
el merenti : Spera iu Dominum , quoniam adliuc con- 
fitebor illi ( Psal. xyn, 5). Spem qua se erexit, in 
confessione constituit, quasi diceret ei anima sua, 
que illum tristitia conturbabat, Quid mihi dicis, Spera 
in Dominum ? Revocat me conscientia peccatorum ; 
ego novi que commisi, et dicis, Spera in Dominum ? 
Commisisti, verum est: unde tamen speras? Quo- 
miam confitebor illi. Sicut odit Deus peccata sua de- 
fendentem, sic sublevat confitentem. Hac ergo spe 
accepta, qua spes non potest esse sine gaudio ; 
quamvis in rebus simus difficilibus secundum istam 
vitam , et plenis procellarum et tempestatum : hac 
tamen spe erecta anima, quia gaudet in spe, sicut 
dicit Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes 
(Rom. xu, 12); accepit erectionem quamdam in Deum, 
ut laudet Deum ; ct dicitur ei, Lauda, anima mea, Do- 
minum. 

9. Sed quis dicit, et cui dicit? Quid dicimus , fra- 
tres ? Caro dicit, Lauda , anima mea, Dominum. Et 
potest caro bonum consilium anim:e suggerere ? Ut 
multum sit edormita caro , et à Domino impertitis vi- 
ribus nostre servituti subjecta , ut omnino ita ser- 
viat nobis sicut conditionale mancipium ; suflicit ut 
non impediat. Deinde , charissimi , utique consilia a 
melioribus petuntur. Et si bonum- quiddam est anima 
nostra , et bonum quiddam est caro nostra, quia 
utrumque ille creavit qui fecit omnia bona valde 
( Gen. 1, 51); quamvis ergo in generibus propriis 
utrumque sit bonum , tamen dicit Apostolus : Corpus 
quidem mortuum est. propter peccatum. Est. utique et 
illud corpus, quale nobis promittitur, et noudum 
habemus , in cujus redemptione spe gaudemus, di- 
cente Apostolo : Jn nobismetipsis ingemiscimus, ad- 
optionem exspectantes, redemplionem cor poris nostri. Spe 
enim salvi facli sumus. Spes autem qug. videlur, non 
est spes : quod enim videt quis , quid sperat? Si autem 
quod non videnus speramus, per. palientiam exspecta- 
mus ( Rom. vin, 10, 25, 24, 25 ). Quamvis ergo bo- 
num aliquod sit corpus nostrum; tamen quamdiu 
mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quam- 
diu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto 
quidem temporis consistat in se, procul dubio tale 
est, ut optemus. redemptionem illius, qua. sit ali- 
quando non tile. Sed quale erit aliquando ? Quale 
idem apostolus dicit alio loco: Oportet corruptibile 
hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere im- 
mortalitatem ( Y Cor. xv, 55 ). Sed etiam cum fucrit 
tale corpus nostrum, corpus jam coeleste et spirituale, 
corpus angelicm in societate Angelorum, nec sic 
dabit consiliusn anim:e. Semper enim. corpus , quc- 
niam corpus est, infra animam est, et quivis anima 
vilis excellentissimo corpore exeellentior invenitur. 

4. Nec vobis hoc quasi mirabile videatur, quia et 
vilis anima quaelibet peecatrix. melior est quolibet 
magno et prestantissimo corpore. Non est melior 
meritir, sed natura. Est quidem anima pecca- 
Vix , est quibusdam concupiscentiaruni sordibus in- 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLV. 


1286 


quinata : tamcn mclius est , etsi. sordidum, aurum 

quam pu:gatissimum plumbum. Tta currat animus 
vester per eunctas creaturas !, et videbitis quod dici- 
mus non esse incredibile ; ut quamvis anima vilupe- 
rabilis , laudabilior sit tamen laud»bili corpore. Duo 
quxdam sunt, anima et corpus. Animam vitupero, 
corpus laudo: animam vilupero , quia iniqua est ; 
corpus laudo , quia sanum est. Tamen in suo generc 
animam laudo, vel in suo genere animam culpo ; ei 
in suo genere corpus laudo , vel culpo. Si me in: 
terroges quid sit melius, utrum quod vituperavi , an 
quod laudavi ; mirabilem responsionem recepturus 
es. Ego certe illud vituperavi, et ego hoc laudavi ; iu- 
terrogatus tamen quid sit melius, respondeo esse 
melius quod vituperavi, eo quod laudavi. Si miraris 
in his duobus, aitende illa duo in promptu posita , 
qux commemoravi de auro et plumbo. Eece vitu- 
peravi aurum. Non bonum aurum, sordidum est , 
non ita fulget , non ita purgatum. Hoc plumbum op- 
timum, nihil purgatius. Illud vituperavi, hoc laudavi; 
et posui ante te utrunque , vituperans unum , lau- 
dans aliud. Post hanc vituperationem laudationemque 
meam, interroga me quid horum sit melius; re- 
spondebo, Aurum melius est etiam sordidum, quam 
plumbum purgatum. Unde melius? et quare vitupe- 
rasti ? Quare vituperavi? Quia nondum est aurum 
quod potest esse. Quid potest esse? Purgatum et me- 
lius. Quia nondum purgatum est , vituperatum est. 
Plumbum quare laudatum est ? Quia jam ita purga- 
tum est, ut melius esse non possit. ltem dicis equum 
optimum , et hominem pessimum ; tamen equo lau- 
dato proponis hominem vituperatum. Si enim inter- 
rogeris ex his. duobus quid sit melius , responsurus 
es, Homo: non meritis, sed natura. In artibus dicis 
optimum sutorem , verbi gratia , et reprehendis ali- 
quem jurisperitum, quod multas leges ignoret ; suto- 
rem laudasti , jurisperitum reprehendisti : ex his ta- 
men duobus qu:ere quis sit melior; imperitior juris- 
peritus perfecto sutori preeponitur. Intendat Charitas 
vestra. Ita multis rebus laudatis, aliisque viluperatis, 
interrogati plerumque res vituperatas priponimus 
rebus laudatis. Natura anim: priestantior est quam 
natura corjoris , excellit multum ; res spiritualis est, 
res incorporea est, vicina est substantize Dei. Invisi- 
bile quiddam est, regit corpus , movet membra , di- 
rigit seusus, pr:»parat cogitationes, exserit actiones, 
capit rerum infinitarum imagines; et quis est tan- 
dem, fratres charissimi , qui sufliciat laudibus ani- 
m;ie? Et si in anime laudibus deficitur, quie laus est 
ejus qui animam condidit? Et tamen tanta. est. ejus 
gratia, ut dicat homo iste, Lauda, anima mea, Dowi- 
num. Quis potest. laudare Deum? Si diceret, Te- 
ipsam lauda, fortasse deficeret : Lauda, inquit, Dein. 
Conare pietatis affectu, delicies in laudibus cjus. Ex- 
pedit tibi deficere laudando Deum , quam proficere 
laudando te. Cum enim laudas Deum, et non explicas 


1 MSS, per cuncta creature. 


1857 
quod vis, extenditur in. interiora ! cogitatio tua ; ipsa 
extensio capaciorem te faeit ejus quem laudas. 

5. Quis ergo est, ut dicere coeperam, qui dicit, 
Lauda , anima mea, Dominum ? Caro non dicit. Sit 
licet corpus angelicum , inferius est quam anima ; 
consilium superiori dare non potest. Infelix est ipsa 
anima, si à corpore exspcetat consilium. Caro bene 
obediens, famula est anim: ; illa regit, hzve regitur; 
illa imperat, ista famulatur : quando potest caro dare 
hoc consilium animae ? Quis est ergo qui dieit, Lauda, 
anima mea, Dominum ? Nihil invenimus amplius in 
homine, quam carnem et animam : totus homo hoc 
est , spiritus et caro. An forte ipsa anima aibi dicit, 
et sibi quodam modo imperat, et se exhortatur atque 
excitat? Quibusdam enim perturbationibus ex qua- 
dam sui parte fluitabat; ex quadam vero parte, quam 
vocant meniem rationalem, illam qua cogitat sapien- 
tiam , inhierens Domino jam et suspirans in illum, 
animadvertit quasdam suas inferiores partes pertur- 
bari motibus sacularibus , et cupiditate quadam ter- 
renorum desideriorum ire in exteriora, relinquere 
interiorem Deum : revocat se ab exterioribus ad in- 
teriora, ab inferioribus ad superiora, et dicit, Lauda, 
unima mea, Dominum. Quid tibi placet in. s:zculo * 
Quid est quod vis laudare ? quid est quod vis amare? 
Quacumque corporeis sensibus te converteris, OCCure 
rit tibi celum, oceurrit tibi terra : quod amas in 
terra, terrenam est ; quidquid amas et in coelo, cor- 
poreum est, Ubique amas , et. ubique laudas : quo- 
inodo laudandus. est ille qui feeit ista quie. laudas ? 
Jam ergo diu occupata viaisti, et desideriorum diver- 
sitate verberata , portas. plagas, saucia?*, divisa per 
amores multos , ubique inquieta, nusquam secura ; 
colligere ad te ipsam ? : quidquid tibi foris placebat, 
quiere quem habeat auctorem. Nibil melius in terra, 


verbi gratia , quam hoe et illud : aurum, argentum, - 


apimalia, arbores, am«enitates, to:am lerram cogita. 
Quid melius in ccelo sole, luna, sideribus ? Totum 
colum cogita. Omnia ista simul bona valde, quia 
fecit Deus omnia bona valde. Undique pulehritudo 
operis , quae tibi commendat artificem. Miraris fabri - 
cam, ama fabricatorem. Non oceuperis in eo quod 
factum est, et recedas ab illo qui fecit. fec enim 
quibus occuparis, sub te fecit, quia sub seipso te fecit. 
Si harebis superiori, caleabis inferiora ; si autem 
recedas a superiori, ista tibi in. supplicium conver- 
tentur. Sie enim factum est, fratres mei : accepit 
bomo corpus tanquam in famulatum , Deum autem 
Deminüm habens, servum corpus, habens supra se 
Conditorem, iufra se quod sub illo conditum est ; in 
medio quodam loco rationalis anima. constituta , le- 
gem accepit, hxrere superiori, regere inferiorem. 
Regere non potest inferiorem, nisi regatur a meliore. 
Trabitur ab. inferiore, deseruit ergo. meliorem. Non 
potest regere quod regebat, quia regi noluit a quo 
regebatur. Modo ergo redeat , laudet. Consilium sibi 


3 Am. et aliquot Mss., in anteriora. : 
* (usd. Ven., portas desideriorum plagas savciata. | M. 


n 


? Er. sic legit huuc locum ;. collige ad téipsan quidquid 
ibi foris plucebat, q.aie quem habeat auctorem. — M. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI [S28 


ex luce Dei dat ipsa anima per rationalem mentem, 
unde concipit consilium fixum in xternitate auctoris 
sui. Legit ibi quiddam tremendum, laudandum, 
amandum, desiderandum et appetendum : nondum 
tenet, nondum capit; coruscatione quadam perstrin- 
gitur, non est tam valida ut maneat ibi. taque col- 
ligit se ad sanitatem quamdam, et dicit, Lauda, 
anima mea, Dominum. 

6. Et quid est, fratres *? Noune laudamus Domi- 
num? nonne quotidie hymnum nos cantamus ! ? 
nonne quotidie pro modulo nostro sonat os nostrum, 
parturit eor nostrum laudes Dei ? Et quid est quod 
laudamus? Magnum est quod laudamus; sed quod 
laudamus adhuc infirmum est. Quando implet lau- 
dator excellentiam laudati ? Ecce homo stat, cantat 
Deo aliquanto. prolixius , et sepe labia moventur'ad 
cantum, cogitatio autem per nescio qux desideria 
volat. Stibat ergo mens nostra quodam modo ad 
laudem Dei, et anima nostra per diversas cupiditates 
vel euras negotiorum hac atque illae fluitabat. Quasi 
desuper attendit ipsa mens ad fluitantem lac atque 
illac, et ejus inquietudinem molestiarum quasi con- 
ver-a alloquitur : Lauda, anima men, Dominum. Quid 
est quod de aliis rebus satagis? quid est quod te 
occurat cura rerum Lerrenarum atque mortalium ? 
Sia meeum , lauda Dominum. Et quasi ipsa aniua 
prigravata, et non valens ita consistere ui dignum 
est, respondet menti : Laudubo Dominum in vita mea. 
Quid est, in vita mea? Quia modo in morte mea sum. 
Ergo prius exhortare te, et dic, Lauda , anima mea, 
Dominum. Respondet tibi anima tua : Laudo quan- 
tum. possum , tenuiter , exiliter , intirmiter, Quare ? 
Quia quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a 
Domino (M Cor. v, 6). Quare sic laudas Dominum, 
non perfecte, non stabiliter ? Interroga Scripturam : 
Quia corpus quod corrumpitur , aggravat. animam , et 
deprimit terrena. inhabitatio sensum multa. cogitantem 
(Sap. ix , 15). Tolle mihi corpus quod aggravat ani- 
mam, et laudo Dominum ; tolle mibi terren:m habi- 
tationem deprimentem sensum multa cogitantem , ut 
3 multis in unum confluam, et laudo Dominum : 
quamdiu autem ita sum, non possum, pragravor. 
Quid ergo? silehis, et non laudabis perfecte Domi- 
num ? Laudabo Dominum in vita mea. 

7. Quid est, in vita mea? Spes mea tu es hic. Spes 
mea es tu hic ,^ dicimus : portio autem mea non hie, 
sed in terra viventium (Psal. cxii, 6). Nam ista lerra 
morientium est : hine transimus ; sed. interest quo, 
Quoniam et malus homo peregrinatur hic, et bonus 
homo peregrinatur hie. Non. enim bonus transit , et 
malus hie permanet ; aut malus transit , et bonus hic 
permanet : ambo transeunt, sed non ambo zd unn, 
Duo erant ; pauper ulcerosus ad januam jaceus divi- 
tis, et dives indutus purpura et bysso, in epulis quo- 
tidie splendidis : ambo hic eraat, ambo hinc traus- 
ierunt, sed non ad unum locum ; diversa loca susci- 
piunt, quia diversa merita perducunt. Trausiit pauper 


* Nonnulli Mss., quotidie nos cantamus. Alii, hymnian 
cantanuts. FA quidam, hymnos cantcis. 


1880 


in sinum Abrahae , et transiit dives in tormenta in- 
lerorum. Vicini corpore in terra ; ille in domo , ille 
aute januam : post mortem tantum separati, ut dicat 
Abraham, Inter. nos et vos chaos magnum. firmatum 
esl (Luc. xvi, 19-26). Ergo, fratres, quoniam spes 
hic pascit, vita autem nostra perfecta non est, nisi 
ilia que promittitur ; hic gemitus, hie tentationes, 
hic angustiw, hic moerores, hic pericula : laudabit 
anima nostra Domiium quomodo laudandus est, se- 
cundum quod dicitur in alio psalmo, Beati qui habitant 
in domo tua, in secula seculorum laudabunt te (Dsat. 
Lxxxi, 5); quando totum negotium nostrum ipsa 
laus erit. Sed quando hoc? 1n vita mea. Modo enim 
quid est ? Posset tibi dicere, Mors mea. Unde mors 
tiia ? Quia percgrinor a Domino. Si enim h»rere illi, 
vita est ; recedere ab illo, mors est. Sed quid te con- 
solatur? Spes. Jam vivis in spe ; de spe lauda, de spe 
canta. Unde mors tua est non cantes; unde vivis, 
canta. Mors tua est de moerore hujus sieculi, vivis in 
spe sxculi futuri. Laudabo , inquit, Dominum in vita 
txea, 

| 8. Et quomodo laudabis Dominum tuum? Psallam 
Deo meo quamdiu sum. Qualis illa laudatio, Psallam 
Deo meo quamdiu sum ? Videte, Fratres mei, quale 
erit iilud esse. Ubi sempiterna laudatio erit , sempi- 
ternum esse erit. Ecce modo es; numquid psallis Deo 
1a0 quamdiu es ? Ecce psallebas ; averlisti te ad ali- 
quod negotium, jam non psallis, et es : ecce cs, et 
non psallis. Fortassis etiam cupiditate inclinatus ad 
aliquid , non solum non psallis, sed et offendis audi- 
tim ejus ; et es tamen. Que erit illa laudatio , ubi 
quamdiu es laudes? Sed quid ait, quamdiu sum? 
Aliquando forte non erit? Imo :ternum erit ipsum 
diu, et ideo vere diu erit, Nam quidquid (inem habet 
in tempore, quamlibet longum sit, diu nou est. Psal- 
lam Deo meo quamdiu sum. 

9. Interim. bene, laudabis Dominum in vita 1ua, 
ysallis de futuro Deo tuo quamdiu es. Bene : quid- 
quid hic prxsumendum est, de illo spera. Non nos 
deserat spes in isla peregrinatione et tentatione, in 
istis improbitatibus et insidiis inimici, cireumstrepen- 
tibus undique tentationibus sxculi, undique in labo- 
ribus et angoribus constitutos. Quid ergo faciemus ? 
Audi quid sequatur : Nolite confidere in principes. 
Fratres, maguum negotium bic accipinius ; divina 
vox est, el desuper sonat nobis. Modo enim nescio 
qua infirmitate anima humana , quando fuerit tribu- 
lata, hic desperat de Domino, et vult pr:sumere de 
homine. Dicatur homini in afflictione aliqua consti- 
tuto, Est quidam honi0 magnus, per quem possis 
liberari : arridet, gaudet, erigitur. Quod si dicatur illi, 
Liberat te Deus : quasi desperatione frigescit. Promit- 
titur auxilium mortalis, et gaudes : promittitur immor- 
talis, et tristis es! Promittitur tibi quod liberet te 
tecum liberandus, et taüquam aliquo magno auxilio 
exsulas : promittitur ille liberator qui liberatore non 
indiget , et quasi ad fabellam desperas. V: talibus 
cogitationibus ; longe peregrinantur !; vere misera 


1 plures Mss., peregrinatur, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLV. 


1895 
el magna mors in eis. Appropinqua , iacipe desidcra- 
re , incipe quaerere et agnoscere eum a quo factus es. 
Non enim deseret opus suum , si ab, opere suo nou 
deseratur. Converte ergo te ad illum cui dicis, Lau- 
dabo Dominum in vita mea , psallam Deo meo quamdiu 
sum. Monet enim nos jam impletus tanto spiritu iste , 
ct dicit quasi longe remotis , et longe peregrinanii- 
bus, et non solum Deum non volentibus laudare, 
sed nondum vel de Deo sperantibus : Nolite confidere 
in principes , et in. filios hominum , quibus * non est 
salus. In uno filio hominis salus; et iu ipso non quia 
filius hominis , sed quia Filius Dei; non propter id 
quod suscepit ex te , sed propter id quod servavit. in 
se. Ergo in nullo. homine salus : quia et in illo ideo 
salus , quia Deus , qui est super omnia Deus benedictus 
in secula. De Christo dictum est : Ex quibus Christus 
secundum. carnem. ( Rom. ix, 5). Ex quibus? Ex 
Jud:iis , ex patribus Christus secundum carnem ; sed 
numquid hoc totum Christus, quod secundum car- 
nem ? Non : neque enim secundum carnem id est, 
super omnia Deus benedictus in secula. deo in illo sa- 
lus , quia Domini est salus. Dicit enim alius psalmus: 
Domini est salus , et super. populum tuum benedictio 
tia ( Psal. wm, 9 ). Et sine causa sibi arrogant homi- 
nes quia dant salutem, Sibi deut. Responde superbo 
homini : Gloriaris , quia dicis te dare mihi salutem ; 
tibi da. Vide si habes eam. Considerans bene fragili- 
tatem tuam , vides quia nondum habes. Ergo noli 
monere ut exspeclem a te , sed exspecta mecum. No» 
lite confidere in principes, et in filios hominum, quibus 
non est salus. Ecce nescio qui principes procedunt, 
nescio unde, et dicunt: Ego baptizo, et ego quod 
dedero, hoe est sanctum : et si ab alio acceperis , 
nibil accepisti ; si a me acceperis, aliquid accepisti. 
O homo , o princeps , inter filios hominum vis esse, 
et inter principes quibus non est salus? Ideo ergo 
habeo salutem , quia tu mihi das? Tuum est enim 
quod das? Aut vero etiam tu das? vel hoc dicendum . 
est, quia tu das? Dicat et fistula quia et ipsa dat 
aquam ; dicat et canalis quia ipse manat ; dicat. et 
proco quia et ipse liberat. Ego in aqua attendo fon- 
tem, in voce praeconis agnosco judicem. Non eris 
tu plane 2uctor salutis mez : ile erit de quo securus 
sum ; de te incertus sum. Si non sis arrogans , noa 
ego solus de te incertus sum , sed et tu de te. Ab illo 
ergo mihi salus, qui est super omnia; quia Domini 
est salus. Tu inter filios hominum , tu inter priuci- 
pes: sed audio vocem Psalmi, Nolite confidere in 
principes , et in filios hominum , a quibus non est sulus. 
10. [ vers. 4. ] Secundum turbam hominum , quid 
sunt isti filii hominum ? Quid sunt vis scire? Eziet 
spirilus ejus , el reverletur in terram suam. Ecce totum 
quod loquitur , nesciens quamdiu loquatur ; minatur , 
nescieus quamdiu vivat. Subito cxiet spiritus ejus , et: 
revertetur in terram suam. Numquid quando vul, 
exiet spiritus cjus? Exiet , et quando non vult exiet , 
et quando nescit revertetur in terram suam. Exeunte 


! Edd., in. quibus. Varticula, in, abest a LXX et a Mss., qui 
tamen inira, tertio loco, habent cum Edd., a qaibus. 


1891 


spiritu , caro revertetur in terram. Sed quia caro erat 
qu:e sie loquebatur ( De me enim prwsuroe, et ego 
tibi do , non dicerent uisi illi de quibus dictum est , 
Quia caro sunt [ Gen. v1, 5 ] ), Exiet spiritus ejus , et 
vevertetur in terrum suam : in. illa die peribunt omnes 
cogitationes ejus *. Übi est typhus ? ubi est superbia ? 
ubi est jaetantia ? Sed forte ad locum bonum transie- 
rit , ad justos : si tamen transiit. Nam qui sic loque-. 
batur , nescio quo trausierit. Loquebatur enim super- 
bia ; et nescio quo transeant tales homines , nisi quia 
inspicio alterum psalmum , et video malum eorum 
esse transitum. Vidi impium exaltari super cedros Li- 
bani , et transivi , et ecce non erat ; et quagsivi cum , et 
non est inventus locus ejus ( Psal. xxxvi , 95 , 36 ). 
Iste pius qui transiit et non invenit impium , illuc 
pervenit ubi non est impius. Ergo , fratres, omnes 
audiamus ; fratres dilecti Deo , omnes audiamus : in 
qualibet tribulatione , in quolibet desiderio : muneris 
divini , non (idamus in principes , nec in filios homi- 
num , in quibus non est salus. Totum hoc mortale , 
transitorium et caducum est. Exiet spiritus ejus , et 
revertetur in terram suam : in. illa die peribunt omues 
togitationes ejus. 


11. [vers. 5. ] Quid ergo facimus , si in filios ho- 


minum , si in principes non est sperandum ? quid 
facimua ? Beatus cujus Deus Jacob adjutor est ejus. 
Non ille homo aut ille homo , non ille angelus aut 
ille angelus ; sed, Beatus cujus Deus Jacob adjutor est: 
quia et ipsi Jacob sic fuit adjutor , ut de Jaceb face- 
ret Israel ( Gen. xxxn , 28). Magnum adjutorium , 
Israel jam videns Deum. Hic ergo positus et peregri- 
nus nondum videns Deum, si habueris adjulorem 
Deum Jacob, ex Jacob eris Israel, et eris videns 
Dcum; et periet omnis labor et omnis gemitus, trans- 
ient curzx: imordaces , succedent laudes felices. Bea- 
tus cujus Deus Jacob adjutor est ejus: hujus Jacob. 
Quare iste beatus , interim adhuc in hae vita gemens? 
Spes illius in Dominum Deum ipsius. Ideo beatus , 
quia spes ipsius in Dominum Deum ipsius. [n quo est 
spes ipsius , ipse erit res ipsius. Fratres, an. forte 
erravi , quia dixi rem nostram futurum Deum ? Quid 
si dicerem hereditatem nostram futurum ? Spes mea 
es tu / portio mea in terra. viventium. ( Psal. cxut, 6). 
Tu eris portio mea. Eris tu possessio , et possidebis ; 
possessio Dei eris, et possessio tua erit Deus : tu 
eris possessio ejus, ut colaris ab eo; et ipse erit 
possessio tua , ut colas eum. Nam et tu colis Deum , 
et coleris a Deo. Recte dieitur , Colo Deum : quomo- 
do autem color a Deo? Invenimus apud Apostolum : 
Dà , inquit , agricultura , Dei edificatio estis (1 Cor. 
m,9). Et Dominus, Ego sum , inquit, vitis, vos 
estis sarmenta , el Pater meus. agricola ( Joan. xv, 4, 
5 ). Colit te ergo Deus , ut sis fructuosus ; et colis 
Deui , ut sis fructuosus. Tibi bonum est quod te 
colit Deus ; tibi bonum est quod colis Deum. Cultor 
Deus si recedai ab homine , desertus fit homo ; cultor 
homo si recedat a Deo , desertus fit ipse homo. Nec 
crescit Deus accedente te, nec decrescit discedente 


! Nommlli Mss., eorum. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1892 


te. Ergo erit ipse possessio nostra , ut nos pascat; et 
erimus possessio ejus , ut nos regat. 

12. [vers. 6. ] Spes illius in Dominum Deum ipsius, 
Quis est iste Dominus Deus ipsius ? Attendite , fratres. 
Multi enim habent multos deos , et dicunt eos domi- 
nos Suos et deos suos. Sed dicit Apostolus, Ktsi 
sunt qui dicuntur dii, sive in calo, sive in terra; 
quemadmodum sunt dii multi, et domini multi : nobis 
tamen unus Deus , Pater , ex quo omnia , et unus Do- 
minus Jesus Christus , per quem. omnia (I Cor. vm , 
9 et 6). Ergo sit ipse spes tua, Dominus Deus tuus ; 
in illo sit spes tua. 1n domino deo suo est spes etiam 
illius qui colit Saturnum ; in domino deo ipsius est 
spes, qui eolit Martem , qui colit Neptunum , qui 
colit Mereurium : plus addo , qui colit ventrem , de 
quibus dictum est , Quorum deus venter est ( Philipp. 
1t , 19 ). Ergo ille illius deus , atque ille illius. Quis 
hujus beati ? Quia spes ipsius in Domino Deo ipsius. 
Sed quis est iste ? Qui fecit celum et terram , mare et 
omnia qua in cis sunt. Fratres mei , magnum Deum 
habemus ! benedicamus nomen sanctum ejus , quia 
dignatus est facere nos possessionem suam. Nondum 
vides Deum , non potes amare plene quod nondum 
vides. Qu:e vides , ipse fecit. Miraris mundum , quare 
non artificem mundi * ? Suspicis celum , ct exhor- 
rescis ; cogitas universam terram , et contremiscis ; 
maris magnitudinem quando cogitatione * occupas ? 
Respice innumerabilitatem stellarum ; respice tanta 
genera seminum, tanlas diversitates. animalium , 
quidquid natat in aquis, repit in terra, volitat in 
aere, circuit in caelo: omnia ista, quam magna, 
quam preclara, quam pulchra, quam stupenda ! 
Ecce qui fecit hzec omnia , Deus tuus est. Pone ibi 
spem tuam, ut sis beatus : Spes illius in Dominum 
Deum ipsius. Quem * Qui fecit celum et terram , mare 
et omnia qua in eis sunt. Magnum habemus Deum! 

15. Attendite, fratres, magnum Deum , bonum, 
facientem talia. Quid ergo hinc cogitavit Deus , ut 
faceret ( si tamen dicendum est de Deo, Cogitavit ) 
calum , terram , mare , et omnia qua in eis sunt? Forte 
dicturus erat homo iste: Video quidem omnia magna 
ista : celum et terram, mare fecit Deus : quando 
me computat Deus inter ea. qux fecit? et vere ego 
pertineo ad curam ipsius, et modo de me cogiiat 
Deus , aut scit an vivam? Quid est hoc quod dicis? 
Non subrepat tibi mala cogitatio in cor; de his esto 
de quibus paulo ante loquebamur , Laudabo Dominum 
in vita! mea , psallam Deo meo quamdiu sum. Sed iste 
alios alloquitur , nescio quos tepidos, quos exhorta- 
tur , et quasi veretur ne desperent de se,quia vere 
non sunt in computo Dei. Multorum enim tales sunt 
cogitationes. Sed ideo deserunt Deum, et pergunt 
per qu:elibet peccata , quia non credunt curare Deum 
quid agant. Audi eloquia divina , noli de te desperare. 
Qui curavit facere te , non curat reficere te ?* Nonne 
Deus tuus est qui fecit ccelum , et terram , ct mare ? 
Si ista sola diceret, forte responderes tu : Deus 


* Plures Mss., quere artificem mundi. 
* EUd., cogitationem ? Mss. vero, cogitatione. 


4395 ENARRATIO IN PSALMUM CXLV. 4894 


qui fecit. coclum , et terram , et mare, magnus 
Deus; sed numquid cogitat de me? Ipse te fe- 
cit, diceretur tibi. Quomodo? numquid ego sum 
calum , aut ego sum terra, aut ego sum mare ? 
Et quidem manifestum. est, nec clum sum, 
nec terra sum , nec mare sum; $ed in tera 
sum. Vel hoc concedis mihi, quia iu terra es. Audi 
quia non tantum caelum et terram et mare Deus fe- 
cit : Fecit enim calum, et terram, et mare, et omnia que 
in eis sunt. Si ergo omnia que in cis suiit, et tc. Parum 
dico, te : passorem, locustam, vermiculum ; nibil ho- 
rum non ille fecit, et cura est illi de omuibus. Non ad 
priceptum cura est; nam praeceptum soli homini 
dedit. Dicit enim psalmus: Homines et jumenta salvos 
facies , Domine ; secundum multitudinem. misericordie 
tug , Deus (Psal. xxxv , 7 , 8). Muliitudinem , inquit, 
misericordig tuc ; sccundum hauc salvos facies homines 
et jumenta, Et Apostolus ; Numquid de bobus cura est 


Deo? Mac, De bobus cura non est Deo ; hac , Howines. 


el jumenta salvos [acics, Domine : numquid contraria 
sunt ista ? Quid enim ait Apostolus? Numquid de bo- 
bus pertinet ad Deum ? Ubi est. praeceptum , Dow ti- 
turanti 0s non infrenabis (| Cor. 1x, 9; Deut. xxv, 4) ; 
ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam bo- 
ves voluit siguificari. Non enim hoc curat Deus no- 
nere quid agas cum bobus; liabet hoc natura ipsa 
humana. Sic factus est homo , ut norit consulere ju- 
mentis suis : nec inde precepta a. Deo. accepit, sed 
insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine 
praecepto facere ; fecit illum talem Deus. Sed quomo- 
do regit pecus, regendus est ab alio ; ab eo a quo re- 
gitur, przceptum accepit, Ad pracepti ergo tenorem, 
non est de bobus cura Deo : ad providentiam universi- 
tatis, quà creavit omnia et mundum regit, Homines et 
juinenta salvos facies, Dowine. 

44. Intendat Charitas vestra. Hic forte aliquis di- 
cat mihi (a) : De Novo Testamento est, quia De bobus 
non pertinet ad Deum : Homines. et jumenta salvos [a- 
cies, Domine, de Veteri Testamento est. Sunt qui ca- 
lumnientur, et dicant non sibi consonare ista duo Te- 
siamenta. Ne forte aliud dicat in Vetere, aliud in 
Novo, et flagitet de me sententiam de Novo talem 
qualis hc est, Homines et jumenta salvos facies, Do- 
mine; quid facio ? Nihil tam in capite Novi Testa- 
menti, quam Evangelium. lo Evangelio invenio quia 
omnia ista pertinent ad Deum, nemo erit jam qui con- 
twradicat. Numquid enim Apostolus Evangelio contra- 
rius erit? Audiamus ipsum Dominum, principem et 
magistrum Apostolorum. flespicite, inquit, volatilia ca 
li, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in 
horrea ; et Pater. vester colestis pascit illa (Matth. vi, 
96). Ergo et preter hominem, animalia ista pertinent 
ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. 
Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura 
Deo non est; quod autem ad ereanda, pascenda, 
gubernanda et regenda, omnia ad Deum pertinent. 


— Nonne duo passeres asse veneunt (Dominus Jesus Chri- 


sius dicil), e! unus ez eis non cadct in terram sine vo- 


(a) tiic designantur Manilii. 


luntate Patris vestri? Quanto magis vos pluris estis illis ? 
N.li ergo dicere : Non. pertinco ad Deum. Pertinet 
ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum ; 
quia Deus fecit et animan tuam et. corpus tuum. Di- 
cis forte : Non me uumerat Deus in. magna multitu- 
dine. Accedit ibi mirum d« Evangelio : Capilli capitis 
vestri omnes numerati sunt (Matth. x, 29-51). 

15. [vers. 7, 8.] Ergo Deus meus est, et in illo spes 
mea, qui fecit coelum et. terram, mare. ei omnia qua in 
eis sunt. Quod autem ad me pertinet, quid agit me- 
cum * Qui custodit veritatem in elernum. Et amandum 
Deum commendavit, et timendum. (Qui custodit veri- 
tatem in elernum. Quam veritatem in eternum ? quam, 
et in quo custodit veritatem? Facientem judicium in- 
juriam. accipientibus. Vindicat injuriam accipientes, 
fratres mei ; facit illis judicium. Quibus? Qui accipiunt 
injuriam, puuiens omues injuriosos. Si ergo favebit 
injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo 
de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum iu 
eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui 
injuriam faciunt. Statim. enim ad te procedit vox 
apostolica, et dicit tibi, Jam quidem omnino delictum 
est, quia judicia habetis vobiscum. Quare nou magis in- 
juriam. patimini (1 Cor. v1, 7)? Corripit homines, 
quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam 
te hortatur, sed ut'patiaris injuriam * non enim 
omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pate- 
ris, non est injuria. Ne forte diceres : Et ego inter 
injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et 
illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus 
es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam : sce- 
lerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, 
emnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria, 
Aliud est pati injuriam ; aliud pati tribulationem, aut 
penam, aut molestiam, aut supplicium. Considera 
ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi 
vides quid patiaris, Jus et injuria contraria sunt. Jus 
enim est quod justum est. Neque enim omne quod 
jus dicitur, jus est. Quid si aliquis condat jus ini- 
quum ? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud 
ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid fe- 
ceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pate- 
ris : si injuriam fecisti, jus pateris. 

16. Quare ista dixi, fratres (a) ? Ut non se extollant 
h:eretici, quando forte aliquid patiuntur ex jussioni- 
bus principum terrenorum ; non se numerent inter 
eos qui injurias accipiunt, et dicant : Ecce Psalmus 
consolatur me ; ego enim Deum colo, qui judicium fa- 
cia injuriam accipientibus, lecte qu:ero utrum inju- 
riam accipias. Si jus fecisti, injuria. est quain pateris, 
Jus est exsufflare Christum? jus est rebelli superbia 
erigere altare? jus est *, parcentibus persecutoribus 
tuniex:e Christi (Joan. xix, 24), Ecclesiam | Christi 
conscindere? Porro si hoc jus. non est, quidquid pro 
hoc pateris, jus est. Non es ergo de his qui patiuntur 
injoriom. Lego aliquid manifestius ex Evangelio : 
Beati , inquit, qui persecutionem patiuntur. Exspecta : 


! Plerique Mss.: Si jus est easufllare Christum : si jus est 
rebelli superbia erigere ultave : sà jus est parcentibus, etc. 
(a) Conua Douatistas, 


1395 
quid fcstimas * quid dicis, Ego sum? Exspecta, 
juquam ; totum legam, Audisti, Deati qui persecutio- 
nem patiuntur ; jam tibi nescio quid caeperas arrogare. 
Si peritis, totum lego ; vide quid sequatur. Deati 
qui persecutionem. patiuntur propter. justitiam (Matth. 
v, 10). Mode die, Ego sum. Si audes dicere, Ego 
sum ; superiora. quie dixi retractemus : aut, ne lon- 
gum sit, hoe unum interrogo : Si damnares unum 
hominem, cujus causam  nescires, auderes te dicere 
tenere. justitiam ? aut, si quid pro hac re passus es- 
ses, injuriam. nominares? Erigis te in. temerarium 
tribunal cordis tui, uude pr:ecipiteris ; et audes ferre 
sententiam de homine cujus causam nescis ! [Toc si de 
uno homine faceres, esses injustus * facis hoc de toto 
orbe terrarum, et justus es? F'ratres charissimi, et 
quie est qua patitur injuriam, nisi Ecclesia catholica 
qui tanta ista perpetitur? Inter tot scandala hiereti- 
corum gemit; videt per malas suasiones et. fraudes 
vapi de gremio suo infirmos, parvulos pertrahi per 
nescio qu:e secreta malarum speluncarum , rebapti- 
zari, exsufflari in. eis Chri.tum, occidi in eis non 
mortale iliud suum quo homines sunt, sed illud quo 
in z:eternum victuri sunt. Suadetur homini dicere, Non 
sum christianus, et justitia voeatur. Accessurus es 
ad episcopum, ait illi, vide ne dicas te esse christia- 
num : si enim dixeris te esse christianum, non es ac» 
cepturus ; ut autem accipias, dic te non esse. Quid 
mones, christiane ? quid doces? Certe persecutionem 
pateris :* quanto tu verior persecutor! Quando Im- 
peratores persequebantur Christianos, minando coge- 
bant, quod tu efficis suadendo. Persuades christiano 
ut neget se esse christianum : quod tu suadendo facis, 
hoc persecutor occidendo non fecit. Sub te vivit homo, 
qui negat se esse christianu:n. Negat, et vivit? Per- 
didit jam vitam ; cadaver tibi loquitur. Qui percussus 
est gladio persecutoris, cecidit, et vivit : cui loqueris, 
stat, et cecidit. Hc faciens, quidquid passus fueris, 
injuria eri? No!o tibi blandiavis : si h:ec injusta sunt 
oninia quie facis, quidquid pateris justum erit. Cui 
autem facit. judicium, qui custodit. veritatem. in eter- 
num ? lnjurium accipientibus. 

47. [vers.7,8.] Jam tu procede, et dic ratiocinationibus 
illis tuis*bonis, et quasi acutis et subtilibus, quia tu pa- 
scis ; et die : Famelicus potest pascere? id est, peccator 
potest dare sanctum ? Famelicus potest pascere ? Jan- 
guidus potest sanare? ligatus potest solvere? lsta 
sunt veluti magua et subtilia, quibus decipiunt impe- 
ri:os. Claudat, illis os psalmus iste : Dantem * escam 
esurientibus. Ecce nihil a te exspecto ; Deus dat escam 
esurientibus. Quibus esurientibus ? Omnibus. Quid est, 
omnibus ? Omnibus animalibus, omnibus hominibus 
ipse dat escam ; et nullam escam servat dilectis suis? 
Si habent aliam famem, habentet aliam escam. Que- 
ramus primo famem ipsorum, ct inveniemus escam 
ipsorum : Beati qui esuriunt. et sitiunt justitiam, quo- 
niam ipsi saturabuntur (lbid., 6). Famelici Dei esse 

1 fioc loco apud Er. et Lov. additur, tento tu. verius per- 
secictionem pateris : quod a5 Am. et Mss. abes:. 


* rdd., dut. At NSS., daniom : juxta Grzec.; et id concor- 
dat exin superiore parte versiculi, facientem judicium, ete. 


S. AUGUSTIN! EPISCOPI 


1895 


debemus : ante januam conspectus illius in orationi- 
bus mendieemus ; ipse dat escam esuricntibus. Quid 
est quod te, hieretice, jactas quia ty solvis, tu erigis, 
tu illuninas? Videlicet quia tu liberatus jam es, et tu 
stas, et tu lumen es? Absit. Superius attende :. Nolite 
confidere in principes, et in [ilios hominum, a quibus 
non est salus. Non ipsi dant salutem. Ergo rece- 
dant heretici de medio. Dominus solet compeditos ; 
Dominus erigit elisos ; Dominws sapientes facit cecos; 
id est, eos qui circi sunt. facit sapientes, Optime per 
lane sententiam exposuit nobis omnes superiores : 
ne forte cum dixisset, Dominus solvit compeditos, ad 
illos compeditos referremus, qui forte propter aliquam 
noxam) ligantur ferro a dominis suis; quia autem 
dixit, izrigit elisos, occurreret nobis aliquis, aut ol- 
feudenus et cadens, aut equo lapsus. Est alius casu , 
sunt ali:: compedes ; quomodo sunt ali:e tenebr:xe et 
alia lux. In eo quod dixit, S«pientes facit cecos ; no» 
luit dicere, llluminat cxeos, ne et hoc carnaliter iu- 
telligeres ; sicut illuminatus est a Domino, cujus ocu- 
los luto de sputo faeto inunxit, et salvum eum fecit 
(Joan. 1x, 6, 7) : ne tale aliquid sperares, cum ce 
spiritualibus loquitur, ostendit. quamdam lucem sa- 
pienti:, qua illuminantur ezci. Ergo quomodo illt- 
minantur cxci luce sapientix, sic solvuntur conmpee 
diti, sic eriguntur elisi. Unde sumus ergo compediti? 
uude elisi? Corpus nostrum ornamentum nobis fuit 2 
peccavimus, et compedes inde accepimus. Quie sunt 
compedes nostre? Mortalitas ipsa. Audi apostolum 
Paulum, quia et ipse adhue in hac peregrinatione 
compeditus erat. Quanta peragravit compeditus iste ! 
Nor illi fuerunt graves compedes ; cum ipsis compe-s . 
dibus toto orbi! Evangelium przdicavit : spiritus 
charitatis rapuit compedes, et circuivit quantum po- 
tuit. Sed tamen quid ait? Concupiscentiam habens dis- 
solvi, et esse cum Christo. Quid est, dissolvi? 4 cum- 
pedibus mortalitatis *. Et tamen misericordia adhuc - 
volebat esse in compedibus, propter alios compeditos, 
quibus ministraret : Manere, inquit, ín carne, neces- 
sarium propter vos (Philipp. 1, 95, 24). Dominus ergo 
solvit compeditos, id est, ex mortalibus immortales 
facit. Dominus erigit elisos. Quare elisi sunt? Quia 
erecti erant. Quare eriguntur? Quia humiliati sunt. 
Cedidit atque elisus est Adam :. ille cecidit, Christus 
descendit. Quare descendit qui non cecidit, nisi uL le- 
varetur. qui cecidit? Dominus sapientes facit. caecos ; 
Dominus diligit justos. 1deo facit judicium : injuriam 
accipientibus. » 

- 48. [vers. 9.] Et qui sont ipsi justi? modo quatenus 
justi? Quemadinodum | habes, Dominus custodi: pro- 
selytos. Proselyti, advemwe sunt. Omnis Ecclesia 
Gentium, proselyta est, Adventitia enim est ad pa- 
tres, non de earne eorum xata, sed imitando filia?. 
Pominus tamen custodit, nou aliquis homo. Orpha- 
num et viduam suscipiet. Nemo. putet. quasi. pupillum 
propter hareditatem, aut viduam propter nescio 


! Aliquot Mss., tofo orbe. 
? Lov. adjiciunt, absolvi. — M. 
? (ir. Lugd. Ven.,, imitanda fidem. — M. 


1897 


quod negotium. suum. Equidem et istis Deus opitula- 
vr, ot iu. omnibus ofüiciis generis humani bonum 
opus facit, qui pupillo consulit!, qui viduam non 
deserit : sed. secundum quemdam modum omnes 
pupilli sumus, absente patre, non mortuo. Pupillus 
enim secundum homines, mortuo patre fit, EL si ve- 
rum quzratis, fratres, quia anima non moritur, vivunt 
parentes mostri; et. magis absentibus patribus sunt 
pupilli, qui. pupilli sunt : si mali fuerint, in poenis 
vivunt? ; si boni fuerint, in requie vivunt : omnia in- 
tegra sunt Creatori. Tamen nos quamdiu sumus in 
corpore hoc, et peregrinationis locum incolimus , 
absens est Pater noster, ad quem clamamus, Pater 
nester, qui. cs in. coelis (Matth. vi, 9). Ideo Ecclesia 
vidua, quasi absente sponso, absente viro. Veniet 
ille, qui illam modo protegit, non visus, sed deside- 
vatus. Magno enim desiderio rapimur, et amore ejus 
quem non videmus ?, desideramus. Inhixrebimus am- 
plexibus visi, si nondum visi fide delinemur. Ergo 
el pupillum et viduam. quid voluit intelligi, fratres? 
Destitutos omni ope et auxilio. Destituta anima in 
seculo, ipsa sibi speret adjutgrium Dei. Quidquid hie 
habueris, aurum habeas *; przesumpsisti inde? Jam non 
es proselytus, non es orphanus, non in vidua nume- 
raris. Amicum habes :'si de illo prossumpseris , et 
Deum dimiseris, non es destitutus. Habes hxc omnia ; 
non inde praesumis, non inde superbis? Pupillus Dei 
es, et vidua Dei. Suscipit ergo destitutos ; hoc dixit : 
suscipit pupillum, suscipit et viduam. 

49. Et vium. peccatorum exterminabit. Quas» est via 
peccatorum ? lrridere ista quie dicimus. Quis pupil- 
jus? quie vidua? Quod regnum colorum? et qui 
pena inferorum? Fabelloe iste Christianorum sunt. 
Ad quod video, ad hoc vivam : Manducemus et. biba- 
mus, cras enim moriemur. Vide ne tales aliquid per- 
gnadeant : ne per aurem in cor intrént, spinas in- 
veniant in auribus tuis; qui eoperit sic intrare, 
punctus. abscedat. Corrumpunt enim mores. bonos 
colloquia mala (Y Cor. xv, 52, 55). Sed forte hic di- 
elurus es : Quare ergo felices suni? É£ece nec Deum 
colunt, et omnia mala quotidie committunt; abun- 
dant rebus bis quibus ego egens laboro. Noli zelari 
jn peccatores. Quid accipiant, vides; quid ilis ser- 
vétur, non vides? Et unde, inquit, video quod non 
videtur? Omnimo habet oculos fides; et majores 
oculos, et potentiores et fortiores. lli oculi neminem 
deceperunt; hi oculi sint semper iu Dominum, ut et 
ipse evellat de his laqueis pedes tuos ( Psal. xxi, 45). 
Via peccatorum placet tibi, quia lata est, et multi 
per illam ambulant ; laütudinem ejus vides, finem 
ejus non vides. Ecce ubi finitur, priecipitium est; 
ubi finitur, profunditas quedam barathri est : lietaa- 
teg, exspatiantes in ista via, illo fine merguntur. Sed 


1 Sic Mss. Edd. veto, peces consolatur. Pa 

* qa in Mss. At in Edd., absentiUus patribus sumus pupilli. 
Qui. pupilli sunt, sí mali. fuerint, in. ponts vivunt; si boni 
fuerint, etc. ; ; 

3 Am. et aliquot Mss., amore ejus quen non novimus. Er. 
in amore ejus quem. non novimus. paulo post, Er. et Lov., 
amplexibus visis, si nondum visis : ubi melius alii codices, 
js. 
uc pi B., habes. Er. Lugd. Ven. et Lov., habeas. M. 


PATROL. XXXVII. 


ENARRATIO IN P3ALMUM CXLVI. 


1838 
extendere oculos nou potes, ut videas psum | finer : 
crede ei qui videt. Et quis est hono qui videt !*? Forte 
nemo homo; sed Dominus tuus ad te. venit, ut cre- 
deres Deo. Num enim et Domino Deo tuo non es 
crediturus, qui ait : Lata et spatiosa est via qua ducit 
ad interitum, et multi sunt. qui ingrediurtur per illam 
(Matth. vi, 45)? Hanc. viam exterminabit Dominus ; 
quia ipsa est via peccatorum. 

90. [vers. 10.] Et dum exterminata "uerit via pec: 
catorum, quid nobis restat? Venite, benedici. Patris 
mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine 
mundi (Id. xxv, 54). Ad hoc concladit Psalmus : 
Et viam. peccatorum exterminabit. Et quid tu? Regna- 
bit Dominus in clernum. Gaude, quia tibi regnabit ; 
gaude, quia tu eris regnum ejus. Vide enim et quid 
sequitur. Es certe. civis de Sion, non de Dabylonia ; 
id est, non de civitate peritura hujus seculi, sed de 
Sion ad tempus laborante et peregrinante, in zeter- 
num autem regnatura, Audisti ergo finein; inde es. 
Regnabit. Dominus in aternum, Deus tuus, Sion. Q 
Sion, Deus tuus regnabit in ternum : numquid sine 
te regnabit Deus tuus? In generationem et generatio- 
nem. Bis dixit, quia non potuit semper dicere. Nec 
putes quia verbis finitis finitur :eternitas. Aternitas 
in verbo quatuor syllabis constat, in se sine fine est. 
Non potuit tibi nisi sic commendari, Deus ruus regnas 
bit in generationem et generationem. Parum dixit : 
si tota die diceret, angustum esset; si tota vita sua 
diceret, nonne aliquando conticesceret? Ama sterni- 
tatem ; nullo fine regnabis *, si finis tibi Christus est. 
cum quo regnabis in szcula sieculorum. Amen. 


D ——— 


IN PSALMUM CXLVI 
ENARRATIO. 
SERMO (4). 


4. [vers. 1.] lntenti audiebamus, cum psalmus prze- 
sens cantaretur; et non omnes qui audiebamus, 
eliam intelligebamus. Quanto magis ergo intente nunc 
audiendus esi, si, ut spero et cupio, adjuvantibus 
omnium audientium orationibus, si quid hie forte 
obseurum est, Deo donante revelabitur; ut sit fru- 
etuosus auditus, nec inanis redeat auditor, qui in- 
tentus adfuit cum audiret? Unde coepit? Nobis dicitur : 
Laudate Dominum. Dicitur hoc omnibus gentibus, 
non solis nobis : et istam vocem per loca quidem 
singula sonantem a Lectoribus, singillatim audiun* 
Ecclesix ; una vox tamen Dei auper omnes non tacet, 
ut landemus eum. Et. quasi quaereremus quare lau- 
dare Deum deheamus, videte quam. causam attulit : 
Laudate. Dominum , inquit, quoniam bonus psalmus. 
liec est merces tota laudantium ? Laudemus Donii- 
num. Quare? Quoniam bonus psalmus. Vellem ego, 
inquit. aliquis, laudare Dominum , si mihi aliquid 
pro ista laude donaret. Quis enim laudet gratis vel 
hominem? Exspectant ergo aliquam niercedem lau- 


1 Sic Am. et Mss. ALET. et Lov.; £t quis est qui videl? 


Homo. Forte, eC. — . , 
3 Aliquot Mss., in illo fine regnabis. 
(a) ^d populum forte Carthaginensem , €x n. 17. 


(Soirante.) 


$809 
datores hominam; nullamne. mercedem exspectare, 
aut petere, aut sperare debet. laudator. Dei ? Lauda- 
tur infirmus, et speratur de eo aliquid; lapdatur 
Omnipotens , et nullà. merces est ? An forte. hoc 
t£upio, quod ille dare non potest? Quid bomo deside- 
rat, quod in mauu Dei non sit? Cum landaveris ho- 
minem, forte hoe cupis quod ab illo pr:stari. non 
potest : Deum securus lauda, quem nemo potest 
dicere non posse prxstare quod !u poteris desi- 
derare. Proposita ergo spe mercedis alicujus ]au- 
dare dehemus Deum, non tamen daturum quid- 
quid cupimus. Pater est enim, et quod mali cu- 
piunt filii, non dat. Laudemus , et speremus, ct 
desideremus non illud aut illud, sed quod judicat 
dandum esse, quem laudamus llle enim novit quid 
nobis dari expediat; nos autem intendamus quid 
nobis prosit accipere. Apostolus ail : Quid enim ore- 
mus, sicul oportet, nescimus (Rom. vii, 26), Et ipse 
idem apostolus Paulus sperabat sibi prodesse, si 
auferretur ab co stimulus caruis su:e, angelus sa- 
tàn» a quo colaphizabatur, sieut ipse confitetur et 
ait : Propter quod Dominum ter rogavi, ut. auferret 
eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi. gratia mea; nam 
virtus in infirmitate perficitur ( W Cor. xu, 7-9). Desi- 
deravit aliquid ; non concessum. est ad voluntitem, 
ut consuleretur * ad sanitatem, Hic ergo quid nobis 
propositum est? Laudate, inquit, Dominum. Quare 
I»udemas Dominum? (Quoniam bonus est psalmus. 
Iyse psalmus laus Domini est. Hoc ergo ait, Laudate 
Dominum, quouiam bonum est laudare Dominum. 
Non sic. prxtereamus laudare Dominum. Dictum est, 
et transiit; factum est, et siluimus ; laudavimus, et 
Iacuimus ; cantavimus, et conquievimus. Imus in aliud 
forte agendum quod restat, et ali: actiones. cum 
oecurrerint nobis, laudatio divina cessabit in n^ is? 
Non sic; nam lingua. tua ad horam laudat, vita tua 
semper laudet. Inde ergo bonus psalmus. 

9. Psalmus quippe cantus est, non quilibet, sed ad 
psalterium. Psalterium autem: quoddam organum es. 
cantilen:e, sicut fyra, sicut. cithara, et hujusmodi or- 
gana, qux inventa sunt ad cantandum. Qui ergo 
psallit, non sola voce psalit; sed assumpto etiam 
quodam organo, quod vocatur psalterium, accedenti- 
bus manibus voci concordat. Vis ergo psallere? Non 
aolum vox tua sonet laudes Dei, *ed opera tua con- 
cordent cum voce tua. Cum ergo voce cantaveris, si- 
lebis aliquando : vita sic canta, ut nunquam sileas. Ne- 
golium agis, et fraudem cogitas ; siluisti a laude Dei: 
et quod gravius est, non solum a laude siluisti, sed 
in blasphemiam perrexisti. Cum enim Deus laudatur 
de bono opere tuo, opere tno laudas Deum ; et cum 
blasphematur Deus de ma!o opere tuo, opere tuo bla- 
sphemas Deum. ltaque ad aurium exhortationem 
canta voce; corde ne sileas, vita ne taceas. Non cogi- 
tas in. negotio fraudem, psallis Dco. Cum manducas 
et bibis, psalle; non intermiscendo sonorum suavi- 
tates ad aures aptas, sed modeste et frugaliter et 


3 Fd., consolaretur. At. Mss., consuleretur : forte pro, 
concedereiwr. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1900 
temperanter manduacando. et bibendo : quia hoc dieit 
Apostolus, Sive manducatis, sive bibitis, sive quid [a- 
ciis ; omnia in gloriam Di facite (1 Cor. x, 51). Si 
ergo bene agis, quod et mandueas et. bibis, et ad re- 
feetionem corporis sumis reparationemque membro - 
rum, gratias »gens ci qui tibi priebiiit mortali et fra- 
gili ista supplementorum solatia; et cibus tuus el 
potus tuus laudat Deum : si vero modum natura: de- 
bium. immoderatione voracitatis excedas, et. vino- 
lentia te iugurgiies ; quantaslibet Iaudes Dei lingua 
tut. sonet, vita blasphemat. Post cibum et potum re- 
quiescis, ut dormias; nec in lecto aliquid turpiter 
agas, nec excedas ullra concessam licentiam in lege 
Dei : Sit castus cum conjuge torus ; et si est cura pro- 
pagandi liberos, non sit effrenata luxuries libidinum ; 
defer in lecto tuo conjugi tuz:*, quia membra Christi 
estis ambo (/d. vi, 15), ambo ab ilio conditi, ambo 
sanguine ipsius reparati : h:ec agens laudas Deum, 
nec omnino silebit laudatio tua. Quid, eum somnus 
advenerit? Et cum. dormis, non te excitet a quiete 
mala conscientia .tua ; et. innocentia somni tui laudat 
Deum. Si ergo laudas, non tantum lingua canta, sed 
eliam assumpto bonorum operum psalterio ; quoniam 
bonus psabnus. Laudas cum agis negotium, laudas 
cum cibum et potum capis, laudas cum in lceto re» 
quiescis, laudas cum dormis ; quando non laudas? 
Perficietur in nobis laudatio Dei, cum ad illam civita» 
tem venerjmus, quando effecti fuerimus :equaies An- 
gelis Dei (Matth. xsu, 50) ; quando nos nulla corpo- 
ralis necessitas ulla ex parte sollicitat, non fames, 
non sitis interpellat, non :estus fatigat, non frigus 
coustringit, non febris dejicit, non mors finit. Ad il», 
lam perfectissimam laudem exerceamus nos lauda- 
tione ista in bonis operibus. 

9. Propterea cum dixisset, Laudate Dominum, quo- 
niam bonus psulmus : Deo nostro, inquit, jucunda asit 
laus. Quomodo erit Deo nostro jucunda laus ? Si bene 
vivendo laudetur. Audi quia tunc erit illi jucunda 
laus. Alio loco dicitur, Non est speciosa luus in ore 
peccatoris (Eccli. xv, 9). Si ergo in ore peceatoris 
speciosa laus non est, jucunda non est; hoc enim 
jucundum, quod speciosum. Vis ergo ut Deo tnó ju- 
cunda sit laus? Noli bonze cantilenze tux obstrepere 
moribus malis. Deo nostro jucunda sit laus. Quid dixit? 
Qui laudatis, bene vivite. Laudatio impiorum offen- 
dit Deum. Plus ille at'endit quid vivas, quam quid 
sones. Certe cum eo quem laudas, pacem habere vis : 
quomodo cum illo quxris pacem, quando a teipso- 
dissonas? Quomodo, inquies, à memetipso dissono? 
Aliud sonat lingua, aliud indicat vita. Deo nostro ju- 
cunda sit laus. Potest enim Iaus jucinda essc homini, 
cun audit coneinnis acutisque sententiis el suavi voce 
laudantem : sed Deo mostro. jucunda sit laus; cujus 
aures, non ad os, sed ad cor; non ad linguam, sed 
ad vitam laudatoris patent. 

4. [vers. 2.] Quis est Deus noster cui. jucunda sit 
Jaus? Duleescit. nobis, commendat se nobis : gratias 
dignationi ejus. Dignatur enim commendare se no- 


1 Edd., conjugi (ux honorem. Vox, honorem, abest a Mss. 


— ANM 





1901 ENARRATIO IN PSALMUM CXLYVI. 1982 


bis, non quasi aliquid przestaturis, se multa ah illo 
potius accepturis. Quomodo ergo commendat se nobis 
Deus? Audite apostolum Paulum : « Commendat au- 
tem, » inquit, « dilectionem suam Deus in nobis. » 
Quomodo « commendat? ». Audite; ipse dicat Apo- 
stolus, ut comparetur et Psalmo : « Commendat, » 
inquit, « dilectionem suam Deus in nobis. » Quomodo 
« commendat? Quoniam cum adhuc peccatores esse- 
mus, Christus pro nobis mortuus est» (Rom. v, 8, 
9). Quid ergo servat laudatoribus, qui sic se commen- 
dat peccatoribus * Quia ergo sic dixit Apostolus corn- 
mendasse Deum nobis dilectionem suam, ut Christus 
moreretur pro imjiis ; non ut impii remanerent, sed 
ut morte justi ab injustitia sanarentur : hic quid audis, 
cum dixisset, Deo nostro jucunda sit (aus? Videamus 
si ipsa est commendatio quam dixit Apostolus, Quia 
Christus pro peccatoribus c& pro impiis mortuus est. 
"Edificans, inquit, Jerusalem Dominus, et dispersiones 
lsrael colligens. Ecce :xedificans Jerusalem Dominus, 
colligens dispersiones populi ipsius. Populus enim 
Jerusalem, populus Israel, Est Jerusalem zterna in 
celis, ubi cives etiam Angeli sunt. Quid ergo ibi 
Israel ? Si hominem illum nepotem Abrahae conside- 
res, qui dicius est et Jacob; quomodo Augelos intel- 
ligimnus Israel? Si interpretationem nominis discutia- 
wuS, quia et ipse Jacob mutato nomine vocatus est 
Israel (Gen. xxxii, 28); magis ibi nomen Israel : et 
utinam et nos sequentes simus Israel. Quid enim in- 
terpretatur Israel ? Videns Deum. Omnes ergo cives 
illius civitatis, videndo Deum gaudent in illa magna 
civitate et ampla et coelesti; spectaculum eis Deus 
ipse est. Sed nos ab illa civitate peregrinamur, pec- 
cato expulsi, ne ihi maneremus ; et mortalitate prie- 
gravati, ne illo rediremus. Respexit Deus peregriua- 
tionem nostram, et ille qui :»dificat Jerusalem, resti- 
tnit lapsam partem. Unde restituit lapsam partem ? 
Dispersiones Israel. colligens. Cecidit enim pars quie- 
dam, et facta esv peregrina : hanc peregrinam misce- 
yicorditer vidit Deus, et quiesivit non quxrentes se. 
"Unde quiesivit? quem misit ad captivitatem nostram* 
Misit Redemptorem, secundum quod ait Apostolus : 
Conunendat Deus dilectionem. suam in. nobis, quoniam 
cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mor- 
tuus est. Misit ergo ad captivitatem nostram redem- 
ptorem Filium suum. Porta, inquit, tecum saccum, 
ferto ibi pretium. captivorum. Induit enim se ille 
mortalitatem carnis, et ibi erat sanguis quo fuso red- 
imeremur. Illo sanguine collegit * dispersiones Israel. 
Et si ille collegit olim dispersos, quomodo saiagen- 
dum est ut colligantur modo dispersi? Si collecti 
sunt dispersi, ut in. manu artificis ad :xdificium for- 
marentur; quomodo colligendi sunt, qui de manu ar- 
tifieis inquietudine ceciderunt? ZEdificans Jerusalem 
Dominus. Ecce quem laudamus, ecce cui !audem tota 
vita nostra debemus. Adificans Jeruselem Dominus, 
et dispersiones 1srael colligens. 

5. [vers. 3.] Quomodo colligit? quid agit, ut col- 
ligat? Qui sanat contritos corde. Ecce quomodo colli- 
! potiores Mss, boc et. proximo loeo, coLtgst. 


guntur dispersiones Israel, ut sanentur contriti cerde. 
Qui cor non conterunt, non sanantur. Quid est, con- 
terere cor! Notum sit, charissimi; fiat, ut. sanari 
possitis. Dictum est enim multis aliis Scripturarum 
locis; et maxime illo loco, voce nostra quidam cau - 
rans, dicebat, Quontam si voluisscs sacrificium, dedis- 
scnt utique : Deo dicebat, Si voluisses sacrificium, «e - 
dissem utique; holocaustis autem non delectaberis. Quid 
ergo? Sine sacrificii oblatione remanebimus ? Audi 
quid te velit offerre. Sequitur, et dicit: « Sacrificium 
Dco spiritus contribulatus; cor contritum et lumi - 
liatum Deus noa spernet » (Psal. , 18, 19). «Sant : 
ergo ceontritos corde : » quia ilis propiuquat ut 
sauet ; sicut. dicitur alio loco, « Prope est Dominus 
his qui obtriverunt cor » (Psal. xxxin, 19). Qui ob- 
triverunt. cor? Iumiles. Qui non obtriveruni cor? 
Superbi. Contritum sanabitur, elidetur elatum. Ad 
lioc enim forte eliditur, ut contritum sanetur. Ne velit, 
€rgo, fratres, cor nostrum esse erectum, antequam sit 
rectum * : male erigitur, quod non primo corrigitur. 

6. Qui sanat. contritos corde, ei alligat contritiones 
eorum. Sanat, inquit, contritos corde : sanat ergo hu- 
miliatos corde, sanat confitentes, sanal seipsos pu- 
nienles, in se severuin. judicium exercentes, ut pos- 
sin: esse illius misericordiam sentientes. Tales sanat ; 
sed perfecta eorum sanitas transacta mortalitate fict, 
quando corruptibile hioc induerit incorruptionem, et 
mortale hoc induerit immortalitatem (1 Cor. xv, 55, 
54); quando nibil erit quod ex carnis labe sollicitet, 
non solum nihil cui consentiamus, sed nihil quod 
suggeratuar ex carne. Etenim modo, fratres mci, 
quante illicite delectationes animum tangunt ! Quam- 
vis cis non consentiamus, ut membra nostra justiti.e 
serviant, non iniquitaU; tamen vel delectari talibus, etsi 
non consentis, nondam est perfecta sanitas. Sanahe- 
ris ergo, corde contrito sanaberis. Noli erubescere, 
contere cor ; tales sanat Deus. Sed quid àgo, inquies. 
modo? « Condelector enim legi Dei secundum inte- 
riorem hominem ; video autem aliam legem in meia- 
bris meis, repugnantem legi mentis mez, et captivuiu 
me ducentem in lege peccati. » Quid agis? Contere 
cor, confitere; age, dic sequentia : Infeliz ego homo, 
quis me liberabit de corpore mortis hujus? loc enim 
dicere, Infelix homo, jam cor conterere est. llle spo- 
ret felicitatem, qui confitetur infelicitatem. Dic erzo, 
Infelix ego homo, quis me liberabit de. corpore sortis 
hujus? ut respondeatur tibi, Gratia Dei, per Jesim 
Christum Dominum nostrum (Rom. vn, 22-25). Quo- 
modo autem liberabit ipsa gratia Dei, unde nune pi- - 
gnus accepimus? Audi eumdem Apostolum : « Cor- 
pus quidem, » inquit, « mortuam est propter poeca- 
tun; spiritus autem vita est propter justitiam. $i 
ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum ex 


' mortuis, habitat in vobis ; qui suscitavit Jesum Chri- 


stum 3 inortuis, vivificabit et mortalia eorpora ve- 
stra, per inbhabitantem Spiritum. ejus in vobis » 
(1d. vu, 10, 411). Hoc ergo pignus accepil spiritus 
noster, ut incipiamus fide servire Deo, et cx fide ap- 


* Aliquot Mss., correctum. 
" , 


1995 
pellori justi : quoniam justusex fide vivit (Rom.1, 11). 
Quidquid autem nobis adhue repugnat et resistit, de 
mortalitate car«is est; et hoc sanabitur. Vivificabit 
enim, inquit, et morlalia corpora vestra, per inhabi- 
tantem Spiritum ejus in vobis. Xd hoc pignus dedil, ut 
compleat quod promisit. Quid ergo nunc in hac vita, 
quando adhue confessores sumus, nondum possesso- 
res, quid in hac vita, quid fiet? Quomodo curabitur! ? 
Sanat contritos corde ; sed perfecta sanitas tunc erit, 
quando diximus. Nunc ergo quid? Alligat contritiones 
eorum. Qui curat, inquit, eontritos corde, quorum 
perfecta sanitas in resurrectione justorum erit ; alli- 
gat modo contritiones eorum. 

1. Que sunt ailigamenta contritionum ? Sicut me- 
dici alligant fracturas. Aliquando enim ; intelligat et 
ioc Cliaritas vestra , et notum est eis qui animadver- 
terunt, vel a medicis audierunt : aliquando prave et 
dis1orte firmata, ut corrigant medici, frangunt, et fa- 
ciunt valnus novum, quia mala erat sanitas prava. Sic 
ergo recig sunt, inquit Scriptura, vic Domini; sed 
pravicordius in illis scandalizabitur (Osee xw , 10 ). 
Quid est, pravicordius ? Torticordius, tortum cor lia- 
bens. Putat toria esse omuia qus» dicuntur a. Deo, 
putat prava esse omnia qua fecit Deus, et displicent 
illi oinnia judicia Dei, maximeque in quibus ipse cor- 
ripitur ; et sedet, et disputat quam male faciat Deus, 
quia non pro ejus voluntate facit. Distortum cor , pa- 
rum est? quod non se corrigit ad Deum ; et Deum 
vult distorquere ad se. Quid ergo dicit Deus desuper? 
Tortss es, :zquus sum. Si tu rectus esses, sentires 
swquitatem meam. Quemadmodum si in pavimento 
iw quali poneres distortum lignum, non collocaretur, 
undique nataret, undique agitaretur ; quod non loci 
inmqualitas, sed distortio ligni. facit : sicut ait. Scri- 
piura, Quam 6onus Israel Deus rectis corde (Psal. 
Lxxu, 1) ! Quid ergo? tortum cor quomodo dirigi- 
tur? Et tortum: est, et durum : jam ergo tortum ct 
durum frangatur, conteratur, ut dirigatur. Tu diri- 
gere cor tuum mon potes : tu frange, ille dirigat. 
Quomodo tu. frangis ? quomodo tu conteris? Confi- 
tendo, puniendo peccata tua. Quid aliud significat pe- 
ctorum tunsio ? Nisi forte putamus ossa nostra aliquid 
peccasse, cum e:xdimus pectus. Sed significamus nos 
cor conterere, ut a Domino dirigatur. 

8. Sanat ergo contritos corde, et contritum cor ha- 
bentes; et sanitas ipsius cordis tunc. erit perfecta, 
cum et corporis reparatio implebitur quie promissa 
est. Nunc interea. quid facit med cus? Alligat contri- 
tiones tas, ut possis pervenire ad plenissimam firmi- 
tatem ? , donec consolidetur quod fractum est, quod 
alligatum est. Quie sunt ista alligamenta ? Tempora- 
lia Saeramenta. Alligamenta medicinilia sunt. con- 
tritionis nostr: , Sacramenta interim temporalia, qui- 
bus habemus consolationem : et ista omnia qu» lo- 
quimur vobis, ipsa quc sonant et transeunt, quidquid 
in eclesia geritur temporaliter, alligamenta sunt con- 

* Am. et plerique Mss., durabitur. 

3 «ic Mss. At. Edd.: Distortum cor, pravum cor est, quod 


non se, elc. — 
3 1 audunensis MS., samtatem. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1901 
tritionum. Quemadmodum enim medieus | perfecta 
sanitate detrahit. ligaturam ; sic in illa civitate Jeru- 
salem, cum zeqnales Angelis facti fuerimus, numquid 
putatis ibi accepturos nos esse quod hie accipimus !? 
Aut ibi recitandum est nobis Evangelium, ut. fides 
nostra permaneat ? aut imponenda est manus ab ali- 
quo przposito ? Ista omnia allizamenta fracture sunt ; 
perfecta sanitate detrahentur : sed ad eam non per- 
veniretur , nisi alligarentur. S«nat ergo contritos 
corde, et alligat contritiones eorum. 

9. [vers. 4.] Qui numerat multitudinem stellarum , et 
omnibus eis nomina vocans. Quid imaginum Deo nume- 
rare multitudinem stellarum ? Hoc et homines. conati 
sunt : viderint, utrum implere potuerint j uon tamen 
conarentur, nisi se impleturos esse sperarent. lllis 
dimittamus quid potuerint, et quousque pervenerint : 
Deo autem puto non esse magnum numerare ounes 
stellas. An. forte numerum, ne obliviscatur, recen- 
set ? Magnum est aliquid Deo stellas numerare, cui 
capilli capitum numerati sunt. ( Matth. x, 50)? Ma- 
nifestum est , fratres , aliquid. velle Deum intellizere 
nos in eo quod ait, Qui numerat. multitudinem stella- 
rum, et omnibus cis, inquit, nonina vocans. Sunt stelle 
quidam lumina in Eeclesia consolantia noctem no- 
stram, omne$ de quibus dicit Apostolus : /n quibus 
apparctis tanquam. luminaria in mundo. ln ista, inquit, 
natione tortuosa el perversa, in quibus apparetis tan- 
quam luminaria in mundo, verbum vite habentes (Dhi- 
lipp. i, 45, 16 ). Ipsas stellas numerat Deus ; omnes 
secum regnaturos, omnes aggregandos corpori Unige- 
niti sui numeratos habet, et numerat cos. Qui indignus. 
est, nec numeratur. Et multi crediderunt, vel mul- 
ti se qualicumque adumbrata specie fidei, populo 
ejus applicuerunt ; fovit tamen ille quid numeret, et 
quid ventilet. Nam tanta est. celsitudo. Evangelii, ut 
fieret quod dictum est : Annuntiuvi et locutus sum, 
multiplicati suut. super. numerum. ( Psal. xxxix, 6 ). 
Sunt ergo in populis et supernumerarii quodanunodo., 
Quid est, superuumerarii? Plus quam ibi futuri 
sunt. Intra parietes istos plures sunt, quam futuri sunt 
in regno Dei , in. illa Jerusalem coelesti; ipsi super 
numerum sunt. Animadvertat quisque uirum. luceat 
in tcnebris, utrum iniquitate s:'culi tenebrosa non 
seducatur; si non fuerit seductus nec victus, tan- 
quam stella erit quam jam numerat Deus. 

10. Et omnibus, inquit, eis. nomina vocans : ibi e«t 
totum premium. [labemus nomina quxdam apud 
Deum : ut. noverit Deus nomina nostra, hoe optare 
debemus, hoc agere, hoe satagere, quantum  possu- 
mus, non de aliis rebus gaudere, nec de donis qui- 
busdam spiritualibus. Videat Charitas vestra : multa 
dona suut in Ecclesia, sicut Apostolus dieit, Alii qui- 
dem per Spiritum datur. sermo. sapientie, alii sermo 
scientie secundum eumdem Spiritum , alii fides in eo- 
dem Spiritu , alii donatio curationum , alii dijudicatio 
spirituum, id. est, ut. dijudicet inter bonos et malos 
spiritus ; alii linguarum genera , alii prophetia (1 Cor. 


* Am, Er. et plures Mss.: Nam quid putatis ? tbi acceptu- 
ros nos csse quod hic accepimus? 


1905 
xi, $40 ). Quanta. diit! quam multa dixit! Multi 
donis talibus male usi audient in fine , Non novi vos. 
Et quid dicturi sunt in fine , qui audient, Non novi 
vos ? Domine, nonne in nominetuo prophetavimus, et in 
nomine tuo demonia ejecimus, et 5n nomine tuo. virtutes 
maltas fecimus? 1a uomine tuo omuia ista. Et quid dicet 
eus? Nunquam. novi vos ; discedite a me, qui opcramini 
iniquitatem ( Matth. vu , 22, 25 ). Quid est ergo, esse 
jam Iumen celi consolans noctem, et quod non vin 
catur a nocte ? Adhuc, inquit, supereminentioren viam 
vobis demonstro ( 1 Cor. xu, 21 ). Si linguis liominum 
loquar et Angelorim , charitatem. autem non. habeam, 
fictus sum ut eramentum sonans, aut cymbalum linniens. 
Quale donum est loqui linguis Angelorum et homi- 
num ! Tameu si charitatem , inquit, non habeam, ara- 
mentum sum sonans, aut cymbalinm linniens. Si sciero, 
inquit, omnia sacramenta et omnem scientiam, et si ha- 
buevo omnem prophetiam, et omnem fidem , ita ut montes 
trans(eram (quanta. ista. dona sunt! ) ; charitatem. au- 
tem non. habeam , jnquit, nihil. sum. Quale est illud 
donum martyrii, et distributionis rerum suarum ! Et 
tamen si distribuero, inquit, omnia mea pauperibus, et 
tradidero corpus meum. ut. ardean, charitatem autem 
non habeam , nihil mihi prodest (1d. xut, 1-5 ). Qui 
ergo non habet charitatem, etsi ad tempus habet hzec 
dona, auferentar ei. Auferetur. ei quod habet, quia 
quiddam non habet : ct ipsum quiddam hoc non ha- 
bet, unde extera teneantur et ipse non pereat. Quid 
est illud quod modo ait Dominus : Qui habet, addetur 
ei; qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo 
( Matth, xui, 12)? Qui ergo non liabet, et quod habet 
auferetur ab eo. Habet gratiam possidendi , sed non 
habet charitatem utendi : quia ergo illud non habet , 
e! quod habet auferetur ab eo. Propterea discipuli, ut 
haberent charitatem, quos volebat facere in coelo stel- 
las ambulantes snpereminentem viam, ille qui numerat 
multitudinem | stellarum, et omnibus eis nomina vo- 
cans; cum redirent discipuli quo missi erant , exsul- 
taverunt, ct dixerunt : Domine, ecce spiritus immundi 
subjecti sunt nobis propter nomen lum. Et ille qui. nu- 
merat multitudinem. stellarum, et omnibus eis. nomina 
vocans, sciens multos dieturos esse, Nonne in nomine 
to dawmonia ejecimus?, quibus. dicturus cst in fine, 
Non novi vos ; quia eos non numeravit in multitudine 
stellarum, nec eis nomina vocavit : Nolite, inquit, in 
hioc gaudere, quia spiritus vobis subjecti sunt; sed gau- 
dete quia nomina vestra scripta sunt in celo. (Luc. X, 
17, 90). Qui. numerat multitudinem. stellarum, €t om- 
nibus cis nomina vocans. 

M. [vers. 5.] Magnus Dominus noster. Impletus est 
gaudio, eruetavit. ineffabiliter : nescio quid dicere 
non valebat ; et cogitare? quomodo valebat? Magnus 
Dominus nosler, et magna virtus ejus , et intelligentia: 
ejus non est numerus. Ile ipse qui numerat multitu- 
dinem stellarum, numerari non potest : Magnus Do- 
minus noster, et magna virius ejus, et intclligeatice ejus 
non esi numerus. Quis hoc exponat? quis digne vcl 


1 Floriacensis Ms., et ipsum (subaudi quiddam hoc) non 


pereat. : 
* gr, Lugd. YOen., cogitabat. — M. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLYVI. 


1966 
cogitet quod dictum est, Et intelligentia ejtis aon esi 
numerus? Atque utinam infundat se vobis, ct ubi nos 
de(icimus , quia ipse potens est, ipse illustret mentes 
vestras , ut sciatis quid sit, Zntelligentie ejus non. esi 
numerus. Videtis enim, featres ; numquid est numerus 
aree? Nobis non est, Deo est : eui. capiili capitis 
nostri numerati sunt, et arena numoerata est. Quid- 
quid ergo infinitum mundus iste complectitur, etiamsi 
homini , non tamen Deo ! : parum dico, Deo; Auzelis 
numeratum est. Jntelligentig ejus non est numerus. 
Excedit omnes numerarios intelligentia ejus, nuime- 
rari à nobis nou potest. Ipsum numerum quis uume- 
rat? Numero numerantur quaxeumque numerantur. 
Si quidquid numeratur, numero numeratur ; numeri 
non potest esse numerus, numerari numerus nulio 
pacto potest. Quid ergo est apud Deum, unde? fecit 
omnia, et ubi fecit omnia, cui dicitur: Omnia in 
mensura, el numero , ei pondere disposuisti (Sap. x1. 
91)? Aut quis ipsam mensuram , et ipsum numerum, 
et ipsum pondus , ubi Deus omnia disposuit, aut nu- 
merare potest, aut metiri, aot appendere? Ergo, In- 
telligenüg ejus non est numerus. Conticescant humana: 
voces, requiescant hunianz cogitationes : ad incom- 
prehensibilia non se extendant quasi comprehensuri , 
sed tanquam participaturis participes enim erimus. 
Non hoc quod capimus eririus, nec totum capieinus : 
sed participes erimus ; quia dictum est de Jerusalem, 
cujus dispersiones colligit, dictum est de illa quiddam 
magnum : Jerusalem qu& adificatur ut civitas , cujtts 
participatio ejus in idipsum (Psal. cxxi, 5). In idipsum 
quid ait, nisi quod mutari non potest? Caetera quie 
sunt creata , aliter et aliter possunt esse; qui autem 
creavit, aliter et aliter non potest esse. ldipsunm 
ergo ille cst, quoniam dictuin est ei : Mutabis ea, et 
mutabuntur ; tu. Qutem. idem. ipse es, et anni tii. non 
deficient (Psal. c1, 27, 9S). lgitur si ipse idem ipse 
est, et mutari ex nulla parte potest; participando 
ejus divinitatem. erimus et nos immortales iu vitam 
aternam. Et hoc nobis pignus datum est de Filio 
Dei, quod jam dixi Sanctitati vestce , ut antequam 
efliceremur participes immortalitatis ipsius, fierei 
ipse prins particeps mortalitatis nostre. Sicut auteiga 
ille mortalis, non de sua substantia , sed de nostra z 
sic nos immortales, non de nostra substantia, sed de 
ipsius. Participes ergo erimus: nemo dubitet , Scri- 
ptura hoe dixit. Et cujus rei participes erimus , quasi 
partes sint apud Deum, aut per partes dividatur 
Deus? Quis ergo explicat quomodo sint participes 
unius simplicis multi? Non ergo exigatis quod apte 
dici non posse, puto quia videlis ? : sed rcdite ad 
remedium Salvatoris; conterite cor, confringatur 
animi duritia, couteratur animi pertinacia , accusetur 
in malo, renascatur in bono. Diriget ipse, alligabit 


: Am. Er. et plures Mss., finitum. Pauloque post, iidem 
Fdd. cum Lov. ferebant, etiamsi non homini, tamen est. Deo, 
parum. dico, etc. At Mss. plerique, éttanmsi homini,non ia- 
men, etc. : H 

2 Am. Fr. et plerique Mss.: Quid ergo est apud Doum 
mde fecit, etc. à 

3 Er. Lugd. Ven. et Lov.: Non ergo exigatis quod ape: ia 
afe dici non posse puto, quam videulis. — &. 


1301 S. AUGUSTINI EPISCOPI 1903 


fraeturam , consolidabit sanitatem ; et non erunt jam 
iinpossibilia nobis , qux: modo impossibilia sunt. Bo - 
num est enim ut confiteatur. infirmitatem, qui vult 
pervenire ad divinitatem. Intelligentic ejus non est 
nunerus, 

19. [vers. 6.] Ideo quid dehcas facere in difficultate 
intelligendi, ostendit tibi, cum consequenter dicit : 
Suscipiens mansuctos Dominus. Verbi gratia , non in- 
telligis , parum intelligis, non consequeris : honora 
Seripturam Dei, honora verbum Dei, etiam non aper- 
tum; dilfer pietate intelligentiam. Noli protervus esse 
accusare aut obscuritatem , aut quasi perversitatem 
Seiripturze. Perversum hic nihil est; obscurum autem 
aliquid est, non ut tibi negetur, sed ut exerceat ac- 
cepturum. Ergo quando obscurum est, medicus illud 
fecit, ut pulses : voluit, ut exercereris in pulsando ; 
voluit, ut pulsanti aperiret (Matth. vn, 7). Pulsando 
exerccberis ; exercitatus, latior efficieris; latior factus, 
capies quod donatur. £rgo noli indignari quod clausum 
est; mitis esto, mansuetus esto. Noli recalcitrare 
adversus obscura, ct dicere : Melius diceretur, si sic 
diceretur. Quando enim poles 1u sic dicere aut 
judicare, quomodo dici expediat? Sic dictum est, 
quomodo dici debuit. Non corrigat »ger medicamenta 
sua; novit ea medicus modificare: ei crede , qui te 
curat. Ideo quid sequitur? Suscipiens mausuetos Do- 
minus. Noli ergo resistere adversus clausa Dei ; man- 
Suetus esto, ut suscipiat te. Si autern resistis, audi 
quod sequitur : Humilians aatem peccatores usque ad 
terram. Multa genera sunt peccatorum : lHumilians 
autem peccatores usque ad terram; quos peccatores , 
nisi contrarios mansuetis? Ex eo quippe quod ait , 
Suscipiens mansuetos Dominus , humilians autem pcc- 
ca'ores usque ad terram ; speciem quamdam peccato- 
rui ex predicta mansuetudine voluit intelligi. Pec- 
calores ergo hoc loco immites, et cos qui mansueti 
non sunt , intelligimus. Quare humiliat usque ai ter- 
ram? Reprehendunt intelligibilia, terrena sensuri sunt. 

15. Hoc fecit hominibus qui voluerunt irridere 
Legem , antequam nosseni; non enim fuerunt man- 
sueti. Intclligat Charitas vestra. Exstitit. quzedam 
perditissima secta Manichzeorum ; acceptas Scripturas 
et leetas irrisit : reprehendere voluit quod non intel- 
ligebat, et exagitando et reprehendendo non intelle- 
cta, multos iillaqueavit. Sed humiliati sunt, qui hoc 
facere voluerunt, usque ad terram. Non sunt permissi 
intelligere coelestia, terrena sapuerunt. Quidquid 
audis in fabulis ipsorum , nonnisi blasphemia est, ct, 
quxdam figmenta imaginum corporalium : quando- 
quidem volentes intelligere Deum, usque ad lucis 
istius visibilis cogitationem venerunt, ultra ire non 
potuerunt; et tales campos lucis fecerunt in regno 
Dei, qualem videbant hune solem, quasi fructum 
Jucis illius. Totum autem hoc quod per terram carnis 
tangitur, terra est Deo. Habemus enim unde videa- 
inus, unde audiamus , unde odoremus, unde guste- 
mus , unde tangamus. Caro ista per quinque nuntios 
quosdam, quos appellamus sensus, percipit nonnisi 
corperalia : intelligibilia vero et spiritualia. mente 


e»pinntur. Quia. ergo illi obscuritatem Scripturarum 
irriserunt , qu:& propterea clausi erant , ut pulsantes 
exercereutur, non ut parvulis negarentur, humiliati 
sunt tisque ad. terram, ut cogitare amplius non pos- 
Sent; quam quod per terram percipitur. l'er terram 
quid dico? ler carnem. Caro enim ista terra est, et 
de lerra facta est. Quidquid per oculos capis , ad 
terram pertinet; quidquid per aures, quidquid pez 
olfactum, quidquid per gustum, quidquid per taetmn, 
ad terram pertinet; quia per terram percipitur. illi 
ergo non valebant intelligere intelligentiam, cujus 
non est numerus; quia , Jntelligentie ejus von est nu- 
merus. Weprehendentes Scripturas mysticis quibusdam 
rebus salubriter tegentes intelligentiam, ut par vuli 
exerceantur, et ipsa reprehensione imwites facti, 
quod contrarium est mansuetis, humiliati sunt usque 
ad terram , ut incorporalem Deum sentire non pos- 
sent, et quidquid de Deo cogitarent, nonnisi corpu- 
raliter cogitarent. 

14. [vers. 7.] Humilians ergo est Deus peccatores 
usque ad terram. Quid crgo. debemus facere nos , «i 
nofumus humiliari usque ad terram? Quia magnum 
est proficere usque ad intelligibilis, magnum est pro- 
ficere usque ad spiritualia, magnum est eo pervenire 
cor, ui noverit esse aliquid quod non per loca ex«- 
tendatur, nec per tempora varietur. QuaJis est enim 
species sapienti? quis illam cogitat? Longa est? 
quadra est? rotunda. est? modo hic et modo ibi est? 
Cogitat sapientiam nescio quis in Üriente , cogitat 
illam alius in Occidente : si bene illam cogitant , in 
lanta locorum diversitate positi, ambobus tota przesto 
est. Quid est hoc? quis illud capit? Istam substantiam, 
istam quamdam divinam incommutabilemque natu- 
ram quis capit? Noli festinare, poteris capere. Audi 
quod sequitur : /ncipite Domino in confessione. inc 
incipe, si vis pervenire ad intelligentiam perspienam 
veritatis. Si vis a via fidei perduci ad possessionem 
speciei, incipe in- confessione. Te prius accusa; te 
accusato, Deum lauda. Invoca quem nondum nosti , 


"ut veniat et sciatur : non ut ipse veniat !, sed ut te 


ad se perducat. Quomodo ipse venit unde nuumquam 
discedit? Ipsa. est enim perfectio sapienti; ; ubique 
€st, et longe est a. malis: ubique est , inquam , et 
longe est a malis qui ubique sunt. Rogo vos , a qui- 
bus longe est quod ubique est? Ubi putatis, nisi quia 
jacent in dissimiiitudine sua, exterminantes in se 
similitudinem Dei? Dissimiles facti recesserunt; re- 
formati redeant. Unde, inquit, reformabimur? quando 
reformabimur? Incipite Domino in confessione. Post 
confessionem quid? Sequantur,bona opera. Psallite 
Deo nostro in cithara. Quid est, in cithara ? Quod jam 
exposui , sicut illud in psalterio psalinus, sic et ci« 
thara; non solum voce, sed et opere. Psallite Deo 
nosiro in cithara. , 

15. [vers. 8.] Ecce confitemini , operamini opera 
misericordizx, psallite Deo nostro. Cui Deo nostro? Qui 
cooperit celum nubibus. Quid est , Qu. cooperit ccelum 


! Plerique Mss., non ut ipse venias. 


1209 


nubibus ? Qui contegit Scripturam figuris et sacramen. 
tis. llle qui huuiliat peccatores usque ad terram, ille 
qui suscipit. mansuelos , cooperit celum. nubibus. Et 
quis videat coelum quod coopertum est nubibus? Noli 
timere ; audi quod sequitur : Qui cooperit colum nu- 
bibus, qui parat terre pluviam. Qui cooperit colum 
nubibus : expavisti , quia non vides coelum ; cum plu- 
erit !, fructificabis, et serenum videhis. Cooperit celum 
nubibus , qui parat terre pluviam : forte hoc fecit Do- 
minus Deus noster. Nisi enim haberemus occasionem 
obscuritatis Scripturarum, ista vobis non diceremus, 
quibus gaudetis. Haec ergo fortasse pluvia est ad 
quam gaudetis. Exprimi vobis per linguam nostram 
non posset. nisi Deus nubibus figurarum edlum:Scri- 
piurarum cooperiret. Ad hoc ergo ille cooperit calum 
nubibus, ut paret terre pluviam. Ad hoc obscura esse 
voluit dieta. Prophetarum , ut. haberent. postea servi 
Dei quod interpretando. influerent. super. aures et 
corda hominum, excipientium de nubibus Dei saginam 
letti. spiritualis. Qui. cooperit celum nubibus , qui 
parat terra! pluviam. ; 

46. Qui exoriri. facit in montibus fenum, et herbam 
servituti: hominum. Ecce. fructus pluvix. Qui exoriri , 
inquit, fscit in montibus. fenum. Numquid non et in 
terra. humili? Sed. quod fiagnum est, in montibus. 
Montes dicit exeelsos s:eculi : aliqua magna dignitate 
peeditos , hoc loco montes accipe. Et non est mirum 
quia duo minuta misit nescio qux vidua in gazophy- 
lacium (Marc. xu, 42) ; terra aitulit fenum , terra hu- 
milis : et mons attulit, Zacelieus ille major publica- 
norum ( Luc. xix, 9.8); hoc cnim erat mirabilius, 
quia mons attulit fenum. Quanto enim elati sunt ho- 
miaes , tanto avari sunt; et quanto in hoc sxculo ma- 
jores , tanto plus amant divitias suas. Unde ille tristis 
abscessit, qui consilium vite zelernie petebat a Do- 
mino , et appellavit eum magistrum bonum dicens : 
Quid. [uciam ut vitam eternam habeam ? Ex ille : Serva 
mandata. Que? Et dixit mandata. legis. Ilec omnia 
(eci a juventute mea. Un , inquit , tibi deest. Vis esse 
perfectus? Vade , vende omniu tua qua habes, et da 
pauperibus , el habebis thesaurum in. colo; el veni, se- 
quere mc. Quid dixit Dominus? Ecce mons es, accipe 
pluviam, et da fenum. Quid enim daturus es? noune 
fenum? Etenim ista omnia qux Ecclesi:e ad necessi- 
taies servientium Deo dantur a divitibus, quid sunt, 
nisi fenum? Carnalia enim sunt, ct ad tempus appa- 
rentia : seid non inde aliquid carnale conquiritur. De 
rebus vilibus quid emas attende. Apostolus enim ait , 
ostendens fenum esse illad , Si nos vobis spiritualia 
seiminavimus, magnum es! si veslra carnalia metamus 
(1 Cor. ix, 14)? Et audi quia carpalia fenam suut. Om- 
mis caro femwm ; et omnis claritas hominis ut flos feni 
(Isai. xz, 6). Ergo ille tristis abscessit ; et ait Domi- 
nus : Quam difficile dives intrat in. regnum celorum ! 
Moe ergo magnum , quia. exoriri. faeit in montibus fe- 
nium, Et quomodo ezoriri facit in montibus fenum, si 
dives ille, audito quod res suas deberet dare paupe- 


! Mss. post, calum, habent, complueris. Am. ct Er., cian 
piuerss. 


ENARRAT!O IN PSALMUM CXLVI. 


1910 


ribus, tristis abscessit? Quomodo postea. respondit 
Apostolis contristatis? Qua* hominibus diffiiliu! suut, 
Deo facilia sunt (Matth. Nix, 16 26). Ergo ille exorirs 
[acit in. montibus fenum , cui omnia facilia sunt. Num 
nihil esset. sterilius durissimis montibus. Pluit ille 
qui facit exoriri in montibus (enum , et herbam servituti 
hominum. Cui servituti ? Ipsum Paulum attende : Nos 
autem , inquit, servos vestros. per Jesum Christum (M 
Cor. vw , 5 ). Qui dicebat, Si nos vobis spiritualia. se- 
minavimus , magum. est. si vestra carnalia metamus ? 
servum se dixit. Servimus enim vobis, fratres. Nemo 
se nostrum dicat quasi majorem vobis e$se. Erinius 
majores, si fuerimus humiliores : Quicunque autem 
vult esse major vestrum, Domini sententia cet, erit ve- 
ster servus (Matth. xx, 26). Ergo exoriri [acit in mouti- 
bus [enum et herbam servituti hominum. Paulus quidet 
apostolus manibus suis vivens, ipsum fenum montium 
noluit accipere ; voluit indigere? : sed tan:en montes 
dabant fenum. Num quia ille noluit accipere, propter- 
ea montes dare non deberent, ut steriles remancrent ? 
Debetur pluvie fructus, debetur servo cibus, sicut 
Dominus ait : Manducate qua ab ipsis sunt. Et ne pu- 
tarent aliquid de suo donare : Dignus est enim, inquit, 
operarius mercede sua (Luc. x, 8, 1). 

47. Itaque, fratres, quoniam contigit jam ex ista 
occasione aliquid loqui vobis (a), maxime quia loqui- 
mur, talia nos non quxrentes a vobis , et ideo libe- 
rius dicimus : sed etsi qu:vreremus, fructum vestrum 
quireremus, et non vestras opes ?, sed vestram ju- 
stitiam : tamen admoneo breviter, quoniam jam multa 
diximus, et aliquando sermo finiendus est ; si vultis 
non esse steriles, ut reddatis pro pluvia fecunditatem, 
ne damnetur postea sterilitas vestra ( minatur enim 
Deus terra sterili et spinosz ignem (Hebr. vi, 7, 8), 
sicut fructuosze liorreum parat ) ; efficite ut vos ipsos. 
exigatis , efficimini exaetores vestri. Christus tacitus 
exigit ; el major est vox tacentis , quia in Evangelio 
non tacct. Non enim vere tacet , cum dicit : Facite 
vobis amicos de mammona iniquitatis, ut el ipsi recipiant 
vos in eterna tabernacula (Luc. xvi, 9). Non tacet ipse ; 
audite vocem ejus. Nemo enim vos potest exigere ; 
nisi forte exactione opus est, ut qui vobis in Evange- 
lio serviunt, petant a vobis. Si ad hoc ventum fuerit, 
ut petant ; videte ne quod. vos a Dco petitis , frustra 
petatis. Ergo estote exactores vestri , ne aliquid illi 
qui vobis in Evangelio serviunt , non dico petere co- 
gantur, nam forte nec coacti petunt ; sed ne sileutio 
vos arguant. Unde scriptum est : Beatus qui intelligit 
super egenum et pauperent (Psal. xt, 2). Cum dicit, 
qui intelligit super egenum et pauperem, non exspectat 
ut petat, Intellige super illum. Alius te quzrit indi- 
geus , alium tu debes quaere indigentem. Utrumque 
dictum est, fraires mei : et, Omni petenti te da (Luc. 
vi, 50), modo lectum est ; et alio loco Scriptura dicit, 
Sudet eleemosyna in manu tua , quousque invenias ju- 

! sic omnes Mss. Fdd. vero, impossibilia. 

3 Am. et plerique Mss., nolrit indigere. 

3 plures Mss., nostras opes. 


(d) ac de re supemms egit apud Carthoginenses, in 
rsal. cin, serm. 35, n. 9-12. 


1911 
$'im cui cam tradas. Alius cst qui te querit, alium tu 
debes quaerere. Nec eum qui te querit relinquas ina- 
hem; Omni enim petenti te da : sed alius est quem tu 
debes quxvrere ; Sudet eleemosyna in manu tua quous- 
que invenias justum cui des. Nunquam hoc facietis, 
misi aliquid de rebus vestris sepositum habueritis, 
quod cuique placet pro necessitate rei familiaris suae, 
tanquam debitum quasi fisco reddendum. Si non ha- 
bet rempublicam suam Christus , non habet fiscum 
suum. Fiscus enim scitis quid sit? Fiscus saccus est; 
unde et fiscellx: et fiscinz:e. dicuntar. Ne putetis quia 
aliquis draco est fiscus, quia cum timore auditur exa- 
ctor fisci; fiscus saccus est publicus. Ipsum habebat 
Dominus hic in terra, quando loculos habebat; et insi 
loculi Jud: erant commissi (Joan. xu, 6). Judam tra- 
ditorem patiebatur Dominus ct furera , et in ipso os- 
tendens ubique patientiam suam : tamen illi qui con- 
ferebant, in loculos Domini conferebant. Nisi forte 
putatis, quia Dominus ibat, et petebat, aut indigebat, 
eui Angeli serviebant, qui de quinque panibus tot 
millia hominum pavit. Quare ergo cgerc voluit , nisi 
ut daret exemplum montibus , ut parerent fenum, ne 
contra pluviam sterilitatem redderent? Przcidite ergo 
aliquid, et deputate aliquid fixum, vel ex annuis fru- 
elibus, vel ex quotidianis quxstibus vestris. Nam quasi 


de vivo * videris dare, et necesse est ut trepidet ma- ' 


nus tua, quando illam porrigis ad id quod non devove- 
ras. Exime aliquam partem reddituum tuorum. Deciras 
vis? Decimas exime, quanquam parum sit. Dictum est 
enim quia Pharisaei decimas dabant : Jejuno bis in sub- 
bato, decimas do omnium quacumque possideo (Luc. 
xvii, 12). Et quid ait Dominus ? Nisi abundaverit. ju- 
stilia vestra plus quam Scribarum et Phariseorum, non 
intrabitis in regnum colorum (Matth. v, 20). Et ille su. 
per quem debet abundare justitia tua, decimas dat; tu 
autem nec fnillesimam das. Quomodo superabis eum 
cui non zequaris ? Qui cooperit coelum nubibus, qui pa- 
rat terre pluviam ; qui exoriri facit in montibus fenum, 
et herbam servituti hominum. 

18. [vers. 9.] Et dat pecoribus escam ipsorum. Pecora 
ista dicit, greges Dei. Non fraudat Deus gregem suum 
esca sua per homines, quorum servituti herbam facit 
exoriri. Unde dicit Apostolus : Quis pascit gregem , et 
de lacte gregis noi percipit (1 Cor. ix, 7)? Qui. dat pe- 
coribus escam ipsorum , et pullis corvorum qui invocant 
eum. Hoc forte putabimus, quia corvi Deum invocant, 
ut det illis escam? Ne hoc cogitetis, irrationalem ani- 
mam iuvocare Deum ; non novit anima invocare 
Deum, nisi sola rationalis. In. figura accipite dictum, 
ne putetis, sicut impii quidam dicunt, revolvi animas 
humanas ad pecora, ad canes, ad porcos, ad corvos. 
Hoc a cordibus vestris excludite, et a fide vestra, 
Anima humana facta est ad imaginem Dei (Gen. 1, 26); 
non dabit imaginem suum cani et porco, Quid est 
ergo, El pullis corvorum qui invocant eum ? Qui sunt 
pulli ceoryorum ? Israelit: se solos justos esse diec- 


! Plures Mss., fisco. Supple, Christi. — — — 
* Sic aliquot Mss. AU Edd.: Nanc quasi divino videris, ctc., 
&$u1 et infra, loeo, devoveras, habebant, debueras. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1913 
bant, quia. Legem accepcrant; exteros omnes om- 
nium gentium homines peccatores dicebant. Et vere 
omnes gentes in peccato , in idololatria , in adora- 
üone lapidum atque lignorum erant ; sed. numquid 
sic remanserunt? Etsi non ipsi corvi patres nostri, 
tamen pulli corvorum nos ipsi invocamus Deum. Dat 
pecoribus escam. ipsorum, et pulis corvorum qui invo- 
cant. cum. lpsi sunt pulli corvorum , quibus dicit Pe- 
trus ; Quia non corruptibili argento vel auro redempti 
estis de supervacua vestra consuetudine a parentibus ve- 
stris tradita ( 1 Petr. 1, 48 ). Proficientes enim pulli 
corvorum qui simulacra colere videbantur parentum 
suorum, conversi sunt ad Deum. Et audis modo pul- 
lum corvi invocantem unum Deum. Quid ergo? di- 
misisti patrem tuum, dicis pullo corvi? Dimisi plane : 
ille enim corvus non invocans.Deum, ego pullus corvi 
invoco Deum. Et pullis corvorum qui invocart eum. 
19. [vers. 10.] Non in potentatu equi voluntatem ha 
bebit. Potentatus equi est superbia. Videtur enim 
equus veluti ad suggestum hominis accommodatus , 
ut altior incedat. Et revera est in eo cervix, indicans 
quamdam superbiam. Non se extollant homines in 
suis dignitatibus, non se sublimes putent honoribus ; 
caveant ne equo indomito pr:cipitentur. Vide enim 
quid dictum est in alio psalmo : Hi in curribus, et hi 
in equis ; nos autem in nomine Domini Dei nostri ma- 
gnificabimur. Voc est, illi in honoribus temporalibus, 
nos in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. 
Propterea illis quid accidit? Videte quid sequitur ; 
lilis obligati sunt pedes, et ceciderunt ; nos vero surrexi- 
mus, et erecti sumus (Psal. xix, 8, 9). Non in potentatu : 
equi voluntatem habebit; nec in tabernaculis viri bene 
senliet. In tabernaculis, inquit, viri. Est enim taber- 
naculum Domini, ipsa sancta Ecclesia toto orbe dif» 
fusa. H:eretiei dividentes se ab Ecclesi:s tabernaculis, 
sibi tabernacula posuerunt : non in ipsis tabernaculis 
viri bene sentiet Deus. Sed pullum corvorum attende 
dicentem : Ilegi abjici in domo Domini , magis quam 
habitare in tabernaculis peccatorum (Psal. .xxxm, 110). 
Etenim si alicui bono, pio, confitenti infirmitatem 
suam, pullo corvi invocauti Deug, contingit forte in 
Ecclesia carere honore temporali ; non it extra Eccle- 
siam, non sibi facit extra Ecclesiam iabernaculum, in 
quo non bene sentiat Deus : sed quid dicit? Elegi ab- 
jici in domo Domini, magis quam habitare in tabernacu- 
lis peccatorum. Nec in tabernaculis viri bene sentiet. 
20. [vers. 11.] Sed quid adjungit? Bene sentiet Do- 
minus in timentibus eum , et in his qui sperant in mise- 
ricordia ejus. Bene sentit Dominus in timentibus eum : 
sed numquid sic timetur Deus, quomodo et latro? 
Nam et latro timetur, et bestia timetur, ct hoino in- 
justus et potens multum timetur. Bene sentiet Dominus 
in timentibus eum ? sed quomodo timentibus eum? Et 
in his qui sperant in misericordia ejus. Ecce timuit euin 
Judas traditor Christi, sed non speravit in misericor- 
dia ipsius. Postea enim penituit eum quod tradiderit 
Dominum , et dixit : Peccavi, quia tradidi sanguinem 
justum, Bene quidem timuisti ; sed si sperares in mi- 
sericordia ejus quem timuisti. llle desperando abiit, 


143 


et laqueo se suspendit. (Matth. xxvii, 4, 5). Ergo sic 
time Dominum , ut speres in misericordia ejus. Si ti- 
mes latronem, ab alio speras auxilium, non ab eo 
quem times : poscis auxilium ab eo quem non times, 
adversus eum quem times. Si sic times Deum, et ideo 
times Deum quia peccator es, a quo accepturus es 
auxilium adversus Deum? Quo iturus es? quid factu- 
vus? Vis ab illo fugere? Ad ipsum fuge. Vis fugere ab 
irato? iuge ad placatnm. Placabis autem euin, si spe- 
res in misericordia ipsius ; atque ita de cxetero peccare 
€aveas, ut de pr:eteritis depreceris, ut tibi dimittan- 
wr a Domino, cui est honor et imperium cum Patre 
et Spiritu sancto in sxcula seculorum. Amer. 





IN PSALMUM CXLVII 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


4. Meminit Charitas vestra de psalmo quem modo 
cantavimus, in hodiernum diem nos distulisse sermo- 
nem. Ipse enim erat, et die dominico lectus est, et 
traetandus ipse susceptus, Sed quia evangelica lectio- 
ne tunc permoli, prz: magnitudine timoris nostri et 
vestr:e utilitatis immorati sumus in eo quod nobis Do- 
minus diem novissimum commendavit, cautosque nos 
et vigilantes exspectare voluit adventum suum ; ter- 
rens etiam exemplo , ne damnet judicio ; sie futurum 
dicens adventum filii hominis, sicut in diebus Noe : 
manducabant et bibebant , emebant, vendebant , nu- 
bebant, uxores ducebant , donec introiret. Noe in ar- 
cam, et venit diluvium, et perdidit omnes ( Matth. 
xxiv). Solliciti ergo et magno timore concussi ( quis 
enim si eredit, non timeat?), in eo sumus, quantum 
potuimus , immorati, ut de vestris moribus vitaque 
vestra et omnium nostrum sermo produceretur, quo 
possimus illum diem non solum securi exspectare , 
sed etiam desiderare. Si enim amamus Christum, uti- 
que adventum ejos desiderare debemus. Perversum 
enim est, et nescio utrum verum, quein diligis timere 
ne veniat ; orare, Adveniat regnum tuum (Id. vi, 10); 
et timere ne exaudiaris. Unde autem timor ? quia ju- 
dex venturus est? Numquid injustus ? numquid male- 
volus? numquid invidus? numquid postremo ab altero 
Pxspeetans nosse causam tuam; ne forte ille quem 
instruxisti, vel przvaricatione te decipiat, vel minori 
facundia et facultate deficiens, innocenti: tue bonum 
verbis demonstrare non possit? Nihil lorum. Quis er- 
go venturus est? quare non gaudes? Quis venturus 
est judicare te, nisi qui venit judicari propter te? Non 
timeas accusatorem, de quo ipse dixit : Princeps hujus 
mundi missus est foras (Joan. xi, 91). Non timeas ma- 
lum advocatum ; ille enim tibi modo advocatus cst , 
qui tunc judex futurus est. lile erit, et tu, et causa 
tua ; sermo cause tu, testimonium conscientix tui. 
Quisquis ergo futurum judicem times, presentem con- 
scientiam tuam modo corrige. Parumne tibi est quod 
prieterita non requiret? Sine reliquo spatio temporis 
tunc judicabit : scd cum quanto spatio temporis modo 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLVII. 


- 


1915 


priecipit?. Tune. jam ! corrigi non licebit : modo quis 
prohibet? lloc cum vehementer commendaremus do- 
fninico die, quia rcvera, quia prope hoc solum dicen- 
dum est; non parum temporis effluxit, et coacti su- 
nus hunc psalmum susceptum ad tractandum, in hunc 
diem differre. Modo ipse pr»wsto est; intendamus in 
eum, imo in Deum qui hos sermones per niiscricor- 
diam suam in Spiritu suo dispensare dignatus est, ita 
ut ipse novit expedire infirmitatibus nostris. Quis eaim 
xger consilium medico dare audet? 

9. Cum legeretur, credo zut omnes aut multos ve- 
strum animadvertisse quod habeat aliquos versus ad 
quos aperiendos pulsandum est, maximeque ubi ait ; 
Qui dat nivem velut lanam, nebulam velut cinerem spar- 
gil : qui mittit. erystallum. suum velut. frusta. panis ; in 
faciem. frigoris ejus quis. subsistet? llis enim auditis , 
quisquis ea accipit ad litteram , opera quidem divina 
cogitavit. Quis enim dat nivem , nisi Deus? et. quis 
nebulam spargit, nisi Deus? crystallum quis durat, 
nisi ipse? Et habent hxc tria. similitudines congruas 


oppositas. Neque enim dissimilis est lana. nivi , aut 


ciuis nebulie , aut frusta panis candidi * nitori et can- 
dori crystalli. Est enim erystallum species quidam 
in modum vitri, sed candidum est. Hoc autem genus 
traditur ab eis qui noverunt ; unde dubitare non de- 
bemus, quoniam fidelissima Scriptura testimonium 
dicit : traditur ergo erystallum, durata per multos 
annos ct non resoluta nive, ita congelascere. ut reso- 
lutio non facilis sit, Nives prxterit:e hiemis facile dis» 
solvit :estas adveniens; non enim eis ad conlfirmau- 
dam duritiam accessit annositas. Ubi autem nives 
multe per annos multos super invicem miss fuerint, 
ct copia sua violentiam seslatis evicerint, non statis 
unius, sed multarum, przsertim in his terr: partibus, 
id est in aquilonia plaga, ubi nec xestate sol perfer- 
ventissimus invenitur; ipsa diuturna et annosa duritia 
reddit banc speciem qua erystallum dicitur. Intendat 
Charitas vestra. Quid est ergo crystallum? Nix est 
glacie durata per multos annos, ita ut a sole vel igne 
facile dissolvi non possit. fioc propterea aliquanto diu- 
tius exposuimus, quia multi ignorant : nec illi qui lioc 
forte norunt, de re quam noverunt onerosum debent 
habere sermonem , 2dhibitum non propter se, sed 
propter eos qui non noverunt. Hac ergo cum audistis 
persohante Lectore, mon dubito vos diversa cogi- 
tasse ; dixisse aliquos, et verum dixisse, Magna opera 
Domini, unde particula quxdam. commemorata est , 
et ipsa terrena, et prope omuibus annis nota, quomo- 
do ningat Deus, quomodo nebulam sparga!, quomodo 
euam erystallum solidet : alios dixisse sibi , Putasne 
sine causa ista in Seripturis posita sunt, aut vere hoc 
totum habent quod sonant? non nobis aliquid innuit 
nix ista et lana, nebula et cinis, erystallum et pauis ? 
Sed quare sic Scriptura loqui voluit, per quasdain 
quasi caligines similitudinum ? quanto melius apertius 
loqueretur? Quare vel quxro vel lizesito, quid sibi illa 


1 &jc Mss. At Er. et Lov., sed quod cum tanto spatio Lente 
po is modo precipit, tunc etiam corrigt, etc. 
? ped., candido nitort : disscntientibus Msg. 


1915 


verba exigant? quare in audiendo vel laboro? quare 
plerique audito: psalmo indoctus abscedo? Hoc est 
quod paulo ante dixi : Patere te curari ; ilà sanandus 
es, Multum superbus et praeceps est aeger qui et me- 
dicum monere audet, etium hominem. Consiliumne 
audebit dare sger medico? Übi homo :grotal, et 
Deus curat, magnum pietatis et sauitatis initium-est, 
antequam scias quare quid dictum sit, credere * ita 
dici debuisse uL dictum est. Hec enim pietas faciet te 
eapacem ut quxras quod dictum es! , et cum mquasie- 
ris invenias, et cum inveneris gaudeas. Adsit ergo 
nobis apud Dominum Dcum nostrum iste affectus pre- 
cum vestrarum ; et si non propter nos, certe propter 
vos donare dignetur quod hic absconditum latet. Mo- 
do ergo putate nos, quoniam eujusdam spectaculi et? 
editionis divin:e diem. promisimus , pronintiatis his 
versibus et nondum expositis, involutas quasdam Edi- 
toris uostri sarcinas. protulisse. Utique ad hoc invo- 
luta? proferuntur, ut. evolute. exspectentur * : vog 
autem. nou tantam intueri , sed et vestiri paramiui. 
5. Dixeramus autem die dominico, 8i meminit Cha- 
ritas vestra, qui adfuistis, ipsam evangelicam lectio- 
nein, quie nos diutius tenuit, uL Psalmi expositio dif- 
ferretur, congruam lectam fuisse eidem psalmo. Iloc 
tunc diximus, sed ostendere non valuimus, quia Psal- 
mum distulimus. llodie itaque demonstranda est et 
"ipsa congruentia. In evangelica illa lectione territi su- 
mus de die novissimo. Terror ille securitatem par- 
writ; territi enim pracavemus, prxcaventes éecuri 
verimus. (Quomodo enim prwpostera securitas in 
terrores impellit, ita ordinata sollicitudo securitatem 
parit. Territi autem sumus, ne prxsentem vitam de- 
ficientem, velaticam , transitoriam, sic amemus, 
quasi alia. nulla sit : $i enim alia nulla est, amemus 
hanc. Si alia. vita nulla est, feliciores nobis sunt 
qui ad. amphitheatrum. liodie vigilarunt. Quid enim 
ait. Apostolus ? Si in hac vila. tantum in. Christo 
sperantes. sumus, miserabiliores sumus omnibus ho- 
minibus (1 Cor. xv, 19). Est ergo alia. vita. Interro- 
get quisque Christum * in fide sua : sed dormit (i- 
des. Merito fluctuas, quia Christus dormit in navi. 
Jesus enim dormiebat in navi, et navis flucuiabat in 
aquis et tempestatibus multis ( Matth. vin, 94, 95 ). 
Flucetuat ergo cor, quando Christus dormit. Christus 
semper vigilat : quid est ergo, Christus dormit? Fides 
tuà dormit. Quid adhue dubitationis tempestate " jacta- 
ris? Excita Christum , excita fidem tuam : con- 
spice oculis fidei vitam futuram, propter quain 
credidisti, propter quam signo ejus signaris, qui pro- 
pterea duxit hane vitam, ut tibi ostenderet quam — sit 
contemnenda. quam diligebas, et quam sit speranda 
quam non credebas. Si ergo fidem excitaveris, ct ocu- 
los ejus in novissima miseris, futarumque s:culum in 


! Ita melioris notze Mss. At Fdd., et sanitatis indicium. est. 
Antequam scias quare quid dictum sit, crede ila dici de- 
buisse, etc. : VOR 

! Er, et Lov. omittunt particulam, et, quz in ceteris libris 
reperitur. ; 

3 y'loriacensis MS., spectentur : idem lnc sonat, exspecten- 
lur. à 

^ $16 Mss. At Edd, loco, Clirzstum, habent, vestrum. 

" weg,, dubitatione ut tempestate ; aut, velut tempestate. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1916 
quo gaudebimus post alterum Domini adventum, post 
judicium peractum, post traditum sanctis regnum ce- 
lorum, si illam vitam cogitaveris, et illius vita: nego- 
lium otiosum, de quo sepe locuti sumus , charissimi ; 
non fluctaabit negotium nostrum, otiosum negotium, 
plenum solius dulcedinis, nulla interpellatum. moles 
stia, nulla fatigatione sauciatum, nulla nube perturba- 
tum. Negotium nostrum. quod erit ? Laudare Deum, 
amare et laudare ; lauJare in amore, amare in laudi- 
bus. lieati qui habitant in domo tua ; in secula sacufo- 
rum laudabunt te (Psal. .xxxm, 5 ). Quare, nisi quia 
in &ecula seculorum amabunt te ? Quare, nisi quis in 
s:icula seculorum videbuut te? loc ergo, fratres mei, 
quale spectaculum erit in visione Dei? Vident homi- 
nes venatorem, et delectantur : v:e miseris, si non se 
correxerint ! Qui. enim. vident venatorem, et. dele- 
ciantur, videbunt Salvatorem, et contristabuntur. Quid. 
illis miserius, quibus Salvator saluti non erit? Non 
ergo mirum quia illis quibus voluptati est. homo 
pugnans, non erit saluti Deus liberans. Nos antem, fra- 
tres, si nos in ejus membris meminimus, si concu- 
piscimus, si perseveramus, videbimus et gaudebimus, 
Erit illa civitas purgatis omnibus civibus suis, nullo 
admixto seditioso aut turbulento : inimicus ille qui 
modo invidet, ne ad illam patriam veniamus, illic 
cuiquam insidiari non potest; quia nec csse ibi per- 
mittitur. Si enim modo excluditur de corde creden- 
tium, quomodo excludetur de civitate viventium ? 
Quid erit, fratres, quid erit, rogo vos, esse in illa ci- 
vitate, de qua loqui tantum gaudium est ? IIuie. future 
vit:e corda praeparare debemus : quisquis ci cor priepas 
raverit, totam istam contemnit ; contempla ista sect 
rum facit exspectare diem de quo exspectando Domie 
nus terruit. 


4. Cum ergo psalmus iste dicat nobis et cantet de 
illa vita futura, Evangelium autem terruerit de prie- 
senti ; Psalmus facit amorem future, Evangelium (a- 
cit timorem presentis. Nec de futura delectatione. ta- 
cetur in litteris Novi Testamenti, et. multo magis in 
eis, uhi non tanquam cum involucris quibusdam pros 
feruntur illa qu: intelligenda sunt; sed ibi videntur 
aperta, ut. hic intelligantur obscura. Cum ergo dice- 
ret nobis Evangelium, Observate diem novissimum 
venturum, diem adventus Filii hominis ; quia illos 
male inventurus est, qui modo securi sunt, ideo quia ' 
perverse securi sunt ; securi sunt enim in voluptatibus 
s;ecul;, cum deberent esse securi domitis cupiditatibus 
sieculi : jam (tique illi. vite nos priparavit, Aposto- 
lus, in verbis quie tunc etiam commemoravi, « De c;e- 
tero, fratres, tempus breve est : reliquum est ut qui 
habent uxores, tanquam non habentes sint; ct qui 
emunt, tanquam non ementes ; el qui gaudent, tan- 
quam non gaudentes ; et qui flent, tanquam non flen- 
tes : et qui utuntar hoc mundo, tanquam non utentes 
sint : prieterit enim figura hujus mundi. Volo vos sine 
sollicitudine esse»(I Cor. vit, 99.52). Quigaudium totum 
suum totamque felicitatem suam coustituit in mandu- 
cando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, 


utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis; sed 


12347 ENARRATIO IN PSALMUM CXLVII. 1918 


priter arcam : vie illi à. diluvio. Quisquis autem, sive 
manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in glo- 
riam Dei facit (1 Cor. x, 51) : et si aliqua tristitia est 
de rehus sxcnlaribus, sie flet, ut intus in spe gaudeat ; 
et si aliqua letitia e»t in. rebus &cularibus, sie gau- 
det, ut intus spiritaliter. timeat, nec donet se cor- 
rumpeudum felicitati, nee se det adversitati fran- 
gendum (hoc est enim flere tanquam non. flentem, 
et gaudere lanquim non gaudentem ) : quisquis et si 
babet uxorem, ejus iufirnntati: compatiens, redit, 
non exigit debitum ; aut si propter propriam in- 
firmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine 
uxore esse non potu, quam gaudens quia duxit : 
quisquis vendit quod. novit quia etsi maneret, beatum 
non faceret ; quisquis quod emit, novit quia lransiel ; 
et de his omnibus etsi abundantibus, etsi circumfluen- 
tibus non przesumit, facitque ex. eo vmuod habet, mise- 
ricordiam cum eo qui non habet, ut et ipse accipiat 
quod non habet !, ab illo qui omnia habet : quisquis 
talis est, securus exspectat diem novissimum, quia non 
esi preter arcam ; jam inter ligua imputribilia compu- 
tatur, ex quibus arca fabricatur ( Gen. vi, 14 ). Non 
ergo timeat venturum Dominum ; $ed speret, et de- 
sideret : non enim veniet illi ad inferendas pcenas, sed 
ad finiendas molestias. Hoc autem Jit desiderio illius 
civitatis, Quod ergo monuit Evangelium, impletur ejus 
civitatis desiderio, quam Psalmus cantat * : ita con- 
gruit Evangelium huic cantico. 

5. Et quam civitatem psalmus iste cantat, audia- 
mus. Audiamus, et cantemus ; gaudium nostrum, cum 
hoc audimus, canticum Dei nostri est. Non enim tantum 
cantamus, quando voce et labiis sonamus eanticuin ; 
est et canticum intus, quia sunt et aures cujusdam in. 
tus. Voce eantamus , ut nos excitemus ; corde canta- 
mus, ut illi placeamus. Agger et Zachari (a) Psalinus 
dicitur. Aggxus ct Zachariss . prophete. fuerunt. 
Erant autem prophete isti jam in captivitate Jerusa- 
lem illius, qu: ia. terra portavil umbrain cujusdam 
coelestis. In illius ergo civitatis captivitate cum essent 
in Babylonia, prophetaverunt prophet: isti reparatio- 
nem Jerusalem, prophetaverunt civitatem novam ex 
reparatione veteris, liberato populo a captivitate (I 
Esdre v, 3; et vi, 44 ).. Agnoscimus et istam capti- 
vitatem, si vere agnoscimus nostram peregrinationem. 
In hoc enim mundo, in. his tribulationibus saeculi, in 
Lac turba multipliei scandalorum, quodam modo in 
captivitate gemimus; sed erigemur : prienuntiatur ci- 
vitas nostra nova futura aequalis. Nam et'post istorum 
prophetationem, et visibiliter contigit, ut totum ex- 
plicaretur quod ad persolvendam imaginem pertincbat. 
Meparata cst Jerusalem post septuaginta annos ca- 
privitatis. Sie Jeremias propheta septuaginta annis *, 
sepieuario illo numero omnem volubilitatem hujus 


| temporis signat : septenario enim numero volvuntur 


dies hi, sicut nostis; iidem abeunt, iidem redeunt. 
Post septuaginta ergo aunos, eun prophetavit Jere- 


1 Am. et Mss. omittunt, quod non Aabet. 

? gie Mss. Edd. vero, quod. Psalmus cantat. 

? plerique Biss., prophetat post septuaginta animos, ew. 
(4) Tltulus Psalm: hujus apud LXX. 


mias reparari civitatem Jerusalem ( Jerem. xxv, 12; 
et xxix, 10), faetum est, ut et ibi signifiearetur imago 
futurorum : significatum est nobis post omnem istam 
volubilitatem temporis, qua septenario numero volvi- 
tur, futuram illam civitatem nostram jam in oterni- 
tate in eno die, In illa quippe habitatione tempus nou 
volvitur, quia habitator ibi non labitur. Hane eum vi- 
derent in spiritu Prophetae ; videbant illam, dicebant 
de ista. Sed hiec dicebant de ista, quie in illam duce- 
rent; et illa omnia qux» fiebant secundum. tempus, 
secundum corporales motiones. secundum | actus ho- 
minum, signa erant et pr»nuntiationes futurorum. 

6. [ vers. 12.] Audiamus jum cantari civitatem il- 
lam, et erigamur ad eam. Multum enim nobis eam 
commendat Spiritus Dei, infundens nobis amorem il- 
lius, ut ei suspiremus, et in. peregrinatione ingemi- 
scamus, et ad illam venire desideremus. Amemus il- 
lam , et ipsum amare ambulare est. Ecce amemus il- 
lam ex ore sancto, ex ore prophetico et Dei Spiritu 
dicentis : Collauda, Jerusalem , Dominum. 1n captivi- 
tate. adhuc constitufi , vident illos greges, imo unum 
gregem omnium civium, undique collectorum ad il- 
lam eivitatem ; vident gaudium massae, post trituras, 
post ventilationes jam missx in horreum , nihil ti- 
mentis , nihil laboris et molestie patientis; ct adhuc 
hic positi, et in ipsa contritione conversantes promit- 
tunt gaudium spei, et anhelant in illam, quasi con- 
jungentes corda sua Angelis Dei, et futuro il!i populo 
secum in gaudio permansuro. Collauda , Jerusalem , 
Dominum. (Quid enim factura es, o Jerusalem ? Trans- 
iet eerte et labor et gemitus. Quid factura es? ara- 
tura , seminatura , novellatura , navigatura es , nego- 
tiatura es? Quid factura es? An in illis operibus , 
quamvis bonis et de misericordia venientibus , exer- 
ceri te adhue oportet? Considera numerum tuunr, 
considera undique societatem tuam : vide utrum ali- 
quis esuriat , cui porrigas panem ; vide si aliquis si- 
tiat, cui des calicem aqui frigid:e ; vide nitrum aliquis 
modo apud te peregrinus est, quem hospitio recipias ; 
vide utrum aliquis sit :ger, quem visites ; vide 
utrum aliquis litiget, quem concordes ( Matth. xxv, 
55, 36); vide utrum aliquis moriatur, quem sepclias. 
Quid ergo factura es? Collauda, Jerusalem, Dominum; 
ecce hoc est negotium tuum. Sicut solet in titulis seri- 
5i, Utere felix : Collauda, Jerusalem, Dominum. 

1. Estote. Jerusalem : mementote de quibus di- 
ctum est, Dowine, in civitate tua imaginem ipsorum ad 
nihilum rediges ( Psal. uxxu , 90). Hi sunt qui modo 
gaudent talibus pompis : inter illos sunt qui propterea 
hodie non venerunt, quia munus est. Cui imunus est? 
cui damnum ? Aut. unde munus? aut unde damnum ? 
Non enim illi tantum qui talia edunt, damno feriuns 
tur ; sed majori damno percutiuntur, qui talia libenter 
intuentur. Horum arca auro exinanitur; istorum pe- 
cius. justitie divitiis exspoliatur.. Plangunt plerique 
editores , vendentes vilias suas : quomodo debent 
plangere peccatores , perdentes animas suas! lione 
ad hoe clamavit Dominus dominico die , Vigilute , ut 
hodie sic vigilaretur ? Obsecro vos, o cives Jerusalem. 


4910 
adjuro vos per pacem Jerusalem, per redemptorem , 
per steuctorem, per rectorem Jerusalem, ut converta- 
tis pro illis preces ad. Deum. Videant , sentiant quia 
nugantur ; et multum intenti in illa spectacula que il- 
lis placent , aliquando et se spectent, sibique displi- 
ceant. [n. multis enim. jam factum gaudemus; et ali- 
quando nos quoque ibi sedimus, et insanivimus : et 
quam multos putamus ibi nunc sedere , futuros non 
solum christianos, sed etiam episcopos? Ex preteritis 
futura eonjicimus; ex his qux jam facta sunt, quie 
Deus facturus est pr» nuntiamus, Visilent preces ve- 
Str» ; non gratis gemitis , fratres, Prorsus illi qui 
evaserunt, deprecantes pro his qui periclitantur, quia 
et ipsi fuerunt in numero perielitantium , exaudiun- 
tr ; et abstrahet Deus a captivitate Dabyloniz plebem 
suam, redimet omnino ct eruet, et perficietlur numerns 
sanctorum gestantium imaginem Dei. Non ibi erunt, 
quorum imaginem f!eus in civitate sua spernet , et ad 
nihilum rediget ; quia et ipsi in civitate sua !, boc est 
Babylonia , imaginem ejus ad nihilum redegerunt. 
Erit ille populus laudans Dominum , quem prievidet 
modo Spiritus prophetiie ; et. dicit ut. exsultemus in 
spe, et desideremus ipsam rem. Collauda, Jerusolem, 
Dominum ; lauda Deum tuum, Sion. Collauda, quia ex 
multis constas; lauda, quia unum facia es. Multi , 
inquit Apostolus, «num sumus in Christo Jesu ( I Cor. 
x, 17). Quoniam ergo.multi , collaudamus ; quoniam 
unum, laudamus. lidem multi qui unum ; quia ille in 
quo unum, semper unus. 

8. Quare, inquit hxc Jerusalem, collaudo Dominum, 
ci laudo Deum meum Sion? Quz Sion, ipsa Jeru- 
salem. Diversis causis duo nomina. Jerusalem dicta est 
Visio pacis : Sion dicta est Speculatio. Videte si aliud 
sonant ista nomina, nisi spectacula ; ne putent gentes 
se habere spectacula , et nos non habere. A'iquando, 
dinisso theatro aut amphiteatro, cum co»perit ex illa 
cavea evomi turba perditorum, aliquando tenentes in 
animo phantasias vanitatis sue , et memoriam suain 
pascentes rebus non solum inutilibus, sed et perui- 
ciosis, gaudentes in eis tanquam in dulcibus, sed pe- 
stiferis ; vident plerumque, ut fiL, transire servos 
Dei, coguoscunt ipso habitu vel vestis vel eapitis, vel 
fronte ? notos habent , ct dicunt apud. semetipsos et 
secum : O miseros istos, quid perdunt! Fratres, ro- 
gemus Dominum pro benevolentia ipsorum , quia 
bonum illud putant. Bene nobis volunt : sed qui di- 
ligit iniquitatem, odit animam suam (Psal. x, 6 ). Si 
odit animam suam, quomodo amabit animam meam? 
'l'amen ipsa perversa et inani ct vana benevolentia , 
$i benevolentia dicenda est , dolent nos perdere quod 
annt; oremus ne perdant quod amamus. Videte 
qualem Jerusalem exhortetur ad laudem, vel potius 
priesentiat laudaturam. Non euim illius civitatis lau- 
des, tunc cum videbimus et amabimus ct laudabimus, 
voce prophetica exhortand.e et exeitand;e. sunt : sed 
propterea. modo dicunt lioc Prophet:e, ut. potent ?, 


! Sic Mss. At Er. et Lov., et ip. iin captivitate sua etin cie 
vitate sua. 

3 Er, et aliquot Mss., forte. 

* sioaliquot Mss. Edd. vero, vtpote ; ev infra, gaudia bea- 
forum eructanses in aures nostrus, ul excitent, eic. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1920 
quantum possunt in hae carne constituti , futura 
gaudia beatorum , et eructantes in aures nestras., 
excitent amorem illius civitatis. Ferveamus desiderio, 
non $imus spiritu pigri. 

9. [vers. 15. ] Sed videte qualem Jerusalem dicit 
laudaturam. Deum., et unde Iaudataram : perfectione 
quadan beatitudinis. Collauda, inquit, Jerusalem, Do- 
minwn ; lauda Deum. tuum, Sion. Et quasi diceret , 
Unde secura laudabo ?. Quoniam confirmavit , inquit , 
vectes portarum tuarum. Attendite, fratres mei. Con- 
firmavit, inquit, vectes portarum (uerum. Nectium con- 


lirmatio non est portarum apertarum, sed clausarum : 


unde plerique codices habent, Confirmavi seras yor- 
tarum (tuarum. Attendat. Charitas vestra, Conclusam 
Jerusalem dicit laudare Dominum. Collauda , Jeru- 
salem, Dontinum ; lauda Deum tuum, Sion. Coilauda- 
mus modo, laudamus modo, se inter scandala. Mulii 
quos nolumus, intrant; mulii, etsi nolumus, exeunt ; 
ideo crebreseunt scandala : Et quoniam abundavit ini- 
quitas, ait Veritas, refrigescit charitas multorum (Matth. 
xxiv, 12): propter intrantes, quos dijudicore -nonu 
possumus ; eL exeuntes, quos tenere non possumus, 
Quare hoc? Quia nondum perfectio, nondum illa 
beatitudo. Quare hoc? Quia adhue area, nondum 
horreum. Tunc ergo quid, nisi ut non timeas tale ali- 
quid futurum? Collauda enim, Jeruselem , Dominum, 
lauda Deum iuum, Sion; quoniam confirmavit vectes 
portarum. tuarum. Confirmavit. Non dixit, Apposuit , 
tantum : Confirmavit * vectes portarum tuarum. Nemo 
exeat, nemo intret, Nemo exeat, gaudemus : Nemo 
intret, &imemus,. Nec hoc timeas, cum intraveris , 
dicetur ; tantummodo esto in. numere virginum qua 
portarunt oleum secum. 

10. Virgines enim ill:e animas significant. Non enin 
vere quinque erant, sed ia quinque illis millia sunt. 
ln. numero illo quinario millia intelliguntur, non fe- 
minarum iàntum , sed et virorum : quia uterque 
sexus dicitur femina, quia Ecclesia ; et uterque sexus, 
loc est Ecclesia, dicitur virgo. Desponsavi vos uni 
viro, virginem castam exhibere Christo (11 Cor. xi, 9 
Paucorum est virginitas in carne, omnium debet esse 
in corde. Virginitas carnis, corpus intactum ; virgi- 
nitas cordis, fides incorrupta. Ergo dicitur virgo tota 
Ecclesia, et masculino genere appellatur populus Dei : 
uterque sexus populus Dei, et unus populus, et unicus 
populus; et una Ecclesia, et unica columba : atque in 
hac virginitate millia sanctorum. Ergo quinque virgi- 
nes omnes animas intraturas in. regnum Dei: signifi- 
cant; non sine causa quinario numero, quoniam 
quinque sunt corporis sensus notissimi omnibus. Per 
quinque enim januas intrat aliquid per corpus ad 
animam : ant per ocuios intrat quod coneupiseas ma- 
le, aut per aures, aut per olfactum, aut per gustum, 
aut per contactum. Per has quinque januas quisquis 
non admiserit corruptionem , inter quinque virgines 
computatur. Admittuutur autem corruptiones per il- 


! Sic Am. et plures Mss. At Lov.: Nondum dixil, apposuit : 
tantum confirmavit, etc, Ft paulo post in Edd. legebatur: Né 
hiec timeas cum intraveris. Dicitur tantummodo, esto, eta. 


1001 


lieita desideria. Quid autem liceat et non liceat , 
pleni sunt libri Scripturarum. Ergo opus est ut sis in 
illis quinque. virginibus. Non timebis quod dietum 
est, Nemo intret. Dieitur enim hoe , et fiet hoe ; sed 
eum intraveris : nemo contra te claudet; sed te in- 
gresso , claudentur. porte Jerusalem, et firmabun- 
tur vectes porizrum cjus. Nam tu si esse volueris aut 
non virgo corde, aut, elsi virgo, inter fatuas virgines ; 
foris remanebis, et frustra pulsabis. 

41. Qus sunt fane virgines? Et ipse qninque 
sunt : qux» , nisi anim:e qux: habent istam. continen- 
liam carnis , ut vitent corruptelas ab omnibus sensi- 
bus venientes, quos sensus jam enumeravi? Vitant 
veluti corruptiones venientes undique, et non in con- 
scienijo gerunt bonum suum coram oculis Dei : sed 
placere inde. volunt hominibus , et judicium sequun- 
tur alienum. Favores vulgi aucupantur; viles sibi 
sunt, cum spectatoribus esse eharz volunt ; non eis 
sufficit conscientia, Merita non portant oleum secum. 
Oleum autem est ipsa gloriatio, propter nitorem et 
splendorem. Sed quid dicit Apostolus? Vide virgines 
sapientes portantes oleum secum : Opus autem. suum 
probet unusquisque, et tunc in semetipso habebit gloriam, 
el non. in. altero. (Cal. vi, 4). He sunt. ergo. virgines 
sapientes. Stuli:e autem accendunt quidem lampades ; 
videntur quidem lucere opera earum : sed deficient, 
et exstionguentur; quia non de oleo interiore pascun- 
tur. Et dormiunt omnes tardante sponso: quia ex 
utroque genere hominum obdormiscunt in mortem; 
et de illis fatuis, et de his sapientibus, tardante ad- 
ventu Domini, itur in mortem istam corporalem et 
visibilem, quam somni loco Scripturas ponere notum 
est omuibus Christianis. Cum diceret de sygrotanti- 
hus Apostolus, Propterea in vobis, inquit, mulli in- 
firmi et egri , et dormiunt sufficienter (1 Cor. x1, 50) : 
Doriiunt, inquit, moriuntur. Sed ecce venturus est 
spousu£, et omnes surgent, sed non omnes intrabunt. 
Deficient opera stultorum virginum , non habentiut 
oleum couscienti: ; non invenient a quibus emant 
quod illis solebant vendere adulatores. Ab irridenti- 
bus enim dicitur, non ab invidentibus : te , emite vo- 
bis. Pctierant. enim stulte a sapientibus, et dixerant 
eis : Date nobis oleum, quia faces nostra exstinquuntur, 
Quid ills sapientes? Ne forte non sifficiat nobis et vo- 
bis, ite porius ad vendentes, et. emite vobis. lloc admo- 
nere erat, Quid vobis modo prosunt 3 quibus emere 
soletis adulationem? Et cum eunt , inquit, intrarunt 
ille , et clausum est ostium. (Matth. xxv, 4-1 $5). Cum 
eunt corde, cum talia cogitant, dum se ab illa inten- 
tione allenant, et retro praeterita sua recordantur, 
eunt quasi ad vendentes : et non inveniunt. tunc fa- 
ventes, non inveniunt tunc laudantes , a quibus so- 
lebant lzudari, et quasi excitari ad bona opera, nou ro- 
bore honz conscienti, sed incitamento lingue atienze. 

19. Et illud qucd dictum est, Ne forte non sufficiat 
nobis, magna consideratione humilitatis dictum est. 
Oleum enim quod gestamus in conscientia , judicium 
est nostrum de nobis ipsis, quales simus ; ei diflicile 
est ut de se quisque perfecte judicet. Fratres mei , 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL VII. 


1939 


quantumlibet homo proficiat, quantumlibet se ad 
anteriora extendat, et preterita obliviscatur (P/i- 
lipp. ur, 15) ; si jam dicit sibi, Dene est : proce- 
dit regula de thesauris Dei, examinat ad liquidum : 
et quis eloriabitur castum. se habere cor? et. quis 
gloriabitur mundum se esse a peccato ( Prov. xx. 
9)? Sed quid dixit Scriptura? Judicium. sine mise- 
ricordia illi qui non fecit misericordiam (Jacobi n, 15). 
Quantumcumque proficias, sperabis in misericordiam. 
Nam si justitia sine. misericordia prolata fuerit, in 
quolibet quod damnet inveniet. Qux: nos consolatur 
Seriptura? Quis hortatur ad. misericordiam facien-- 
dam, ut omnino erebrescamus in erogando quod am- 
plius habemus. Multa autem superflua. habemus , si 
nonnisi necessaria teneamus : nam si inania qu:era- 
mus, nihil sufficit. Fratres, quvrite quod sufficit 
operi Dei, non quod suflicit cupiditati vestrae. Cupi- 
ditas vestra non est opus Dei. Forma vestra , corpus 
vestrum, anima vestra, hoe totum opus Dei. Qu:ere 
quie sufficiant, ct videbis quam pauca sint. Vidux 
suffecerunt. duo nummi ad faciendam misericordiam 
(Marc. xu, 42), suffecerunt duo nummi ad emendum 
regnum Dei. Ad vestiendos toties venatores quid suf- 
ficit editori? Videte quia non solum pauca sunt qu:e 
vobis sufficiant; sed nec ipse Deus multa a vobis 
quirit. Quxre quantum tibi dederit, et cx eo tolle 
quod sufficit : extera. quae superflua jacent, aliorum 
sunt necessaria. Superflua divitum , necessaria sunt 
pauperum. Res alien: possidentur, cum superflua 
possidentur. 

13. Faciens ergo hujusmodi misericordias, et illam 
priecipue qux gratis constat, Dimitte, sicut dimittimus 
(Matth. vi, 19); quo nonnisi charitatem erogas, que 
crescit cum erogas : faciens ergo et fervens in ipsis 
bonis operibus misericordie, qux jam bona opera, ut 
jam diximus, tunc non erunt necessaria , quia nullus 
erit miser in quem facienda sit misericordia (a) ; ex- 
speciabis securus judicium , non tam securus de ju- 
stitia tua , quam sceurus de misericordia Dei, quia et 
iu misericordiam prxerogasti. Judicium enim sine mi- 
sericordia illi qui non fecit misericordiam : superexaltat 
autem, inquit, misericordia judicio. Ne putetis, fratres, 
quia tunc non est justus, quando nostri ! miseretur, 
aut recedit a regula justitie sux. Et eum damnat, ju- 
stus est ; et cum miseretur, justus est. Quid enim tam 
justum, quam reddere misericordiam przoganti ? 
Quid tam justum, quam ut in qua mensura mensi 
fueritis, in ea remetiatur vobis (1d. vn, 2)? Da cgenti 
fratri. Cui fratri? Christo. Si ergo quia fratri, Chri- 
sto ; et quia Christo, Deo, qui est super omnia bene- 
dictus in sx^ula (Rom. 1x, 5): Deus egere a te vo- 
luit; et tu manus retrahis? Certe tu porrigis inanum, 
et petis a Deo : audi Scriptmram, Non sit nanus tua 
porrecta ad. accipiendum , et ad dandum collestà. (Ec- 
cli. 1v, 56). Erogari sibi vult Deus cx illo quod dedit. 


! sic juxta nonnullos probze notae Mss. [uostri non n:ise- 
retur] 
(4) Suj ra in Psal. cxxxin, nn. 8, 11. 


1925 
Quid enim das quod ille non dedit? quid cnim habes 
quod non accepisti (1 Cor. 1v, 7) * Aut vero, non dico, 
Deo, sed cuilibet de tuo das aliquid? De illius das, 
qui jubet ut des. Prxvrogator esto, non. invasor. Il»e 
ergo faciens, et si bona humilitate dicis de illo oleo, 
Ne forte non sufficiat nobis , inwas et clauditur. Audi 
Apostoluu hoc dicentem : Mihi autem minimum est ut 
a vobis dijudicer (Ibid., 5). Quando euim potestis di- 
judicare conscientiam meam ? quaudo examinare quo 
animo facio, quidquid facio? quantum possunt homi- 
nes de alio judicare? Plus homo utique ipse de se; 
Sed Deus plus de homine, quam liomo de se. Ergo si 
talis fueris, intrabis ; in quinque illis virgiuibus eris : 
cetera fatuxe excludentur. Nam hoc habes in Evan- 
gelio, Claudetur ostium, et stabunt et. ckunabunt , 
Aperi nobis; e; non aperietur : Quoniam. confirmavit 
vectes porlarum tuarum. Confirmavit, inquit, vectes por- 
trum. (tuarum ; secura Sta, secura lauda, sine (ine 
lauda. Fortiter clausie sunt porte tu ; non exit ami- 
cus, non intrat inimicus : Confirmavit vectes portarum 
tuarum. 

44. Benedixit filios iwos in te. Non vagantur foris , 
non peregrinantur ; intus gaudent, intus laudant, in» 
tus benedieuntur *; intus non. parturiuet, quia jam 
neminem pariunt. Filii sunt, sancti sunt : isti. filii 
sancti jam laudantes et gaudentes, parturiti et parti 
sunt matre charitate, inclusi sunt colligente charitate. 
Audi eharíatem  parturieniem illos : qua prazditus 
Paulus apostolus, non solum paternum, sed et ma- 
ternum cor gerens ! jn filios, Filii mei, inquit, quos 
ilerum parturio (Gal. 1v, 19). Cum Paulus eos partu- 
riebat, claritas parturiebat ; cum eharitas eos partu- 
rizbat, Dei Spiritus parturiebat : charitas enim Dei 
diffusa est in. cordibus nostris per Spiritum sanctum, 
qui datus est. nobis (Rom. v, 6). Ergo colligat quos 
parturivit et peperit, Modo jam intus filii sunt, sccuri 
$unt : volarunt de nido timoris, volarunt in celestia, 
volarunt in :iterna ; jam nihil metuunt temporale. 

15. [vers. 14.] Benedixit filios tuos in te. Quis? Qui 
posuit fines tuos pacem. Quomodo exsultastis omnes ?? 
Ilanc amate, fratres mei. Multum deleetamur, quando 
«laut de cordibus vestris pacis dilectio. (yuomodo 
vos delectavit ? Nihil dixeram, nihil exposueram ; ver. 
sum pronuntiavi , et exelamastis. Quid de vobis cla- 
mavit? Dilectio pacis. Quid ostendi oculis vestris? 
Unde elamatis, si non amatis? unde amatis, si non 
videtis? Invisibilis est pax. Quis est oculus quo visa 
est, ut amaretur ! Neque enim acclamaretur, nisi ama- 
retur. IL:ec.sunt spectaenla qux exhibet Deus. rerum 
invisibilium. Quanta. pulchritudine intellectus pacis 
corda vestra percussit? Qnid jam ego loquar de pace, 
aut de laude pacis? Provenit omnia verha mea vester 
alfectus : non implee *: non possum , infirmus sum. 
Differamus emnes laudes pacis ad illam patriam pa- 
cis. Ibi eam plenius laudabimus, ubi eam plenius ha- 
bebimus. Inchoatam in nobis si sic &inafmus , perfe- 

' Sie Am. et Mss. At Er. et Lov., benedicunt. 

1 Sic VSs. Edd. vero, et maternun, amorem congerens, ete. 


* Aliquot Mss. omittunt, onmes. 
* Lugd. Ven. et Lov., impícbo, — M. 


S. AUGUSTIN! EPISCOTI 


1924 
ctun quomodo Iaudabimus ? Ecce hoc dico, o filii di- 
lecti !, o filii regui, o cives Jerusalem , quoniam in 
Jerusalem visio pacis est; et omnes qui aman pa- 
cem, benedicuntur in ea, et ipsi inirant cum clau 
duntur port, et firmantur vectes. Hanc quam 10- 
minatam sie amatis et diligitis, ipsun sectamini , 
ipsam desiderate; ipsam in domo, ipsam in negotio , 
ipsam in uxoribus, ipsam in filiis, ipsam in servis, 
ipsam in amicis, ipsam in inimicis diligite. 

16. lpsa est pax quam non habent hzeretici. Quid 
agit pax in hujus adhuc regionis incertis, in ista per- 
egrinatione mortalitatis nostre; eum adhuc nemo 
est alleri conspicuus, nemo videt cor alterius? quid 
agit pax ? De incertis non judicat, incoguita non con- 
firmat; proclivior est ad hene credendum de homine, 
quam ad male suspicandum. Non se multum dolet 
errare, cum bene credit etiam de malo; perniciose 
autem, cum male sentit forte de buno. Nescio qualis 
Sit* : quid perdo, si credo quia bonus est? Si incer- 
tum est, licet ut caveas, ne forte verum sit; non ta- 
men damoses, tanquam verum sit. Hoc. pax jubet. 
Quare pacem, ait, et sequere. eam (Psal. xxxn, 45). 
Maresis quid monet? Damuat incognitos, damnat 
totum mundum : Periit totus mundus, nullus cst 
Christianus , Africa remansit. Bene judicasti. De qua 
tribunali dicis tu senteutianr in. orbem terrarum? in 
quo foro ante te mundus stetit? Nolo mihi credatur, 
scd nec tibi : Christo credatur, Spiritui. Dei per Pro- 
phetas credatur, Legi Moysi credatur. Quid dixit 
Moyses de futuris his temporibus? Ad Abraham di- 
clim est : Jn semine (no. benedicentur. omnes. gentes 
(Gen. xxu, 18). An dubitas quid sit semen Abralie? 
Puto quia cum Apostolus dixerit, non dubitabis : aut - 
si et de Apostolo dubitabis, quare, Pax, pax ; et non 
est pax (Jerem. vt, 14)? Quid dicit Apostolus? AbraAe . 
dicte sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, Et se- 
minibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini 
tuo, quod est Christus (Gulut. my, 16). Ecce ante. millia 
aunorum dietum. est Abrahae, Zn semine tuo benedi- 
centur omnes gentes : quod ante millia annorum dictum 
est, et ab uno creditum, modo jam videmus impletum. 
Mac legimus, hac intuemur, et tu. resistis de trans- 
verso veniens? Quid dicturus? Noli credere. Cui? Spi- 
riwi Dei? Deo loquenti ad Abraham? Et eui credo? 
Tibi? Non hoc dico, inquies. Non hoc dicis? non 
dicis : Mihi potius erede, quam Spiritui Dei et Dec 
loquenti ad Abraham? Quid ergo mihi dicis? llle tra- 
didit, et ille tradidit. De Evangelio recitas hoc, de 
Apostolo, de Prophetis ? Discute omnes Seripturas , 
lege mihi hoe ex eis quibus credo ; tibi enim non credo. 
Unde leeturus es? Boc mili pater meus, ait, hoc 
mihi avus meus, hac mihi frater meus, hoc mihi epi- 
scopus meus. Sed hoc Abrah:e Deus : In. semine tuo 
benedicentur omnes gentes. Audit unus homo. et credit, 
et fit in. mulis post multa tempora, Quando. dictum 
est, ereditur : quando impletum est, dubitatur? Hoa 


! Aliquot Mss., dilectionis. 2 
* Jta plerique Mss. AL Edd., Permiciosa uten, cum male 
senserit forte de bono. nesciens qualis sit. 


1325 
ereo dixit. Moyses, dicant et Prophet, Vide. com- 
mercium emptionis nostre, Christas pendet in ligno; 
vide quanto enit, et sic videbis quid emit. Empturus 
est aliquid ; ipsum aliquid nondum seis, Vide, vide 
quanti, et videbis quid. Sanguinem fudit, samruine 
suo emit, sanguine Agni immaculati emit, sanguine 
unici Filii Dei emit. Quid empiim est sanguine unici 
Filii Dei? Adhuc vide quanti. Propheta dixit longe ante- 
«quam, feret: Foderunt manus meas et pedes meos, di- 
nwneraverunt omnia ossa mea. Magnum pretium video, 
Christe ! ; videam quid. emisti : Commemorabuntur, 
et convertentur ad. Dominum universi. fines. terra. ln 
uno eodemque. psalmo emptorem video, et pretium, 
et possessionem. Emptor Christus est , pretium 
s?nguís, possessio orbis terrarum. Voces ipsas pro- 
phetieas audiamus, contradicentes litigatoribus hxere- 
ticis. Eece possessio Domini mei. Jus * lego in psaluno, 
Commemorabuntur , et. convertentur ad Dominum uni - 
versi fines terra , et adorabunt in conspectu ejus universa 
patrie gentium. Et vide jurgantem, vide jus defen- 
dentem : Quoniam ipsius est regnum, et ipse dominae 
bitur. gentium (Psal. xxi, 17, 18, 28, 29). Ipse qui 
emit Christus, non qui apostatavit Donatus. Adora- 
bunt : recte, adorabunt omnes patrie gentium. in 
conspectu ejus. Quare recte? Quoniam Domini est 
regnum, el ipse dominabitur gentium. Mud Moyses, hoc 
Prophet:e , et. alia mulia niilia. Quis numerat testi- 
monia de Ecclesia teto terrarum orbe diffusa? quis 
numerat? Non sunt tot h;ereses contra. Ecclesiam, 
quot sunt testimonia Legis pro Ecclesia. Qu:e pagima 
non hoc sonat? quis versus non hoc loquitur? Omnia 
clamant pro unitate dominica, quia posuit fines Jeru- 
salem pacem, 'Tu contra ista latras, hzeretice ! Unde 
merito dieitur in illa civitate, quod scriptum est in 
Apocalypsi, Canes foras (Apoc. xxu, 45). Tu coutra 
ista latras. Unde judicasti de orbe terrarum , ut di- 
cere coeperam ? quo. tribunali? Presumptione vide- 
licet cordis tui. Altum tribunal, sed ruinosum. Dixit 
hoc Moyses, dixerunt. hoc Prophet:e; et nondum 
credunt, qui se christianos videri volunt ? ! 

A1. Torquebatur quidam dives apud inferos, desi- 
deravit aqu: stillam de digito contempti ante januam 
suxm pauperis, quoniam urebatur ii flammis. Et cum 

ei non daretur, quia judicium sine misericordia illi 
qui non fecil misericordiam ; cum ergo ei non dárctur , 
dixit ad Abraham : Pater Abraham, mitte Lazarum. 
Habo ibi quinque fratres ; annuntiet eis que hic patior, 
ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum. Et quid 
illi Abraham? Habent illic Moysen et Prophetas. Ei 
ile : Non, pater Abraham ; sed si quis ex mortuis re- 
surrexerit, credent. Et Abraham : Si Moysen, inquit, 
et Prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resur- 
vexerit, credent (Luc. xvi, 19, 21). De quibus dixit, 
Habent ibi Moysen ct. Prophetas? De. lis utique qui 
adhuc vivebant, quibus adliuc tempus correctionis 
largum erat, qui nondum. veuerant in loca illa tormen- 


! Sicaliquot Niss. Edd. vero, Christi. 

* sic legenduia eum £r. et melioris notz Wss. [Iis 
lego, etc.) 
-—— 3 Corb. Ms. , nolunt. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL VII. 


4326 


torum. f] abent ibi, inquit, quos audiant, Moysen et Pro- 
phetas. Non credunt his, sed si quis a mortuis resurre- 
aerit credent. Si Moysen et Prophetas non audiunt, nec si 
quis a mortuis resurrexerit, credent, Sententia Abvahie 
est. Abralie sententia ubi, ct unde? De quodam ex- 
celso loco, et pleno quietis et felici'ntis , quem vidit 
ille, qui cruciabatur in flamma , levatis oculis suis.; 
quando in ejus. gremio , id est. in cjus secreto, vidit 
pauperem feliciter exsultantem : inde prolata est ista 
sententia. Vide de quo tribunali. Ihi enim habitat 
Deus , quia in sanctis habitat Deus. Unde optat Apo- 
slolus et dicit, Dissolvi et esse cum Christo, multo maqis 
optimum (Philipp. 1, 25) : et lawoni illi dicitur, Hodie 
mecum eris in. paradiso (Luc. xxu, 45). Ergo. l'o- 
minus cum Abraham ct in Abraham manens dixit 
istam sententiam : Habent. ibi Moysen et Prophetas ; 
si illos non. audiunt, neque si. aliquis a. mortuis resur- 
rexerit, credent ei. O heretici, habeis hic Moysen ct 
Prophetas : adhuc vivitis, adhuc potestis audire, adhue 
licet corrigi,animositatem frenare; veritatem tenere ad 
hue conceditur:disceptate vobiscum utrum audiendus 
si Moyses et Prophet:e, qui fideisu:e testimonia tanta 
exhibuerunt; cum videamus sie currere res humanas, 
ut ab ipsis praedietze. sunt. Quid dubitatis adhuc: crc- 
dere Moysi et Prophetis? quid dubitatis aüdire? An 
forte quxritis resurgentem a mortuis, utrum et ipse 
vobis dieat de Ecclesia sua ? Qu:esivit lioc dives apud 
inferos, aliquem mitti ex mortuis ad fratres suos : 
reprehensus est quia hoc quxsivit ; suflicere debuc- 
runt fratribus ejus Moyses et Proplien. Ad hioc ille 
frustra qu:esivit, ut vos. jam exemplo admoniti, ne 
frustra et sero querentes, sicut ille torqueanini. Àu- 
diatis Moysen et Prophetas. Quid dixit Moyses? In 
semine Luo. benedicentur omnes gentes. Quid dixerunt 
Prophetze? Commemorabuntur , et convertentur ad Do- 
minum universi fines terre. Adhuc mihi dicturus es: 
Surgat aliquis ex mortuis; ego non credo, nisi aliquis 
inde venerit, et dixerit? O Domine, gratias miseri- 
corde tux : voluisti mori, ut aliquis ab inferis 
surgeret ; et ipse aliquis, non quieumque, sed Veritas 
surrexit ab iuferis. Qui verum de inferis diceret, etsi 
ad inferos non veniret; tamen propter voces impe- 
ritorum malorum, ecce ipse mortuus est, ecce resur- 
rexit ab inferis. Quid dicis, h:eretice? quid dieis ? Modo 
te audiam, finit sunt omnes excusationes Lu: ; etsi 
verba diceres, divitis apud inferos constituti, sur- 
rexit a mortuis Christus : dignaris vel ipsum audire? 
Ecce quod forte similis diviti mortuo vivus desidc- 
rabas, surrexit ab inferis * : non pater tuus, non avus 
tuus, non illi surrexerunt qui nescio quos nomine tra» 
ditionis infamaverunt. Sed ecce non infamaverunt, 
verum dixerunt; vis nosse. quam nihil ad me? Audia- 
mus simul quid dixerit qui surrexit ab inferis. Quid 
pluribus immorer? Audiamus, jam aperiatur Evan- 
gelium, legatur. quod. faetum. est tanquam. fiat : po- 

! &c aliquot Mss. Alii vero cum Edd., tantum. 

? Edd , derides, disseutientibus Mss. 3s 

3 (1a Mss. AL Am. et. Er: Ecce quia (orte. sumilis es divi à 


mortuo, vivos desiderabas sargere ab inferis. Sic etiam edi- 
tio Lov., nisi quod loco, viros, habet, vivus. 


1927 


nantur ante oculos nostros gesta przterita , propter 
cavenda futura. Ecee Christus surgens à mortuis, os- 
tendit se discipulis suis. Nuptix ipsius; ipse sponsus, 
Ecclesia sponsa. Ecce sponsus qui dicebatur mortuus, 
absumptus, finitus ; ecce integer resurrexit, ecce 0s- 
tenditur oculis discipulorum , ecce przebetur contre- 
clantibus manibus, ecce tetigerunt cicatrices, quie de- 


sperat:e sunt vulnera !. Exhibuit se oculis eorum vi- 


dendum , manibus contreciandum : putant spiritum 
esse ; desperaverunt enim de salute sua. Exhortatur 
eos, confirmat in fide : Palpate, et videte, quia spiritus 
carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere. Tan- 
gunL, gaudent, trepidant, Et cum. adhuc trepidarent 
pre gaudio ; sie habes seriptum. Etsi certa sunt, qui 
multum leta. sunt vix. creduntur. Dubitatio quidam 
veluti tardius eredentis, condit voluntatein tenentis *. 
Necesse est ut plus homo gaudeat, eom venerit quod 
desperaverat. Nam ad ipsum gaudium condiendum 
et augendum , noluit se statim cognosci. Tenuit visus 
discipulorum suorum, illorum duorum quos invenit 
in via colloquentes jam in desperatione, et dicentes : 
Nos autem sperabamus quia ipse esset redemprurus 
Israel. Putaverant hoc, jam non putabant. Jam spes 
cum eis non erat, et Christus cum eis erat : sed qui 
sc reddidit, et spem reduxit. Postea ergo dixit, post- 
eaquam enm illi in panis fractione cognoverunt, et 
obtulit se aliis discipulis suis, cum putarent spiritum 
esse, Pulpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non 
habet, sicut me videtis habere. Et cum adhuc prc gaudio 
trepidarent : Habetis. hic, ait, quod manducetur ? Ac- 
cepit, benedixit, manducavit, et dedit eis. Expressa 
est veritas corporis , ablata est omnis suspieio falsi- 
tatis. Quid deinde? Non sciebatis quia vportebat im- 
pleri omnia que scripta sunt in Lege Moysi et Prophetis 
et Psalmis de me? Et quia illi credebant Moysi et Pro- 
phetis : verum enim erat quod dixit Abraham, Si 
Moysen et. Prophetas non audiunt, neque si quis ex 
mortuis resurrexerit, credent : quia. ergo. credebaut 
Moysi et Prophetis, et non erant de ipsis quos re- 
prehendit Abraham, audierunt quod ait. Dominus, 
Mon eciebatis quia oportebat. impleri omnia qua scripta 
sunt in Lege Moysi et Prophetis et. Psalmis de me? 
Ecce qui crediderunt Moysi et. Prophetis, videte 
quemadmodum ex ipsorum testimonio credunt ci qui 
surrexit a mortuis : Tunc. aperuit illis sensum, ut in- 
telligerent Scripturas ; et dixit eis, Quoniam sic. scri- 
plum est, et sic oportebat. Christum pali, et a mortuis 
resurgere terlia die. 

18. Ilabes jam sponsum Eezlesi:e. Et non hinc ta- 
cuit Moyses, non hinc tacuerunt Prophetze, Christum 
resurrecturum a mortuis tertia die ; passurum , re- 
surrecturum. Descriptus est nobis sponsus , ut non 
erremus, Sed nescio qui existuut , ct quia non erra» 
mus in sponso , et ipsi videntur ca qux? et nos cre- 
dere de sponso, ut à. membris sponsi nos avocent , 
dicunt nobis : Ipse est quidem sponsus quem creditis, 
auem et nos credimus : sed spousa non est ipsa. Ec- 


* Am., qui desperati sunt vulnere. Er. et aliquot Mss., qui 
désperati sunt vulnera. 
* vider legeudum, voluptatem tonentis. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1928 


clesia quam teneis. Et que. illa cst? Pars. Donati. 
Et hoe est quoi tu dicis : hoc tu. dicis, an sponsus ? 
Tu dicis, an Deus per Moysen? Ecce per Moysen 
Ecclesiam teneo : dictum est a Moyse, 7n semine tuo 
benedicentur omnes gentes. "Tu dicis, an Spiritus Dei 
per Prophetas? Ecce per Prophetas &cclesiam tenco : 
diclum est per. Prophetam , Commemorabuntur ,. et 
convertentur ad. Dominum universi fines terre. Ecce 
jam teneo testimonium Legis et testimonium Prophe- 
tuu; audiamus et eum qui surrexit à. mortuis. 
Ostendit se sponsum, tenemus eum. Confirmavit de- 
monstrando, exhibendo testimonia. Hoc enim Moy- 
ses, hoc Prophet: , quia. oportebat pati. Christum, ct 
resurgere lerlia. die. Jam ergo quia tenemus ambo 
sponsum ex ipsis verhis, et puto quia jam incipis 
mecum credere et his verbis Moysi, et. Prophetis ; 
credamus et ei qui resurrexit à. mortuis. Sequatur, 
et dieat. O Dormine, video jam sponsum Christum ; 
factum est: ne quis me avocet à. menibris sponse 
tu:e , et non sis mihi caput, si ego in membris ejus 
non fuero; die mihi et de Ecclesia aliquid ; quia jam 
de sponso ejus non dubito. Audi et de Ecclesia. Se- 
quitur et. dicit : Predicari in nomine ejus paxitentiam 
et remissionem peccatorum, Nihil verius, predicari in 
nomine ejus. pamnitentiam et. remissionem. peccatorum. 
Sed hoe ubi ? Alii enim dicunt, Ecce hic; alii, Ecce 
illic. Et quid ipse? Nolite credere : exsurgent pseudo: 
christi et pseudopropheta , et dicent, Ecce kic, el ecce 
illic (Matth. xxiv, 25, 294). Non enim de ipso capite 
dicunt, Ecce hic, et ecce állic ; notum est. enim quod 
Christus in coelis est: sed de Ecclesia ubi Christus 
est, qui ait, Ecce ego vobiscum sum usque ad consum- ' 
mationem seculi (Id. xxvii , 90). Sed. ait Dominus : 
Nolite credere : qui dicit, Ecce hic, el ecce illie, partes 
oslendit; ego totum emi. Dicat mihi hoc. Evange- 
lium : die hoc ipse ex Evangelio, quia jam resurrexi» 
sti à mortuis , ut credant tibi qui eredunt Moysi et 
Prophetis ; dic mihi hoe tu. Audio : Oportebat Chrie 
stum pati et resurgere tertia die, et prevdicari in nomiue 
ejus ponitentiam et remissionem peccalorum per omnes 
gentes , incipientibus ab Jerusalem (Luc. xxiv, 15-4T). 
Quid est, h:retice? Certe. cum. recitarem Moy:en , 
cum recitarem Prophetas , distulisti ad eum qui re- 
surreciurus erat a mortuis: ecce resurrexit , ecec 
dixit; xm nullam habet dubitationem Ecclesia Chri« 
sii et uxor Christi, quam nullam habet. dubitationem 
corpus Christi, demonstratum oculis, contrectatun: 
manibus discipulorum. Ecce qui resurrexit a mor- 
tuis utrumque ostendit : ostendit caput , ostendit 
membra ; ostendit. sponsum, estendit sponsam. Aut 
utrumque mecum crede, aut. illud in damnationem 
tuam credis. Quid enim. quia resurrexit a mortuis , 
quin in eodem corpore resurrexit ? Bene, quia cica- 
trices ostendit; quia ut crucifixus est , ut sepultus , 
iia redditus, ita. demonstratus : optime credis; audi 
illum loquentem in quem credis. Predicari in nomine 
ejus pouiténtiam et remissionem peccatorum. Ubi? Per 
latas terras. Si vellem illud ego dicere, jam luctans 
adversus hereticos , iam pugnans, jam habens cum 


1929 


illis conflietum tante quaestionis ; non illud dicerem 
sic contra praesentes hzreticos , quomodo illud dixit 
ille contra futuros. Quid vis amplius? Remissio pec- 
catorum in Christi nomine przdicatur. Ubi? Per 
omnes gentes. Unde? Incipiens ab Jerusalem. Commu- 
nica huic Ecclesiz. Quare litigamus? Coepit enim hzc 
Ecclesia ab Jerusalem ista terrena, ut gaudeat. inde 
Deo in illa Jerusalem coelesti. Ab hae enim incipit , 
ad illam terminat. In illa tota Ecclesia erit , ab ista 
exordium fidei sumpsit. 

19. Lege Actus Apostolorum , si forte mentior , 
quomodo ibi erant congregati discipuli, cum veniret 
Spiritus sanctus; ut ostendatur tibi quod dixit Do- 
minus, Incipientibus ab. Jerusalem ; quomodo linguis 
omnium locuti sunt in quos venit Spiritus sanctus 
(Act. 1, 4-14; et n, 1-12). Quare non vis loqui omnium 
linguis? Ecce ibi omnes linguxs sonucrunt. Quare 
1i0do cui datur Spiritus sanctus , non loquitur 
omnium linguis? Hoc enim tunc erat indicium ve- 
nientis in homines Spiritus sancti, ut linguis omnium 
loquerentur. Modo quid dicturus es , hzretice? quia 
non datur Spiritus sanctus? Non dico, Ubi * ? Datur, 
an non datur? Si non datur; quid est quod agitis , 
loquendo, baptizando, benedicendo? Quid est. quod 
agitis? Inania celebratis. Ergo datur. Si datur; qua- 
re linguis omnium nonloquuntar quibus datur ? Num- 
quid defecit donum Dei, aut minor est fructus ? Cre- 
verunt zizania, sed et triticum : Sinite utraque cre- 
scere usque ad messem (Matth. xui, 50). Non dixit, 
Crescant zizania, decrescat frumentum ; utrumque 
crevit. Quare non apparet modo Spiritus sanctus in 
linguis omnibus? Imo vero apparet in linguis omní- 
bus ; tunc enim nondum erat Ecclesia per terrarum 
orbem diffusa, ut membra Christi in omnibus gen- 
tibus loquereetur. Tune implebatur in uno , quod 
proenuntiabatur in omnibus. Jam totum corpus Chri- 
sti loquitur omuium linguis: et quibus nondum lo- 
quitur, loquetur. Crescet enim Ecclesia, donec oc- 
cupet omnes linguas. Quod vos deseruistis, quousque 
crevit! Tenete nobiscum quousque accessit, ut no- 
biscum perveniatis ad qu:ze nondum accessit. Loquor 
omnium linguis, audeo tibi dicere. 1n corpore Christi 
sum, in Ecclesia Christi sum : si corpus Christi jam 
omnium linguis loquitur, et ego in omnibus linguis 
sum ; mea est graeca, mea est syra, mea est hebrza, 
mea est omnium gentium, quia in unitate sum om- 
nium gentium. 

29. Ergo, fratres, caepit Ecclesia ab Jerusalem ; 
iit per omnes gentes : quid evidentius hoc testimonio 
Legis, Prophetarum , ipsius Domini? Apostolorum 
ubique personant voces, reddentes testimonium spei 
nostre in unitate corporis Christi. Gaudete in fru- 
mentis, tolerate zizania , gemite in tritura, suspirate 
in horreum. Veniet illud tempus quo gaudebimus , 
confirmatis vectibus portarum Jerusalem. Intret qui 
intraturus est. Qui uc manifestus intrabit, huc fictus 
uon intrat. Qui autem huc fictus. intrat, foris est. 
Vovisest, et. nescit : ventilabrum probabit , vectes 

' Er, Lugd. Ven. Lov.: Non dico tibi wbi. — M. 


PaArnorn. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL VII. 


1930 


probabunt. Qui modo vere intus et veraciter intus, 
ibi firmiter intus : qui autem hic tolerando intus, ibi 
gaudendo intus. Fines cnim Jerusalem pax; quia, 
Posuit, inquit, fines tuos pacem. Modo desideramus 
pacem, quam hic habemus in spe. Adhue enim iu 
nobis ipsis qualis pax? Caro concupiscit adversus 
spiritum, et spiritus adversus carnem (Galat. v, 17 ). 
Ubi plena pax in uno homine ? Quando erit plena in 
uno homine, tunc erit plena in omnibus civibus Je- 
rusalem. Quando erit plena pax ? Quando corruptibile 
hoc induerit incorruptionem , et mortale hoc in- 
duerit immortalitatem (I Cor. xv, 53): tunc. plena 
pax, tunc firma pax ; nihil litigat adversus animam 
in homine, non ipsa adversum se, ex quadam parte 
saucia; non carnis fragilitas, non indigentia corpo- 
ris, non fames, non sitis, non frigus, non asus, 
non lassitudo, non ulla inopia, non provocatio rixx, 
non certe ipsa sollicita cautela et vitandi inimici et 
diligendi. Ilzec omnia, fratres mei, litigant adversum 
nos ; nondum est plenaet perfecta pax. Quod clama- 
Stis jamdudum nominata pace, ex desiderio clama- 
stis ; clamor vester de siti fuit, non de saturitate : 
quia ibi erit perfecta justitia , ubi perfecta pax. 
Modo esurimus et sitimus justitiam. Beati qui 
esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabun- 
tur (Matth. v, 6). Quomodo ipsi saturabuntur? Cum 
ad pacem venerimus. Ideo cum dixisset, Qui posuit 
fines tuos pacem ; quia ibi saturitas et nulla indigen- 
tia, subdidit statim, Et adipe frumenti satians te 

91. Fratres, quoniam pax ipsa de qua loquimur, 
nondum est in totis nobis , id est in unoquoque no- 
strum tota, adhuc forte spiritum vestrum delectat au- 
dire: sed si nihil resistit et. rebellat ex eorpore , 
finiemus Psalmum. Fatigatos vos nunquam sentio ; 
tamen vereor, novit Deus, ne oneri sim vobis aut 
quibusdam fratribus : et video &tudia multorum exi- 
gentium de me hunc laborem et hunc sudorem, queni 
credo in Domino non futurum infructuosum. Gaude» 
tantam esse voluptatem in veritate verbi Dei , ut stu- 
dium vestrum bonum in bono et de bono, vincat sttu- 
dium insanorum qui sunt in amphitheatro. Numquid 
illi si tam diu starent , adhuc speetarent ? Ergo, fra- 
wres, audiamus cxtera, quia hoc vultis. Adsit Do- 
minus, adsit et viribus et mentibus nostris. Qui 
posuit fines tuos pacem , ad illam Jerusalem dicit : et 
adipe [rumenti satians te. Transit fames et sitis ju- 
stiti?, succedit saluritas. Qui ibi erit adeps frumenu, 
nisi panis ille qui descendit de ccelo ad nos ( Joan. 
vi, 51 )? In. patria. ipsa quomodo «saturabit, qui in 
peregrinatione sie pavit ? 

29. [vers. 15.] Jam modo de ipsa peregrinatione 
nostra locuturus est , qua venitur ad illam Jerusalem 
ubi eollaudabimus Dominum , laudabimus Dominum 
Deum nostrum , nos Jerusalem , nos Sion, quando 
confirmabuntur vectes portarum nostrarum, Etenim 
ille qui tunc satiabit adipe frumenti, quid facit in ista 
peregrinatione ? Hoc quod sequitur : Qui cinittit. ver- 
bum suum terre. Ecce in terra laboramus fessi , Ian- 
guidi, pigri, frigidi ; quando levaremur ad. adipem 

(Sowante-une.) 


4921 
frumcuti et saticiatem *, nisi mitteret. verbum. suum 
terre, qua gravabamur; terre, quà impediebamur 
a reditu? Misit verbum suum, non deseruit ctiam in 


cremo , pluit manna de coelo. Qui emittit verbum sum. 


terre ; et venit ad terras verbum ejus. Quomodo-? aut 


quod cst. verbum ejus? Usque in velocitatem currit. 


verbum ejus, Non dixit, Velox est verbum ejus : currit 
verbum ejus usque in velocitatem. lntelligamus, fratres; 
: non potuit eligere melius verbum. Calidus calore ca- 
lescit, frieidus frigore frigescit , velox velocitate velox 
fit. Quid calidius ipso calore, quo caleseit quidquid fit 
calidum? Quid frigidius ipso frigore, quo frigescit qnid- 
quid frigidum fit? Quidergo velocius ipsa velocitate, qua 
velox fit quidquid velociter currit? Possunt dici multa 
velocia, et alia magis et alia minus; el tanto quieque res 
velox est, quanto est particeps velocitatis. llla res ma- 
gis est particeps velocitatis ; engo magis velox : aut mi- 
nus particeps velocitatis; ergo minus velox. lpsa 
itaque velocitate quid veloeius? Ergo quo usque currit? 
Usque in velocitatem. Quantum. vis auge quod velox 
est verbum , et die.: Velocius est quam illud aut illud, 
quun aves, quam venti, quam Angeli. Numquid 
aliquid horum tantum , quanta ipsa velocitas, usque 
in ipsam velocitatem ? Velocitas ipsa quid est, Íra- 
tres? Ubique est, non est in. parte. Hoc pertinet ad 
Verbum Dei, non esse in parte, ubique esse per 
seipsum Verbum , ex quo Dei Virtus et Dei Sapientia. 
est ( 1 Cor. 1, 24), nondum assumpta carne. Si cogi- 
temus Deum in forma Dei, Verbum :equale Patri ; 
irsa est S. pientia Dei, de qua dietum est : Attingit 
u. fime usque ad [inem fortiter. (Sap. vin, 1). Quanta. 
velocitas! Attingit a. fine usque ad. finem fortiter. Scd. 
forte immobilitate attingit. Si immobilitate, tanquam 
moles aliqua. saxea impleat locum aliquem ; dicitur 
quod attingit ejusdem loci a fine usque ad finem , non 
famen motu. Quid ergo dicimus? non habet motum 
Verbum illud , et Sapientia illa. stolida est? Et ubi 
est quod dicitur de Sapienti: Spiritu? Cum multa di- 
cerentur : Acutus , inquit, mobilis, cerlus , incoin- 
quinatus ( 1d. vn, 92 ). Sic utique sapientia Dei mo- 
bilis. Si ergo mobilis ; quando hoc tangit, illud non 
tangit ? aut hoc tangit, illud descrit? Et ubi est velo- 
citas ? Hoc facit velocilas , ut et ubique semper sit , et 
uusquam inclusa teneatur. Sed cogitare ista non pos- 
sumus; pigri sumus. Quis ista cogitet? Et revera , 
fratres , quoniam dixi quomodo potui (si tamen po- 
tui , si intellexi ), et quomodo potuistis intellexistis. 
Sed quid dicit Apostolus? Ei autem qui potens. est fa- 
cere supra quam petimus , aut. intelligimus. ( Ephes. 
ji, 20 ). Quid hie. ostendit? Quia quotiescumque | in- 
tellexerimus , non intelleximus sicuti est. Quare lioc? 
Corpus enin quod corrumpitur aggravat animam (Sap. 
wx, 45 ). Ergo in terra frigidi. sumus. Velocitas enim 
fervens est; et omnia ferventia velociora, omnia fri- 
gida tardiora. Nos tardi , ergo frigidi. llla autem Sa- 
pientia currit usque in velocitatem. Ergo ferven- 
tissima est; nec est qui se abscondat a calore ejus 
( Psal. xvm, 7 ). 
* Am. et Mss, ad adipem [riinenti satiantens, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1933 


25. [vers. 16.] Nos ergo , qui frigidi corporis tat- 
ditate , vinculo terrenz vit:e hujus corruptibilis one- 
rati, nullamne spei habemus ad capiendum Verbum, 
quod usque in velocitatem currit? An vero ille quamvis 
ex corpore in infima depressos deseruit? Nonne ipse 
przedestinavit nos., antequam in isto mortali et pigro 
corpore nasceremur? Qui ergo przdesunavit. nos , 
dedit terre nivem , ipsos nos, Jam enim veniamus 
ad.illos Psalmi versus subobscuros ; incipiant illa in- 
voluera evolvi : quoniam. vos verbum Dei, quanto 
magis per nos dicitur, tanto avidiores invenit.. Ecce 
nos pigri in hac terra quasi congelavimus hic. Et 
quomodo contingit nivibus ; sursum enim gelant , et 
in ima decidunt : sic frigescente charitate decidit hu- 
mana natura, in has terras , et pigro corpore involuta 
velut nix facta cst. Sed in ista nive sunt pradestinatl 
filii Dei. Dat enim ille nivem velut lanam. Quid est, 
velut lanam ? ld est, de nive quam dedit, de istis 
pigris adhue spiritu et frigidis quos przdestinavit , 
facturus est aliquid. Lana enim. materies vestis est : 
lana cum videtur, veluti przparatio est aliqua ad 
vestem. Ergo quia pr:edestinavit hos qui ad tempus 
frigidi repupt in terra, et nondum fervent spiritu 
charitatis ( de przedestinatione enim adhue loquitur), 
veluti lanam dedit hos Deus; facturus est inde ve- 
stem. Merito in monte vestis Christi fulsit, sicut nix 
( Matth. xvn, 2 ). Fulgebat vestis Christi , sicut nix , 
tanquam de illa lana jam facta erat tunica; de qua 
lana, id est de nive quam dedit sicut lanam, adhue 
predestinati , pigri erant : sed exspecta, vide quid 
sequatur ; quia sicut lanam dedit eos, fit inde tunica, 
Quomodo enim dicitur Ecclesia corpus Christi, dicitur. 
et vestimentum Christi ipsa Eccl.sia : inde est illud 
quod ait Apostolus, Ut exhiberet sibi. gloriosam Ec- 
clesiam , non. habentem maculam aut rugam ( Ephes. 
v, 97 ). Ergo exhibeat sibi gloriosam Ecclesiam, non 
habentem maculam aut rugam ; faciat sibi vestem de 
illa lana quam przdestinavit in nive. Adhuc in homi- 
nibus incredulis, et frigidis , et pigris , faciat vestem 
&e hac lana. Ut abluatur à maculis, mundetur fide ; 
ut rugam non habeat, tendatur in cruce. Qui dat 
nivem sicul lanam. 

24. Jam si praedestinati sunt, vocandi suot. Quos 
enim predestinavit , illos et vocavit ( Rom. vim, 50 ). 
Jam quomodo vocantur ex languore corporis illius , 
ut sani fiant ? quomodo vocantur? Audi Evangelium : 
Non veni vocare justos, sed peccatores in pamitentiant 
( Matth. 1x, A5). Incipit ergo jam pr:edestinatione 
nivis illius * cognoscere torporem suuni, accusare - 
peccatum suum; incipit vocatione venire ad peniten- 
tiam. Merito ergo qui dat nivem velut lanam ; propter 
confectum tuniez futur:e; eliam propter vocationem 
in poenitentiam , nebulam velut cinerem spargit. Nebu- 
lam , inquit, velut cinerem spargit : quis? Qui. dat ni- 
vem sicut lanam. (uos enim. przedestinavit, vocat in 
ponitentiam ; quia quos predestinavit , illos et. voca- 

1 plerique Mss., pra destinatione vis illius. Nonnulli vero : 


prodestinátione. aliquis cognoscere. orte legendum , nt 
ula. 


4323 


vit. Cinis autem ad poenitentiam. pertinet. Audi vo- 
caniem ad ponnitentiain , cum exprobravit quibusdam 
civitatibus , dicens : Ve tibi Corozaim , va tibi Beth- 
saida ; quia si in Tyro. et Sidone [acte essent virtutes 
que facte sunt in vobis , olin, inquit, in cilicio et cinere 
ponitentiam egissent (Matth. x1, 91). Ergo nebulam vefut 
cinerem spargit. Quid est, Nebulam velut cinerem 
spargit? Cum vocatur quisque ad intelligendum Deum, 
et dicitur illi, Cape veritatem , incipit. velle capere 
veritatem , non sufficit , videt se quamdam caliginem 
pati , quam antea non videbat. Ad hoc est ' ergo ila 
nebula , ut noveris nescire te, et noveris quid scire 
oporteat, et videas te invalidum ad iilud sciendum 
quod oportet sciri. Nam si in ista nebula jam ante 
presumpseris scire , audies ab Apostolo : (jui se patat 
aliquid scire , nondum scit quemadmodum oporteat eum 
scire (1 Cor. vii, 2). Ergo nondum comprehendisti , 
adhuc nebulam pateris. Sed non te deseruit qui ac- 
cendit tibi lucernam carnis sux. Non erras? in nc- 
bula; fide sequere. Sed quia conaris videre , et non 
potes, poeniteat te peccatorum ; qnia nebula velut 
cinis sparsa est. Jam te poeniteat contumacem te 
fuisse adversus Deum; jam te poeniteat. secutum te 
fuisse vias tuas malas. Pervenisti in istam difficuita- 
tem illius beat: visionis ; et crit tibi salubris nebula 
quam sicut cinerem spargit Deus. Tu ip:e es adhuc 
nebula, sed velut cinis. Adhuc enim poenitentes volu- 
lantur in cinere, fratres mci , tanquam similes se 
conlestantes, dicentes Deo suo : Cinis sum. Dixit 
€nim quax:dam Scriptura : Despexi meipsum et dista- 
bui , el astinavi me terram et cinerem ( Job xxx, 19 ). 
Hac est humilitas poenitentis. Quando Abrabam lo- 
quitur ad Deum suum ,.et quando vult sibi aperiri in- 
eendium Sodomorum : Ego, inquit , terra et. cinis sum 
( Gen. xvii , 27 ). Quomodo fuit. ista semper bumi- 
litas in maguis et. sanctis viris? Nebulam ergo velut 
cinerem spargit : quare ? Quia quos pradestinavit, illos 
et vocavit , qui non venit vocare justos , sed peccatores 
in penitentiam. 

28 [vers. 17, 18.] Qui mittit crystallum. suum velut 
frusta panis. Non denuo laborandum cst dicere quid 
sit erystallum. Przlocuti enim sumus, et eredo non 
excidisse Charitati vestrz. Quid cst. ergo, Mittit cry- 
stallum suum velut. frusta panis? Quomodo nix. illa 
ipsius, quia przedestinatorum est; quomodo nebu!a illa 
ipsius , quia ipsi vocantur ad poenitentiam , qui prae- 
destinati sunt ad salutem : sic est quodammodo cry- 
stallum ipsius. Quid est crystallam ? Multum obduruit, 
multum congelavit ; non jam sicut nix facile solvi po- 
test. Nix multorum annorum temporc durata et serie 
sceulorum , crystallum dicitur et hoc mittit velut 
frusta panis. Quid hoc sibi vult? Fuerunt nimis duri, 
non jam nivi, sed erystallo comparandi : et ipsi pra 
destinati sunt, ct vocati ; et quidam corum ita ut pa- 
Scerent alios, et essent. utiles et aliis. Et quid opus 
est ut numcremus multos forte quos novimus , illum 
aut. illum? Occurrit unicuique cogitanti , ex iis quos 


? SiC Er. et plures Mss. At Am. et Lov., ad/tue est. 
! sic Mss. dd. vero, erres. 


ENARRATIO IN PSALMUM CLXVII. 


1934 


novit, quam forte duri et perüinaces et obnitentes 
adversus veritatem fuerunt , et modo przedicant veri- 
tatem : facti sunt. frusta panis. Quis ille unus panis? 
Multi, inquit Apostolus, Unum corpus sumus in Christo 
(Rom. xu, 5) : unus panis, unum. corpus multi sumus , 
ipse dieit (I Cor. x, 17). Ergo si unus panis totum 
corpus Christi, membra Christi frusta panis sunt. Do 
quibusdam duris facit membra sua, et utilia ad alios 
pascendos. Quid imus per multos ? Notissimum illum 
Paulum apostolum intueamur. Nihil nobis isto viro 
notius , nihil suavius , nihil in Scripturis familiarius 
est. Et si fuerint qui ex tanta duritia , in quanta ipse 
fuit, panis fierent * ; ipso proposito ad exemplum , 
omnes occurrant, ut explicetur sensus iste, Mittit 
ergetallum suum sicut. frusta. panis. Ecce. erystallum 
erat apostolus Paulus, durus, obnitens verit:ti,, cla- 
mans adversus Evangelium , tanquam indurens ad. 
versus solem. Iste quam durus fuit, cresceris in Lege, 
eruditus ad pedes Gamalielis Legis doctoris (Act. sxii, 
$)! Non audicbat Moysen et Prophetas Christum 
przedicantes? Magua duritia! Certe Gentes non audic- 
rant Prophetas, non audierant Moysen : frigidi eraut, 
sed erystallum non erant. Ille qui eredebat ? in ver- 
bis prdicantibus Christum , et Christo venienti non 
credebat , nimis obduraverat. Quia ergo crystallum 
erat, nitidus. videbatur et candidus; sed durus et 
nimium gelidus. Quomodo nitidus et candidus? IJe- 
breus ex Hebraeis , secundum Legem Phariseus. Vide 
nitorem crystalli. Audi duritiam erystalli : Secun- 
dum amulationem persequens Ecclesicm Christi (Phili pp. 
ni, 9, 6). Inter lapidatores sancti Stephani martyris, 
ibi erat iste. durus, et. forte cxteris durior : omnium 
enim lapidantium vestimenta servabat, ut omuium 
manibus lapidaret (Act. vn, 57). 

26. Ergo videmus nivem , nebulam, erystallum ; 
bonum cst ut ille spiret, et solvat. Si enim ille non 
Spiraverit , si non ipse duritiam glaciei hujus dissol- 
verit, In faciem frigoris ejus quis subsiste? In faciem 
[rigoris ejus , cujus? Dei. Unde est ejus frigus ?- Ecce 
deserit peccatorem , ecce non vocat, ccce non aperit 
sensum , ecce non infundit gratiam : solvatur lomo, 
Si. polest , glacie stultiti. Non potest ?. Quare. non 
potest? In faciem [frigoris ejus quis subsistei ? Vido 
€rgo congelaseentem illum , ct dicentem : Video 
aiam legem in membris meis , repugnantem legi mentis 
mea, et captivum moe ducentem in lege peccati , qua est 
in wembris meis. Miser ego homo, quis me libera- 
bit de corpore mortis hujus ? Ecce frigesco , ecce con- 
gelasco ; quo calore solvar, ut eiírram? Quis me libe- 
rabit de corpore mortis hujus? In faciem frigoris ejus 
quis subsistet ? Et quis seipsum liberabit, si ille dese- 
ruerit ? Et. quis liberat? Gratia Dei , per Jesum Chii- 
stum. Dominum nostrum. (Rom. vn, 95-25). Audi. et 
hic gratiam Dei : Qui mittit. erystallum. suum. sicut 


! Sic meliores Mss. At Er. et Lov., qui ex tanta duritia 
convertuntur, in quanta 19se fuit, panis feni Ipso, etc. 

* plerique Mss., creverat. 

? sje Mss. AL Am. et Lov., si potest gralie, mon potest 
stultitg. Quare, ete. Fr. si non potest grati, non potest 
stulütia ; Quare, etc. 


1955 
frusta. panis : in. faciem. frigoris ejus quis subsistet ? 
Ergo desperatio est? Absit. Sequitur enim : Emittet 
verbum suum , et tabe[aciet ea. Non ergo desperet nix, 
non desperet nebula, non desperet crystallum. De 
nive namque tanquam de lana, conficitur tunica. 
Nebula illa in poenitentia salutem invenit ; quia quos 
qreedestinavit, illos et vocavit. Sed licet sint iuter pra- 
destinatos durissimi , et multo quasi tempore conge- 
laverint, et crystallum facti fuerint ; non erunt. duri 
misericordiz: Dei. Emittet. verbum suum , et tabefaciet 
ea. Quid est, tabefaciet ? Ne forte in malo intelligatis 
tabefaciet ; liquefaciet , dissolvet. Duri sunt enim per 
superbiam. Merito et superbia stupor dicitur; quid- 
xyuid enit stupidum est, frigidum est. Rigorem passi 
homines quotidie dicunt , Obstupui. Ergo superbia 
stupor est. Emiltet cerbum suum , et tabefaciet ea. Et 
revera cumuli nivis cum calefiunt *, deliquescunt in 
humilitate. Quomodo ergo quasi montem nivis erigit 
stupor, sic stultos erigit superbia. Emiitet verbum 
suum, et tabe(aciel ea. Ecce venit illud crystallum Sau- 
lus post czdem et lapidationem Stephani , duritia 
quadam stupidus in Christum, petiit litteras a sacer- 
dotibus , ut undique exhibeat Christianos , anhelans 
cxdes. Durus est iste et gelidus contra ignem Dei. 
Sed quauquam ? esset durus, quanquam gelidus, ecce 
ille qui emiltet verbum. suum , et tabefaciet ea, clamavit 
de collo fervidus, Saule, Saule, quid me persequeris 
(Act. ix, 3-4) ? Una illa voce, tanta illa duritia cry- 
stalli resoluta est. Emiltet ergo verbum suum, et tabe- 
faciet ea. Non desperctur- de crystallo ; quanto minus 
de nive, vel de nebula ? De ipso erystallo non despe- 
retur. Audi vocem quamdam crystalli : Qui prius fui 
-blasphemus , et. persecutor, et. injuriosus. Sed quare 
solvit erystallun, Deus ? Ne de se nix ipsa desperet.Ait 
enim, Ideo misericordiam consecutus. eum , ui im. me 
.ostenderet Christus Jesus omnem palientiam , ad infor- 
smationem. eorum qui credituri sunt. illi (n vitam ater- 
nam (I Tín. 1,45, 16). Clamat ergo Deus ad gentes: 
Solvi crystallum, venite nives, Emittet verbum suum, 
et tabefacie! ea; spirabi. spiritus ejus , et fluent aqua. 
Ecce erystallum ct nives resolvuntur, eunt in aquas; 
qui sitiunt, veniant et bibant. Saulus durus ut ery- 
siallum, Stephanum est persecutus ad mortem ; 'au- 
Jus jam in aqua viva gentes vocat ad fontem. Spirabit 
spiritus ejus , et. (luent aquas. Spiritus fervens ; unde 
dietum est in alio psalnio , Converte , Domine, cupti- 
vitatem nostram, sicut torrens in austro (Psal,cxxv, 4). 
Qapüva enim Jerusalem tanquam congelaverat in 
Babylonia : flat auster, solvitur rigor captivitalis , et 
currit in Deum fervor charitatis.Spirabit spiritus ejus, 
et fluent aqua. Fiet in eos fons aquze salientis in vi- 
tam zternam (Joan. 1v, 14). 

91. [vers. 19.] Annuntians verbum suum Jacob, ju- 
stitias et judicia sua Israel. Quas justitias? qu:e judi- 
cia ? Quia et quidquid hic humanum genus ante per- 
pessum est, cum esset nix, et nebula, et crystalium , 
merito erpessum est superbizx et elationis in Deum. 


! ws., Labefiunt. 
a Hie et infra loco, quanquam, constaxtcer habent, 
quantum, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1956 


Recurrimus ad originem casus nostri, ei videamus 
quia verissime in psalmo cantatur : Priusquam hwni- 
liarer, ego deliqui. Sed qui dicit, Priusquam humi- 
liarer, ego deliqui ; ipse dicit, Bonum mihi est. quo- 
niam humiliasti me, ut discam justificationes tuas (Psal. 
cxviu, 67, 71). Has ergo justificationes a Deo didicit 
Jacob, qui fecit ipsum Jacob luctari cum Angelo ; in 
cujus Angeli persona ipse Dominus erat luctatus. 
Tenuit, vim fecit ut teneret, invaluit ut teneret : 
fecit se teneri misericordia , non infirmitate. Lucta- 
tus ergo Jacob. przvaluit, tenuit ; et quem videbatug 
vicisse , rogat ut. benedicatur ab eo (Gen. xxxi, 24- 
26). Quomodo intelligebat cum quo. luctatus fuerat , 
quem tenuerit? Quare violenter est luctatus, et te- . 
nuit? Quia regnum celorum vim patitur, eà qui vim fa- 
ciunt , diripiunt illud (Matth. xi, 12). Ergo quare lu» 
eiatus? Quia cum labore. Quare vix tenemus quod 
facile amisimus ? Ne facile recipiendo quod amisimus, 
discamus perdere quod tenemus. Laboret homo ut 
teneat ; tenebit ad firmitatem quod tenuerit post la- 


borem. Ergo hzc judicia sua Drus manifestavit Jacob 
el israel. Apertius dicam : id est, quia et justi qui 


hie sunt , labores, pericula, molestias, passiones pro 
merito patiuntur, justo judicio Dei. Quia ille solus 
potest dicere, sine causa hic se passum ; quamvis 
ideo non sine causa, quia propter nos : qui solus 
poiest dicere , Que non rapui, tunc exsolvebam (P«al. 
uxviu, 5); qui solus dicere potuit, Ecce venit. prin» 
ceps hujus mundi, et in me nihil inzeniet. Et quasi di- 
cerelur ei, Quare ergo pateris? sequitur et dicit: 
Sed ut sciant omnes quia. voluntatem Patris mei facio , 
surgite , eamus hinc (Joan. xiv, 50, 51). Caeteri om- 
nes merito &uo , judicio Dei, et pro justitia .qui pa- 
tüiuntur, non sibi arrogent, quasi passionem innocen- 
ii: *, qualis in Cliristo erat. Audi apostolum Petrum: 
Tempus est , inquit , ut judicium. incipiat a domo Do- 
mini. Exhortans mariyres et testes Dei, ut omnes 
minas frementis ss»culi patientissime tolerent , ait 
illis : Tempus est inchoationis judicii ex domo Dei. Si 
autem initium a nobis, quis finis eorum qui non cre- 
dunt Dei Evangelio ? et si justus vix salvus fit, peccator 
et impius ubi parebunt (1 Petr. wv, 4, 47, 18) * Aunun- 
tiang verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel. 

28. [vers. 20. ] Non. fecit sic universa genti. Nemo 
vos fallat : non nuntiatum est alicui genti hoc judi- 
cium Dei, quomodo patiantur et justi et injusti : quo- 
modo pro merito omnes; quomodo in gratia Dei, non 
in suis meritis liberentur ipsi justi. Non annuntialum 
est hoc universz genti ; scd soli Jacob, soli Israel. 
Quid ergo nos facimus , si non annuntiavit universe 
genti,sed tantum Jacob , tantum lsrael? Ubi erimus 
nos? In Jacob et in Israel. Judicia sua non manife- 
siavit eis. Quibus? Omnibüs gentibus. Et quomodo 
vocate sunt nives, soluto crystallo ? quomodo vocate 
simi gentes, justificato Paulo? Quomodo, nisi ut essent 
in Jacob? Pr.ecisus est oleaster, ut insereretur in 
olivam (Rom. x1, 17). Jam ad olivam pertinent; jam 


! Sic aliquot Mss. At Edd., ef pro justitia qua patiuntur, 
non sibi arrogent, quasi habeant passionem innocent. — 


1957 
non debent dici gentes, sed uno gens in Christo, gens 
Jacob , gens Israel. Quare gens Jacob et gens Israel ? 
Quia Jacob de Isaac, Isaac de Abraham. Abrahz au- 
tem quid dietum est? /n semine tuo benedicentur omnes 
gentes. Hoc idem dictum est ad Isaac, hoc et ad Jacob 
(Gen. xxii, 18; xxvi, 4; xxvm, 14). Pertinemus ergo 
ad Jacob; quia pertinemus ad Isaac , pertinemus ad 
Abraham. Semen enim Abralie, non me vel quolibet 
homine , sed Apostolo sancto interpretante , Christus 
est : et ipseait, Non dicit, Et seminibus tanquam in mul- 
tis; sed tanquam in uno , Et semini tuo , quod est Chri- 
stus (Galat. wm, 16). Si unum semen, unus Jacob, unus 
Israel , et omnes gentes unus ! in Christo. Ergo ad 
omnes pertinet gentes , quod revelavit ipsi Jacob et 
ipsi Israel; et illi soli in aliis gentibus deputandi sunt, 
qui nolentes credere in Christum, nolunt recedere aly 
uleastro et inseri olive. Remanebunt in silvosis rami * 
steriles et amari. Gaudeat Jacob. Quid est Jacob? Sup- 
plantator; quia supplantavit fratrem Jacob (Gen. xxvi, 
56). Cacitas euim ez parte lsrael facta est, ut plenitudo 
Gentium intraret (Rom.xi, 95).De Jacob factus est leraet. 
Quidest Israel? Jam omnesaudiamus, omnes Israel,sive 
qui hic estis in membris Christi, sive qui foris et non 
foris, et per omnes gentes ubique foris, ubique intus; 
audiat ipse Israel, qui ex Jacob factus est Israel. Quid 
est Israel? Videns Deum. Ubi videbit Deum? In pace. 
]n qua pace? Pace Jerusalem ; quia, Posuit , inquit , 
fines tuos pacem. Ibi laudabimus , omnes unus in uno 
ad unum erimus ; quia deinceps multi dispersi non 
erimus. 





i —Ó—Ó——À PÍ I ÍÓtà 


IN PSALMUM CXLVIII 
ENARRATIO. 
SERMO AD PLEBEM. 


4. [vers. 4. ] Meditatio praesentis vite. nostre in 
laude Dei esse debet : quia exsultatio sempiterna fu- 
turz nostra vite, laus Dei erit ; et nemo potest ido- 
neus fieri futurz vite , qui non se ad illam modo 
exercuerit, Modo ergo laudamus Deum : sed et roga- 
mus Deum. Laus nostra letitiam habet, oratio gemi- 
tum. Promissum est enim nobis aliquid quod nondum 
babemus; et quia verax est qui promisit, in spe gau- 
demus : quia tamen nondum habemus , in desiderio 
gemimus, Bonum est nobis perseverare in desiderio , 
donec veniat quod promissum est , et transeat gemi- 
- Qus, succedat sola laudatio. Propter hasc duo tempora, 
unum quod nunc est in tentationibus ct tribulationi- 
bus hujus vito , alterum quod tunc erit in securitate 
et exsultatione. perpetua, instituta est nobis etiam 
celebratio duorum temporum , ante Pascha , el post 
Pascha, lllud quod est ante Pascha, significat tribula- 
tionem in qua modo sumus : quod vero nunc agimus 
post Pascha, significat beatitudinem in qua postea 
erimus. Ante Pascha ergo quod celebramus , hoc et 
&gimus : post Pascha autem quod celebramus , signi- 
ficamus quod nondum tenemus. Propterea illud tem- 


! Fidd., toman ; dissentientibus vss, 
3 sic aliquot Mss. AL Edd., renis. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLVIII. 


10938 
pus in jejuniis et orationibus exercemus ; hoc vero 
tempus relaxatis jejuniis in laudibus agimus. lloc est 
enim, Alleluia, quod cantamus ; quod latine interpre- 
tatur, ut nostis; Laudate Dominum. Ideo illud tempus 
ante resurrectionem, hoc tempus post resurrectionem 
Domini est. Quo tempore significatur vita futura, quam 
nondum tenemus ; quia quod significamus post resur- 
rectionem Domini, tenebimus post resurrectionem 
nostram. In capite enim nostro nobis utrumque figu- 
ratum est, utrumque demonstratum cst. Passio Domini 
ostendit nobis vitam presentis necessitatis, quia opor- 
tet laborare , et tribulari , et ad extremum mori : re- 
surrcetio vero et clarificatio Domini ostendit nobis 
vitam quam accepturi sumus, cum venerit retribuere 
digna dignis , mala malis, bona bonis. Et quidem 
modo mali omnes cantare nobiscum possunt, Alleluia : 
si autem in malitia sua perseveraverint , canticum 
vite nostre futur labiis dicere poterunt; ipsam 
vero vitam , qux tunc erit in ea veritate quie. nuuc 
significatur , obtinere non possunt; quia noluerunt 
meditari, antequam veniret, et tencre quod venturum. 
erat. 

9. Nunc ergo, fratres, exhortamur vos ut laudetis 
Deum; et hoc est quod nobis omnes dicimus, quando: 
dicimus, Alleluia. Laudate Dominum, dicis tu alteri, dicit 
ipse tibi : cum se omnes exhorltantur , omnes faciunt 
quod hortantur. Sed laudate de totis vobis !; id est, ut 
non sola lingua et vox vestra laudet Dcum, sed ct con- 
scientia vestra, vita vestra, facta vestra. Etenim lauda- 
mus modoin ecclesia quando congregamur;cum quisque 
discedit ad propria , quasi cessat laudare Deum. Non 
cesset bene vivere, et semper laudat Deum. Tunc 
desinis laudare Deum , quando a justitia , et ab eo 
quod illi placet, declinas. Nam si a vita bona nunquany 
declines ; lingua tua tacet , vita tua clamat ; et aures 
Dei ad cor tuum. Quomodo enim aures nostra ad 
voces nostras , sic aures Dei ad cogitationes nostras. 
Non potest autem fieri ut habeat mala faeta, qui habet 
bonas cogitationes. Facta enim de cogitatione proce- 
dunt ; nec quisquam potest aliquid facere, aut ad ali- 
quid faciendum membra movere , nisi primo pr:eces- 
serit jussio cogitationis : quomodo de interiori palatio, 
quidquid jusserit Imperator, per imperium Romanum 
emanat , quidquid videtis agi per provincias, Quantus 
motus fit ad unam jussionem Imperatoris intus seden- 
tis ? Movet solum ille labia , cum loquitur ; et move- 
tur omnis provincia , eum fit quod loquitur. Sic et in 
unoquoque hominum intus est imperator , in corde 
sedet : si bonus bona jubet, bona fiunt; si malus mala 
jubet, mala fiunt. Cum ibi sedet Christus, quid potest 
jubere, nisi bona ? Cum possidet diabolus, quid potest 
jubere , nisi mala? In tuo autem arbitrio Deus ? esse 
voluit, cui pares locum, Deo, an diabolo : cum para- 
veris , qui possidebit , ipse imperabit. Ergo , fratres , 
non tantum ad sonum attendite : cum laudatis Deum, 
toti laudate ; cantet vox , cantet vila , cantent facta. 


1 gie Mss. At Am. et Lov.: Sed laudet? totis. volis, id 
est, etc. Kv.: Sed laudate totis votis, de totis vobis, etc. 
3 Pdd., te csse volut. Particula, te, abest a Ms3. 


1339 
Etsi est adhuc gemitus , tribulatio , tentatio ; sperate 
transitura. omnia , et illum venturum diem quo sine 
defectu laudabimus. Ecce iste psalmus, quoniam 
manifestus est, currendus est nobis. Distribuit enim 
universam creaturam laudantem Deum , et tanquam 
hortatur ut laudet, quasi invenerit tacentem. 

9. Laudate Dominum de celis. Quasi invenerit ta- 
centes in calis laudem Domini, exhortatur ut surgant 
et laudent. Nunquam coelestia laudes Conditcris sui 
taeuecunt, nunquam terrestria Deum laudare cessa- 
runt. Sed plane sunt. quiedam quae habent spiritum 
Jaudandi Deum in eo affectu quo eis placet Deus. Ne- 
mo enim laudat, nisi quod ei placet. Sunt autem alia 
qu: spiritum vitz et intellectum ad laudandum Deum 
non habent , sed quia et ipsa bona sunt , et in ordine 
suo integre disposita , et ad pulchritudinem universi- 
tatis referuntur , quam condidit Deus ; ipsa quidem 
per se voce sua et corde suo non laudant Deum ; scd 
cum ab intelligentibus considerantur, per ipsa lauda- 
datur Deus ; et cum per ipsa laudatur Deus, quodam 
modo et ipsa laudant Deum. Verbi gratia , laudant 
Deum in colo omnia qua habent spiritum vitz, et 
intellectum purum ad eum contemplandum et sine fa- 
stidio et defectu diligendum. Laudant autem Dcum in 
terra per intellectum. discernendi bonum ct malum , 
per intellectum cogr.oscendi creaturam et Creatorem, 
homines qui ista cogitant, quibus tribuit Dominus 
mentem discernendi ista, deiectandi atque laudandi. 
Homines possunt : pecora numquid habent hujus- 
modi intellectum? Si habereut hujusmodi intellectum 
pecora, non nobis diceret Deus : JVolite esse sicut equus 
el mulus, quibus won est intellectus (Psal. xxxi, 9). 
Quando hortatur nos ut non simus sicut pecora , sine 
intellectu , ostendit nobis quia homini tribuit intel- 
lectum ad laudandum. Deum. Arbores numquid vel 
vitam ipsam habent, qua sentiant sicut pecora ? Nam 
pecora , etsi sensum interiorem rationalem ei imen- 
tem. intelligeniem atque. discernentem non. habent , 
quam bomo habet, ut laudent Deum : habent tamen 
vitam manifestam , sicut omnes novimus !, appetendi 
cibum, utilia sumendi, noxia respuendi ; sensus cor- 
poralia discernendi ; visum ad colores , auditum ad 
voces, olfactum ad ^dorcs, gustatum ad sapores, mo- 
tus vcl ad voluptates ; vel a molestiis *. Intelligimus 
hxc, et videmus aute oculos nostros. Non habent ra- 
tionem intelligeudi; sed habent spiritum corporis ani« 
mati, et vitam manifestam : arbores aulem nec ipsam 
habeat; et tamen omuia laudant Deum. Quare laudant 
Peum ? Quia cum ista videmus, et consideramus 
Creatorem qui ea fecit, de illis nascitur in nobis laus 
Dei; ei cum ipsorum consideratione laudatur Deus , 
omnia laudant Deum. Cepit ergo iste de cacio : lau- 
dant omuia , et dicit, Laudate. Quare, eum laudent , 
dicit, Laudate? Quia delectatus estin co quod laudant, 
et placuit ei quasi adjungere liortationem suam. Quo- 
modo si venias ad homines bonum aliquod operantes 
cum gaudio, sive in vinea, sive in messe, sive in ali- 


! xss., vitem (menifcsta cst, novimus) appetendi, etc. 
* sic Mss. Edd, autem, vcl ad molestias cogescendas. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1940 


qua agricultura; placet tibi quod faciunt , st dicis , 
Facite, agite : non ut tunc incipiant facere , quando 
dicis; sed quia placet tibi quod facientes inveneris, ad- 
jungis gratulationem et exhortationem tuam. Dicendo 
enim, Facite, et exhortando facientes , voto quasi 
facis cum illis. In hac ergo exhortatione plenus Spiritu 
Propheta dicit haec. 

4. Et Psalmus est Aggei et Zacharia : sic. habet 
titalum. Isti duo prophetze, eo tempore quo captivus 
populus tenebatur in Babylonia, prophetabant jam 
futurum finem captivitatis , ut restauraretur civitas 
Jerusalem (1 Esdre v , 1, 95; et v1, 14) , quie bello 
ceciderat. Significaverunt ergo nobis in mysterio vi- 
tam futuram, ubi laudabimus Deum post captivitatem 
vij presentis; ubi erit innovatio civiatis illius 
magni Jerusalem unde peregrini suspiramus, capti- 
vati adhuc sub. onere et sarcina corporis mortalis ; 
unde adhuc gemimus in peregrinatione, exsultabi- 
mus autem in patria. Qui autem non gemit peregri- 
nus, non gaudebit civis ; quia desiderium non est in 
illo. Prophetze ergo isti sancti magnam consolatio- 
nem prebuerunt tunc captivato populo secundum 
carnem , id est , constituto in Babylonia sub regibus 
alienigenis. Ostendebant enim per prophetiam , fu- 
turum tempus liberationis a captivitate , instaura- 
tionis Jerusalem. Sed illa omnia in figura gesta sunt 
(1 Cor. x , 6) ; habent veritatem suam : figurata sunt 
in antiquis , przsentia ostenduntur in nobis. Modo 
ergo quid dicit Apostolus? Quamdiu sumus in cor- 
pore, peregrinamur a. Domino (IV Cor. v , 6). Nondum 
sun;us in patria : quando erimus in patria? Quando 
triumphabirnus devicto inimico diabolo, quando mors 
novissima inimica destruetur : tunc fiet sermo qui scri- 
plus esl, Absorpla est mors in victoriam. Ubi est, mors, 
contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus (l Cor. xv, 
v6, 34, 55) ? Quando ergo nulla erit mortis contentio, 
quie modo. est, et facit nos gemere ex defectu et mu- 
tabilitate rerum, ex fragilitate carnis humana ? Con- 
tendunt nobiscum quotidie tentationes , contendunt 
quotidie delectationes : etsi non consentiamus, tamen 
molestiam patimur, et contendimus, et magnum pe- 
riculum est ne qui contendit vincatur; si autem non 
consentiendo vincamus, molestiam tamen patimur 
resistendo delectationibus. Non cessat , et non mori- 
tur hostis, nisi in resurrectione mortuorum. Sed prae 
sumamus, fidamus, erigunt nos Aggzus et Zacharias ; 
cantant futuram liberationem nostram. Si illi populo 
cantaverunt, et impletum est ; christiano populo quod 
cantatur, non implebitur ? Securi estote : tantum 
modo in ista peregrinatione vite quomodo agatis, 
videte *. Non. vobis placeat amor Babyloniz, ne ob- 
liviscamini vivitatem Jerusalem. Etsi corpus vestrum 
adliuc in Babylonia tenetur, cor vestrum ad Jerusa- 
lem praomittatur. Laudet ? ergo tota creatura Domi: 
num ; quia hoc ibi facturi sumus , quod hic prme- 
ditamur. 

t gjc Mss. At Edd., non tantammodo in ista peregrinatione . 


vil hujus, scd quomodo hic «gatis videle. 
* plerique Mas., laudat. 


1941 


5. Laudate Dominum de celis ; laudate eum in. excel- 
sis. Primo de celis dicit , postea de terra : laudatur 
enim Deus qui fecit ccelum et terram. Coelestia tran- 
quilla sunt, pacata sunt; ibi semper gaudium, nulla 
mors , nulla zgritudo , nulla molestia ; semper lau- 
dant Deum beàti : nos autem adhuc jusum sumtus !, 
sed cum'cogitamus quomodo ibi laudetur Deus , cor 
jbi habeamus , et non sine causa audiamus, Sursum 
corda. Levemus cor sursu;in, ne pulrescat in terra ; 
quoniam placet nobis quod ibi agunt Angeli. Modo 
nos spe; postea re, cum illuc venerimus. Laudate 
ergo eum in excelsis. 

6. [vers. 2-5.] Laudate eum omnes Angeli ejus, tau- 
dale eum emnes virtutes ejus. Laudale eum sol et luna, 
laudate eum omnes stelle et lumen. Laudate eum coeli 
eclorum, et aqua qua super colos sunt, laudent nomen 
Domini. Quando explicat omnia numerando? Sed 
tamen summatim et quasi omnia perstrinxit, et con- 
2lusit omnia ccelestia laudantia Creatorem suum. 

"I. Et quasi diceretur ei, Quare illum laudant? 
quid illi debent, quid illis contulit, ut audent eum ? 
sequitur : Quoniam ipse dixit, et [acta sun ; ipse man- 
davit, et creata sunt. Non. mirum si opera laudant 
operatorém, non mirum est si facta laudant factorem, 
non mirum si creatura laudat Creatorem, Ibi et Chri- 
stus nominatus est, et quasi non audivimus nomen 
ipsius. Quis est Christus? In principio erat Verbum, 
et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum : 
hoc erat in principio apud Deum. Omnia.per ipsum 
facta sunt , et sine ipso factum est nihil (Joan. x, 1-5). 
Per quid Taeta sunt? Per Verbum. Quomodo hic 
ostendit quia per Verbum facta sunt? /[pse dizit , et 
facta sunt; ipse mandavit, et creata. sunt. Nemo dicit, 
nemo mandat, nisi verbo. 

8. [vers. 6.] Statuit ea in seculum et in saculum 
smculi. Omnia coelestia, omnia superiora , virtutes 
omnes atque Angelos, civitatem quamdam supernam, 
bonam, sanctam, beatam : unde quoniam peregriua- 
mur, miseri adhuc sumus ; et quo redituri, in spe 
beati; et quo cum redierimus , in re beati. Statuit 
ea in seculum etin seculum seculi : preceptum posit, 
et non preteribit. Quale praeceptum putatis habere 
ccelestia et Angelos sanctos ? quale przceptum dedit 
illis Deus? Quale, nisi ut laudent illum? Beati quo- 
rum hoc est negotium , laudare Deum. Non arant, 
non seminant, non molunt, non coquunt: opera 
enim sun! ista necessitatis ; ibi necessitas non est. 
Non furantur, non depr:edontur, non adulterantur : 
opera enim sunt ista iniquit«tis , ibi iniquitas non est. 
Non frangunt panem esurienti , non vestiunt nudum, 
non suscipiunt peregrinum, non visitant xgrotum, 
non concordant litigiosum , non sepeliunt mortuum : 
opera enim sunt ista misericordix | bi nulla miseria 
est in qua fiat misericordia. O beati ! Putamus, eri- 
mus et nos sic ?. Eia, suspiremus, de suspirio gema- 
mus. Et quid sumus, ut ibi simus ? Mortales , pro- 
"ecti , abjecti , terra et cinis. Sed qui promisit omni- 


! Edd., in. i20 sumus. At Mss., justum sumxa : quod idem 
sonat Conler Tractat. 8 in Epist. Joan., n. 2. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL VIII. 


4352 


potens est. Si ad nos attendamus, quid sumus? si 
ad illum, Deus est , omnipotens est. Non est facturus 
angelum ex homine, qui fecit hominem ex nihilo? 
aut vero pro minimo habet Deus hominem, propter 
quem mori voluit Unicum suum? Attendamus ad 
indicium dilectionis !*. Promissionis Dei tales arrhas 
accepimus: tenemus mortem Christi , tenemus san- 
guinem Christi. Quis mortuus cst? Unieus. Pro qui- 
bus mortuus est? Utünam pro bonis, utinam pro 
justis. Sed quid? Etenim Christus, ait Apostolus, pro 
impiis mortuus est. (Rom. v , 6). Qui donavit. impiis 
mortem suam, quid servat justis, nisi vitam suam ? 
Erigat ergo se humana fragilitas , non desperet , non 
se collidat , non se avertat , non dicat, Non ero. Qui 
promisit, Deus est : et venit , ut promitteret ; appa- 
ruit hominibus . venit suscipere mortem nostran, 
promittere vitam suam. Venit ad regionem: peregri- 
nalionis nostra , accipere hic quod hic abundat, op- 
probria , flagella , colaphos, sputa in faciem , contu- 
melias, spiueam coronam, suspensionem in ligno, 
crucem , mortem. [lxc abundant in regione nostra ; 
ad talia commercia venit. Quid hic dedit, quid acce- 
pit ? Dedit exhortationem, dedit doctrinam, dedit ro- 
missionem peccatorum ; accepit contumelias, mortem, 
crucem. Attulit nobis de illa regione bona, et inregione 
nostrapertulit mala.Promisit tamen nobis quoad ibi futuri 
simus unde venit ; et ait : Pater, volo ut ubi ego sum, et 
ipsi sint mecum (Joan. xvn , 94). 'fanta pricessit di- 
lectio ! Quia ubi nos eramus, fuit nobiscum ; ubi ipse 
est, erimus cum illo. Quid tibi promisit Deus, o homo 
mortalis ? Quia victurus es in zeternum. Non credis ? 
Crede, crede. Plus est jam quod fecit, quam quod 
promisit. Quid fecit? Mortuus est pro te. Quid pro- 
misit? Ut vivas cum illo. Incredibilius est quod 
mortuus est zelernus, quam uL in eternum vivat mor- 
talis. Jam quod ineredibilius est tenemus. S) propter 
hominem mortuus est Deus , non est vieturus hono 
cum Dco? non est victurus mortalis in zeternum, 
propter quem mortuus est qui vivit in xeternum ? Seid 
quomodo mortuus est Deus, et unde mortuus est Deus ? 
et potest mori Deus ? Accepit ex te, unde moreretur 
pro te. Non posset mori, nisi caro ; non posset mori, 
nisi mortale corpus : induit se ubi pro te moreretur, 
induet te ubi cum illo vivas. Ubi se induit morte ? In 
virginitate matris. Ubi te induet vita? In cequalitate 
Patris. Elegit sibi hic thalamum castum, ubi coujuti- 
geretur sponsus sponsa. Verbum caro factum est 
(1d. 1, 14) , ut fieret caput Ecclesie, Verbum enim 
ipsum non est pars Ecclesie ; .sed ut essct caput Ec- 
clesi:e, carnem assumpsit. Quiddam nostrum jam 
sursum est , quod hic accepit , soi mortuus est, ubi 
crucifixus est : jam quxedam pr'miti:e tux& praecessc- 
runt, et dubitas quia secuturus es 

9. [ vers. 7.] Ergo convertat se et ad terrena, quia 
jam dixit laudes coelestium. Laudate. Dominium. de 
terru. Superius enim unde cepit ? Laudate Dominum 
de calis ; c& cnarravit caelestia : modo audi terrestria. 


1 Sjc ss. AL Edd., dilcciionis et promissionis Dei. Ta- 
les, eie. 


13435 
Drucones et omnes abyssi. Abyssi, profunditates aqua- 
rum sunt : maria omnia, nubilosus iste aer ad abys- 
sam pertinet. Übi nubes , ubi venti, ubi tempestates, 
ubi pluvi:e, zoruscationes , tonitrua, grandines, nix, 
et quidquid vult Deus fieri super terras de isto hu- 
mido et caliginoso aere, totum hoc terr: nomine 
appellavit , quia nimis * mutabile est atque mortale : 


nisi forte putatis quia sursum pluit stellis. Omnia ista 


hic fiunt prope ad terram. Et aliquando sunt homi- 
nes in caeüminibus montium, et nubes sub se vident, 
et fiunt plerumque pluviz : et apparent bene intentis 
omnia ista, qux perturbato aere concitantur , hic 
fieri in ista mundi parte infima. Propterea ad ista ca- 
liginosa, id est ad huncaerem, tanquam ad carcerem, 
damnatus est diabolus , de apparatu superiorum An- 
gelorum lapsus cum angelis suis : nam Apostolus 
hoc de illo dicit, Secundum principem potestatis aeris 
hujus, qui nunc operatur in filiis diffidentie (Ephes. 
ir, 2). Et alius apostolus dicit, Si enim Deus angelis 
peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferni 
retrudens, tradidit in judicio puniendos servari (M Petr. 
5, 4) : infernum hoc appellans , quod inferior pars 
mundi sit. Noli enim cogitare quid accepit diabolus, 
sed quid perdidit. Omnia ergo ista videtis qualia sunt, 
mutabilia , turbata , terribilia, corruptibilia : tamen 
habent locum suum, habent ordinem suum, implent 
et ipsa universi pulchritudinem pro modo suo, et 
ideo laudant Dominum. Conversus ergo ad illa, tan- 
quam exhortans et ipsa ; imo exlortans nos, ut eorum 
consideratione laudemus Dominum (sic enim laudant 
Veum , cum considerata pariunt laudem Dei) , coepit 
dicere, Laudate Dominum de terra, dracones et omues 
abjssi. Dracones circa aquam versantur , de spelun- 
cis procedunt , feruntur in aera ; concitatur propter 
eos aer : magna quxdam sunt animantia dracones, 
inajora non sunt super terram. Propterea inde cepit 
dicere, Dracones et ones abyssi. Sunt autem spe- 
Junc: aquarum latentium , unde fontes, unde flu- 
»ina procedunt ; et alia procedunt, ut fluant super 
terram, alia occulte subter eunt : et totum hoc, atque 
omnis ista humida natura aquarum , simul cum mari 
et isto infimo aere, abyssus vel abyssi vocantur, ubi 
vivunt dracones et laudant Deum. Quid? putamus 
quia choros faciunt dracones , et laudant Deum? Ab- 
sil. Sed vos considerantes dracones, attendite arti- 
ficem draconum, ereatorem draconum ; et cum mi- 
ramini dracones, et dicitis, Magnus Deus qui hxc 
fecit, dracones laudant Deum de vocibus vestris : 
Dracones et omnes abyssi. 

10. [vers. 8. ] Ignis, grando, nix, glacies, spiritus 
tempestatis, qug faciunt verbum ejus. Quare hic addi- 
dit, que faciunt verbum ejus ? Multi stulti non valen- 
tes contumplari et discernere creaturam locis suis et 
ordine suo, sub r .tu et jussu Dei agentem motus suos, 
visum est illis qufa superiora omnía Deus gubernat, 
inferiora vero despicit, abjieit, deserit, ut nec curet ista, 
nec gaübernet, nec regat; sed casibusregantur, quomodo 


* Sic Mss. AL Edd., quia in imis. Paulo [ost Mss. plerique 
habent, pluit sursum stellas, 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1944 


possunt, qua possunt : et movent illos qu:e ! dicunt 
aliquando sibi (sed non dicant tibi, id est, ne audiendo 
consentias quando ista dicunt ; blasphema enim sunt 
et exsecrabilia Deo), Si Deus plueret, numquid pluc- 
ret in mare? Qualis, inquiunt, providentia? Getulia 
sitit, et mare compluitur. Acute sibi videntur tractare: 
quibus dicendum est hoc, Gctulia vel sitit ; tu, nec 
sitis *. Bonum enim erat ut diceres Deo : Anima mea 
velut terra sine aqua libi ( Psal. cxbu, 6). Quod alto 
loco aperte dicitur : Sitivit tibi anima mea, quam multi- 
pliciter tibi el caro mea ( Psal. vxu, 2). Et Dominus in 
Evangelio : Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quo- 
niam ipsi saturabuntur (Matth. v, 6). Iste enim. jam 
saturatus est, qui talia disputat; quasi sibi doctus 
videtur, nec vult discere, ideo non sitit. Nam si siti- 
ret, vellet discere ; et inveniret quia totum Dei pro- 
videntia fit in terra ; et miraretur disposita etiam 
membra pulicis. Attendat Charitas vestra. Quis dis- 
posuit membra pulicis et culicis, ut habeant ordinem 
suum, habeant vitam suam , habeant motum suum ? 
Unam bestiolam brevem, minutissimam considera, 
quam volueris, Si consideres ordinem membrorum 
ipsius , et animationem vite qua movetur ; ut pro se 
fugit mortem (a), amat vitam, appetit voluptates, de- 
vitat molestias, exserit sensus diversos, viget in motu 
congruo sibi ! Quis dedit aculeum culici, quo sanguí- 
nem sugat? Quam tenuis fistula est qua sorbet ! Quis 
disposuit ista ? quis fecit ista ? Expavescis in mini- 
mis ; lauda magnum. Hoc itaque tenete, fratres mei ; 
nemo vos de fide excutiat, et de sana doctrina ?. 
Qui fecit in cclo angelum, ipse fecit in terra ver- 
miculum : sed angelum in ccelo pro habitatione ce-- 
lesti, vermiculum in terra pro habitatione terrestri. 
Numquid angelum fecit repere in cono, et. vermicu- 
lum in ccelo? Distribuit sedibus habitatores ; incor-. 
ruptionem incorruptis sedibus dedit, corruptibilia 
corruptibilibus locis. Totum attende, totum lauda. 
Qui ergo disposuit membra vermiculi, non gubernat 
nubes? Et quare. in mare pluit? Quasi non sint in 
mari, qux alantur pluvia ; quasi non ibi fecit pisces, 
quasi non ibi fecit animalia. Attendite quomodo cur- 
runt pisces ad aquam dulcem. Et quare, inquit, pisci 
pluit, et mihi aliquando non pluit? Ut cogites te in 
regione esse deserti, et in peregrinatione vit: ; et 
amareseat tibi vita praesens, ut futuram desideres ; 
aut ut flagelleris, et corripiaris, et corrigaris. Quo- 
modo autem distribuit propria regionum? Ecce, quia 
de Getulia locuti sumus, pluit hic prope omni anno, 
et omni anno dat frumentum : servari hic frumentum 
non potest, cito corrumpitur ; quia omni anno datur: 
ibi, quia raro, et multum datur, et diu servatur. Sed 
forte putas quia ibi deserit Deus homines, aut non ibi 
secundum jucunditatem suam et laudant et glorificant 
Deum? Apprehende inde Getulum, pone inter istas 
arbores amoenas ; fugere hinc vult, et redire ad nu- 


! Er. Lugd. Ven.etLov., qui. M. r 

? Sic Mss. At Arn. et Er., Getulia silit, ut tu ne sitires. Lov., 
Gelulia sitit, netu sitires.— 

3 plerique Mss., nento vobis de fide eccutiat sanam do- 
ctrinam. 

(a) Forte sic legendum, qua movetur rer se, fuge mortem. 


1945 
dam Getuliam !. Omnibus ergo Deus locis, regionibus, 
temporibus, sua quxque distribuit et ordinavit. Et 
longum est commemorare diligentiorem considera- 
tionem omnium rerum. Quis illam explicat? Tamen 
qui oculos habent, multa ibi vident : cum viderint, 
placent; cum placuerint, laudantur, non tanquam 
ipsa, sed ille-qui fecit : ita omnia laudabunt Deum. 

11. Hzc considerans spiritus Prophet:e, cum dixis- 
sel, Jgnis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, 
qux omnia turbata videntur quibusdam stultis, et 
quasi casibus agitari, addidit, Que faciunt verbum ejus. 
Non tibi ergo. videantur casibus moveri, qua verbo 
Dei in omni moLu suo deserviunt. Quo vult Deus, 
il'uc ignis *, illuc fertur nubes, sive pluviam, sive ni- 
vem, sive grandinem portet. Et quare aliquando per- 
cutiunt montem fulmina, et non percutiunt latronem ? 
Quodcumque possum dicere pro captu mentis mex, 
quantam Deus donare dignatur : majores majora 
noverint, et amplius intelligant; et det vobis Deus 
plus sapere quam dico, tamen cum temperantia, sine 
superbia : possum ergo? pro modulo meo dicere quare 
percutiant montem, et non percutiant latronem ; quia 
forte adhuc latronis conversionem quit ; et ideo 
percutitur mons qui non timet, ut mutetur homo qui 
timet. Aliquando et tu, cum das disciplinam, terram 
feris, ut infans expavescat. Et aliquando ferit et quem 
vult hominem. Sed dicis mihi : Ecce ferit innocentio- 
rem, el dimittit sceleratiorem. Noli mirari : unde- 
cumque mors pio bona est *. Unde autem scis illi 
sceleratiori, si se mutare noluerit, quid poenarum in 
occulto servetur? Nonne mallent fulmine incendi 5, 
quibus in fine dicetur : Jte in ignem eternum ( Matth. 
xxv, 41 ) ? Opus est ut innocens sis. Quid enim ? ma- 
lum est mori naufragio, et bonum est mori febre? 
Sive inde, sive inde moriatur, quxre qualis sit 
qui moritur; quo post mortem iturus est, non unde 
de vita exiturus. Quacumque occasione, hinc exi- 
turi sumus, Quibus exitibus martyres exire merue- 
rünt? numquid febribus, quomodo multi optant 
ut febre solvantur? Alii uno ictu gladii , alii ignibus, 
alii bestiis. Et devoraverunt bestie corpora martyrum, 
et non timuerunt ne perirent corpora ipsorum. Un- 
dique enim Deus reducet corpora sanctorum suorum, 
cui capilli nostri numerati sunt (Id. x, 30). Et quando 
voluit, tres pueros ab igne liberavit (Dan. m, 24, 92) : 
numquid idco Machabzos in igne deseruit (Il Machab. 
vn) ? Illos: aperte liberavit, istos occulte coronavit. 
Novit igitar Deus quid agat. Tu time, et bonus esto. 
Undecumque voluerit ut exeas hine, paratum te inve- 
niat. Inquilinusenim es (Psal. cxviui, 39), non possessor 
domus. Locata est enim tibi domus; domus isla 
tibi locata. est, non donata ; etsi nolis, migrabis : et 
non eam tali conditione , accepisti , ut quasi tempora 
certa tibi sint. Quid dixit Dominus tuus ? Quando vo- 

4 Lov., ad nuda Getulig : dissenttentibus ceteris libris. 

* Er. Lugd. Ven. et Lov., illuc lucetignis. — M. 

? pugd. ven., tamen. cum temperantia , sine superbia 
possum ego, etc. — M. 

* Mss., bonum est. 


* Sic Mss. Edd. vero, fulmine incendi potius interire, qui- 
bus, ete. 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLVIII. 


1946 
luero, cum dixero, Migra; paratus esto. Expello te 
de hospitio, sed dabo domum ; inquilinus es in terra, 
eris possessor in ccelo. 

19. Quidquid ergo hic accidit contra voluntatem 
nostram, noveritis non accidere, nisi de voluntate Dei, 
de providentia ipsius, de czdine ipsius, de nutu ipsius, 
de legibus ipsius : et si nos non intelligimus quid 
quare fiat, demus lioc providenti:e ipsius, quia non fit 
sine causa, et non blasphemabimus *. Cum enim coe- 
perimus disputare de operibus Dei, Quare hoc, quare 
illud ; et, Non debuit sic facere, male fecit hoc : ubi 
est laus Dei ? Perdidisti Alleluia. Omníasic considera, 
quomodo placeas Deo, et laudes artificem. Quia si 
intrares forte in officinam fabri ferrari, non auderes 
reprchendere folles, incudes, malleos. Et da imperi- 
tum hominem nescientem quid quare sit, et omnia 
reprehendit. Sed si non habeat peritiam artificis, et ha- 
beat saltem considérationem hominis, quid sibi dicit? 
Nonsine causa hoc loco folles positi sunt ; artifex. novit 
quare, etsi ego non novi. In officina non audet vitu- 
perare fabrum ; et audet reprehendere in hoc mundo 
Deum ! Ergo, quemadmodum ignis, grando, niz, gla- 
cies, spiritus tempestatis, qua faciunt. verbum cjus ; sic 
omnia que vanis videntur in rerum natura temere 
fieri, non faciunt nisi verbum ejus, auia non fiunt 
nisi jussu ejus. 

45. [vers. 9-12.] Deinde dicit, ut Dommum laudent: 
Montes et omnes colles , ligna fructifera et omnes cedri; 
bestig et. omnia pecora , reptilia et. volatilia pennata. 
Deinde ad homines : Jteges terra et omnes populi , 
principes et omnes. judices terre ; juvenes et virgines , 
seniores cum junioribus laudent nomen. Domini. Expli- 
cata est laus de ccelo, explicata est laus de terra. 

14. [vers. 45.] Quia exaltatum est nomen cjus solius. 
Nemo hominum quzrat exaltare nomen suum, Vis 
exaltari? Hli te subde, qui non potest humiliari : 
Exaltatum est nomen ejus solius. 

45. [vers. 14. ] Confessio ejus in terra et celo *. 
Quid est, Confessio ejus in terra et. cato? qua ipse 
confitetur? Non; sed qua illum omnia confitentur , 
omnia clamant : omnium pulchritudo quodam modo 
vox eorum est , confitentium Deum. Clamat coelum 
Deo : Tu me fecisti , non ego. Clamat terra : Tu me 
condidisti, non ego. Quomodo clamant ista? Quando 
considerantur, et hoc invenitur; ex tua considera- 
tione clamant, ex voce tua clamant. Confessio ejus in 
terra et celo. Attende coelum, pulchrum est ; attende 
terram, pulehra est : utrumque simul valde pulehrum 
est. Ipse fecit, ipse regit , ipsius nutu. gubernantur, 


. ipse trajicit tempora , momenta ipse instaurat , per 


seipsum instaurat. Omnia ? ergo ista laudant illum , 
$ive in statu , sive in motu , sive de terra deorsum , 
sive de colo sursum, sive in vetustate, sive in reno- 
vatione. Cum vides hzc et gaudes, et attollerisin artifi- 
cem, ct invisibilia ejus, per ea qu:e facta sunt, intellecta 
contueris (Rom. 1, 20), Confessio ejus in terra et calo; id 


1 In B., blasphemamus. Er. Lugd. Ven. et Lov., blasphe- 


mabimus. — M. , 4 
* sje vss. juxta LXX. Edd. vero, n celo et in terra, 


? Mss., per ipsum omnia. Ergo ista lcudant, ete. 


1947 
est, confiteris ei de rebus terrenis, confiteris ci de 
rebus coelestibus. Et quia ipse fecit omnia, et melius 
illo non est aliquid, quidquid fecit, intra (a) illum 
est ; et quidquid in his tibi placet, minus est quam ipse. 
Non ergo ita tibi placeat quod fecit , ut recedas ab co 
qui fecit; sed si amas quod fecit, multo magis eum 
qui fecit. Si pulchra sunt qua fecit, quanto pulchrior 
est qui fecit ? Gonfessio ejus tn terra et coelo. 

16. Ft exaltabit cornu populi sui. Ecee. quod pro- 
phetabant Aggzus ct Zacharias. Modo cornu populi 
ipsius humile est in trituris, in tribulationibus, in ten» 
lationibus , in tunsione pectorum : quando exaltabit 
cornu populi sui ? ()uando venerit ipse Dominus , et 
ortus fuerit 80| noster: non iste qui oculis videtur, et 
oritur super bonos et malos ( Matth. v, 45) ; sed de 
quo dieitur, Vobis qui timetis Deum , orietur sol. justi- 
lig , el sawitas iu pennis cjus ( Malach. w , 2) ; et de 
quo dicturi sunt superbi et impii , Justitie (umen non 
iuxit nobis , el. sol non est orlus nobis ( Sap. v, 6 ). 
Ipsa erit ;cstas nostra. Modo fructus per hibernum iu 
Tadice non apparent; altendis quasi aridas arbores 
per hiemem. Qui non novit videre, aridam putat vi- 
tem : et forte juxta est qu: vere aruit ; similes sunt 
amb: per hiemem * illa vivit , illa mortua est; sed 
illius vita et illius mors in abscondito est : :estas pro- 
cedit, vita illius clarificatur, mors illius manifestatur ; 
procedit honor foliorum, fecunditas fructuum ; vesti- 
tur vilis in facie, ex eo quod habet in radice. Ergo 
modo, fratres, tales sumus, quales sunt alii homines : 
quomodo nascuntur, manducant , bibunt , vestiuntur, 
transigunt vitam istam ; sic et sancti. Aliquando 
ipsa res decipit homines, et dicunt : Ecce quia coepit 
esse christianus , numquid non ci dolet caput ? aut 
quia christianus est, quid habet plus a me? OQ vitis 
arida, attendis juxta te vitem nudam in hiberno, sed 
non aridam. /Estas veniet *, veniet Dominus , honor 
noster, qui latebat in radice ; et tuac. exaltabit cornu 
populi sui , post captivitatem in qua. mortaliter vivi- 
mus. Unde dicit Apostolus : Nolite ante tempus quid- 
quam judicare, donec veniat. Dominus , ct illuninabit 
abscondita tenebrarum ; et tunc laus erit unicuique a Deo 
( 1 Cor. wv, 8). Sed dicis mili : Ubi est radix. mea ? 
ubi est fruetus meus? Si credis, nosti ubi est radix 
tua. Ibi est enim, ubi est fides tua, ubi spes est et cha- 
ritas tua. Audi Apostolum : Mortui enim estis. Quasi 
per hiemem mortui apparebant ; audi quia vivunt : Et 
vita vestra abscondila est cum Christo in Deo, Ecce ubi 
habes radicem. Quando ergo honore ornaberis ? 
quando fecundaberis fructu ? Audi illum sequentem : 
Cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos appa- 
rebitis cum ipso in gloria (Coloss. m, 5, à). Et exal- 
abit cornu populi sui. 

17. Hymnus omnibus sanclis ejus. lIymnus scitis 
quid cst? Cantus est cua laude Dei. Si laudas Deum, 
et non eantas, non dicis hymnum : si cantas, et non 
Jaudas Deum , non dieis hymnum :; si laudas aliud 


,* Sic Mss. At Edd., sed jon aridam per aatis vin. Et ve- 
nict Doming, etc. 
(u) Forte , iifra. 


$. AUCUSTINI EPISCOPI 


1948 


quod non peitinet ad laudem Dei, etsi cantando lau- 
de5, non dicis hymnum. Hymnus ergo tria ista habet, 
et cantum, ci laudem, ct Dei. Laus ergo Dei in can- 
tico, hymnus dicitur. Quid est ergo, Hymnus omnibus 
sanciis ejus? Accipiant sancti. cjus hymnum , dicant 


Sancti ejus hymnum ; quia hoc est quod accepturi 


suntin fine, hymnum sempiternum. kdeo alio loco dicit 
psalmus, Sacrificium luudis glorificabit me ; et ibi es? via 
qua ostendem illi salutare meum (Psal. xvix, 95) : et, 
Deati qui habitant in. domo tua ; in secula seculorum 
laudabunt te ( Psal. Lxxxnit, 5). Hoc est, Hymnus ome 
uibus sanctis ejus. Qui sunt sancti cjus? Filiis Israel , 
populo appropinguanti sibi. Nemo. dicat : Non sum 
filius Israel. Ne putetis Jud:zeos filios Israel csse , et 
nos non esse filios Israel : audeo vobis dicere , fra- - 
tres mei ; illi non sunt, et nos sumus. Audite quare : 
quia major est natus secundum spiritum , qnam na- 
tus secundum carnem. Unde krael? Ex Abraham; 
quia Isaac ex Abraham, Israel ex Isaac. Quomodo pla- 
cuit Deo Abraham ? Credidit autem. Abraham | Dco , el 
deputatum est illi ad justitiam ( Rom. 1v, 5 ). Quisquis 
imitatus fuerit Abraham , filius est Abrahz : quisquis 
degeneraverit a. fide Abraham, perdidit progeniem 
Abrahz. Jud:i degeneraverunt; perdiderunt : imitati 
sumus nos; invenimus. Audi quia illi perdiderunt : 
quid ilis dicit Dominus dicentibus , Filii sumus 
Abrahg ? Ausi sunt ostentare se , et erigere cervicem 
de nobilitate generis justi; et quid illis Dominus ? Si 
filii Abrahe essetis , facta Abrahae fecissetis ( Joan. 
viui, 55, 39). Si ergo perdiderunt ipsi quod filii sunt 
Abrah:z, invenimus nos ut filii simus Abrahae. Cre- 
dendo quippe inveuimus quod illi non credendo ami- 
serunt : quia credidit Abraham Deo, et deputatum est illi 
ad justitiam, Etsemen Abrahae Christus (Galat. wr, 16), 
et in Cbristo nos sumus ; et ex Israel populus, de quo 
populo Maria, de qua Maria Christus , in quo Christo 
nos : ergo filii Israel nos. Et quomodo addidit, ut dis- 
cerneret nos? F'iliis Israel, populo appropinquanti sibi, 
Attendite Judzeos : si propinquant , ipsi sunt. Et forte 
propiuquant, dicit mihi aliquis : quotidie et ipsi can- 
tant psalmum , et cantant hymnos Dei. Non auditis 
quid eis dixit propheta ? Populus hic labiis me hono- 
rat; cor autem eorum longe est a me ( [sai. xxix, 43 ). 
Si illorum cor longe est , nostrum autem cor proxi- 
mum esL; quia credimus , quia speramus , quia dili- 
gimus, quia Christo adjuncti sumus , quia membra 
ipsius facti sumus : numquid membra longe sunt a 
capite ? Si essent longe, et divisa essent, non diceret: 
Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem sa- 
culi ( Matlh. xxvi, 20 ). Si separata essent, non de 
€eelo diceret : Saule, Sanle, quid me persequeris (Act. 
1X, 4)? Si non in nobis esset , nou diceret, Esurivi , 
el dedistis. mihi mauducare : et cum dicerent illi , 
Quando te vidimus esurientem ? respondit, Cum uni ex 
minimis meis fecistis, mihi fecistis ( Matth. xxv, 55, 
97, 45). Ecce populus , ecce approrinquans dsrael ; 
et cum illo modo spe, postca rc. 





IN. PSALMUM CXLIX 
ENARRATIO. 
SERMO AD TOPULUM. 


À. [ vers. 1. ] Laudemus Dominum et in voce , et in 
intellectu, et in opere bono ; et sicut nos hortatur iste 
psalmus, cantemus ei canticum novum. Sic enim €oe- 
pit : Cantate Domino canticum novum. Vetus homo , 
vetus cantícum : novus homo, novum canticum. Ve- 


tus Testamentum, vetus canticum ;: Novum Testamen- : 


tum, novum canticum. In Veieri Testamento promis- 
siones sunt temporales et terrens. Quisquis terrena 
diligit, vetus canticum cantat : qui. vult cantare can- 
licum novum , diligat xeterna. Ipsa dilectio nova est 
et xterna : ideo semper nova , quia nunquam vete- 
rascit. Nam si bene consideres , antiquum est hoc : 
quomodo ergo est novum ? Numquid, (1atres mei, vita 
&terna modo nata est? Vita zterua ipse Christus est, 
et secundum divinitatem non modo nates est : quia , 
In principio erat Verbum, et Verbum erai spud Deum, 
et Deus erat Verbum : hoc erat in principio apud Deum. 
Omnia per ipsum facta sunt , et. sine ipso. factum. est 
nihil ( Joan. 1, 1-3). Si qux per ipsum facta sunt, an- 
tiqua sunt; quid est ipse, per quem facta sunt? Quid, 
nisi :ternus, et Patri cozternus? Sed nos delapsi in 
peccatum , perveuimus ad vetustatem. Nostra enim 
vox est in illo psalmo ubi dicitur cum gemitu : /nve- 
teravi. in omnibus. inimicis meis ( Psal. vi, 8 ). Invete- 
ravit homo per peccatum , innovatur per gratiam. 
Omnes ergo qui innovantur in Christo , ut ad vitam 
zlernam incipiant pertinere, canticum novum can- 
lant. 

2. Et hoc canticum pacis est, canticum hoc chari- 
tatis est. Quisquis sea eonjunctione sanclorum sepa- 
Tal, non cantat canticum novum. Secutus est enim 
velerem animositatem , non novam charitatem. In 
nova charüate quid est? Pax, vinculum sanete socie- 
talis, compago spiritualis , :»edificium de lapidibus vi- 
vis. Ubi est hoc? Non in uno loco, sed per universum 
orbem terrarum. Audi hoc de alio psalmo : sic dicit , 
Cantate Domino. canticum novum; cantate Domino , 
omnis terra (Psal. xcv, 4). Ex hoc intelligitur quia 
qui non cum omni terra cantat , canticum velus can- 
tat, qu:elibet verba de ore ejus procedant. Quid enim 
attendo quid sonet; cum video quid cogitet? Et tu, 
inquis, vides quid cogitet? Facta indicant. Nam ocu- 
lus in conscientiam non penetrat. Attendo quid agat, 
et ibi intelligo quid cogitet. Neque enim si quisque , 
verbi gratia, comprehenderit hominem in furto, in 
homicidio , in adulterio , cogitationes ipsius in corde 
videt, sed in. factis. Sunt quasdam qus intus latent ; 
sed sunt et multa quz procedunt in opera , et mani- 
festa fiunt etiam hominibus. Cum ergo essent illi qui 
se a compage Christi charitatis et societate s3nctoe 
Ecclesi: separarunt, mali intus apud se, non noverat 
nisi Deus. Venit tentatio ; separavit illos !, et patefe- 
cit hominibus quod noverat Deus. Non enim fructus 


? sic Am, et Mss. ALET. et Lov., superati illos. 


ENARRATIO IN PSALMEM CXLIX. 


1350 
ostenditur nisi in factis. Unde dietum cst : Ez fructi- 
bus eorum cognoscetis eos (Metth. vir, 16). Dixit enim 
Dominus ad quosdam , qui ovium vestitu sc induunt, 
intus autem sunt.lupi rapaces; et ne forte fragilitas 
humana dignoscere non posset lupum sub ovina pelle, 
3i: Ex fructibus eorum cognoscetis cos. Quiwrimus 
fructus charitatis, invenimus spinas dissensionis. Ex 
fructibus eorum cognoscetis eos. Ergo cantieum eorum 
vetus est : cantemus nos canticum novum. Jam dixi- 
mus, fratres, omnis terra cantat cantieum novum. 
Qui cum omni terra non cantat canticum novum , di- 
cat quod vult, linguis sonet Alleluia, dicat tota die, 
dicat tota nocte; non valde aunes mex inclinantur aud 
vocem canlantis , sed quaro mores operantis. luter- 
rogo enim , et dico: Quid est. quod cantas? Respon- 
det : Alleluia. Quid est, Alleluia? Laudate Dominum. 
Veni, simul laudemus Dominum. Si tu laudas Domi- 
num et ego laudo Domíuum ' ; quare in discordia su- 
mus? Charitas laudat Dominum , discordia blasphe- 
mat Dominum. 

$. Et vultis jam nosse ubi cantetis canticum no- 
vum? Qua dicturus est in ipso Psalmo , videte quo- 
modo fiant, et ubi fiant; utrum per omnes gentes fiant 
ista , au in una aliqua parte terrarum : et hinc ple- 
nius intelligetis ad quem pertineat eanticum novum. 
Jam quidem manifestum est illud quod de alio psalmo 
commemoravi , Cantate Domino canticum novum : Et 
ut ostenderet in eantico novo esse fruetum charitatis 
et unitatis, addidit, Cantate Domino , omnis lerra, Nc- 
mo se separet, nemo se disjmugat : triticum cs, ferto 
paleam quousque ventilctur. De area vis excuti? Etsi 
triticum esses * foris ab area, invenirent te volatilia, 
et colligerent tc (Id. m , 12). Adde quia eo ipso quo 
discedis ? et volas, paleam te esse indicas : et quia le- 
vis eras, venit ventus, et de sub pedibus boum abla- 
tus es. Qui aulem triticum sunt, ferunt trituram ; 
gaudent, quia grana sunt, gemunt inter paleam, ex - 
spectant venlilatorem , quem cognoscunt redempto- 
rem. Ganiete. Domino canticum. ovum : laus ejus in 
Ecclesia sanctorum. Hzc est Ecclesia sanctorum, Ec- 
clesia frumentorum toío terrarum orbe diffusorum ; 
per agrum Domini seminata , quod est hic mundus , 
ipso Domino exponente, cum de seminante diceret : 
Quia « homo seminavit bonum semen in agro suo, et 
venit inimicus, et superseminavit zizania ; et dixerunt 
servi patrifamilias, Nonne bonnm semen seminasti in 
agro tuo? unde hic sunt zizania? Respondit ille, Ini- 
imicus homo hoc fecit. » Voluerunt'colligere zizania, et 
compescuit illos dicens: « Sinite utraque crescere 
usque ad messem ; et in lempore messis dicam mes- 
soribus, Colligite primum zizania, et alligate fascieu- 
los ad comburendum ea; triticum autem meum re- 
ponite in horreo. » Postea interrogaverunt eum di- 
scipuli dicentes : Narra nobis parabolum zizaniorum. 
Et ipse exponit omaia, ut nullus homo cordi suo tri- 


! &ic Mss. ALEdd., et ego laudabo Dominim. Quare. etc. 

? Ami, et Er. : De area. vix excutieris, si triticum es. Si 
triticum esse foris ab area, etc. H 

3 Aliquot Vss., €0 ipso quo excedis, ote. Caleri, quod 
exccdis. 


1951 
buat quod ibi intellexerit, sed Magistro cobi expo- 
nenti. Nemo dicat : Exposuit sibi quomodo voluit. Si 
parabolam prophet: exponeret Dominus, quando ipse 
per eos loquebatur quod dicebant ; quis auderet di- 
cere, non sie debere cxponere? Multo magis, quando 
ipse exposuit quud proposuit ipse, quis audet contra- 
dicere manifesto veritati? Cum ergo hanc parabolam 
Dominus exponeret, ait, Qui autem seminat bonum se- 
men, esl Filius hominis : se utique demonstrans. Bo- 
tum vero semen, filii sunt regni : ipsa est Ecclesia san- 
ciorum. Zizania autem, filii sunt maligni. Ager est hic 
mundus (Matth. xm, 24-50, 56-58). Jam videte, fra» 
tres, quia per mundum seminatum est bonum semen, 
et per mundum seminata sunt zizania. Numquid in 
parte triticum , et in parte zizania? Per totum triti- 
eum, et per totum zizania. Ager Domini mundus est, 
non Africa. Non quomodo terrz iste ! : Getulia fert 
Bexagenum aut centenum , et Numidia fert denum : 
non sic est Deo ager suus. Ubique illi fertur fructus, 
et centenus, et sexagenus, et tricenus : tu tantum 
vide quid velis esse, si cog'tas ad Domini fructum 
pertinere *, Ergo Ecclesia sanctorum, Ecclesia catho- 
lica est. Ecclesia sanctorum non est Ecclesia hzreti- 
corum. Ecclesia sanctorum illa est quam przsignavit 
Deus antequam videretur ; et exhibuit, ut videretur, 
Ecclesia sanctorum erat antea in codicibus , modo in 
gentibus : Ecclesia sanctorum antea tantummodo le- 
gebatur, nunc et legitur, et videtur. Quando solum 
legebatur, credebatur : modo videtur, et contradicitur! 
Laus ejus in ecclesia sanctorum. 

4. [vers. 2.] Latetur Israel in eo qui fecit eum. Quid 
est Israel? Videns Deum : hoc enim interpretatur no- 
men Israel, Qui videt Deum, in ipso l»tetur, a quo 
factus est. Quid est ergo, fratres? quia. diximus nos 
ad Ecclesiam pertinere sanctorum , numquid jam vi- 
demus Deum? Quomodo sumus Israel, si non vide- 
mus? Est quxdam visio bujus temporis; erit altera 
visio futuri temporis : visio qux» modo est, per fidem 
est ; visio que futura est, per speciem erit. Si eredi- 
mus , videmus ; si amamus , videmus. Quid videmus? 
Deum. Ubi est ipse Deus? interroga Joannem : Deus 
charitas est (1 Joan. 1v, 40). Benedicamus nomen ejus 
sanctum ; et gaudeamus in Deo, si gaudemus in eha- 
ritate. Quisquis habet charitatem, utquid illum mitti- 
mus longe, ut videat Deum? Conscientiam suam at- 
tendat, et ibi videt Deum. Si charitas ibi non habitat, 
non ibi habitat Deus : si autem cbaritas ibi babitat, 
Deus ibi habitat. Vult illum forte videre sedentem in 
eclo; babeat charitatem, et in eo habitat sicut in 
colo. Ergo simus Israel, et ketemur in eo qui fecit 
nos : Letetur Israel in eo qui fecit eum. In eo qui fecit 
cum Letetur, non in Ario *, non in Donato, non in 
Cxciliano; non in Proculiano (a), non in Augustino : 


! [tà melioris noi: Mss. Alii vero : Non quomodo terra ista 
Getulia fert. sexagenwm, etc. vdd. Non quomodo fert terra 
ista Gellia sexagenum, etc. 

* Aliquot Mss., ad. Dominum fructuum pertinere. 

? Nonnulli «ss, omittunt, non in .trio. 

(u) tinc merito conjicias seruionem Hippone habitum 
vivente Proculiano sive Proculerino, ejusdem urbis ex 
Donatistarum parte episcopo circiter initium quinti seculi : 
de quo vide August. Episit. 99, 94, Sà, 78 eL 88. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1953 


In eo latetur qui (ect. eum. Nos, fratres, non. vobis 
commendamus ; sed commendamus vobis Deum, quia 
commendamus vos Deo. Quomodo vobis Deum com- 
mendamus? Ut diligatis eum bono vestro, non bono 
ipsius : quia malo vestro eum non diligitis , non malo 
ipsius. Non enim minus habebit Deus divinitatem , si 
homo in illum non habeat charitatem. Tu crescis ex 


' Deo, non ille ex te : et tamen tantum nos dilexit 


prior (1 Joan.iv, 19), antequam cum diligeremus, ut Fi- 
lium suum unicum mitteret mori pro nobis (Joan. m, 
46). Qui fecit nos, factus est inter nos. Quomodo nos 
ipse fecit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso fa- 
cium est nihil. Quomodo factus est inter nos? Et Ver- 
bum caro factum est, et habitavit in nobis (Id. 1, 5, 
14). Ergo ipse est in quo debemus la:tari. Nemo ho- 
mo sibi arroget partes ipsius *; ab ipso est lwtitia 
quz nos facit felices : Letetur lsrael in. eo qui fecit 
eum. 

5. Et filii Sion exsultent in rege suo. Ypsc Israel, (ilii 
Ecclesi:x sunt. Quia Sion fuit quidem una civitas, qux 
cecidit : in ejus reliquiis habitabant quidem sancti 
temporaliter ; sed Sion vera et Jerusalem vera ( quia 
ipsa Sion, qux Jerusalem), :eterna est in ccelis, quie 
est mater nostra (Galat. 1v, 26). Ipsa nos genuit, ipsa - 
est Ecclesia sanctorum, ipsa nos nutrivit; ex parte 
peregrina, ex magna parle immanens in colo. Ex 
parte qua immanet in caelo, beatitudo Angelorum est: 
ex parte qua peregrinatur in hoc s:eculo, spes est ju- 
storum. De illa dictum est, Gloria in excelsis Deo : de 
hac dictum est, Et in terra pax hominibus bone volun- 
tatis (Luc. v, 14). Qui ergo in hac vita gemunt , et 
desiderant illam patriam, currant dilectione, non pe- 
dibus corporis : non qu:erant naves, scd pennas; duas 
alas eharitatis apprehendant. Quz sunt dux alze cha- 
ritatis? Dilectio Dei, e$ proximi. Peregrinamur enim, 
&uspiramus , gemimus. Venerunt ad nos Littere de 
patria nostra, ipsas vobis recitamus, 

6. Letetur lsrael in eo qui fecit eum , et. filii Sion 
exsultent in rege suo, Quod dixit, qui fecit eum; hoc 
dixit, in rege suo. Quod audistis, Jsrael; id sunt, filii 
Sion : et quod audistis , in eo qui fecit eum ; hoc est, 
in rege suo. Filius Dei qui fecit nos , factus est intes 
nos : et Rex noster regit nos, quia Creator noster fe- 
cit nos. Ipse cst tamen per quem facti sumus, qui est 
per quem nos regimur : et ideo Christiani , quia ille 
Christus. Christus a chrismate dictus est , id est, ab 
unctione. Reges autem ungebantur (1 Reg. x , 4; et 
xvi, 15) et sacerdotes (Exod. xxx, $0) : ille vero un- 
ctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, 
Sacerdos obtulit se pro nobis. Quando pro nobis pu- 
gnavit, quasi victus est; vere autem vicit. Crucifixus 
est enim, et de cruce sua, in qua crat fixus, diabolum 
occidit : et inde Rex noster. Unde autem Sacerdos? 
Quia se pro nobis obtulit. Date Sacerdoti quod offe- 
rat. Quid inveniret homo quod daret mundam victi- 
mam *? Quam victimam? Quid mundum potest efferre 

! Sic Mss. At Edd.: Nemo sibi arroget, nemo sibi deroqgel 
partes ipsius. 


* Corbeiensis Ws., quod daret mundum? Quam. victi- 
mum ? 


19535 
peccator? O iniqua, o impie! quidquid attuleris im- 
mundum est, et aliquid mundum pro te offerendum 
est. Quxre apud te quid offeras; non invenies. Quxre 
cx te quod offeras; non delectatur arietibus, nec hir- 
cis, nec tauris. Omnia ipsius sunt , etsi non offeras. 
Offer ergo illi mundum sacrificium. Sed peccator es, 
impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Pote- 
ris forte aliquid mundum offerre , purgatus; sed ut 
purgeris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro 
te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus es, pote- 
ris offerre quod mundum est. Offerat ergo scipsum 
mundus sacerdos, et mundet. Hoc est quod fecit Chri- 
stus. Nibil mundum invenit in hominibus , quod of- 
ferret pro hominibus ; seipsum obtulit mundam victi- 
mam *. Felix victima , vera victima , hostia immacu- 
lata! Non ergo hoc obtulit quod nos illi dedimus : imo 
hoe obtulit quod a nobis accepit, et mundum obtulit. 
Carnem enim a nobis accepit, banc obtulit. Sed unde 
illam aecepit? De utero virginis Mari: , ut mundam 
offerret pro immundis. Ipse Rez , ipse Sacerdos; in 
eo ketemur. 

1. [vers. 5.] Laudent nomen ejus in choro. Et cho- 
rus quid significat? Mulli noverunt chorum; et quia 
in civitate loquimur, prope omnes norunt. Chorus est 
consensio cantantium. Si in choro cantamus, concor- 
diter cantemus. In choro cantauntium quisquis voce dis- 
crepuerit, offendit auditum , et perturbat eliorum. Si 
vox inconvenienter cantanlis disturbat concentum 
cantantium, quomodo disturbat horesis dissonans 
concentum laudantium ? Chorus Christi jam totus 
mundus est. Chorus Christi ab oriente in occidentem 
consonat *. Videamus si tantum extenditur chorus 
Christi. Dicit psalmus alius : A solis ortu usque ad oc- 
casum laudate nomen Domini (Psal. cxu, 5). Laudent 
tomen ejus in choro. E 

8. 1n tympano et. psalterio psallant ei. Quare assu- 
mit tyinpanum et psalterium? Ut non sola vox lau- 
det, sed et opera. Quando assumitur tympanum et 
psalterium, manus concinunt voci. Sic et tu, si quan- 
do Alleluia cantas, porrigas et panem csurienti , ve- 
$tias nudum, suscipias peregrinum ; non sola vox so- 
mat, sed et manus consonat, quia verbis facta con- 
cordant. Assumpsisti organum , et consentiunt digiti 
lingu:e. Et ipsum mysterium tympani et psalterii non 
est tacendum. In tympauo corium extenditur, in psal- 
terio chord: extenduntur : in utroque organo caro 
erucifigitur. Quam bene psallebat iu tympauo et psal- 
terio, qui dicebat : Mihi mundus crucifixus est , el ego 
mundo (Galat. vt, 44)! Ipsum psalterium, velut tym- 
panum ? tollere te vult, qui amat canticum novum , 
qui te docet quando tibi dicit : Qui vult esse meus di- 
scipulus, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et 
scquatur me (Matth. xvi, 94). Non dimittat psalterium 
sium, non dimittat tympanum : extendatur in ligno, 
el siccetur a concupiscentia carnis. Nervi quanto plus 


! pic in Edd. additur , hostiam immaculatam : et infra , 
post, vera victima, reperitur, munda victima; quee verba 
Wiss. auctoritate sustulimus. 

3. Aliquot MSs., et occidente consonat. 

3 Yoy., vel tympantm, dissenuentibus ceteris libris, 


ENARRATIO IN PSALMUM CXL!X. 


1954 
fuerint extenti , tànto acutius sonant. Ut ergo acute 
sonaret Pauli apostoli psalterium, quid dixit? Que 
reiro oblitus , in ea que ante sunt eztentus , sequor ad 
palmam superna vocationis (Philipp. m, 15. 14). Ex- 
tendit se ipse; tetigit Christus, et sonavit dulcedo ve- 
ritatis. In tympano et psalterio psallant ei. 

9. [vers. 4.] Quoniam benefecit Dominus in populo 
suo. Quid tam beneficum , quam mori pro impiis? 
quid tam beneficum, quam sanguine justo delere chi- 
rographum peccatoris? quid tam beneficum, quam 
dicerc ; Non ad me pertinet quod fuistis; estote quod 
non fuistis? Benefecit Dominus in. populo suo, dimit- 
tendo peccato, promittendo vitam zternam. Benefa- 
cit aversum convertere, pugnantem adjuvare, vincen- 
tem coronare : Denefecit Dominus in populo suo. Et 
exaliabit * mansuetos in. salute *. Exaltantur enim ct 
superbi , sed non in salute. Mansueti in salute , su- 
perbi in morte : id est, superbi ipsi se exaltant, et 
Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humi- 
liant, et Deus eos exallat. Et exaltabit mansuetos in 
salute. 

10. [vers. 5, 6.] Exsultabunt sancti in gloria. Aliquid 
volo dicere; audite attentius de gloria sanctorum. 
Nemo est enim qui non amet gloriam. Sed gloria stul- 
tórum, popularis illa quz dicitur, habet illecebram 
deceptionis , ut ad laudes vanorum hominum * quis- 
que commotus, velit sic vivere, ut przdicetur ab ho- 
minibus quibuscumque, quomodocumque. Hinc homi- 
nes insani effecti, et inflati typlio, inanes intus, foris 
tumidi, etiam res suas perdere volunt, donando sce- 
nicis, liistrionibus , venatoribus , aurigis. Quanta do- 
nant! quanta impendunt! Effundunt vires , non pa- 
trimouii tantum , sed etiam animi sui. Isti fastidiunt 
po»uperem, quia non clamat populus, ut pauper accei- 
piat; clamat autem populus , ut venator accipiat. Illi 
ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare : ubi cla- 
matur ab ínsanis , insaniunt ; et fiunt omnes insani, 
et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat, Insana 
ista gloria reprehenditur a Domino, improbatur ante 
oculos Omnipotentis, Et tamen, fratres mei, Christus 
sic improperat suis, et dicit : Non a vobis accepi tan- 
tum, quantum acceperunt venatores; et illis ut dona- 
retis, de meo donastis : ego autem nudus eram, et non 
vestistis me. Et iili : Et. quando te vidimus nudum, et 
non vestivimus te? Et ille: Cum uni ex minimis mcis 
non fecistis, nec mihi fecistis (Matth. xxv, 45-45). Sed 
eum vis vestire , qui tibi placet : in quo tibi Christus 
displicet? Vestire vis venatorem, quo forte victo eru- 
bescas : Christus nunquam vincitur; et diabolum vi- 
cit, et pro ie vicit , et tibi vicit, et in te vicit. Talem 
vi'iorem vestire non vis. Quare? Quia minus clama- 
tur, quia minus insanitur. Propterea isti qui tali glo- 
ria delectantur, in conscientia sua nihil habent. Quo- 
modo exhauriunt areas, ut vestes miltant *; sic 


, 

! wss., exaltavit. 

? sie MsS. juxta LXX. At Edd., insalufem : et infra, iu 
mortem. 

3 sje. Mss. At Am., delectationis, ut ad laudem suam et 
honorem | hominum. Er., delectationis et. deceptionis, ut ad 
laudem suam et honorem vanorum hominum. Sic etiam edi- 
tio Lov. excepto quod non addit, et decepttonis. 

* Au, et Er, , mutent. Lov. triteant. Castigantur ad x36 


1955 
exinaniunt ipsam conscientiam , ut nihil ibi habeant 
piretcosum, 

41. Sancti autem qui exsultant in gloria, quomodo 
exsultent, non opus est ut nos dicamus ; ipsius Psal- 
mi audite sequentum versum : Exsultabunt sancti in 
gloria : lelabuntur in cubilibus suis. Non in theatris , 
non in amphitheatris, non in cireis, non in nugis, 
non in foris; sed, in cubilibus suis. Quid cst, in cubi- 
libus suis? In cordibus suis. Audi apostolum Paulum 
exsultantem in cubili suo : IVam gloria nostra hac est, 
testimonium conscientig nostre (Yl Cor. 1, 12). Rursum 
timendum est ne quisque apud seipsum fiat sibi pla- 
zens , et quasi superbus de conscientia sua glorietur. 
Debet enim quisque cum tremore exsultare (Psal. i, 
11); quia donum Dei est unde exsultat, non meritum 
suum. Etenim sunt multi sibi placentes, et justos se 
esse arbitrantes ; et procedit adversus illos alia pagina 
dicens : Quis gloriabitur castum se habere cor ; aul quis 
gloriabitur mundum se esse a peccato (Prov. xx , 9)? 
Vst ergo quidam modus in conscientia gloriandi , ut 
noveris fidem uam esse sinceram, noveris esse spem 
tuam certam, noveris charitatem tuam esse sine simus 
latione. Sed quoniam multa sunt adhuc forte qui 
possunt offendere oculos Dei, lauda Deum qui tibi ista 
donavit ; tunc perficiet quod donavit. Propterea cum 
dixisset, Letabuntar in. cubilibus suis; ne quasi sibi 
placentes viderentur, adjunxit statim, Exsultationes 
Dei in faucibus eorum. Sie Lwtabuutur in cubilibus 
suis , ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed illum 
laudent a quo acceperunt quod sunt, 3 quo vocantur 
ut perveniant ad id quod nondum sunt, eL à quo spe- 
rant perfectionem; cui gratias agunt, quia inchoavit : 
Exsultationes Dei in [aucibus corum. Jam videte san- 
celos, videte gloriam eorum, videte per universum 
mundum, videte quod exsu/tationes Dei sint iu fauci- 
óus eorum. 

49. Et framea bis acute in manibus eorum. Framca 
appellatur, quam. vulgo spatham dicunt. Sunt enia 
gladii ex una parte acuti, ipse sunl machaer. Ipsx 
antem frame, ipse et romphaee, ipse ctiam. $pa- 
iie. appellantur. Magnum mysterium habet boc ge- 
nus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. 
Ipse [rameg sunt bis acutg in manibus eorum. Fra- 
meas bis acutas intelligimus sermonem Domini : ct 
una framea est; scd ideo multze dicuntur, quia mulia 
ora sunt, el mult: lingue sanctorum. Sermo ergo 
Dei, gladius bis acutus (Hebr. 1v, 42). Unde bis acu- 
tus ? Dicit de temporalibus , dicit de :eternis. In utro- 
que probat quod dicit, et euin quem ferit, separat a 
snundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit : 
Non veni pacem mitleze in terram, sed gladium (Matth. 
x, 54) ? Attende quomodo veuit disjungere, quomodo 
venit. separare. Disjungit sanctos, disjungit impios, 
separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, 
pater non vult : venit gladius , venit sermo Dci; di- 
vidit filium a patre. Filia vult, mater non vult ; gladio 
dividuntur ab invicem. Nurus vult, socrus non vult ; 
veniat gladius bis acutus , afferat promissionem vitae 
praxsentis et future , consolationem temporalium , 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1956 
*iernorum perfruitionem. Eece gladius ex utraque 
parte acutus, promittens temporalia et zeterna. [n 
quo nos fefellit !Y Nonne Ecclesia Dei per totum mun- 
dum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non 
videbatur : modo sicut legitur, ita cernitur. Quidquid 
temporaliter nobis promissum est, ad unam partem 
gladii pertiuet : quidquid in sempiternum, ad alteram 
partem gladii pertinet. Habes spem futurarum rerum, 
habes consolationem przsentium ; noli retrahi ab eo 
qui. vult retrahere : pater, mater, soror, uxor sit, 
amieus sit, non te retrahat; et utilis tibi erit gladius 
bis acutus. Utiliter te. ille separat, male te tu conglu- 
tinas. Venit ergo Dominus noster ferens gladium bis 
acutum, promittens zeterna, implens temporalia. Nam 
ideo et duo Testamenta dicuntur. Qux erant ergo 
framem bis acuta in manibus eorum ? iuo Testamenta 
ad gladium bis acutum pertinent : Vetus Testamentum 
terrena promittit, Novum aeterna. In utroque sermo 
Dei verax inventus est, utgladius bis acutus. Quare 
ergo in manibus , et non in linguis? Et framem bis 
acute, inquit , in manibus corum. In manibus. dixit, 
in potestate. Acceperunt ergo sermonenr Dei iu. po- 
testate , ut ubi vellent dicerent , cui vellent dicerent ; 
non timerent potestatem, non contemnerent pauper- 
tatem. In manibus enim habebant gladium, qua vo- 
lebant, vibrabant, versabant, percutiebant : et. hoc 
letum erat in potestate prx»dicantium. Nam si non 
est in manibus sermo : ne forte aliquis dicat, Quoino- 
do sermo est gladius bis acutus, et quomodo in ma- 
nibus? si ergo sermo non est in manibus, quare 
scriptum est, Factus est sermo Domini in mauu Aggei 
prophet (Aggai 1, 1) ? Numquid, fratres , sermonein 
suum Deus in digitis ipsius fecit? Quid. est, in manu 
ipsius factus est? In potestate illi datum est priedicare 
sermonem Domini. Postremo possumus etiam has 
manus aliter intelligere. Nara qui locuti suut, in lin- 
gua habuerunt sermonem Dei; qui scripserunt, in 
manibus : Et frameag bis acutg in manibus eorum. 

13. [vers. 7.] Jam, fratres , videtis sanctas arma- 
tos; allendite strages, altendite gloriosa prolia. Si 
enim imperalor, et miles; si miles, et hostis; si 
bellum, et victoria. Quid fecerunt isti. habentes in 
manibus frameas bis acutas ? Ad faciendam vindictam 
in gentibus. Videte si non cst vindicta facta in genti- 
bus. Quotidie ipsa (it; hoc agimus et nos loquendo. 
Attendite quomodo cxss sunt gentes Babyloniz. Illi 
redditur duplum : sic enim de iila scriptum est, [ted- 
dite illi duplum, ad quod. [ecit (Apoc. xvii, 6) .Quomo- 
do redditur duplum ? Bollant sancti, educunt frameas 
bis acutas ; fiunt strages, fiunt oecisiones, separatio- 
nes : quomodo illi duplum redditur? la. quaudo 
poterat persequi Christianos, carnem occidebat, Deum 
non coufringebat : modo. illi duplum redditur; et 
Pagani exstinguuntur ?, et idola franguntur. Quomo- 
do, inquies, Pagani occiduntur ? Quomodo , nisi eum 
Christiani fiunt? Quxro paganum, non invenio; chri- 

! Sic aliquot Mss. At Edd., promittens temporalia, in qui- 


bus nos non fefellit. 
? Cbristin:eanus MS., et pagania occiditur, 


1957 


Stianus est : ergo mortuus est paganus, Nam si non 
occiduntur, unde dictum est Petro : Macta et mane 
duca. (Act. x, 15)? Unde ipse Saulus occisus est 
persecutor, et Paulus erectus est praedicator? Quiero 
Saulum perscecutorem, et non invenio; occisus est. 
Unde? De tramea bis acuta. Sed quia occisus est in 
se, et vivificatus est in Christo , ideo confidens dicit : 
Vivo autem jam non. ego; vivit autem. in. me. Christus 
(Galat. n, 20). Quomodo illi (it, sic per illum. Etenim 
«um factus csset praedicator, accepit et ipse in mani- 
bus frameam bis acutam, ad faciendam vindictam in 
gentibus. Et ne vere tu putares homines ferro percuti, 
sanguinem fundi, vulnera in carne ficri, Sequitur, et 
exponit : Objurgationes in populis. Objurgatio quae 
est ? Correptio. Procedat ex. vobis framea bis acuta , 
nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo 
vestro. Qualis homo es, qui idola. colis? Dic amico 
t0, si tamen remansit cui dicas : Qualis homo es, 
qui dimisisji eum a quo factus ez, et adoras quod 
fecisti ? Melior est faber , quam quod fabricat faben. 
Si fabrum adorare erubescis, quod faber tecit, non 
erubescis? Cum ceperit erubescere, cum caperit 
compungi, fecisti vulnus de framea ; pervenit ad cor, 
moriturus est ut vivat : Framea bis acut in manibus 
eorum, ad faciendam vindictam in geniibus, objurgatio- 
nes in populis. 

14. [vers 3.] Ut alligent reges eorum in compedibus, 
et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut fasiant in eis ju- 
dicium conscriplum. Facile exposniraus quomodo «de 
fraimeis cadant ut €xsurgant, separentur ut. congre- 
gentur, vuluerentur ut sanentur, moriantur ut vivant : 
sed quid faciemus ? quomodo exponemus, Ad alligan- 
dos reges eorum in compedibus ? Reges. gentium alli- 
gandi in compedibus ; et nobiles eorum in vinculis, 
addidit ferreis. Adestóte, ut. agnoscatis quod. nostis. 
Isti enim versus quos coepimus exponere, obscuri sunt ; 
sed illud quod ex illis dicturus sum, non est novum. 
Jam notum est vobis ; modo non discere opus habe- 
tis, Scd commemorari. Ad hoe autem voluit Deus 
obscure ponere quosdam versus suos, non ut aliquid 
novum de ilis eruatur; sed ut quod jam usitatum 
erat !, obscuris expositis innovetur. Novimus TCgCS 
faetos christianos, novimus pobiles gentium factos 
christianos. Sunt hodieque , et fuerunt ?, et erunt; et 
non.cessaut frame bis acute in manibus sanctorum. 
Quomodo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis 
intelligimus? Scit Charitas vestra et eruditio (quia in 
Ecclesia nutriti estis, et soletis audire divinas lectio- 
ue:), quoniam. infirma mundi elegit Deus , ut con[un- 
dcret [oria ; el. stilla mundi elegit Deus, ad. cou[un- 
dendos sapientes; et ea qu& non sunt tanquam ea qua 
sunt, ul qud sunt evacuentur. Sic enim ait Apostolus : 
Videte enim vocationem vestram, fratres, quia non mul- 
li sapientes secundum carnem , non mulii potentes, non 
nulti nobiles ; sed stulta mundi elegit Deus , et infirma 
mundi, ut confunderet. fortia; et. ignobilia et. contem- 
ptibilia elegit Deus , e ea qua non sunt tanquam ca qug 


Sic Ns. Fd. vero, inusitatum eret. 
Er. Lugd. Ven : sunt liodie qua fuerunt. — M. 


1 
? 


ENARRATIO IN PSALMUM CXLIX, - 


1958 

Sunt, ul ea qua sunt evacventur (1 Cor. 1, 26-98). Venit 
Deus Chrisws prodesse omnibus : sed elegit prodesse 
imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore ; 
et elegit ea qu:e. nullius momenti erant. in mundo. 
]psos implevit Spiritu $uo, dedit eis framoeas bis acu- 
las, praedicare precepit Evangelium, ct ire per totum 
orbem terrarum (Matth. xxvin, 19). Fremuit mun- 
dus, erexit se leo adversus agnum : sed fortior leone 
inventus €st agnus. Leo victus est Scviendo , agnus 
Vicit patiendo. Conversa. sunt corda hominum ad li- 
morem: Christ ; COperunt reges, €operunt. nobiles 
miraculis commoveri, propheti:e adimpletione tarbari, 
videre in ununr nomen concurrere genus humanum. 
Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem , et 
dimittentes domos Suas, substantias suas distribuen- 
tes. pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. "fli 
enim imperfecto dicitur a. Domino : Si vis per(ectus 
ese, vade, vende omnia que habes, et. da pauperibus ; 
€( veni, sequere me, et habebis thesaurum in celis 
(1d. xix, 2t). Multi ex. nobilibus fecerunt. hoc : sed 
cessaverunt isti nobiles esse gentium ; elegerunt 
poupertatem in s:xeulo, nobilitatem in Christo. Multi 
sutem tenent ipsam nobilitatem ! , tenent regias po- 
testates , et sic sunt christiani. Ipsi sunt tanquam in 
compedibus, et tanquam ín viuculis ferreis. Uuda 
lioc? Ne progrederentur ad illieita, compedes acce- 
perunt; compedes sapientir, compedes verbi Dei. 
15. Qnare ergo vincula ferrea, et non. vincula 
aurea ? Ferrea sunt quamdiu l'iment ; ament, ct aurea 
erunt. Attendat Charitas vestra quid loquar. Audistis 
modo apostolum Joannem : Timor non est in charita- 
le; sed perfecta charitas [oras mittit timorem, quia timor 
tormentum habet (I Joan. iv, 18). loe est. vinculum 
ferreum. Et tamen nisi timore iucipiat homo. Deum 
colere , non perveniet ad amorem. luitium sapientiam 
timor Domini (Psal. cx, 10). Incipit erzo a. vinculis 
ferreis, finitur ad forquem aureum. Dictum est enim 
de Sapientia, Et torquem aureum circa tuam 
vicem (Eccli. vi, 


CCT« 
25). Non tibi imponeret torquem 
aureum , nisi primo in compedibus ferreis te alli - 
gasset. Coepisti a timore , consummaris ad sapien- 
tiam *. Quam multi sunt. qui propterea nolunt ma- 
le facere, quia gehennas timent, quia cruciatus ti- 
ment? Nondum amant justitiam. Si illis promitteretur 
impunitas, et diceretur eis, Facite quod vultis se- 
curi, impunitum vobis erit; emitterent progressus 
libidinum suarum in quieque nequissima : et maxime, 
fratres mei, maxime reges ct nobiles, quibus non 
facile dicitur, Quid fecisti ? Nam pauper lioino , elsi 
non timeat Deuni ; quia nullarum virium est , nulla- 
rum facullatum ; ne cum se commoserit, in suppli-- 
cium rajiatur, cessat timore hominis, etsi non Dei. 
Potentes autem. mundi, reges, nobiles, nisi Deum 
timeant , quid timebunt? Sed przedicatur illis, ef per- 
cutiuntar. framea bis acuta. Dicitur illis quia est qui 
ponat alios ad dexteram , alios ad sinistram ; ut dieat 
! lic in Edd, additur, in Chrísto : quod abest a Nss. 


? Fdd., a sapientia. At orones Mss., ad sapientizm :; et ex 
his plures habent, consummare. 


1959 


eis qui a sinistris sunt : Ite in ignem aternum , qui 
paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 553, 41). 
Nondum diligunt justitiam, sed timent ponam; et 
timendo ponam, jam acceperunt compedes, et in 
vinculis ferreis erudiuntur. Venit ad nos homo de 
szxculo potens; offendit illum uxor sua, aut forte 
concupivit alterius pulchriorem, aut alteram ditio» 
rem : vult dimittere eam quam habet, et non facit. 
Audit a servo Dei, audit a propheta, audit ab apo- 
stolo, et non facit! ; audit ab eo in cujus manibus 
est framea bis acuta , Non facies , non licet tibi , non 
permittit Deus dimittere uxorem, excepta causa for- 
nieationis (fd. v, $2.) : audit hoc, timet, et non 
facit. Pedes leves jam progrediebantur in lopsum , 
compedibus tenentur ; habet vincula ferrea, timet 
Deum. Dicitur illi : Damnabit te Deus, si feceris; 
judex est supra omnes, audit gemitum uxoris tux, 
reus teneberis in conspectu ejus. Hac concupiscentia 
blanditur, hac pcena deterret. Ibat ad consentiendum 
prav: cupiditati , nisi vincula ferrea retinerent. Quod 
plus est, si dicat, Conünere jam volo, nolo jam 
uxorem : Non potes. Quid , si tu vis, et illa non vult? 
numquid per continentiam tuam debet illa fieri for- 
nicaria* ? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non 
vult tali lucro Deus compensare tale damnum. Redde 
debitum ; etsi non exigis, redde. Pro sanctificatione 
perfecta Deus tibi computabit, si non quod debet 
exigis *, sed reddis quod debetur uxori. Times, non 
facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis 
ferreis constrictus es : Alligatus es uxori? Ne quasie- 
ris solutionem (1 Cor. vu, 39, 5, 27). Durum est , 
ferreum. est. Nam quando Dominus hoc ait , ostendit 
quia vinculum est ferreum : (adolescentes audite : 
vincula ferrea sunt, nolite pedes miltere ; cum mi- 
seritis, arctius constringemini compedibus. Tales 
compedes consolidant vobis et episcopi manus. Nuin-! 
quid non fugiunt in Ecclesiam compediti , et solvun- 
tur hic? Viri fugiunt huc. volentes dimittere uxores 
euas ; hic arctius colligantur : nemo solvit ^ has com- 
pedes). Quod Deus conjunait, homo non separet. Sed 
dura sunt vincula. Quis nesciat? Ipsam duritiam do- 
luerunt Apostoli , et dixerunt : Si lalis est causa cum 
uxore, non expedit nubere. Si vincula ferrea sunt , non 
opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus : Non 
omnes capiunt verbum istud ; sed qui potest capere , ca- 
piat (Matth. xix, 6,10, 11). Alligatus es uxori? Ne 
quasieris. solutionem ; quia alligatus es. vinculis fer- 
reis. Solutus es ab uxore? ne quassieris uxorem (1 Cor. 
vir , 27) ; nou te colliges vinculis ferreis. 

46. vers. 9. ] Ut faciant in eis judicium conscriptum. 
IIoc est judicium quod faciunt sancti per omnes gen- 
tes. Quare , conscriptum ? Quia ista antea conscripta 


t Plerique Mss., quam. habet. Non facis, audit a servo 
Dei, audit a propheta, audit ab apostolo, Non facis. Et intra: 
Non facis, non licet tibi, etc. 

? Fr. Lugd. Ven. sie habent hunc locum: Dicam quod 
plus est : sed dicat, continere jam volo, nolo. jam wrorem, 
non potest... numquid per continentiam tuam debes illam fü» 
cere fornicariam. — M. 

sic plures Mss, Edd. vero : si quod on debetur exigis. 

» sic Mss. At Edd., nemo so«at. 


S. AUGUSTINI EPISCOPI 


1960 
sunt, et modo complentur. Ecce modo liunt : ali- 
quando legebantur, et ron fiebant, Et conclusit ita : 
Gloria hec est omuibus sanctis ejus. Per totum mun- 
dum, per universas gentes hoc sancti agunt, sic 
glorificantur : sic exaltant Deum in faucibus suis, 
sic latantur in. eubilibus suis , sie exsultant in gloria 
sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum 
novum , sie dicunt Alleluia , corde, ore , vita. Amen, 


m à i i HB —ÀÀ 


IN PSALMUM CL 
ENARRATIO. 


41. Quamvis ordo Psalmorum , qui milii magni sa- 
eramenti videtur continere secretum. nondum mihi 
fuerit revelatus ; tamen quia omnes centum quinqua- 
ginta numerantur, etiam nobis qui totius ordinis eo- 
rum altitudinem adhue acie mentis non penetravinus, 
insinuant. aliquid, unde non impudenter, quanjum 
Dominus adjuvat , disputare possimus. Primum quin- 
denarius numerus, ex quo iste multiplicatur (quod 
enim valent quindecim in ordine singulorum , hoc 
valent centum quinquaginta. in ordine denarioruni , 
quoniam quindecies deni eos faciunt; hoc valeut 
mille quingenti in ordine centenariorum , quoniam 
quindecies centeni sunt ; hoc valent quindecim millia 
in ordine millenariorum , quoniam quindecies mille 
sunt) : quindenarius ergo numerus concordiam signi- 
ficat duum Testamentorum. In illo enim observatut 
sabbatum, quod significat quietem (Exod. xx , 10) : 
in isto dominicus dies , qui significat resurrectionem, 
Sabbatum autem est dies septimus : dominicus vero 
post septimum , quid nisi octavus, idem qui primus: 
habendus est? lpse enim dicilur etiam una sabbati 
(Marc. xvi , 2), ut deinde sit secunda , tertia , quar- 
tà , et deinceps usque ad septimum sabbatum. À do- . 
minico autem usque ad dominicum octavus est dies : 
ubi Testamenti Novi revelatio declaratur, quod in 
Veteri tanquam sub terrenis promissionibus tegeba- 
tur. Septem porro et octo quindecim sunt. "Tot suit 
et cantica que appellantur graduum , quoniam toti- 
dem fuerant etiam templi gradus. Deinde et qvin- 
quagenarius numerus magnum sacramentum per sé 
gerit, Constat enim. de septimana septimanarui , 
addito uno tanquam ipso octavo ad quinquàgenarium 
numerum terminandum. Septies quippe septem qua- 
draginta. novem faciunt ; quibus unus additur, ut 
fiant quinquaginta. Qui numerus quinquagenar;us 
usque adeo magn:e significationis est, uL ex Domini 
resurrectione tot diebus completis , ipso quinquages 
nario die venerit super eos qui in Christo fuerant 
congregati , Spiritus sanctus (Act. n, 1-4). Qui spiri- 
tus sanctus in Scripturis septenario praecipue numero 
commendatur , sive apud Isaiam , sive in Apocalypsi 
(Apoc. 1, 90); ubi apertissime septem Spiritus Dé 
perhibentur, propter operationem septenariam unius 
ejusdemque Spiritus. Que operatio seplenaria per 
]saiam prophetam ità commemoratur : Requiescet st. 
per eum Spiritus Dei ; Spiritus sapientice et intellectus, 
Spiritus consilii el. fortitudinis Spiritus scientie el 


1961 
pietatis , Spiritus tinoris Domini (1sai. x1, 9, 3). Ipse 
debet intelligi timor Domini castus, permanens in 
$»culum suculi (Psal. xvin, 10). Servilem autem 
timorem consummata charitas foras mittit (1 Joan. 1v, 
18); et nos liberos facit, ne servilia opera faciamus, 
qui sabbato prohibentur. Charitas autem Dei diffusa 
est in cordibus nostris per Spirilum sanctum , qui 
dalus est nobis (Rom. v, 5). llinc quoque Spiritus 
sanctus septenario numero commendatur. Quinquage- 
narium vero eiiam iu quadraginta et decem Dominus 
dispertitus est. Die quippe quadragesimo post resur- 
rectionem suam ascendit in celum, ac deinde com- 
pletis diebus decem misit Spiritum sanctum : qua- 
dragenario scilicet nnmero temporalem in hoc mundo 
cohabitationem commendans. Quoniam quaternarius 
in quadraginta numerus prevalet; quatuor autem 
partes habet mundus et annus : denario vero addito, 
velui mercede pro impleta lege bonis operibus red- 
dita, ipsa :ternitas figuratur. Hunc quinquagenarium 
triplum habet centesimvs et quinquagesimus nuime- 
rus, tanquam eum multiplicaverit trinitas. Unde et 
hac causa non inconvenienter intelligimus istum nu- 
merum esse Psalmorum. Nam et in illo numero pi- 
scium qui capti sunt retibus post resurrectionem 
missis , ad centum quinquaginta additis tribus (Joan. 
xxi , 11), velut admonitio videtur facta , in quot par- 
tes debeat iste numerus dispertiri, ut ter habeat 
quinquagenos. Quanquam ille numerus piscium ha- 
beat et aliam rationem multo subtiliorem et jucun- 
diorem , quod decem et septem in trigonum missis , 
id est, ab uno usque ad decem et septem omnibus 
computatis, ad eumdem numerum pervenitur. In 
decem autem Lex, in septem vero Gratia significatur ; 
quia Legem non implet , nisi charitas diffusa in cor- 
dibus nostris per Spiritum sanctum, qui septenario 
numero significatur. 

9. Quod ergo quidam * omnium Psal:ziorum quin- 
que libros esse crediderunt , illud secuti sunt, quo- 
ties in fine psalmi dictum fuerit, Fiat , fidt (Psal. xv, 
LXX!, LXXxXvilt, et cv). Sed hujus dispertitionis ra- 
tionem cum .vellem comprehendere , non valui : quia 
nec ips:e quinque partes xequales sunt inter se, etsi 
mon sScripturz: quantitate, saltem Psalmorum ipso 
numero, ut. tricenos haberent. Et si uniuscujusque 
libri finis est. Fiat, fiat; cur liber quintus idemque 
ultimus non eodem fine sit terminatus , merito qu:eri 
potest. Nos autem Scriptur: canonicz auctoritatem 
sequentes, ubi legitur, Scriptum est emim in libro 
Psalmorum (Acl. 1, 20); unum Psalmorum librum 
esse novimus. Et video quidem quomodo ct hoc ve- 
rum sit, et illud si verum est, huic vero non relu- 
ctetur. Fieri enim potest ut. aliqua consuetudiae lit- 
terarum hebrzarum uuus liber dicatur, qui constat 
ex pluribus; sicnt ex Ecclesiis pluribus una constat 
Ecclesia, et ex pluribus colis unum celum ( Non 
enim caelorum aliquod prxtermisit qui dixit, Auzi- 
lium meum a Domino, qui fccit celum et terram [Psal. 
«xx , 2]. Et cum Seriptura dicat, Et vocavit Dcus fir- 

! negius Ms.: Quod gracorum quidam. 

ParROoL. XXXVII. 


ENARRATIO IN PSALMURM CL. 


1962 
mamentemn. calum ; et aquas esse super lirmamen- 
tum [Gea 1, 8, 7], hoe est super caelum : non men- 
titur tamen cadem Scriptura dicens, £t aque que su- 
per colos sunt , laudeut nomen Domini (Psal. cxvvin , 
4,5]; quia non ait , super cadum) , et una terrà ex 
multis terris. Nam et orbem terrx , et orbem terra- 
rum, quotidiana consuetudine dicimus. Et qui ait, 
Scriptum cst in libro Psalmorum, quanquam. mos lo- 
quendi sic se habeat, ut unum esse librum insinuare 
voluisse videatur ; tunen responderi potest , in libro 
Psalmorum essc dictum , In aliquo libro eorum quin- 
que : quod in usu locutionis usque adco vel non est, 
vel raro est , ut etiam duodecim Prophetarum unum 
librum esse ideo persuadeatur, quia similiter legitur, 
Sicut scriptum est in libro Prophetarum (Act. vu, 42). 
Sunt eti:m qui universas omnino Scripturas canoni- 
cas unum librum vocent, quod valde mirabili et 
divina unitate concordent : et hinc esse dictum , /n 
capite libri scriptum est de me, ut facium voluntatem 
tuam; ut sic intelligatur per Filium Pater fecisse 
mundum, cujus conditio principium. Scripturarum 
est in libro Geneseos. Vel magis quia prophetia vi- 
deiur esse, non facta narraus, sed. futura. prenun- 
tians (non enim ait, quod fecerim; sed, ut faciam, 
sive, ut facerem voluntatem tuam) ; ad illud hxc. sen- 
tentia referenda est, quod in primis partibus ejusdeun 
libri scriptum est, Erunt duo in carne una (Gen. qw, 
21). Quod sacramentum magnum dicit Apostolus , iu 
Christo et in Eeclesia (Ephes. v, 531, 52). Quanquam 
et iste Psalmorum liber potest intelligi significatus , 
ubi dictum est, In capite libri scriptum est de me, ut 
fciam. voluntatem. tuam : sequitur enim , Deus meus, 
volui, et legem tuam in medio cordis mei. De ip-o 
quippe accipitur prophetatus in capite libri hujus psal- 
mus ipse primus, Beatus vir qui non. abiit in corsilio 
impiorum , et in via peccatorum non stetit , el in cathe- 
dra pestilentiarum non sedit : sed in lege Domini volun- 
tas ejus , et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psal. 
1, 1, 2) : ut hoc sit quod dictum est, Deus meus, vo- 
lui , et legem. tuam in medio cordis mei. Quod autera 
sequitur, Evangelizavi justitiam tuam in. Ecclesia m«- 
gna (Psal. xxxix, 8-10); congruentius ad illud rc- 
fertur, Et erunt duo in carne una. 

3. Sive ergoillud, sive hoc intelligatur quod dictum 
est , In capite libri ; liber iste Psalmorum per quin- 
quagenos, si per ipsos quinquagenorios articulos 
interrogetur, magnum aliquid et valde dignum con- 
sideratione respondet. Non enim frustra mihi videtur 
quinquagesimus esse de poenitentia , centesimus de 
misericordia et judicio , centesimus quinquagesimus 
de laude Dei in sanctis ejus. Sic enim ad zternam 
beatamque tendimus vitam , primitus peccata. nostra 
damnando , deinde bene vivendo, ut post condemna- 
tam vitam malam gestamque bonam, mereamur zeter- 
nam. Secundum propositum enim occultissimz justi- 
tie bonitatisque sux» Deus, quos pra'destinavit, illos et 
vocavit ; et quos vocavit , ipsos ct justificaviL ; quos autein 
justificavit, ipsos et glorificavit. (Rom. vm, 50). Pro- 
destinatio nostra. non in. nobis facta. est, sed in 
[So1zante- deuz.) 


1965 
eceulto apud ipsum, i» ejus proscientia. Tria vero 
reliqua. in. nobis fiunt, vocatio, justifientio, glorifi- 
ealio, Vocamur priedicatione. poenitenti:e : sie. euim 
caepit Dominus evangelizare, Agite pannitentiam ; ap- 
propinquavit. enim. regnum. colorum (Matth. wi, 29; el 
iv, 17). Justificamur in vocatione misericordi:z, ct 
üimore judicii : hinc est quod dieitur, Dens, in nomine 
iuo salvum me fac, et in virtute ta judica me. ( Psal. 
141, 5). Non timet judicari, qui impetraverit ante sal- 
vari. Vocati, renuntiamus diabolo per poenitentiam, 
ne sub jugo ejus remaneamus : justificati, sanamuc 
per misericordiam ne judicium timeamus : glorificati, 
iransimus in vitam :eternam, ubi Deum sine fine lau- 
damus. Ad hoc pertinere arbitror quod Dominus ait : 
Ecce ejicio da monia, et sanitates per[icio hodie et. eras, 
el. tertia * consummor (Luc. xii, 59). Quod. ctiam. in 
triduo sux passionis et dormitionis ct evigilationis 
ostendit. Crucifixus est enim, et sepultus, et resur- 
rexit. In cruce de principibus et potestatibus trium- 
phavit , in sepulcro requievit, in resurrectione 
exsultavit. Poritentia cruciat, justitia tranquillat , 
vita :terna glorificat. Peenitenti:S vox est: Miserere 
mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam ; el 
secundum — multitudinem — miserationum. tuarum. — dele 
iniquitatem meam. ILxc offert sacrificium Deo spiritum 
contribulatum, cor contritum et humiliatum ( Psal. 
L. 5, 19). Justiti:e Christi vox est in electis suis: 
Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine ; psal- 
lam, et intelligam in via immaculata, quando. venies ad 
me. ler misericordiam quippe adjuvamur ad. tacien- 
dam justitiam, ut securi ad judicium. veniamus ; ubi 
disperduntur de civitate Domini omnes qui operantur 
iniquitatem (Psal. c, 1, 2, 8). Quo versu psalmus iste 
concluditur, vit:e? 2eternz vox est. 

& [vers. 1, 2.] Laudate Dominum in. sanctis. ejus : 
utiqne in eis quos glorificavit. Laudate ein. in firma- 
menlo virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus cjus ; 
vel, ut alii interpretati sunt , t potentatibus ejus. Lau- 
dale eim secundum multitudinem magnitudinis ejus. 
Omnia ista ipsi sunt sancti ejus; quoniodo dicit Apo- 
ziolus : Ut nos simus justitia Dei in ipso (M Gor.v, 21). 


5i ergo justiua Dei quam fecit in eis, cur non et vir-. 


ius Dei quam. feciLin eis, ut resurgerent a mortuis? 
Nam ci in Christi resurrectione virtus maxime com - 
mendatur; quia in passione in(irmitas fuit, dicente 
Apostolo, Etsi crucifixus est ex in(irmitale, sed vivit 
ez virtute Dei ( Id. xi, 4) : et alio loco, Ad cogno- 
scendum, iuquit, eum, et virtulem. resurrectionis. ejus 
(Philipp. i, 10). Optime autem ait, In. firmamento 
viriutis ejus. Firinamentum est enim virtutis, quia 
jani non. morietur, et mors ei* ultra non dominabitur 
uHlom. vi, 9). Cur non et potentatus. Dei dicantur, 
quos in eis fecit? Imo ipsi sint potentalus ejus ; quo- 
modo dictum est, Nos sumus justitia Dei in ipso. 
Quid enim potentius, quam regnare in xlernum, 


! Fild., fertia die. Abest, die, a potioribus Mss. et a graeco 
textu Evayigelii. , 

5 rdd., ef vita, ete. Varie la, e£, redundat, nec estia 
»SS. 

5 Aliquot Mss., non morientur, ct mors cis ultra, c. 


S. AUCUSTINI EPISCOPI 


4964 
sub pedibus positis omnibus inimici«? Cur. nou ipsi 
sint etiam multitudo. magnitudinis ejus? Non qua * 
ise magnus est, sed qua maguos cos fecit, am mül- 
tos, hoe est, millia millium. Sicut aliter intelligitur 
justitia qua est ipse justus; aliter quam in nobis facit, 
ut nos simus justitia ejus. 

9. lidem ipsi sancti sunt in omuibus musicis organis 
deinceps significati , ad laudandum Deum. Quod enim 
proposuit diceus, Laudate Dominum in sanctis ejus , 
hoc exsequitur, varie sigaificans eosdem ipsos sanctos 
ejus. 

6. [vers. 5.] Laudaie eum. in. sono tube : propter 
laudis excellentissimam | claritatem. Laudate eum in 
psalterio. et cithara. Psalterium. est. de. superioribus 
laudans Deum, cithara de inferioribus laudans Deum; 
Linquam de celestibus et terrestribus , tanquam eur 
qui fecit celum et terram. Jam quippe in alio psalmo 
exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud 
lignum, cui Rervorum series, ut meliorem sonum red- 
dat, incumbit: quod lignam cithara inferius habet. 

7. [vers. 4.] Laudate eum in tympano etchoro.T ym- 
panum laudat Deum , cum jam in carne mutata nulla 
est terren:e. corruptionis infirmitas. De corio qu:ppe 
fit tympanum exsiccato atque firmato. Chorus laudat 
Deum, quando laudat, eum pacata. societas. Laudate 
eum in chordis et organo. Chordas habet et psalterium 
et cithara, qu:e superius commemorata. sunt. Orga- 
num autem generale nomen est omnium vasorum 
musicorum ; quamvis jam obtinuerit consuetudo , 
ut organa proprie dicantur ea quie. inflantur follibus.: 
quod genus significatum hic esse nonarbitror.Nam eum 
organum vocabulum graecum sit, ut dixi , generale 
omnibus mu;icis iustrumentis; hoc cui folles adhi- 
bentur, alio Grxci nomine appellant. Ut autem orga- 
num dicatur, magis latina et ea vulraris est consue- 
tudo. Quod ergo ait, in chordis et organo, videtur 
mihi aliquod organum quod chordas habeat, siguifi- 
care v.luisse. Non enim sola psalteria et citharie 
chordas habent: sed quia in psalterio et. cithara, 
propter sonum ab inferioribus et superioribus, in- 
ventum est aliquid quod secundum hanc distinctionem 
possit intelligi, aliud nos iu ipsis ehordis quwrere 
admonuit; quia et ipsi? sunt caro, sed jam a cor- 
ruptione liberata *. Quibus fortasse ideo addidit orga- 
num , non ut singuli sonent, sed ut diversitate 
concordissima consonent, sicut ordinantur in orgauo. 
Habebunt enim etiam tunc sancti Dei differentias suas 
consonantes, non dissonantes, id est, consentientes , 
non dissentientes; sicut fit suavissimus concentus 
ex diversis quidem, sed non inter se adversis sonis. 
Stella enim a stella differt in claritate; sic e? resurre- 
ctio mortorum (1 Cor. xv, 41, 42). : 

8 [vers. 5, 6.] Laudate eum in cuymbalis bene sonan- 
tibus, ieudate eum. in. cymbalis jubilutionis. Cymbala 
invicem tangunt ul sonent ? ; ideo a quibusdam labiis 
nostris comparata sunt. Sed mclius intelligi puto in 


! Er. Lugd. Ven. Lov., hic et j aulo post, quiu. — M. 
* sic meliores Mss. Fdd. vevo, liber«te. 
3 Eild., ut bene sonent. Abest, bene, a Mss. 


19065 
cymbalis. quodammodo Yaudare Deum , duin quisque 
honoratur à. proximo suo, non à seipso ; el invieeim 
honorantes dant laudem Deo. Ne quis autem cymbala 
intelligeret , qu:e sinc anima sonant , ideo puto addi- 
tum , in. cymbalis jubilationis. Jubilatio namque , id 
est inelfabilis laus , nonnisi ab anima proficiscitur. 
Nec praxereundum existimo quod musici dicunt, et 
res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; 
voce , flatu, pulsu : voce, ut est per fauces eL arterias, 
sine organo aliquo cantantis hominis ; flatu , sicut 
per tibiam, vel quid ejusmodi ; pulsu, sicut. per 
citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus 
hic praetermissum est : nam vox est in choro, 
flatus in tuba, pulsus in cithara; tanquam mens, 
Spiritus, corpus; sed per similitudines, non per 
proprietates. Quod ergo proposuit, Laudate Dominum 
in sanctis ejus, quibus hoc dixit, nisi eis ipsis? Et in 
quibus ut Deum laudent, nisi in. seipsis? Vos euim 
sancti ejus , *aquit , virtus ejus estis, sed quam fecit 
ju vobis ; et. potentatus ejus, et multitudo magnitu- 
dinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis 
tuba, psalterium, cithara, tympanum, chorus, 
Chord: , et organum, et cymbola jubilationis bene 





ENARRAT!O IN PSALMUM XIV. 


1966 


Sonantia,quia consonantia. Vos estia he omuia z 
uiliil hie vile , nihil hie transitorimn, nibil ludierum 
cogitetur, Et quia sapere seeuidum carnem inors eet, 
Omnisspiritus laudet Dominum. 





SANCTI AURELIH AUGUSTIN! 


(uti quidem in editis Er.etLov. ad hujus torii calcem liabetur) 


ORATIO, 


Quam post singulos sermones atque tractatus dicere 
consuevit. 


Conversi ad Dominum Deum Patrem omnipoten- 
lem, puro corde ei, quaatum potest parvitas nostr2, 
maximas atque veras gratias agamus : precantes toi. 
animo singularem mansuetudinem cjus, ut. preces 
nostras in. beneplacito suo exaudire dignetur ; ini- 
micum quoque a nostris actibus et cogitationibus sua 
virtute expellat, nobis fidem miultiplicet, mentem gu- 
bernet, spirituales. cogitationes concedat, et ad bea- 
tirudinem suam perducat : per Jesum Christum filium 
suum Dominum nostrum, qui cum co vivit et regnat 
in unitate Spiritus sancti Deus, per omnia s:ecula s:e- 
culorum. Amen. 


IN PSALMUM XIV 
ENARRATIO, 


in tribus Mss. Vaticano, hegio et alio Dominicanorum conventus Claromontani reperta, proxime aute alteram, quam suo 
loco habes, ejusdem Psalmi expositionem : et maxima parte inserta vulgato sub nomine Hieronymi in Psalmos corm- 


mentario. 


4. [vers. 1.] Opportune quartus decimus psalmus 
lectus cst; et secundum ordinem ita evenit, ut pro- 
pemodum de industria lectus esse videatur. Secundum 
ordinem lectus. est Psalmus , et ex dispensatione Dei 
puto factum ess? ut quod vobis proderat, in ordine 
exponendi hodie reeitaretur. Quartus decimus psal- 
mus lectus est, qui priescribitur Psalmus David. Da- 
vid au:em noster Christus est, ut spe diximus. 
Deinde legimus in Exodo, quia quarta decima die 
agnus immoletur (Exod. xir, 5, 6); quarta decima die 
immolater, quando luna. piena est, quando. nihil ei 
deest de lumine : videte ergo quod Christus non im- 
molatur nisi in. perfecto et. pleno lumine. Quoni:un 
ergo quarta decima die imumolandus est agnus vobis, 
nunc Propheta miratur, et interrogat, et dieit: 

9. Domine , quis habitabit in tabernaculo tuo ? Vos 
qui vultis habitare in tabernaculo Donini, audite quid 
dicitur. Quis habitabit in. tabernaculo tuo ? aut. quis 
requiescet in monte sancto tuo ? Non prins in monte, et 
postea in tabernaculo; sed prius in tabernaculo, et 
ita in monte. Tabernaculum non est firma doinus , 
tabernaculum non. habet. fundamentum ; sed. huc il- 
lucque mutatur, et cum transmigrante migrat. Pro- 
pterea dieitur, «ego, non habitatio. Domine, quis 
accolet in tabernaculo tuo ? Quoniam tabernaculum 
€st, propterea z«geuíc dicitur. Videamus ergo quid 
est tabernaculum, quid est mons:cum tabernaculum 
non habeat fundamentum, sed domus incerta sit ; 
montes autem firma habeant. fundamenta ; taberna- 
culum mihi videtur esse istius mundi Ecclesia. Nunc 
Ecclesi: quas videtis, tabernacula sunt ; non enim 
hic permanemus habitantes, sed alio migraturi su- 
mus. Si enim transit schema mundi istius (I Cor. vii, 
91), et dicitur. in alio. loco , Quia colum et. terra 
transibunt ( Matth. xxiv, 55): quanto magis et Eccle- 
sium lapiles. quos videmus? Nunc ergo Ecclesiz 
tabernacula dicuntur, quoniam migraturi sumus de 


istis ad montem saneium Dei. Quis est iste mons 
Domini sanctus? Dicit Ezechiel contra. principem 
Tyri : Vulneratus es, inquit, a monte Domini. Et quis 
requiescet in monte sancto tuo. (| Ezech. xxvi, 16, 
sec. LXX )? Quoniam ergo de tabernacu'is ad mou- 
tes migraturi sumus ; debemus discere qui sunt. isti 
qui migraturi sunt in montem sanctum Dei. 

3. [ve7s. 2.] Hoc quod dixit, Quis habitabit in. taber- 
naculo tu0? aut. quis. requiescet. in monte sancto. tuo ? 
interrogantis est. Quod. ergo interrogavit Pro; heta , 
nuue respondet Spiritus sanctus :. et quid ei dicit ? 
Vis seire, e. Propheta, vis scire quis habitet in taber- 
uaeulo meo, aut quis requiescat in monte sancto meo? 
Audi qux sequuntur : si hiec feceris quis sequuntur, 
habitahis in monte sancto mco. Vos ergo qui vultis 
habitare in tabernaeulo , et ascendere in montem 
sanctum Doi, non necesse est ut mea. verba. au- 
diatis : audite quid Dominus Prophetas responderit ; 
hoc facite quod. przcepit. Pominus , et ascendetis in 
montem sanctum Domini. Qui ingreditur sine macul«, 
et operatur justitiam. Propterea dieitur t in centesimo 
oct:vo decuno psalmo , Beati immaculati in via 
( Psal. cxvin, 4) : stitim in. principio dicitur, Be«ti 
mimnaculati in via. Quomodo ibi dicitur , immaculati 
in via ; sic et hic dieitur, Qui ingreditur sine macula. 
Qui ingreditur, iu via est. Qui ingreditur sine macula. 
Videte. quid. pr'ecipitur : non dixit, Qui pervenit. ad 
finem sine macula ; sed , Qui adRuc in itinére est, et 
maculam non habet. Dicere aliquis poterat ; Non ha- 
heo maculam , non feci malum. Non sufficit nobis 
malam non facere , nisi fecerimus et bonum. Deni- 
que sequitar : Et operatur. justitiam, Nou dixit , ope- 
ratur castitatem ; non dixit, operatur sapientiam, ope 
ratur. fortitudinem. Et hax» quidem virtutes optime 
sunt. Verbi causa, sapientia nobis prodest, ut persc- 
«utionibus erudiamur ; fortitudo nobis prodest , ut 
persecutionibus resistamus ; deinde temperantia et 


4967 S. AUCUSTINI EPISCOPI ENARRATIO JN PSALMUM XIV 1968 


eastitas nohis prodest, ne perdamus animas nostras. 
Justitia sela magna. virlus est et mater omnium. Di- 
cat aliquis : Quomodo justitia major est canteris vir- 
tatibus ? Coterze virtutes habentem delectant; justitia 
non delectat. habentem se, sed alios. Si sum sapieus, 
sapicntia me delectat ; si sum fortis, me delectat for- 
titudo mea ; si fuero castus, castitas mea Lvetitia mea 
est : exterum justitia non prodest habenti, sed cate- 
vis miseris non. habentibus. Fac aliquem pauperem 
rixam habere cum fratre meo; lae. fratrem meum 
porentem esse, et alium , hoc est alienum a me pau- 
perem et miserum, opprimi per potentiam : sapientia 
10ea quid prodest. pauperi ? fortitudo. mea quid pro- 
dest pauperi ? mea castitas quid prodest pauperi i? 
Justitia prodest, queniam non accipio personam fra- 
tris, sed pro veritate judico. Justitia non novit fra- 
trem, non novit matrem , non novit. patrem ; verita- 
tem novit : personam non accipit, Dominum imitatur. 
Proptereaque dixit, Et operatur justitiam , ne vi- 
deretur ceteras virtutes exclusisse. Qui irascitur pro 
alterius refrigerio, qui aliorum miseriis nou delectatur, 
iste justus est. 

4. |vers. 5.] Dicamus et extera qux sequuntur. Qui 
loquitur veritatem in corde suo. Multi loquuntar veri- 
ialem in labiis, eL. non in corde, qui videntur vera 
dicere, sed cor cum labiis non consonat. Qui non egit 
dohun in lingua sua, Quia quod mente tractavit, ser- 
mone protulit. Nec fecit. proximo. suo malum, Qui- 
dam putant proximum esse. fratrem , aut vicinum , 
aut eognatum, aut cousanguineum. Sed Dominus no- 
ster docet nos in Evangelio, in ea. parabola ubi qui- 
dam descendit de Jerusalem in Jericbo: Sacerdos 
transivit, Levites transivit, non est misertus ; Sama- 
rites transivit. et misertus est. Et interrogat postea 
Dominus, et dicit, Quis horim proximus fut 2 Et sta- 
tim dicitur : (Qui 5eue fecit. Et infert Dominus : Jte, 


! 1ta vetus codex inColbertina bibliotheca, qui charactere, 
forma et imagzuitudine, hezio volumini a Petrarcha. laudato 
sunillimus, eademque zlate, id est, aute anuos ab hinc 
septingentos descrij.tus, alteram illam Psalmi 14 exyositio- 
n&m variter exhibeL; quemadmodum et alia quzdam du- 
bi», imo quae certo coustat non esse Augustini ; qualis est 
Jasilii in Psalinos bey in iisdem codicibus contenta. 
papienlia mea quid prodest pauperi ? Justitia prodest, eic.] 


et vos similiter facite ( Luc. X , S0 57 ). Omnes ergo 
nobis homines proximi sumus, et nulli debeuittis ma- 
lum facere. Sin autem proximos intelligimus fratres 
et cognatos ; ergo licet nobis alienis male facere. 
Sed absit ita credere :: omnes. homines. prexinii -us 
mus ; unum enim habemus patrem. Et opprobrium 
non accepit adversus proximos suos. Grandis res dici" 
tur. Nunquam , inquit, vieinus murmuratus est con- 
wa eum ; nunquam invenit, inquit, aliquam occasio- 
nem detrahendi ei: hae virtus. excedit. humanam 
conditionem, Dei gratia est. 

5. [ters. 4.] Ad nihilum deductus est in conspectu ejus 
malignus. Etsi imperator est, etsi pr:efectus est, etsi 
episcopus est, elsi. presbyter ( in Ecclesia enim ists 
sunt dignitates ), quicumque malus est in conspeetu 
sancti, pro nibilo computatur. Et statim sequitur : 
Timentes -awem Dominum glorificat. 1ste sanctus qui 
ingreditur sine macula , qui. potentes despicit , quia 
mali sunt; si quem viderit timere Deum, licet pau- 
per sit, tamen illum glorificat. Qui jurat proximo suo, 
et non decipit *. Et hic proximum similiter debemus 
accipere, ut supra. ; 

6. [vers. 5.] Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, 
Multa sunt quie dicantur, sed hora excludimur. Quo- 
niam autem. nudiustertius de principio cat h:c eos 
(a) diximus, et propitio Deo de Chald:ea ezressi estis 
cum Abraham (Gen. xt, 51), et meministis quie dixe- 
ramus, quomodo egressi estis de Chald:ea , et veui- 
stis in terram promissionis. Denique et Abrzhain post- 
quam venit in terram. promissionis, hine inde adver- 
sarii erant, hostes terram tenebant ; venit Dominus, 
et edueit eum foras, et ponit in montem , et ostendit 
ei universam terram, ct dicit: H«c omnia tibi dabo et 
semini tuo ( Id. xi, 45 ). llli promisit , nobis reddi- 
turus est. 


Explicit tractatus Aurelii Augustini episcopi 
de Psalino XIV. 
Et moz in üisdem Mss. subjicitur altera. ejusdens 
Psalmi expositio, qug incipit, De hoc titulo, etc. 


! Sic verius juxta Colb. Ms. (despicil.] 
(a) Forte, cclecheseos. 


cum centum et quinquaginta psalmi in decursu tomi hujus quarti ordine cardinali simu! et ordinali invicem subsequanm 
tur, hine specialem eoruin indicem subjiciendi nulla non niodo necessitas, sed iic facullas quidem nobis suppetit: queniam 
yitil alitid hic index demonstiaret, quam quod quilibet aperto, ut aiuut , eodice, invenire facillime notest. Quautunm ad 3a 


quas doctrinam moralem et dogzmaticam, disciplinamque et historiam complectuntur ,.seu sensum Tfttovalem, mysticum, 
ceterosque exhibent el enucleant, haec omnia ad calcem ultimi tonii oppido indicabuntur, suhjecto generali iudice alyha- 


Letico et analytico, quo S. boctoris opera bzec absolutissima coronabuniur. — M. 


EXPLICIT TOMI QUARTI PARS POST 


ERIOR. 





Parisiis, — Ex Typis J.-P. MIGNE. 


Na 


& EP riblaa. 








DÉMONSTRATIONS EVANGELIQUES 
De Tertullien, Origéne, Eusébe, S. Augustin, Montaigne et 
Bacon, Grotius, Descartes, Richelieu, Arnaud, de Choiseul du 
Plessis-Praslin, Pascal, Pélisson, Nicole, Boyle, Bossuet, Bour- 
daloue, Locke, Lami, Burnet, Malebranche, Lesley, Leibniz, La 
Bruyére, Fénelon, Huet, Clarke, Duguet, Stanhope, Bayl, Le- 
clerc, du Pin, Jacquelot, Tillotson, de Haller, Sherlock, Le Moine, 
Pope, Leland, Racine, Massillon, Ditton, Derham, d'Asues- 
seau, de Polignac, Saurin, Buffier, Warburton, Tournemine, 
Bentley, Littleton, Fabricius, Addison, de Bernis, Jean-Jacques 
Rousseau, Para du Phanjas, Stanislas I**, Turgot, Statler, West, 
Beauzée, Bergier, Gerdil, Thomas, Bonnet, de Crillon, Euler, 
Delamarre, Caraccioli, Jennings, Duhamel, S. Liguory, Butler, 
Bullet, Vauvenargues, Guénard, Blair, de Pompignan, Deluc, 
Porteus, Gérard, Diessbach, Jacques, Lamourette, Laharpe, Le 
Coz, Duvoisin, de la Luzerne, Schmitt, Poynter, Moore, Silvio 
Pellico, Lingard, Brunati, Manzoni, Perrone, Paley, Dorléans, 
Campien, Fr. Pérennés, Wiseman, Buckland, Marcel de Serres, 
Keith, Chalmers, Dupin ainé, Grégoire XVI, Cattet, Milner, Sa- 
batier, Morris, Bolgeni, Chassay, Donoso et Consoni; conte- 
nant les apologies de 117 auteurs répandues dans 180 volumes ; 
traduites pour la plupart des diverses langues dans lesquelles 
elles avaient été écrites; reproduites INTEGRALEMENT, non 
par extraits. — Ouvrage également nécessaire à ceux qui ne 
croient pas, à ceux qui doutent et à ceux qui croient. 20 vol. in-4* 
de 1,300 col. l'un dans l'autre. Prix : 190 francs (1). Chaque vol. 
se vend séparément au prix de 7 francs. 


Ainsi les 20 volumes des DÉMoNsTRATIONS en contiennent 180 
dont & in-fol., 3 in-4*, 418 in-8*, 55 in-12 et 3 in-18. Chacun de 
nos 29 tomes est fort, par conséquent, de 9 volumes entiers. 
Mais ce n'est pas le nombre des volumes absorbés intégralement 
par notre Mbliranon qu'il faut considérer; c'est la rareté de 
plusieurs, c'est l'excellence et la valeur du plus grand nombre, 


Nous ne craignons pas de dire des D£monstrations qu'elles 
sontsur lavérité duchristianisme en général, et du catholicisme 
en particulier, l'ouvrage le plus fort qui existe et méme qui 
puisse exister aujourd'hui dans le monde entier. En effet, les 
éléments qui le constituent ne partent pas, comme la plupart 
des bons livres, d'un seul écrivain distingué; mais de l'ensem- 
ble presque entier des plus beaux génies dont S'enorgueillissent 
la religion et l'humanité. De plus, le nombre en est si grand, 
qu'ils semblent étreune armée rangéeen bataille, et les auteurs 
qui en font partie ne sont pas seulement des commentateurs ou 
des théologiens plus ou moins connus presque exclusivement 
des prétres, mais ce sont des célébrités européennes, réputées 
telles parl'homme du monde comme par celui du cloitre, par le 
pores comme par le catholique, par l'inerédule comme par 
e croyant. Qu'on veuille bien passer leurs noms en revue, et 
l'on verrasi presque tous ne sont pas de ceux qui ont le plus 
honoré leur siécle et leur pays par la grandeur de leur intelli- 
gence. La moitié d'entre eux démontrent invinciblement ie chris- 
tianisme contre les incrédules et les infidéles de toutes sortes; 
les autres poussent jusqu'au catholicisme les hérétiques et les 
schismatiques anciens et modernes. S'il y a dans le monde des 
esprits et des caractéres de toute espéce, il se trouve ici des 
preuves pour les contenter tous; ear il n'est pas un aspect sous 
lequel la religion puisse étre considérée, qui n'y soit traité par 
plusieurs apologistes de maniére à ne rien laisser à désirer. 
Toutes les OE nRand y trouvent leur tombeau. Celles de la phi- 
losophie paienne y sont pulvérisées par Origéne, Eusébe, saint 
Augustin, etc.; celles du moyen àge, du quinziéme et du sei- 
ziéme siécle le sont par Bacon, Montaigne, Descartes, eto.; 
celles du dix-septiéme siécle par Bossuet, Pascal, Nicole, etc. ; 
celles du dix-huitiéme, par Gerdil, La Harpe, Moore, etc. ; cel- 
les du dix-neuviéme, par Poynter, Perrone, Wiseman, etc., ele., 
et les arguments ont d'autant plus de force qu'ils ne sontpas ' 


renferme que des ouvrages ENTIERS. 


Tout le monde connait la Raison du Christianisme. Ce li- 
vre a rendu de grands services. Il est aussi bon qu'il pouvait 
l'étre, fabriqué, comme il l'est, avec des extraits. Les Démon- 
strations sont la réalité de cette ombre. Ce qui avait été donné 
par fragments dans la 1** de ces publications se trouve en entier 
dans la seconde. Tous les libraires religieux de l'Europe, réunis 
ensemble, n'ont pas édité, en 60ans, d'aussi forts ouvrazes apo- 
logétiques que n'en contiennent les Démonstrations évangéli- 
ques toutes seules. , : 


Pour que le lecteur puisse faire son choix avec connais- 
sance de cause, on trouvera ci-dessous le titre souvent abrégé 
d'une partie des ouvrages contenus dans chaque volume. 

, Tome I*. Introduction aux DÉMoNsTRATIONS. — L'Eden. — Le 
Sinai. — Le prophetisme. — Le paganisme. — La rédemption. 
— L'Eglise. — Dissertations complémentaires, par Cnassav. 

Tome II. — Apologétique et Prescriptions de TERTULLIEN. — 
Traité d'OniGENE contre Celse. — réparation évangélique 
d'EUSEBE. - 

















Louis RAcINE.— Discours et pensées sur la foi, par MassiLLON. |. d. 


présentés au moyen de simples fragments: cette publicationne - 


-gélique, ou Certitude de la religion révélée 






Tour III. — Démonstration évangélique d'Eus&gE. — Traité 
de la véritable religion, de sarvr AucusTIN — Christianisme de 
MoNTAIGNE, par LABOUDERIE. — Christianisme de Bacow, par 
EwERY. — Vériié de la religion chrétienne, par GnoriUs. —. 
Pensées de DEscanrEs sur la religion, par EMERY. 

Tow IV.— Défense des priucipaux points de la foi, parle cardi- 
nal nz RicugLiv. — Nécessité de la 10i en Jésus-Ohrist pour étre ( 





sauvé, par ARNAULD. — Mémoireen faveur delareligion contre les 
athées, les déistes et les libertins. — Le vrai systeme de la reli- : 
gion chretienneetcatholique, par CnotskUL nv PLEssis PRASLIN. | 


— Pensées de Pascarn. — Réflexions sur les différends de la 
religion. — De l'examen en général. — De l'Eucharistie, par 
PÉLISSON. — L'esprit de Nicorg sur les vérités de la religion. 


humain doit à Dieu, par BoyLE. — Exposition de la doctrine de 
l'Eglise catholique sur les matiéres de controverse. — Discours 
sur la divinité de la religion, par BossuEgT. — Discours sur la 
religion chrétienne, la foi, l'Eglise, la sagesse, la douceur, la 
sainteté et la force de la loi chrétieane, par BoURDALOUE. — 
Rationalité de la religion chrétienne, par Locke. — L'inerédule 
amené à la religion par la raison, par LAwr. — La vraie religion |; 
demontrée par un enchainement de con:équences déduites de |! 
principes sürs, par BURNET. — Conversat:ons chrétiennes, par. j 
MALEBRANCHE. — Méthode courte-et aisée vontre les déistes, 
— Dialogue entre un chrétien et un déiste. — Du jugement par- 
ticulier et de l'autorité en matiére de foi, par LESEEY.— Systéme 
de théologie. — Pensées sur la relieion et la morale. — Dis- 
cours sur la conformité de la foi avec la raison, par LEIBNITZ.— 
Des esprits forts, par LABRUYERE.— Leltres sur divers sujets 
de méthaphysique et de religion, par FENELON. UM 
TowE VI. — Authenticité des livres de l'ancien et du Nou- 


TowE V. — Dissertation sur le profond respect que l'esprit 


veau Testament, — Accomplissement des prophéties, et leur| 
conformité avec le caractére du Messie. — Divinité de Jésus- 
Christ et vérité de la religion chrétienne, par HuET. — Dé- 


monstration de l'existence et des attributs de Dieu.— Nécessité 
et liberté des actions humaines. — Discours sur les devoirs 
immuables de la religion naturelle et sur la vérité de la reli- 
gion chrétienne.— Preuves do l'immatérialité de l'àme et son 
unmortalité, par CLARKE. 
Towr VII. — Principes de la foi chrétienne, par DuGuET. — | - 
Défense de la religion chrétienne contre les juifs et contre les 
faux sages, tant paiens que chréliens, par STANHOPE. — Analyse | 
de BAvLE, par l'abbé DunaoIs DE LAUNAY. — De l'inerédulité, par | - 
LEcLEnc.— fraité dela doctrinechrétienne orthodox e, par Du Pr, |. 
Towz VIII.—Conformité de la foi avec la raison. — Systeme | 
abrégé de l'àme et de la liberté, par JacQUuELoT. — Discours 
sur le christianisme, de TrLLoTSON. — Discours sur l'irréligion, | 7 
ses principes et ses suites funestes opposés aux principes et aux |f. | 
heureux effets du christianisme. — Lettres sur les plus impor- |. 
tantes vérités de la révélation, par HALLER. — De l'usage et des] " 
fins de la prophétie dans divers àges du monde, — Les témoins| f 
de la résurrection de Jésus-Christ examinés et jugés selon lesions 
régles du barreau, par SHERLOCK. — Dissertation historique sur | y 
les éerits de Woolston, par Lg MoINE. — Essai sur l'homme, pa 
Popr. — Discours sur la religion naturelle et révélée, — No 
velle Démonstration évangélique, par LELAND. Ne 1 
Towz IX. — La Religion, poéme. — La Gráce, 



















ia 
ES 


poéme, par| - 








— La vérité de la religion chrétienne démontrée par la résur- t 
rection de Jésus-Christ. — De Ia pensée, de la. matiere, du mou- | Jr 
vement, de Dieu, de l'àme et de l'univers, par Dirrox. — Thé 
logie astronomique, par DEnnaMw. — Lettres sur Dieu et lar 
ligion, — Fragments sur l'Eglise et les- deux puissances, 
Caractéres divins de Jésus-Christ dans sa doctrine et dans. 
cuvres, pàr D'AGUESSEAU. — L'Anti-Lucréce, par DE Poi 

Tous X. — Discours sur la religion, par Saumix. — E [pos 
des preuves les plus sensibles de la véritable religi. n, par Bt 
FiER. — Dissertations sur l'union de la religion, de la morale |f. 
et de la pólitique, par WanBURTON. — Lettre sur l'immatérialité | 
de l'àme et les sources de l'incrédulité, par TOURNEMINE. 
Réfutation de l'athéisme, par BENTLEY. — La religion chrétienne |. 
démontrée par la conversion et l'apostolat de saint Paul, par 
LirrLETON.— Discours sur l'excellence des saintes Ecrit ures, 
SEED. — Théologie de l'eau, par FaBniCciUs. — De la religion 
chrétienne, par Aspsóv c MES Religion vengée, par pr B 
— Apologie de la religion chrétienne, par J.-J. Roussk S 

TowE XI. — Les principes de la saine philosophie co J p 
avec ceux de la religion, par PARA nu PnANJAS.— Le philosophe | 
chrétien, par SrANiSLAS I*'. — Discours sur les avantages Po- 





curés par le christianisme au genre humain. — Discours s 
progrés de l'esprit humain, par TunGor. — Démonstration é 
par Jésus-Q 
démontrée contre les déistes, les juifs et les mahométans 
SrATLER. — Übservations sur l'histoire et les preuves de 
surrection de Jésus-Christ, par WEsr. — Exposition abrégée des| | 
preuves historiques dé la religion chrétienne, par. BEAUZÉE. -— 2 

| . (La fin au tome suivant. pte. 












ME 


e p 
EN: : » 


(4) Les cuvres complétes de Mgr Wiseman, dont un tiers a été traduit, valent seules au delà de cette. somme, Peri 


ME 





















Date Due 
à e—1970 





l- 














28587 








HR 60 M52, v.357
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Patrologiae cursus completus, sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum ... : [Series Latina ...]"

See other formats
